Skip to main content

Full text of "Defensiones theologiæ divi Thomæ Aquinatis"

See other formats







' vt <*• , ,■; ■ 




r^^: -^t''^'^'^ W'^;-- 



■■v^%;.^-,r-^ 







> ■ ■ -.^r 









%■■. 



y.i 



1 .n ■ , 



.'i-i^^-^: 



■>•'. .. 






^■' •■^ ■; •..■•= ■■■i ' , ■■■ *^* '%'i£^i,i V-!C 






W0 

-. ^ it," '• ■ 
, • ■ ' f<^' 




•■ ^ ■ 











.y. 



^ 






y 


^V&? 


r \ ' ^K ^k .^F ^ ^m^^^^^^^^^^ 


■^ < 

^ 


\ r ^^^^^^^^^•^^^^^V ft .^^'"^^^^ 




/ i, 


\ ■■H^^ -^K^-^^^^^^H. ^^^^^^ 


■^IUMp^^^ ^tw^^ ^"^*> j f J ' ■ \ ■' ^^^-^^^^^^^t^^^^^bJ 


mI 


ffy^lr^^^y'^^ 


a % ~^^^' ^^ / .^^ J ^^IK wk .^^te. ■ '^ 


V 


^^ 




/. 


/ -s^^^f ^ ' ^^ 


""•i^ Jpw Jk \ /''^j' ^>-^^X_ 


1 


iH^<y^ 


in^ q^V/^ 


^ 


^K / M ^v ^^ 


'SoX^C?^/'^ 


r ^ 


" ^'^^^Jr^r^^^^ ^ 


C y^ ^lfc/ y^ ^^ '^w'*''^^ 


SKs 


« ^^MM^^r ^^F ^^^^^^^^^^i 


v<^^%^ 


^ 


S^^ 


)^^^\l>rs^ 



^y 



k 



.■:i. 



^ 



X 



>r y^ 



>r 



r 



X- 



>v. 



> 




>^ 



JOHANNIS CAPREOLI 



THOLOSANI 



DEFENSIONES THEOLOGI^ 



DIYI THOMiE AQUINATIS 



•HJS PROPRIETATIS VINDICABITUR 



JOHANNIS CAPREOLI 



THOLOSANI 



ORDINIS PRiEDIGATORUM, THOMISTARUM PRINGIPIS 



DEFENSIONES THEOLOGI^ 

DIVI THOMiE AQUINATIS 



DE NOVO EDIT^ 



CURA ET STUDIO 



RR. PP. CESLAI PARAN ET THOM.E PEGUES 

EJUSDEM ORDINIS 
OLIM IN CONVENTU THOLOSANO PROFESSORUM 



TOMUS V 




TURONIBUS 

SUMPTIBUS ALFRED GATTIER, BIBLIOPOLyE EDITORIS 



M CM IV 



THE INSTITUTE OF f^EDIAEVAL STUDIES 

IC ELMcLEY PLACE 

TOKONTO 5, CA.-^AOA, 

D£C221831 



Imprimatur : 



f Renatus Franciscus, 

Archiep. Turon. 



Imprimatur : 

Fr. Stephanus-M. Gallais 
Prov. S. 0. P. 
Tholosse, die octava decembris 1902. 






TABULA^^^ 



DISTINGTIO I 



Qusestio I 

UTRUM NATURA HUMANA, QUAM FILIUS DFI ASSUMPSIT 
PROPTER HUMANI GENERIS REPARATIONEM , POTUERIT 
ASSUMI A TRIRUS SUPPOSITIS DIVIN.-E NATUR/F , AUT A 

NATURA DIVINA. 

(p. 1.) 

GoNCLUSio !<■' : Filius Dei assumpsit naturam huma- 
nam , et incarnatus est, ad remediandum peccatis 
humani generis, sic quod, si homo non peccasset, 
Filius Dei incarnatus non fuisset. — Contra hanc 
arguit Scotus. 

CoNCLUSio 2a : Possibilc fuit et est, eamdem humani- 
tatem in numero , assumi et assumptam esse a tribus 
vel duabus personis divinis simul. — Scotus, Alii 
quos recitat Durandus. 

CoNCLUSlo 3« : Natura divina , abstracta a personalitate 
relativa per inteliectum , posset assumere humanam 
naturam. — Scotus, Durandus. 

CoNCLUSio ^a : Natura divina , suppositis personalitati- 
bus relativis quas fides ponit, non primo, sed quasi 
secundario, assumpsit naturam humanam. — Sco- 
tus, Durandus. 



DISTINGTIO II 
Qusestio I 

UTRUM PERSONA DIVINA POSSIT ASSUMERE ENTITATEM 
TOTIUS RESULTANTEM EX MATERIA ET FORMA L.VPIDIS 
AD INVICEM CONJUNCTIS. 

(p. 13.) 

CoNCLUSio l'i : Deus, de potentia sua absoluta, potest 
assumere naturam lapidis, aut aliam naturam irra- 
tionalem. — Henricus et multi Alii. 

CoNCLUSio 2« : Filius Dei non solum assumpsit animam 
et corpus huraanum, immo etiam terliam entitatem 
resultantem ex illis sicut totum resultat ex parlibus. 
Durandus, Alii quos recitat Johannes de Xeapoli 
in Quodlibeto. 

CoNCLUSio 3''» : Filius Dei, et quailibet persona divina, 
potest assumere entitatem tertiam resultantem ex ma- 
teria et forma lapidis. 



DISTINGTIO III 
Quaestio I 

UTRUM BE.^TA VIRGO MARIA FUERIT CONCEPTA IN 

PECC.ATO ORIGIN.ALI 

(p. 26.) 

CoNCLUSio 1' : Beata Virgo Maria fuit concepta in pec- 



(a) Ifsec est tabula quam Thomas a Sancto Germano, in editione 1483, tertio volumini praemisit. 



TABULA 



catooriginali. — Scotiis ct sui sequaces, Aureolus, 
Alil recitali per Johannem tle Neapoli. 



DISTINCTIO IV 



Quaestio I 

UTRUM nEATA VIIlGO MARIA ALIQUID ACTIVE EOEniT IN 
CONCEPTIONE CIIRISTI , PROPTER OUOD VERACITER 
POSSIT DICI MATKR DEI. 

(p. 41.) 

CoNCLUSio 1=' : In ipsa conceptione Ghristi, Beata Virgo 
nihil active opcrata est, sed solum materiam niini- 
stravit; operata est tamen ante concei^tionem ali- 
quid active, praparando materiam, ut esset apta con- 
ceptui. — Scotus. 

GoNCLUsio 2' : Beata Virgo veraciter et proprie dicitur 
et est mater Dei et hominis. — Durandus, Scolus. 

GoNCLUsio 3' : Spiritus Sanctus non dcbet dici pater 
Ghristi secundum deitatem, nec secundum humani- 
tatem. — Durandus. 



DISTINGTIO V 
Qusestio I 

UTRUM UNIO NATUR/E DIVIN/E ET HUMAN^T: IN CHRISTO 
SIT MAXIMA UNIO CREATA 

(p. .52.) 

GoNCLusio l^" : Unio naturarum in Ghristo est quid 

crcatum. — Aurcolus, Durandus. 
CoNCLUsio 2» : Unio differt realiter ab assumptione. 
GoNCLUSio 3' : Unio naturarum in Ghristo est maxima 

inter creatas uniones. — Aureolus, Durandus. 

Qusestio II 

UTRUM DIVINA ESSENTIA, VEL PERSONALIS PROPRIETAS, 
POSSIT UMIU ALICUI NATUR/E CREAT.E, PER MODLM 
KORM/E. 

(p. (i-2.) 

Gonclusio 1» : Nec divina essentia, nec proprietas per- 



sonalis divina, potest uniri alicui creaturaj corporeff;, 
per modum formae, proprie loquendo de forma. — 
floliannes de lUpa. 

GoNCLusio 2'i : Nec deitas, nec proprietas personalis 
Verbi Dei, est unita humanitati Ghristi, nec ejus car- 
ni, ut forma. — Joliannes de Ripa 

Qusestio III 

UTRUM riLIUS DEI ASSUMPSERIT NATURAM HUMAN.AM IN 
UNIVERSALI CUM SUO PROPRIO CREATO SUPPOSITO 

(p. 84.) 

GoNCLUSio !■' : Filius Dei non assumpsit naturam 
humanam in universali, prout universalis est, nec 
ab individuis separatam vel abstractam. — Scotus. 

GoNCLUSio 2" : Filius Dei non assumpsit quamcumque 
personam, hypostasim, subsistentiam, nec aliquod 
suppositum creatum. — Scotus, Aureolus. 



DISTINGTIO VI 
Quaestio I 

UTRUM IN CHRISTO SINT PLURA ESSE 
(p. 111.) 

GoNCLUSio la : In Ghristo non sunt duo esse substan- 
tialia actualis exsistentiae. — Scotus, Aureolus, Alii 
quorum argumenta recitat Durandus, Durandus (a), 
Johannes de Neapoli. 

GoNCLUSio 2« : In Christo sunt multa esse secundum 
quid et accidentalia. 



DISTINGTIO VII, ET VIII 
Quaestio I 

UTRUM IN CHRISTO SINT DU/E FILIATIONES 

(p. 124.) 

GoNCLUSio i' : In Christo non est nisi unica filiatio 
realis. — Scotus, Aureolus, Durandus. 

GoNCLUsio 2-' : Licet Ghristus non referatur ad Matrem 
aliqua reali relatione, refertur tamen ad ipsam aliqua 
alia reali relatione. 



(a) Duraiiihis. — Om. Pr. 



TAUULA 



xj 



DISTINGTIO IX 
Quaestio I 

UTRUM nUMANITAS CIIRISTI SIT ADORANDA 
ADORATIONE LATRI.K 

(p. 13G.) 

GoNCLUSio 1» : Humanitas Christi adoranda est adora- 
tione latriic, sed tamen ipsa non est ratio talis adora- 
tionis. — Scotus. 

CoNCLUSio 2a : Imago Christi adoranda est adoratione 
latriae. — Henrieus, Duraudus, Ilolcot anglicus. 

CoNCLUSio 3'' : Crux Christi adoranda est adoratione 
latria). — Durandus. 



DISTINGTIO X 



Qusestio I 

UTRUM CHRISTUS, SECUNDUM OUOD HOMO , SIT DEUS 
VEL PERSONA DIVINA 

(p. 14L) 

CoNCLUSio la : Ista propositio, Christus, secundum 
quod est homo, est Beus , est vera in uno sensu, et 
falsa in alio; magis tamen est neganda quam con- 
cedenda. 

CoNCLUSio 2" : Ista propositio, Christus, secundum 
quod homo, est persona, vel hypostasis, vel suppo- 
situm, vel res naturse, in uno sensu est falsa, et in 
alio vera. 

CoNCLUSio 3» : Quaalibet istarum est simpliciter conce- 
denda : Christus, secundum quod iste homo, est 
Deus; — Christus, secundum quod iste homo , est 
persona. — Durandus. 



DISTINGTIO XI 
Qusestio I 

UTRUM ISTA COPULATIVA SIT CONCEDENDA SINE QUO- 
CUMQUE ADDITO : CHRISTUS INCEPIT ESSE , ET CHRI- 
STUS EST CREATURA. 

(p. 147.) 

CoNCLUSio 1« : Non est absolute et sine determinatione 



dicendum quod Christus sit creatura. — Scotus, Du- 
.randus. 

CoNCLUSio 2' : Ista propositio non est absolute conce- 
denda : Chrislus incepitesse. — Scotus, Durandus. 

CoNCLUsio 3'» : Quailibet istarum est concedenda ct asse- 
renda : Christus, secundum quodhomo, estcreatura; 
— Chrisfus, secundum quod homo, incepit essf. 



DISTINGTIO XII 
Qusestio I 

UTRUM CHRISTUS POTUERIT PECCARE 
(p. 159.) 

CoNCLUSio 1'« : Simpliciter loquendo, Christus nullo 
modo potuit peccare. — Durandus et quidam Alii. 

CoNCLUSio 2a : Christus, proprie et simpliciter loquendo, 
non habuit potentiam peccandi. 



DISTINGTIO XIII 



Quaestio I 

UTRUM ANIMA CHRISTI HABUERIT GR.\TIAM CREATAM 
FORMALITER ET ACTU INFINITAM 

(p. 165.) 

CoNCLUSio 4a : Aniraa Christi habuit gratiam creatam 
habitualem. 

CONCLUSIO 2a : Gratia habitualis anim?c Christi fuit et 
est uno modo infinita. — Aureolus, Dumndus (a), 
Adani, Occam et (6) Gerardus Odonis. 



(a) Burandus. — Om. Pr. 
(8) Occam el. — Om. Pr. 



X'J 



TABULA 



DISTINCTIO XIV 



Quaestio I 

UrnUM AMMA CHRISTI SIT SCIENS FOmiALI IKn 
SCIENTIA CREATA 

(p. 17'l.) 

CoNCLUsio 1" : Aninia Christi non est nec potcst esse 
sciens fonnaliter scientia increata vel divina , tan- 
quam actu secundo, qui est operatio vel consideratio 
actualis. — JoliMinios dc Ripa, Qiiidain al) Adain 
recitati. 

CoNCLUSio 2» : Anima Christi est formaliter sciens tri- 
plici scientia creata : prima dicitur scientia beato- 
rum; secunda est scientia viatoris, habita per infu- 
sionem; tertia dicilur scientia naturaliter acquisita. 
— Scoliis, Diiraiidiis. 



Qusestio II 

UTRUM ANIMA CHRISTI IN VERBO VIDEAT OMNIA 
ALIA A VEHBO 

(p. 208.) 

CoNCLUSio 1' : Anima Christi per nullam scientiam scit 
aut cognoscit aut comprehendit omnia scibilia, vel 
omnia qu;e Deus cognoscit aut scit. — Seotiis, 
Diiraiidus. 

CoNCLUSio 2i : Anima Christi cognoscit in Verbo infi- 
nita sccundum quid, licct noa infinita simpliciter. — 
Qiiitiain hibcrnicus cujus argumenta recitat Adani, 
Aiireuliis, Adain. 



DISTINGTIO XV 



Quaestio I 

UTRUM ANIMA CIIRISTI, E.\ SUA OMNIPOTENTIA , RESPE- 
CTU PROPRII CORPOItlS, APPETITUM SENSITIVUM A DO- 
LORE SENSIBILI Pn.ESERVARE POTUERIT. 

(p. 233.) 



tiam simpliciter, nec respectu immutationis creatu- 
rarum, nec respectu proprii corporis. — Durandus. 

CoNCLUSio 2' : In Christo fuit vcre et proprie dolor 
sensibiiis. — Scotiis. 



DISTINGTIO XVI, et XVII 



Qusestio I 



UTRUM DOLOR IN ANIMA CHRISTI , TEMPORE PASSIONIS, 
PERVENERIT USQUE AD RATIONEM SUPERIOREM 

(p. 2i2.) 



CoNCLUSio 1-' : Dolor passionis Christi pervenit usque 
ad superiorem rationem ut est natura, licet non ut 
est ratio. — Scolus, Aureolus. 

CoNCLUSio 2'" : Inferior ratio vel voluntas Christi, ut 
natura considerata, nolcbat absolute passionem aut 
mortem Christi; licet, considerata ut ratio, vellet 
iiiam. — Seolus, Aureolus. 

CoNCLUSio 3'' : In Christo fuit quodammodo necessitas 
moriendi et patiendi. — Seotus. 



DISTINGTIO XVIII, XIX, et XX 



Qu8estio 1 



UTRUM ALKJUA l'URA CREATUIU POTUERIT SATISFACERE 
PRO TOTA NATURA IIUMANA COLLAPSA IN PRIMIS PA- 
RENTinUS. 

(p. 25!).) 



CoNCLUSio l' : Anima Chrisli non habuil omnipotcn- Conclusio \" : Nulla pura crcatura poluit sufficienter 



TABULA 



xuj 



satisfacere pro tota natura humana. — Contra hanc 
et sequentes arguit Scotiis. 

CoNCi.usio 2'> : Christus, per suam actionem interiorem, 
et passionem exteriorern, sufficienter et condignc 
satisfccit pro tota natura huinana coUapsa. — Duran- 
(lus. 

CoNXLUSio 3'' : Meritum Christi eo niodo est surficiens 
pro infinitis hominibus, sicut et ejus satisfactio ; et 
eamdem infinitateni habet, quam et ejus satisfactio. 

CoNCLUSio 4'' : Meritum et satisfactio Christi non habet 
ultimatam efficaciam nisi in illis qui eidom uniuntur 
per fidem formatam et sacramenta. — Scolus. Con- 
tra quoddam dictuni sancti Thoma; arguit Aureo- 
lus (a). 



DISTINGTIO XXIII 
Quaestio I 

irrmM VIHTUTKS nA.DITUALES sint homim neces.sari.k 

(p. 287.) 

CoNCLUSio l> : Ilabitus sunt homini necessarii. — l)u- 
raiHlus, Quidain alii, quorum dicla recitat Scotus. 

CoNCLUSio 2' : Virtutes humana; sunt habitus. — 
Aureolus, Qiiidam alii,quorum argumenta recilat 
Scotus. 



DISTINGTIO XXI, et XXII 



Quaestio I 



UTRUM CIIRISTUS DESIERIT ESSE HOMO IN SUO DESCENSU 

AD INFEIiOS 

(p. 272.) 



CoNCLUSio li : In morte Christi, deitas remansit unita 
animae, et carni, sive corpori ; non autem hunianitati 
compositcC ex anima et corpore, qu?e est tertia enti- 
tas. — Durandus. 

CoNCLUSio 2a : Christus , in triduo mortis, non fuit 
homo. — Aureolus. 

CoNCLUSio 3^ : Christus veraciter descendit ad inferos. 
— Duraiulus. 

CoNCLUSio 4« : Ghristus, in triduo mortis, fuit totus in 
inferno. — Duraiulus. 



DISTINGTIO XXIV 
Quaestio I 

UTRUM FIDES SIT VIRTUS INFUS.V .\ DEO 

(p. 3Ui}.) 

GoNCLusio l'' : Fides est virtus. — Durandus. 

CoNCLUSio 2'' : Fides formata, et etiam informis, infun- 
ditur homini a Deo. — Scotus, Aureolus. 

CoNCLUSio 3'i : Nullus homo pertinaciter aliquem arti- 
culum fidei discredens, habet habitum fidei infusto, 
— DuraruUis. 

CoNCLUSio 4-1 : Fides est una virtus, et non multa}, et 
unus habitus, et non multi specie distincti. — Scotu.s, 
Aureolus. 



(y.) a verbo Conlm usquo ixd AKrcolu^ , om. Pr. 



DISTINGTIO XXV 
Quaestio I 

UTRU.M FIDKS SIT DE VISIS 
(p. 321.) 

CoNCLUSiol'» : Fides non i^otest esse de visis. — Aureo- 
lus, Durundus. 



CoNCLUSio 2'> : Fides non est de scitis. 



Durandus. 



CoNCLUsio 3'> : Fides est certior sinqjliciter scientia, 
licet non quoad nos et secundum quid. — Duraiulus. 



XIV 



TABULA 



DISTINCTIO XXVI 



Quaestio I 

UTRUM SPES SIT VIRTUS THKOLOGICA , DISTINCTA 
REALITEU A FIDK ET CHARITATE 

(p. 337.) 



GoNCLUSio l» : Spes est virtus, 

GoNCLUSio 2'' : Spes est virtus theologica. — Durandus. 

GoNCLUSio 3' : Spes est virtus distincta a fide et a chari- 
tate. — Scotus. 



DISTINGTIO XXVII, XXVIII, 
XXIX, ET XXX 

Qusestio I 



UTRUM HOMO DEBEAT EX CHARITATE DILIGERE DEUM 
PLUS QUAM SEIPSUM 

(p. 353.) 



CoNCLUSio !•' : Gharitas est virtus. — Aureolus, Ilen- 
i*icus. 

GoNCLUSio 2" : Objectum charitatis est Deus inquantum 
est beatificativus, vel beatitudinis objcctum. — Sco- 
lus. 

GoNCLUSio 3' : Ex charitate homo plus dcbet dihgere 
Deum quam scipsum. — Scolus, Alii, Dui-andus, 
Aiii. 

GoNCLUsio 4'i : Gharitas inclinat ad amandum Deum 
duplici amoie : scilicet amiciti<e , ct concupiscenti;o, 
— Durandus, 

GoNCLUSio 5' : In dilcctionc Dei potcst haberi aliqualiter 
rcspoctus ii(i morccdem. — Dui-andus. 

GoNci.usio ()' : In dilectione Dei non est aliquis modus 
adhibendus. — lhn-:iiidus, 

GoNcn;sin 7' : Mou oiinios proximi suut ox charitate 
:<'qiialiter dili^rpndi. — Diiraudus. 



GoNCLUSio 8=' : Gharitas ferventius diligit amicos quam 
inimicos, et dilectio amici melior est quam dilectio 
inimici. — Durandus. 



DISTINCTIO XXXI, et XXXII 



Quaestio I 

UTRUM FIDES REMANEAT IN PATRIA 
(p. 375.) 

GoNCLusio '!•■• : Impossibile est actum fidei et actum 
visionis beatifica:! simul esse in eodem subjecto. — 
Durandus. 

GoNCLiisio 2=^ : Habitus fidei non remanet nec remanere 
potest in patria cum visione beatifica, — Durandus. 



DISTINCTIO XXXIII 



Quaestio I 

UTRUM EX ACTIBUS HUMANIS ACQUIR.^^NTUR HABITUS VIR- 
TUTUM, IN APPETITU SENSITIVO SURJECTIVE EXSISTEN- 
TES, PUTA IN CONCUPISCIBILI VEL IRASCIBILI. 

(p. 388.) 



GoNCLUSio !•' : Aliqua) virtutes morales, sunt subjective 
in appetitu sensitivo, qui dividitur per concupiscibi- 
lem et irascibilem, — SeoUis, Aureoius, 

GoNCLTTSio 2'' : Aliqua; virtutes possunt acquiri in nobis 
ex assuetudine operum, et causari ex actibus noslris. 
— Diirandus. 

GoNCLUSio 3 1 : Pnoter virtutes morales humanis actibus 
acquisitas, sunt homini necessaria^ (jua^daui virtutes 
morales divinitus infusa\ — Duraiulus, 

GoNCLUSio i'' : Virtutcs morales et cardinales remane- 
bunt in patria post resurrectionem. — Diirandus. 



XV 



DISTINGTIO XXXIV, et XXXV 
Qusestio I 



TABULA 

DISTINGTIO XXXVI 
ET A.LIM QUATUOR SEQUENTES 



UTRUM DONA SPIRITUS SANCTI SINT IIABITUS UISTINCTI 
A VmTCTIDUS 

(p. 411.) 

CONCLUSio 1" : Dona Spiritus Sancti sunt habitus distin- 
cti a virtutibus infusis, theologicis et cardinalibus. — 
Scotus. 

CoNCLUSio 2^' : Hujusmodi dona remanebunt in patria. 
— Durandus. 



Quaestio I 

UTRUM VIRTUTES CARDIXALES SINT INTER SE CONNEX/E, 
ITA QUOD QUI HABET UNAM, HABEAT OMNES 

(p. 423.) 

GoNCLUSio 1" : Prudenlia non potest esse sine virtute 
morali. — Scotus. 

CoNCLUSio 2'' : Nulla virtus moralis potest haberi sine 
prudentia. — Scotus. 

GoNCLUSio 3'i : Quatuor virlutes cardinales sunt con- 
nexse, ita quod qui habet unani, habet omnes qua- 
tuor. — Scotus. 



EXPLICIT TABULA TERTII LIBRI DEFENSIONUM JOHANNIS GAPREOLI 



JOHANNIS CAPREOir^^ 

THOLOSANI, ORDINIS PR/EDICATORUM 

THOMISTARUM PRINCIPIS 

DEFENSIONES THEOLOGI/E DIVI THOM/E AQUINATIS 

IN TERTIO SENTENTIARUM 



LIBRI TERTII 



DISTINCTIO I. 




QUtESTIG I. 

UTRUM NATURA HUMANA A FILIO DEI ASSUMPTA, 

A TRIBUS PERSONIS SUPPOSITIS DIVIN^ NATUR^ 

POTUERIT ASSUMI 

[iRCA primam distinctionem 3. Sententia- 
rum quseritur : Utrum natura humana, 
quam Filius Dei assumpsit, propter 
humani generis reparationem , potuerit 
assumi a tinbus suppositis divinse naturai, aut a 
natura divina. 

Et arguitur quod non. Hoc enim supposito, scili- 
cet quod eadem natura esset assumpta a tribus per- 
sonis : aut esset unus homo; vel plures. Sed non 
plures : sicut enim una natura divina in pluribus 
personis, non patitur esse plures deos; ita una 
humana natura in pluribus personis, non patitur 
esse plures homines. Similiteretiam non posset esse 
unus homo : quia unus homo est iste homo, qui 
demonstrat unam personam ; et sic tolleretur distin- 
ctio trium personarum divinarum ; quod est incon- 
veniens. Non ergo duae aut tres personae divinee pos- 
sent accipere vel assumere unam naturam huma- 
nam. — Quod etiam natura divina, ut prsescindit a 



(a) Eximii vevitatis scliolse professoris Fratris Johannis 
Capreoli Tholosani , Ordinis Prsedicatorum , liber tertius 
Defensionum theologise divi doctoris Thomse de Aquino in 
tertio Sententiarum feliciter incipit Pr. 



personis, non possit assumere, arguitur sic : Assum- 
ptio importat terminum unionis. Sed unio non 
potest fieri in natura, sed solum in persona. Ergo, 
abstracta personalitate, nalura divina non potest 
assumere. 

In oppositum arguitur. Et primo, quod tres per- 
sona} possint assumere eamdem naturam : Quiaper- 
sona incarnata subsistit in duabus naturis, divina 
scilicet et humana. Sed tres personse possunt sub- 
sistere in una natura divina. Ergo et in una natura 
humana, ita quod una natura humana sit assumpta 
a tribus personis. — ■ Quod etiam natura divina, 
abstractis personalitatibus, possit assumere naturam 
humanam, arguitursic : Quia, in divinis, persona- 
litas dicitur proprietas personalis, quse est Iriplex, 
scilicet : paternitas, filiatio, et processio. Sed, his 
remotis per intellectum, adhuc remanet omnipoten- 
tia Dei, per quam est facta incarnatio. Ergo videtur 
quod, remota personalitate divina, natura divina 
posset assumere naturam humanam. 



quaisuone erunt tres articuli. In primo 
conclusiones. In secundo objectiones. In 
tertio responsiones. 



In hac qusestione er 
ponentur 



ARTICULUS I. 

PONUNTUR CONCLUSIONES 

Quantum ad primum articulum, sit 

Prima conclusio : Quod Filius Dei assumpsit 
naturam humaiiam, et incarnatus est, ad reme- 

Y. — 1 



LI151!I m. SENTENTIAHUM 



(li:iii(liiin i>('ci-alis liiimniii n<"n<*i'« : «'c qnod, 
si lioiiK» iioii iicfcassci , l'iliiis Dci incariialus 
iion fiiisscl. 

H.inc concliisionem ponit sanclns Tliomas, 3 p., 
(1. 1, ait. .3. Qiiam probat anclojitalc, et i-atione. 
Anciorilate qnidem Augnstini, in lii)ro dc Vcrbis 
/)o//(t?ii(serm. 36, cap. ult.), qui exponens illud 
qnnd habetur, Lnc l<)(v. 10), Ve7iH Filius homi- 
nis quaii-ere ci mlrum facere quod pcrierat , sic 
dicit : Si liomo no)i pecrassel , Filius liominis non 
venissel (a). Et i. ud Timolh., 1, super illud ver- 
])um (v. 15), CJirislus venit in Ininc luundnm nl 
peccatores salvos faceret, dicit GIo.ssa (ex Augu- 
slino, dr Verhis Ajiosloli, serm. 9) : Nulla causa 
vciiiendi fuii Christo Domino , nisi peccatores 
salvos facere. Tolle vulncra, tolle morhos, et 
nulla causa est mcdicinx. — Ratione oliam prol)at 
djclam conclusioiiom, sic dicens : « Quidam dicnnt 
(piod, si oliam liomo iion j)eccasset, Dei Filius Tuis- 
set inciirnalus. Alii vero contiarium asserunt; quo- 
luin ass(M-lioni maj^is assentiendum videtur. Ea 
enim qn:e ex sola Dei volunlalo proveniunt, supra 
omne dehitum creatui-ai, nobis innotesceie non 
possunl, nisi (pialenus in sacra Scriptura tradun- 
tur, per quam divina voluntas innotescit. Unde, 
cum in sacra Scriptura ubicpie incarnationis ratio 
ex peccalo primi bominis assi|^nolur, convenientius 
dicitur incarnatioiiis opus ordinatum esse a Deo in 
remcdium peccati ; ita quod, peccato non exsistente, 
incarnatio non fuis.set. Quamvis poteiitia Dei ad hoc 
non limitelur; potuisset enim, eliam peccato non 
exsisteiito, Deus incarnari. » — IIa?c ille. 

Ex quibus potest formari talis ratio : Effectuum a 
sola volunlale Dei dependentiuin, non dcbet a nobis 
alia ratio assignari ab illa quie per Scripturas dicta- 
qiie sancloruin nobis divinilus revolatur. Sod diviiia 
incariialio esl talis ellectus, et liberatio ab incom- 
modis peccati e.st talis et unica ratio. Ergo, etc. 

Secunda conclusiocsi (inod possil^iic riii( ci est, 
caiiKlciii liiiiaaiiitatcin iii iiiiiiici-o, assiiiiii et 
assiiiiiptaiii esse u Iribiis vel diiabus pcrsouis 
diviiiis siiniil. 

Hanc |)()iiil ot probat sanclus Tliomas, 3 })., (j. 3, 
art. : (( Ex unione, iiuiuit, anima3 et corporis in 
Chri.sto, noii lit nequenova per.sona, neque hyposta- 
sis; sed fil una natura assumpta in liy|)oslasim vel 
|)ersonam divinain ; (piod (piidem noii (il por poten- 
tiam natune humame, sod por potonliam porsona' 
divinui. Est autem talis divinarum per.sonarum con- 
ditio, (piod uiia earum non excludit aliam a commu- 
nione cjn.sdem nalune, sed solum a communione 



(x) Iltrc verba Aii^fusliiii cxpivssius inveiiimilur in liliro 
de Vefl)is .\]u)sloli, bcriii. 8, c;ip '2. 



ejusdem per.sona;. Quia i^ntur in myslerio incar- 
naiionis ioin ralio facti esL potentia facientis, 
ut dicit Au;;ustinus, in epislola ad Volusianum, 
magis e.st circa hoc judican(Jum secundum conditio- 
nem personaj assumentis, quam secundum condi- 
tionom naturye huinana:'. assiirnptae. Sic igitur non 
est impossibile divinis jjor.^onis, ut duai vel tres 
assuinant unam naluram liumanam. Esset tamen 
impo.ssibilo ul as.sumerent unarn hyposlasim vel 
iinam ])ersonaiii humanani ; sicut dicit An.S(;lmus, in 
libro Cur iJeus horno (lib. '2, caj). 9), quod plures 
personx non possunt assumere iinum cumdcmque 
Jiominem. » — Ila^c ille. 

Item, 3. Scntent., di.st. i,q. 2, art. 4, .sicdicit: 
(( Tres porsonas divinas assumere bumanam natu- 
ram unaiii iiiiilale unius per.soiia!, est impossibile ; 
quia contradictionem implicat. Cum enim unio Dei 
et hominis non possit fieri in natura, ut dist. 5 pro- 
Labitur, oportet qnod fiat in persona, ut scilicet sit 
eadem personalilas a.ssumentis et a.ssumpti; unde 
])onere unam jier.soiiam ex jiarte a.ssumpti, et tres 
ex parle assumentis, est incomjiossibile. Etsimiliter 
etiam non jiote.st esse una unitate unius hypostasis, 
vel unius suppositi. Sed quod natura assumpta a 
tribus j)ersonis, sit una unilate singularis naturai, 
non est imj)ossibile, loquendo de potenlia absoluta; 
quamvis non sit congruum secundum ordinem 
divinaj sapientiye, cum unius j)erson3e incarnatio ad 
rej)arationem mille mundorum sufficiat. Dico auteni 
unitatem singularis naturie, si assumeretur unum 
corpus, et una anima ei unila, ex quorum unione 
iina bumanitas resultaret, ut sic tres persona in 
una natura humana assumpta convenirent, sicut 
conveniunl in nalura ajterna. » — lla^c ille. 

Et, sicut j)atet tam in Scripto quam in Summa, 
innuit talem rationem : Si tres personai non possent 
camdem naturam assumere : aut talis rejiugnantia 
proveniret ex parte assumentis ; vel ex parte assum- 
])ti. Sed nec sic, nec sic. Igitur. Major nota est. 
Minor probatur. Quod enim talis repugnantia non 
proveniat ex parte a.ssumentium, j)atet : quia tres 
j)er.sonie conveniunt in una naliira divina, non por 
solam uiiioiiem, sed jier es.soiilialem et realem iden- 
titatom ; ergo possunt convenire in una natura per 
solain unionem ; quia hoc est in inlinitum facilius, 
et minus ropugiians rationi nalurali. Quod eliam 
talis ropugnantia non jirovoniat ex j)arte nalune 
assumj)ta', jialel : (juia a.ssumptio illa sequitur 
legem et coiidilionem assumentis potius quam 
assumjiti, ot j)otentiani diviiiain j)otius quam hunia- 
nain. 

Tertia conclusio osl (luod uatura diviua abslra- 
cta a iicrsoiialitatc rclaliva pcr iulcllcctuiii, 
posset assuinerc liuinaiiaiii iiatiiraiu. 

llano j)robal sanclus Thomas, ;> j)., tj. 3, arl. 3, 



DISTINCTIO I. — QU^STIO I. 



ubi sic dicit : « Intellectus noster dupliciter sc liabet 
ad divina. Uno modo, ut coj^iioscal Deutn sicut est; 
et sic impossihile est quod circuinscribatur per 
intellectum ali(|uid a Deo, et quod aliud remaneat; 
quia totum quod est in Deo, est unum, salva distin- 
ctiono personarum ; (piarum lamon ima tollitur, alia 
sublala, qiiia dislinyuuntur solis relalionibus, (juas 
oportet esse simiil. Alio modo se babet intellectus 
noster ad divina, non (|uidem quasi cognoscens 
Deum ut in se est, sed per modum suum, scilicet 
multipliciter et divisim, id ({uod in Deo est unum ; 
et per bunc modum p(^)Lest inlellectus noster intelli- 
gere bonitatem , et sapientiam divinam, et alia 
liujusmodi, qua^ dicuntur essentialia attributa, non 
intellecta paternitate vel filiatione, quai dicuntur 
personalitates. Et secundum boc, abstracta perso- 
nalitate per intellectum, possumus intelligere adhuc 
naturam assumentem. » — Hkc ille. 

Item, 3. Sontent., dist. 5, q. 2, art. 3, sic 
dicit : (( Circumscriptio per.sonic a natura divina, 
potest dupliciter intelligi. Uno mo(^o, quod circum- 
scribatur omnis ratio personalitatis ; et sic ipsa 
natura neque erit subsistens in se, neque erit iii 
aIi(|uo subsislente ; unde non babebit essein re, sed 
in intellectu ; et sic non convenit ei nequeassumere, 
neque ali({uid agere. Alio modo notest intelligi quod 
circumscribantur personai distinctic, quas ponit 
fides. Eis autem circumscriptis, adhuc remanet 
natura divina sul)sistens; sicut intelligunt Deum , 
qui non babent fldem Trinitatis, sine boc (a) quod 
intelligant ibi Patrem vel Filiuin vel Spiritum San- 
ctum ; unde adhuc remanebit ibi personalitas ali- 
qua. Et secundum boc conclusio procedit de circum- 
scriptione personarum distinctarum, quas lides sup- 
ponit. Et boc modo dicendum est quod, circum- 
scriptis personis, adbuc natunc divinie convenit 
assumere. » — Hoec ille. 

Ex quibus potest formari talis ratio : Remanente 
sufficiente causa activa assumptionis, remanere 
potest assumptio naturai humauLe. Sed, circumscri- 
ptis per intellectum personalitatibus relativis divi- 
nis, remanet sufficiens causa assumptionis activa; 
quia adhuc potest intelligi in Deo omnipotentia, sub- 
sistentia, personalitas. Igitur, etc. 

Quarta conclusio est quod naiuradlvina, suppo- 
silis personalitalil)us relativis, (luas fides ponil, 
non primo, sed quasi secundario, assunipsil 
naturani luunanam. 

Hanc ponit sanctus Thomas, 3 p., q. 3, art. 2, 
ubi sic dicit : « In verbo assumptionis duo signifi- 
cantur : scilicet principium actionis, et terminus 
ejus. Esseautem assumptionis principium, convenit 
naturae divinai secundum seipsam ; quia ejus virtule 

(a) sine hoc. — sive Pr. 



assumptio facta est, Sod esse lerminum assumptio- 
nis, non convenit natiine divinLO secundum seipsam, 
sed ratione persona}, in qua consideratui'. Et ideo 
quidem primo (a) et propriissime pei'sona dicitur 
assumere; secundario autem potest dici qu(jd eliam 
naliira assumit naluramad sui personam. Et etiam, 
secunduin hunc modiim, dicitur natura incarnata, 
non quasi sit in carnem convensa, sed quia natu- 
ram carnis assumpsit. Unde dicit Damascenus (de 
Fid. Ortli., lib. 3, cap. 6): Dicimus naturam Dei 
incarnalam cssc, sccundimi bealoa Athanasium 
ct CijriUnm. » — Ha^c ille. 

Item, in solutione secundi, sic dicit : (( Illudqucd 
convenit divinai natura^ secundum se, convenit tri- 
bus personis : sicut bonitas, sapientia, et hujus- 
modi. Sed assumere convenit ei ratione persona^ 
Verbi ; et ideo illi soli personic convenit. » — • Ha:c 
ille. 

Ex quibus potest formari talis ratio : Quidquid 
convenit natura^ divinie primario et per se, convenit 
tribus personis. Sed assumere non convenit tribus 
personis. Igilur non convenit essentias priino et per 
se ; sed, si convenit ei, hoc erit secundario et quasi 
per aliud , scilicet ratione persona;. 

Et in hoc primiis articulus terminatur. 



ARTIGULUS II. 

PONUNTUR OBJEGTIONES 
§ 1. — CONTRA PRIMAM CONCLUSIONEM 

Argumenta Scoti. — Quantum ad secundiim 
articulum, arguendum est contra conclusiones. Et 
quidem contra primam arguit Scotus (3. Sentent., 
dist. 7, q. 3), probando quod praidestinatio anima) 
Christi non solum fuerit pro redemptione aliarum. 

Prinio. Quia prius natura (juam ali(juid prasvi- 
deatur circa peccatorem, sive de pocna, j;ive de pec- 
cato, Deus prLcelegit ad curiam coelestem omnes 
quos voluit babere, homines et angelos, in determi- 
natis gradibus ; et nullus est pncdestinatus tantum 
(juia alius praivisus est casurus, ut sic nullum opor- 
teatgaudere de lapsu alterius. Multo magis ergo hoc 
est verum de pruedestinatione illius animaiquae prae- 
destinabatur ad summam gloriam. Universaliter 
enim ordinate volens, prius videtur velle hoc quod 
est fini propinquius ; et ita, sicut prius vult alicui 
gloriam quam gratiam, ita etiam, inter praidestina- 
tos quibus vult gloriam ordinate, videtur prius velle 
illi gloriam, quem (S) vult esse fini proximiorem ; 
et ita buic anima^. 

Secundo. Quia nulla necessitas fuit ut anima a 



(a) prinio. — 0)n. Pr. 
(o) queni. — quani Pr. 



LlBHl 111. SENTENTIAUUM 



principio {iloiiosa, cui Dcus praeoptavit, non tan- 
tum summain ^iloriam, sod otiam coa^vam illi anima?, 
nnila fiiissot corpori passibili, si non fuisset redem- 
ptio facienda ; ct ideo aucloritates exponenda; sunt 
sic (x), quod Christus non venissot ut redemptor, 
nec ut passibiiis Sed non solum projtter illam redem- 
ptionem vidolur Dcus illam animani ad tantam glo- 
liam pra^ordinasse; cum illa redemptio, seu jiloria 
animarum redimendarum, non sit tantum bonum, 
(pjantum est gloria anima3 Gliristi. Nec est verisi- 
mile tantum l)onum in entibus, et tam summurn, 
esse tantum occasionatum, scilicet (£) propter 
minus bonum ; sicut non est verisimile Deum prius 
praidestinasse Adam quam Christum; quod tamen 
sequerotur. 

Terlu). Quiasequeretur quod Deus pra^destinando 
Adani, prius praividisset eum casurum, quam pra3- 
destinas.set Christum, si prasdestinatio Christi tan- 
tummodo fuit pro redemptione aliorum. Hoc autem 
non videtur esse conveniens, neque verum. 

2, — CONTUA SECUNDAM CONCLUSIONEM 

I. Argumenta Scoti. — Contra secundam con- 
clusionem ar{,^uit Scotus (dist. 1, q. 2), probando 
quod una natura non posset simul assumi a tribus 
suppositis aut personis divinis, sic quod primus ter- 
minus unionis esset persona. 

Priino sic : In omni essentiali dependentia, unum 
depondens prijocise dependet ad unum, quod totali- 
ter terminat dependentiam ejus. Sed, in ista unione, 
est essonlialis dependentia unius naturuo ; et una 
persona tolaliter (y) terminat eam. Ergo non potest 
eadem natura dependere ad plures tales personas. 
Major i)r()i)atur, in omni essentiali dependentia cau- 
sati ad causam : Quia impossibile est idem causa- 
tum habere plures causas totales in eodem genere 
causandi vel essendi, a (juibus dependeat; sequere- 
lur enini quod essentialiter dei^enderot ab illo ut a 
causa, quo non exsistente, nihilominus esset. Si 
enim causatum aliquod habeat A pro causa tolali 
efficiente, et, cum hoc, B similiter (S), A siiffi- 
cienler efficeret (e) ipsum, omni alio circumsci'ipto; 
alias non essel causa tolalis; igilur illo enectus osset 
ab A, non oxsislonte IJ ; ot ila non depeiiderot a B. 
Consimilitor o convorso arguitur de A, si B ponatur 
cau.sa totalis. Igitur, si B ponatur cau.sa totalis, et 
similiter A, uliiinKjue erit causa totalis, et neu- 
truni orit causa totalis. Et ita arguilur in omnibus 
doi)endontiis, etiam ([UiXi non sunt causatoriim ad 
causas; quia, cum dependentia alicujus fuerit tota- 



(a) sic. — Om. Pr. 

(s) scilicel. — Om. Pr. 

(y) lotaUtef. — essentialitev l*r. 

(6) siniililer. — Om. Pr. 

(e) efficeret. — ef/icit Pr. 



liter terminata ad aliquid, ipsum non potest depen- 
dere ad aliud, dopendentia ejusdem rationis, etc. — 
Similiter confirmatur hoc de accidente, re.spectu 
plurium subjectorum. — Minor vero probalur : 
Quia porsonalitas creata totalitcr terminaret (a^eam, 
et, illa stante, non posset simul esse in alia per- 
sona, sive creata, sive increata. Sed non minus ter- 
minat eam per.sonaIitasqu3ecumquedivinaeper.son8e, 
quam terminaretur a pensonalitate creata. Igi- 
tur, etc. 

Secundo arguitur sic : Quia, multiplicalo sup- 
posito creato, multiplicatur natura ; ergo similiter, 
multiplicalosupposito increato. Tenet consequentia : 
quia increatum supplet vicem suppositi creati ; ergo 
ita distinguit, .sicut distingueret suppositum crea- 
tum. 

Tertio. Quia illud quod competit alicui ut distin- 
guitur ab alio, non potest competere illi alii. Sed 
incarnatio competit Filio ut distinguitur a Patre. 
Ergo non potest competere Patri. 

II. Argumenta aliorum. — Arguitur ab aliis 
(apud Durandum, 3. Sentent., dist. 1, q. 3). 

Primo sic : Quia infinitati naturai attestaturquod 
po.ssit esse in pluribus suppositis; unde consuevit 
dici quod pluralitas divinorum suppositorum cum 
unitate divina^ essentiaj provenil ex illimitatione 
divinffi naturse. Sed omnis infinitas et illimitatio 
repugnat creatur». Ergo nulla una natura creata sic 
potest assumi, quod exsistat in pluribus suppo- 
sitis. 

Secundo. Quia dependentia natura? creatoe assum- 
pta^, perfectius terminatur per divinum supposi- 
tum, quam terminaretur per proprium. Sed, si 
natura creata constitueret proprium suppositum, 
non posset simul esse in proprio supposito et in 
alieno. Ergo, fortiori ratione, natura creala assum- 
pta ab uno supposito divino, non potest assumi ab 
alio. 

Tertio. Quia, sicut accidens naturaliter sustenta- 
tur in ^upposito substantia;, sic miraculose natura 
humana suslentatur in supposito divino assumento 
oam. Sed unum accidons non potost simul esse in 
pluribus subjectis. Ergo nec eadem natura potest 
simul esse in pluribus suppositis divinis. 

QuarCo. Quia Anselmus, Cnr Deus liomo (lib. 2, 
cap. 9), expresse dicit quod ires personx )wn 
potuerunt unum atque eumdem liominem assu- 
mere. — Et si dicatur quod Anselmus accipit ibi 
hominem pro supposito, (juod non est assumpti- 
l)iIo,ct non pro naluia; — Contra : quia ibidem 
concedit (juod una persona potuit assumere homi- 
nem, non autem tres person;e; sed primum non 
potc^t concedi, accipiendo liominem pro supposito, 
sed solum pro natura ; igitur secundum non nega- 

(a) lerminaret. — terminat Pr. 



DISTINCTIO I. — QU^STIO I. 



tur, accipiendo hominem pro supposito, sed pro 
natura. 

§ 3. — CONTRA TERTIAM ET QUARTAM CONCLUSIONES 



I. Argumentum Scoti. — Contra tertiam et 
quarlam conclusiones arguit Scotus (dist. 1, q. 2), 
probando quod essentia divina per se sul)sistens, 
potest esse proximus terminus unionis. Quia ipsa 
natura divina nullum esse habet a persona, sed 
prius naturalitcr quani sit in persona, dat esse per- 
sonai : est enirn natura de se hsec et per se subsi- 
stens, licet non incommunicabiliter; videtur enim 
quod incommunicabilitas non sit necessario propria 
ratio terminandi illam, sed subsistere simpliciter. 

II. Argumentum Durandi. — Arguit ad idem 
Durandus (dist. 1, q. 4) sic. Si non posset fieri unio 
natura3 humanaj cum divina in supposito divino 
quantum ad exsistentiam nisi fieret unio ejusdem 
naturai cum proprietate relativa quoad personam , 
hoc non esset nisi quia unio naturarum secundum 
exsistentiam supponeret unionem secundum esse 
personale, aut quia ad unionem secundum exsistere 
vel exsistentiam necessario concomitaretur aut seque- 
retur unio secunduni personam vel secundum esse 
personale. Sed neutrum istorum est, ut probabitur. 
Ergo natura humana posset uniri divinoe persona; in 
supposito relativo (a) quantum ad exsistentiam, dato 
quod non uniretur proprietati relativiie quoad porso- 
nam. Major patet : quia, si una unio non supponit 
aliam , nec necessario concomitatur aut sequitur, 
tunc una potest esse sinealia. Minor probatur quan- 
tum ad omnes ejus partes. — Quod enim nnio 
naturoe diviiuc cum creata in eodem supposito secun- 
dum exsistentiam, non supponat, tanquam priorem, 
unionem quae est secundum proprietatem relativam, 
probatur : quia unio natur» assumptiie cum persona, 
supponit unionem ejus cum essentia divina. Quod 
sic patet : quia per illud primo competit personiP 
divinse uniri naturffi assumptse, per quod competit 
ei dependentiam terminare naturEC assumptie; sed 
personae divina; competit terminare dependentiam 
naturiB assumpta^ ratione substanti;e vel essentiiic 
divinai; ergo personic divinai conipetit uniri natura^ 
assumptse ratione essentiyc, et non econtra. Major 
patet : quia, sicut natura assumpta luiitur quia 
dependet, ita persona assumens eam unitur quia 
terminat dependentiam. Minor patet : quia persona 
divina non subsistit nisi per essentiam , vel ratione 
essentiaj ; per hoc autem per quod competit sibi per 
se subsistere, competit sibi prinio terminare depen- 
dentiam naturai assumptye; et ha;c est essentia; 
quare, etc. — Quod autem ad unionem natura^ 
creatse cum divina quantum ad exsistentiam , non 
necessario concomitetur vel sequatur unio ejusdem 



natur» cum proprietate relativa quoad personam , 
patet. Quia ista concomitantia vel consequentia non 
esset nisi ex habiludine essentiaj divinai ad proprie- 
tatem relativam : quia humana natura secundum 
se nullam habitudinem necessariam habet ad hoc ut 
uniatur proprietati relativa?; et ideo, si sit ibi aliqua 
necessitas, illa consurgit ex habitudine naturse 
divinse ad proprietatem relativam, ut, quia natura 
humana unita cst divina> natunc, quic necessariam 
haljitudinem habct ad pro[)rietatem relativam, per 
consequens uniatur alicui propiietati relativai. Sed 
istud non potest dici ; quia essentia divina non 
solum habet habitudinem necessariam ad unam pro- 
prietalem relalivam, scd ad omnes. Si ergo, propter 
necessariam liabiludinem naturai divinse cum pro- 
prietate relativa, ad unionem naturae humanse cum 
essentia divina secundum exsistentiam sequeretur 
necessario unio ejusdem cum proprietate relativa 
quoad personam, sequerctur quod non posset fieri 
unio humanic natura? cum divina secundum exsi- 
stentiam, quin fieret unio ejusdem cum qualibet 
proprietate relativa quoad personam ; quia essentia 
divina ad quamlibet habet necessariam habitudi- 
nem, et non ad alteram solum ; et ita unum suppo- 
situm relativum non posset assumere sine alio ; 
quod est erroneum. Relinquilur ergo quod in 
supposito divino, licet relativo, posset fieri unio 
humanoe naturaj cum divina secundum exsisten- 
tiam, dato quod non fieret unio cum proprietate rela- 
tiva quoad personam ; sed tunc talis unio non plus 
fieret in uno supposito quam in alio, sed sequa- 
liter in omnil)us, quia esset solum secundum exsis- 
tere, quod est omnibus commune, et non secun- 
dum aliquid proprium et personale. — Hujc Duran- 
dus. 

Et in hoc secundus articulus terminatur. 



ARTIGULUS III. 

PONUNTUR RESPONSIONES 

§ 1. — Ad argumenta contra primam 
conclusionem 

Ad argumenta Scoti. — Quantum ad tertium 
articulum, restat pra^fatis objectionibus, Dei cum 
adjutorio, respondere. Et ideo 

Ad prlmunni contra primam conclusionem, dicitur 
quod in divina prasscientia, aut providentia, aut prse- 
destinatione , nulla est prioritas aut posterioritas 
naturai ex parte actus divini, quasi unus sit prior 
alio, nec ex parte objectorum ut cadunt sub actu 
intellectus aut voluntatis, quasi hoc prius natura sit 
scitum aut volitum quam aliud ; cum divinus intel- 
lectus unicum actum habeat, quo simul natura fer- 



6 



LlRRl 111. SENTENTIARUM 



lur in omnia sua objecla, polissime crcata, sinc 
quocumquc discursu aut ordine reali, et simililer 
divina voluntas, ut probat sanctus Thomas, 1 p., 
q. 14, arl. 7. Conceditnr tamcn qnod est il)i oido 
rationis cx partc ratiocinantis, scilicet intellcctus 
nostri, (|ui intcllijrit successive ea qu» in objcclo 
sunt simul. — Ullcrius, conceditur qnod intcr 
ol)jecta pncvisa et prycvolita est ordo volitus et praeor- 
dinalus a l)co ; |)ncvidit enim et prBcvoluit bunc 
cnecturn cssc j)roplcr alium, et ordinari ad alium, 
et cau.sai'i ab alio causalitatc eftlcientis ant finis aut 
formir. VA ideo concedilur quod Deus pricvidit elc- 
ctos e.sse piiorcs repi'ol)is, ct i^loriani ijfratia, ct pra*- 
destinationem, i^loriam, gratiam, redcmi^tiomMii 
e.sse prioics casu aut j)eccato. — Conceditur ulte- 
rius, (juod nullus est prKdcstinatus praDcise proj)tcr 
hoc quod alius esl prajvisus casurus, ad bnnc sen- 
sum qiiod pnevisio casus sit causa pricdestinationis 
stantis ; scd tamcn concedi potest, quod alicjucin nun- 
quam casurum et firmiter staturum Deus prajdesti- 
navit ad sublevandum casurum, sicut Cbristum ad 
sublevandum Adam. — Conceditur ulterius, quod 
Deus, quia ordinalissime vult, boc est, vult reclis- 
simum ordincm in suis volitis, non in sua volitione, 
quia, inquam, sic rectissime vult, ideo vult animam 
Christi es.sc proximiorem ultimo fini et feliciorem 
ac b(}atiorem Cicteris beatis, et alios ordinari ad 
illam, et non illam ad alios : ita quod tota jjiioritas 
se tencat ex j)arte objcctorum inter se ; non autem 
ex parte actus volcndi in .se, nec ut tendit in obje- 
cla, qnasi actus sit prior actu, aut idem actus prins 
(juacuiTKjuc reali prioiitate lendat in boc objectum 
creatum, quam in aliud. Ad hunc scnsum sanclus 
Thomas, 3(a) Sentenliarum , dist. 10, q. 3, art. 1, 
q'".3, concedit quod « pnicdeslinalio Chrisli est causa 
pncdcslinationis nostra) : cfficicns, inquantum ipsc 
cst mediator nosliic .salutis ; et formalis, iiujuanlum 
in filios Dei, ad ejus imaginem, pntidestinamur; ct 
finalis, iiKjuanlum nostra salus in cjus gioriam 
rcduiulat )). Item, 3 p., q. 24, arl. 4, ubi sic dicit : 
« Si considerclur pra^deslinatio sccundum pncdesti- 
nationis actum, pra^destinatio Chrisli non est cau.sa 
nostra3 pncdeslinationis; cum uno et eodem actu 
Deus j)i;cdestinavcritChristum el nos. Si autein con- 
sidcretur pncdcstinatio sccundum pra'dcstinationis 
tcrminuin, sic jiiicdestinatio Christi estcausa nosti;c 
pncdestinationis. SicenimDeuspi-acordinavitnostram 
salutem , ab aiterno pncdestinando, ut j)er Jesum 
Chi'istiim c()mj)leretur. Sub piicdcslinatione cnim 
a'lcriia non .soluni cadil illud quod licnduin csl in 
lemjiore, ao.d ctiam modus et oido sccundum (jucm 
comj)len(lum ('.'^t in (6) tcmjiorc. » — ll;cc illc, — 
llcm, ibidcin , in rcsjionsionc ad 3'"", sic dicil : « Si 
Christus nonfuisset incarn;in(lus, Deus j)niHirdinas- 



(a) paile. 
(6) eat in. 



Ad. I'r. 
px Pr. 



.sct homines salvari per aliam causam. Sed quia 
pra2ordinavit incarnationem Chri.sti, simul cum hoc 
pra^ordinavit ut esset cau.sa nostraj salutis. » — 
Ibcc ille. — Item, 3 p., q. 1, art. 3, in .solutione 
quarti , sic dicit : « Pncdestinatio prffisupponit praj- 
.scientiam futurorum ; et ideo, sicut Dcus pncde- 
stinat salutem alicujus hominis per orationem alio- 
rum implendam, ita etiam pncdeslinavit opusincar- 
nalionis in reinedium bumani pcccati. )) — Ha^c 
illc. — Ex quibus omnibus patet quod arf^umen- 
tum multa falsa assumil, poti.ssime tria. Primum 
est, quod prius natura Deus praidestinet omnes ele- 
ctos quam pncvideat aliquid circa peccatores. Secun- 
diim cst, quod in divinis actibus sit ordo natur» ex 
j)arte actuum in sc, aut ut tenduntin objecta creata. 
Tertium est, quod Deus prius velit unum quam 
aliud, prioritate natura? : quia non solum falsum 
cst quod in Dco actus intcllcctus sit natura prior 
actu voluntatis; immo falsum est quod idem actus 
intcllectus aut voluntatis prius natura tendat in 
unum objectum quam in aliud, potissime loquendo 
de objectis creatis. — Si autem quis dicat quod sal- 
tcm concedendus est ibi ordo rationis ex parte ratio- 
cinantis, ctsi negetur ex parte ratiocinabilis ; et sic 
priussecundum rationem Deus voluit gloriam animse 
Christi quam redemptionem bumani generis, quia 
majus l)onum j)rius vult .secundum rationem, et sic 
pi'o illo priori voluit incarnationem per seet secun- 
dum se, et non propter aliud ; ergo, cessantibus 
jjosterioribus commodis, adhuc incarnatio fuis.set, 
quia voluntas divini beneplaciti semper adimplere- 
lur, ctc; — dicitur quod inter majus bonum et 
niinus bonum potest esse dupliciter ordo : scilicet 
jier .se, et per accidens. Per se quidem, sicut inter 
bonum naturai, gratia}, et gloria^ ; et bonorum tali- 
ter ordinjitoinm , Deus prius secundum rationem 
vult inajus (juain mirius, sicut gloi"iam gratia, et 
gratiam natura. Per accidens autem, sicut inter 
duas gratias, aut duas glorias nullum essentialem 
ordinem inter se babentcs; et talium bonorum non 
cst necessarium niajus cs.^^e prius volitum secundum 
rem, aut secundum rationem. Et sic non ojiortet 
concedere quod Deus prius re, aut ex natura rei , 
aut secundum rationem, voluerit gloriam anim;c 
Cbristi quam rc(lemj)lioncm gencris humani ; immo 
j)otcst esse quod j)rius secundum rationcm volucrit 
secundum bonum quain primum. 

Ad sociiiuliim dicitur primo, quod .<anctus Tiio- 
mas, 3. Sentent., dist. 1, q. 1 , art. 3, lenuit illum 
modum glos.s'indi auctorit;dc\s Saiuiorum, (juem 
tangit argucns, (^sse probabilcm ; scd in Suiiima 
re|)udiavit cumdem tan^juam j)n\'sumpluosum. — 
Dicitur secundo, quod anima Cbristi uon fuit pnc- 
dcstinata ad t;uitam gloriam , proptcr solam rcdem- 
ptioncni gcncris humani, si sit scnsus quod illa 
redemptio fuerit princij>alis finis gloria"' anima? 
Christi, ;iut su;o grati», vel natuni?, quin potius. 



DISTINCTK) 1. — QU^STK) I. 



sicul snpci'iiis dictum osl , lofalis t^loria lioininurn 
heatoiuai ordiiialursicut iu (inein in L;loiiani aninuc 
CUristi. — - Dicitur terlio, quod redeni()tio liurnani 
generis fuit finis, sine quo non fuisset i^loria animac 
Christi talis et tanfa qualis et quanta nunc est. Vel, 
si redemptio liumani genei-is non fuit finis gloriic 
animic Christi, fuit famen finis incarnationis ; aliud 
cnim est dicere hoc, et aliiid illud. — Dicitur 
quarlo, quod incarnafionis Christi multiiilex potest 
assi^nari finis : scilicet proximus et remotus; vel 
pai'tiahs ct fotalis. Pi'oximus finis est redem[)tio ele- 
ctoruni; romotus vero perfectio univcrsi, vel giatia 
Dei, vel ipse Deus. Similifer ormnia ista sunt finis 
totalis; singulum vero eorum potest dici finis par- 
tialis. Modo non est inconveniens, magnuni l)onuni 
occasionari pr"optei' minus honum, tanqiram pioptcr 
finem pi^oximum aut partialem. Et de hoc sanctus 
Thomas, 3 p., q. 1, ait. 3, in solutione fertii : « Nihil, 
inquit, prohihet ad aliquid majus nafuram hurna- 
nam esse perTluctam post pficcatum. Deus enim per- 
rnittit mala fieri, ut inde molius alicjiiid elicial. 
Unde dicifur, Uoman. 5 (v. 20) : Ubi abnndavit 
iniquitas, superabundavit gratia. Uride et in 
benedictione cerei paschalis dicifur : felix culjxt , 
qnoe talem ac tanlum mcruit habere Redeiuplo- 
rem! » — Hacc ille. — Ifem, 3. Sentenl., dist. 1, 
q. 1, art. 3, in solufione (juinti, sic dicit : « Sicut 
dicit Apostolus, Roni. 5 (v. 20), Ubi abundavit 
delic.tinn , supcrabnndavit ef gratia. Unde noir est 
inconveniens si aliquod honum ex peccato Deus eli- 
ciat, quod sine peccato non fuisset ; ut patet in inul- 
tis virtutihus, iit in patienlia, ct pocnifentia, cl 
hujusmodi. Et ifa efiam ex peccato liominis hoc 
optimum Deus potuit elicere, ut Deus incarnaretur ; 
propter quod Gi'egorius (a) dicit : felix culpa , 
etc. )) — Haec ille. — Dicitur quinto, quod ex posi- 
tionc nostra non sequitur- quod Deus pncdestinave- 
rit prius Adam quam Christum, si ly prius dicat 
priorilutem durationis, aut perfecfionis, aut aliam 
prioritatem realem. Si vero dicat prior-itatem rafio- 
nis, non ex parte rationahilis, sed ex parte nostri 
intellectus r'atiocinantis, non est inconveniens. Infcl- 
ligimus enim primo, quod Deiis voliiit gloriam 
suam et honitatem suam manifeslari generaliter in 
productione perfecti univei"si ; secundo, quod in 
illo univer^so voluit esse aliquas creaturas intelle- 
ctuales et rationalcs heatas; tcrtio, quod pnxividit 
casum aliquarum creatiirarum rationalium, qiias 
praodestinaverat ; quarto, quod decrevit lapsas repa- 
rare per incarnationem Filii sui; quinto, qirod 
voliiit animam Christi esse piiorem CLcteiis in gra- 
tia et gloria, et omnes alias, et beatitudinem, et 
gratiam, et redemptionem earuin ordinari in glo- 
riam animac Chi'isti. 



(a) Haec verba invcniuntur in benediclione cerei pa- 
schalis. 



Ad tcrtiiim [)afet res[ionsio per jam dicta ; quia 
consccjricns ad ([iicm dcducit, non cst inconveniens, 
loqucndo de priorilate rationis. Unde breviter : prse- 
destinatio cacterorum eleclorum prior est praodesti- 
nationc anirnac Chrisfi , secundum rationem intelli- 
gendi ; sed pr-acdestinatio animac Christi prior est 
praedestinatione alionim, secundum viam perfectio- 
nis et causalitalis cxsecutivai (a) eiroctus temporalis : 
ut prima prioritas sit quasi prioritas intentionis; 
secunda vero sit quasi pi-ioritas exsccutionis. — 
Sciendum otiam quod pr^acdestinatio Christi uno 
modo potest dici finis nostrac pru'destinalionis ex 
parte elfectus temporalis, et alio modo nostra prac- 
destinatio et redemptio potest dici finis pracdestina- 
tionis Chrisli. Nani diipliciter aliquid potest dici 
finis alicujus, pula A csse finis ipsius B. Primo 
modo, quia B or"dinatiir ad acfpiisitionem vel con- 
servationem ipsius A; sicut sanitas dicitur finis 
rnedicinac. Et hoc modo no.stra pracdestinatio, quoad 
ferminum tomporalem , cst finis pracdestinationis 
Chrisli ; quia, sicut supcrius allegatum est, Deus 
pracdeslinavit opus incarnationis Christi in reme- 
diurn humani peccati. Secundo modo, A pote.st dici 
finis B, quia ex ipso B provenit alif[ua utilifas vel 
aliquod bonum ipsi A, vel ipsum A tendit in ipsum 
B sicut in illud cujus similitudinem et particijjatio- 
nem desiderat. Et isto modo pracdestinatio Christi 
est finis nostrae praede.stinationis : quia salus nostra 
in Christi gloriam rcdundat, ut superiusdictum est; 
et ideo sua pncdestinatio ct nostra inviccm se prai- 
cedunt. Prsedicta autcm distinctio fundatur in dictis 
sancfi Thomsc, 2. Sentent., dist. 1, q. 2, art. 3, 
uhi sic dicit : « Finis alicujus rei dicitur dupliciter : 
scilicet vel in quem tendit naturaliter; vel ex eo 
quod ad ipsum sicut ad fincm ordinari dicitur, ut 
utilitatem aliquam consequatur (^), secundum inten- 
tionem et ordincm agentis. Utroque autem modo 
homo dicitur finis creaturarum, etc. yt Item, in 
solutione secundi, sic dicit : « Non est homo finis 
omnis creaturac, sicut ultimo intentum ab omni 
creatura, sed sicut illud cui provenit utilitas ex 
omni creatura. )) Item, ibidem (in corp. art.), sic 
dicit : (( Omnis creatura corjioralis tondit in assimi- 
lationem naturac intellcctualis, quantum potest, 
(jua; altiori (y) modo divinam honifatem consequi- 
tur; et propter hoc forma humana, scilicet anima 
rationalis, dicitur e.sse ultimus finis intentus a 
natura inferiori, ut dicitur, 2. de Anima (t. c. 37). )) 
— Ilacc ille. — Vide totum capitulum, vel articu- 
lum, quia multum bene facit ad propositum. 



(a) exsecutivse. — exsecutse Pr. 

(6) ex eo quod ad ipsuni sicut ad finem ordinari dicitur, 
ut utilitatem aliquam consequatur. — quia ex eo quod ad 
ipsum ordinatur, dicitur, sicut ad jinem , utilitatem ali- 
quam conscqui Pr. 

(y) altiori. — abjectiori Pr. 



8 



Linin 111. SENTENTlARfM 



§ 2. — Ad argumenta contra secundam 
conclusionem 

I. Ad argumenta Scoti.— Ad primum contia 
secundam concliisionoin , dicitur primo, quod major, 
si intelligatur de dependentia causati ad suam cau- 
.sam, concedi potest, licet eam neget Occam , ot 
Adam, 1, Scntent., dM. 1, dnl)io 4; et satis prol)a- 
])iliter; et prtcsorlim ubi illa dno qua? termiiiant, 
eadem causalitale et potentia terminant ; sicut est in 
proposito : nam quailibet persona divina est tolalis 
causacujiislil)ctcrealurije,ettamonsunttros.Sianteni 
intelligalur do dependentia unius relativi ad aliud 
correlativum, falsa est : nam tali dependentia unum 
potest dependere ad multa ; sicut idem albuni 
numero est simile multis aliis albis, el tantum 
depondet ab uno quantum ab alio in esse relalivo; 
et similiter, idem quanlum est ajquale vel duplum 
multis quantis, ot dependet ab uno sicut ab alio. — 
Et ad primam probationem majoris (a), si sic intel- 
ligatur, dicilui- (juod solum ai'guit de prima depen- 
dentia, el non de secunda. Gum etiam secundo addi- 
tur et ari:;uitur quod major sit vera in omni genere 
dependentiiC, quia cum dcpondentia alicujus fuerit 
totaliter teiminata, etc. ; — dicitur quod unum rela- 
tivum terminattotaliterdependentiamalleriusinten- 
sive, non autem extensive; et ideo potest terminari 
non ad tot, quin ad (6) plura ejusdom rationis, si 
sint vel esse possint : unum enim ovum non potest 
assimilari tot ovis, quin pluribus. — Dicitur 
secundo, quod dependentia natuiic assumplic ad 
personam assumentem, non est prisecise dependen- 
tia causati ad causam ; quia talis causalitas est com- 
munis tribus personis, et tres person;c simul ter- 
minant omnem talem dependentiam creaturic. Sed 
est potius dependentia relativi ad correlativum , 
puta uniti (y) ad unibile, vel suppositalis ad sup- 
positans, et formas ad suuni formabile. Et si sit (c) 
dependoiitia causati ad c^u.sam, hoc est ratione 
absoluli quod e.st in persona, el non ratione rela- 
tivir" proprietatis ; nec plus est ad unam personam , 
quam ad aliam. NuUum autem relative dictum iii 
divinis, in assumeiido assumil propria vel distincta 
causalitate; sed dicitur assumere ununi, el non 
dicitur assiimere aliiid naturam bunianam, qui;i 
una persona relativa, virtute natuni!, essenti;i!, 
potentiye el omnium divinorum attributorum, unit 
sibi iiatiir;im humanain , ita <|ii()d est illius unionis 
non taiituiii principiuni cnectivum aul causale, sed 
etiam terminus relationis uniti ad unibile. De lioc 
sanctus Thomas, in 3 p., q. 2, art. 8, el 3. Sen- 
tent., dist. 5, q. 1, art. 1, ubi ptuiit <|uimI ;issuiii- 



{«) niajoris. — minoris Pr. 
(6) ad. — Om. l^i'. 
(v) uniti. — unibilis Pr. 
(6) vel. — AH. Pr. 



ptio, e.\ parte assumentis, non solum dicit actio- 
nem qua fit unio natura ad personam , trahendo 
eam ad tale subsistere, quod est incommunicabile 
pluribus suppo.sitis aul pensonis, nec est compossi- 
bile cum alio subsistere in eadem natura vel per- 
sona ; sed persona divina terminat dependentiam 
naturip, trahendo oam ad proprium subsi.stere ; quod 
ost conimunicabile pluribus suppositis; immoinclu- 
dit in sua sis^iiidcatione terminum actionis et unio- 
nis. — Dicitur tertio, ad confirmationem ibidem 
adductam , quod non est simile de accidente respe- 
ctu pluriuin subjoctorum, et de unione naturiE ad 
pluros personas ; (juia dependentia accidentis ad sub- 
jectum, est principaliter (a) dependentia causati ad 
causam. — Dicilur quarto, ad probationem mino- 
ris, quod .suppositum creatum totaliter terminat 
dependontiam natura creatic, non autem suppo- 
siturn incre;itum ; quia terminationes ilho sunt alte- 
rius rationis. Suppositum enim creatum terminat 
dependentiam naturse su», secundum unum e.sseet 
ununi subsistero, in quo aliud supposituni creatum 
communicare non potest, sed diversorum supposi- 
torum sunt diversaj subsistentise in creaturis ; non 
sic in divinis (6), quia divinaj persona unicam 
habent subsistentiam , vel potius unicum persona? 
subsistere, et unicum e.sse et exsii;tere, licet habeant 
distinctas per.sonalitates. Ideo non sequitur quod 
eadem natura haberet plures subsistentias, si as.su- 
meretur a pluribus divinis personis; sed solum 
quod es.set unita pluribus personalitatibus relativis. 
Hoc autem non esset inconveniens. Quod declarat 
sanctus Thomas, 3. Sentent., dist. 1, q. 2, art. 4, 
ubi sic arguit : « Major est -distantia diversarum 
potentiarum anima; ad invicem, qua? etiani in abso- 
lutis distinguuntur, quam divinarum personarum, 
quai solum distiiigiiuntur in eo (juod ad aliud est. 
Sed anima unitur eidem membro secundum diver- 
sas potentias; quod patet, quia organa aliorum sen- 
suum sunt otiam organa tactus, qui per totum cor- 
pus dillunditur. Igitur Deus potest uniri homini, ita 
quod tres personaj unam naturam assumant. » — 
H;cc ille. — Unde, si plura supposita creata, vel 
unum creatum et aliud increatum, haberent uni- 
cam subsistontiam , sicut habont diviine persona:*, 
tunc suppositum crealum non totaliter terminaret 
extensive dependentiam naturai, quin posset ulte- 
rius terminari per aliud suppositum habenseamdem 
subsistoutiiini. Sed (juia nullum siipposituni croa- 
tiim coinmunicat cum alio supposito in eadom sub- 
sistentia, ideo quandocumquo torminat doponden- 
tiam natunc, totaliter eam termin;it, tam intensive 
quam extonsive. Item, suppositum creatiim torminat 
dependentiam natur;ie,eo modoquo totum subsislons 
terminal depondentiam partium ; porsona vero divina 



(«) de. — Ad. Pr. 

(6) a verbo spcundiim iisquo .id divinis, oni. Pr. 



DISTINCTIO 1. — QU.ESTIO I. 



lerminat dependentiam naturae assumptae, eo modo 
quo subsistens terminat dependentiam alicujus sibi 
uniti, sicut subjectum dependentiam accidentis. 
Constat autem quod idem non potest esse pars duo- 
rum totorum subsistentium ; sed idem accidens 
potest uniri duabus substantiis habentibus eamdem 
subsistentiam , sicut quantitas materiaj et formne. 

Ad secundum, negatur consequentia. Nec valet 
probalio per simile de supposito creato. Quia esse 
suppositi creati estincommunicabile alteri supposito; 
etideo, ad multitudinem et distinctionem supposi- 
torum, niultiplicatur esse et subsistere, et per con- 
sequens natura, quia plura esse non conveniunt 
eidem naturse in numero. Esse autem et subsistere 
divini suppositi est communicabile tribus supposi- 
tis; et ideo, plurificato supposito, non oportet plu- 
rificari esse, nec naturam assumptam. De hoc san- 
ctus Thomas, de Potentia Dei , q. 2, art. 1 : 
« Natura, inquit, divina a formis materialibus in 
duobus difi^ert. Primo quidem , per hoc quod formse 
materiales non sunt subsistentes ; unde humanitas 
in homine non est ideni quod homo, qui subsistit; 
divinitas autem est idem quod Deus; unde ipsa 
natura divina est subsistens. AHud est, quod nulla 
forma vel natura (a) creata, est suum esse; sed 
ipsum esse Dei est ejus natura et quidditas ; et inde 
est quod proprium nomen ipsius est, Qui est, ut patet, 
Exodi 3 (v. 14), quia sic denominatur quasi a pio- 
pria forma sua. Forma igitur in istis inferioribus, 
quia non per se subsistit, oportet quod in eo cui 
communicatur, sit ahquid per quod forma vel natura 
subsistentiam recipiat ; et haec est materia, quse sub- 
sistit formis materiahbus et naturis. Quia vero 
natura vel forma materialis non est suum esse, per 
hoc quod in aho recipitur, acquirit esse; unde, 
secundum quod in diversis est , de necessitate habet 
divensum esse; unde humanitas non est una in 
Socrate et in Platone secundum esse, quamvis sit 
una secundum propriam rationem. In communica- 
tione vero qua natura divina connnunicatur, quia 
ipsa est per se subsistens, non requiritur aliquid 
materiale, per quod subsistentiam recipiat; unde 
non recipitur in aliquo quasi in materia, ut sic geni- 
tus, ex materia et forma inveniatur compositus. Et 
iterum, quia ipsa essentia est suum esse, non acci- 
pit esse per supposita in quibus est ; unde per unum 
et idem esse est in communicante et in eo cui com- 
municatur; et sic manet eadem secundum nume- 
rum in utroque. » — Hacc ille. — Item, q. 9, art. 5, 
in solutione deciminoni, sic dicit : « Nullo modo 
concedendum est quod in divinis sit nisi unum esse ; 
cum esse semperad essentiam pertineat, et prnecipue 
in Deo, cujus esse estsua essentia. Relationes autem 
quae distinguunt supposita in divinis, non addunt 
aliud esse super esse essentiae : quia non faciunt 

(a) natura. — anima Pr. 



compositionem cum essentia ; omnis autem forma 
addens aliquod esse super esse substantiale, facit 
compositionem cum substantia, et ipsum esse est 
accidentale, sicut esse albi et nigri. Diversitas ergo 
secundum esse, sequitur pluralitatem suppositorum, 
sicut et diversitas essentiai, in rebus creatis; neu- 
Irum autem in divinis. » — Hacc ille. 

Ad terliumdicitur quod major habet veritatem(a), 
quando illud quod convenit alicui ut distinguitur ab 
alio, est principium distinctionis unius illorum al) 
alio : sicut fiHatio, quia competit Filio ut distingui- 
tur a Patre, et est principium distinctionis Filii a 
Patre, non potest competere Patri (6). Sed, major falsa 
est, si intelligatur generaliter de illo quod convenit 
alicui ut distinguitur ab alio, quod tamen non est 
principium distinctionis illorum, sed concomitatur 
distinclionem, vel sequitur; sicut patet : nam aninia 
rationalis convenit oculo ut distinguitur a pede, et 
tamen eadem anima est in utroque. Tunc dico quod 
incarnatio non convenit Filio ut distinguitur a Patre 
primo modo, sed secundo modo ; et ideo potest utri- 
(jue convenire. 

II. Ad argumenta aliorum. — Ad prlmum 

aliorum, respondet Durandus (dist. \ , q. 3), quod, 
(( cum dicitur quod infinitati naturae attestatur 
quod sit in pluribus suppositis, verum est de natura 
quoe intrinsece pertinet ad naturam ipsorum, et est 
tanquam fundamentum proprietatum quibus sup- 
posita constituuntur et distinguuntur; et hoc solum 
est divina natura et essentia. Sed esse in pluribus 
suppositis relativis, quasi (y) extrinsece, puta, quia 
sine eo essent supposita, communicatur tamen ei 
exsistere in talibus suppositis, non at-guit aliquam 
infinitatem. Quod patet ex simili : circumscribendo 
enim a Deo supposita relativa, et ponendo unum 
solum suppositum absolutum, sicut ponunt Juda?i 
et Gentiles, tanta infinitas esset in illo uno suppo- 
sito, sicut nunc est in pluribus relativis; et tamen 
non oporteret naturam assumptam in illo supposito 
esse infinitam, quia non pertineret intrinsece ad 
naturam suppositi, sed solum ei communicaretur (o), 
ut suum e.sse finitum haberet (e) in supposito infi- 
nito. Et sic est, in proposito, de essentia unius 
natursc creatic finita? in pluribussuppositisdivinis. » 
— Hffic Durandus ; et bene ; hoc excepto, quod dicit 
naturam creatam habere esse finitum in supposito 
infinito; hoc enim est falsum, ut alias videbitur. 
Posset etiam aliter dici, quod major argumenti vera 
est, quando natura qua? est in pluribus suppositis, 
non acquirit nec accipit esse per supposita in quibus 



(a) veritatem. — virtutem Pr. 

(g) Patri. — Om. Pr. 

(y) quasi. — quae Pr. 

(3) comniunicarelur. — communicatur Pr. 

(c) haberet. — habeat Pr. 



10 



LIBRI III. SENTENTIARUM 



ehl, sod ipsa est smim esse, et dat esse suppositis; 
alias major est falsa. 

A(l seciindiiin dicit Durandus, quod « tota dcpen- 
deiilia huinan;e nalnno torminatur per unum divi- 
num sui^positum ;eque porfecte, vel perfectius, 
quam terminaretur per suppositum proprium; quia 
suhsistenlia divini suppositi est perfectiorquam sul)- 
sislentia cujuslil)ot sup|)0siti creati. Et tamon, hoc 
non ohslanlo, polosl assuini ahalio supposilo divino : 
quia non assiimilur ad novam s\ihsisteuliam , cum 
suhsistere divinum sit tantum unum ; sed commu- 
nicatnr ei nova unio ciiiu proprio alterius porson;e, 
quic non repii^nal priori unioni cum [)roprio 
prinuc (7.) person;^ assumentis. Sed, si naliira croala 
suhslantincaretur in supposito proprio, non posset 
suhstantilicari in aliono creato vel increato, nisi 
assumerotur aliud novum suhsistere in alio ; et illud 
contradicit ei (juod cst suhsistore in scipso. Et idoo 
istud non est possihilc sicut aliud )>. — Ha^c Duran- 
dus, et bene. — Unde, breviter dici potest, quod 
natura humana ita perfectesuppositatur in supposito 
divino, sicut supposilarelur in proprio supposito; 
.sed non ita incommunicahililer. Gujus raliosuporiiis 
esttacta, in solutione secundi Scoti. 

A(l terliiini dicit Durandus, « quod non est similo 
hinc inde : (juia supposita croala ahsoluta sunt, ol 
ideo quid(piid est in eis, dislinguitur distinctiono 
ipsorum ; sod divina supposita suut rolativa, et idco 
non di.stinguitur quidquid est in eis, sed solum rela- 
tiones, non qua;cumque, sed oppositoe. )> — H*c 
Durandus, et hene. — Posset etiam dici quod non 
est simile : (|uia, si idem accidens esset in diversis 
suhjectis, haheret diversa esse, et sic esset idem et 
non idem ; natura autem humana in plurihus sup- 
positis non hahet nisi unum esse. Conccditur tamen 
quod (}ain im|)ossihile est esse in plurihus suppositis 
hah(!nlil)us diversa esse. 

Ad quarliiin dicit Durandus, quod cc. Anselmus 
inlelligit quod tros personai non possunt simul (>l 
semel assuinore unum et eumdom hominem, vol 
humanam naturam, ita (|uod assumant cam ad 
unam per.sonalitatom. Dicit enim sic : Impossibilc 
est tres personas esse unam personam cum uno 
eodemque homine (6). Et in isto sensu conceditur 
quod tres pcrson;(uion possunt assumcrc unam natu- 
ram ». — H;oc illo, ot hene. 

§ 3. — A I) AIUl UMENTA CONTHA TEHTIAM 
KT (1UARTAM CONCLUSIONES 

I. Ad argumentum Scoti. — Ad prinuun con- 

traquarlain conclusionem, dicitur (|uod, licet divina 
I 

(a) primw. — Om. Pr. 

(0) Verba Aiiselini sunt : Plures enim persanx ncqneunt 
ununi eunuienKiue honiinem nssitniere in unilatcni per- 
sonse (Cur Deus homo, lib 1, cap. 9). 



essentia subsistat, et de se sit hffic, non tamen e.st 
incommunicabilis; et consequenter,necestdesesup- 
positum aut persona. Unio autem naturarum, opor- 
tet qiiod fiat in natura, vel in persona ; non autem 
fit in natura; ergo in persona ; .sed non al)i3oluta; 
ergo relativa. 

De hoc sanctus Thomas, .1 p., q. 2, art. 1, sic 
dicit : (j Nonien naturte, a nascendo (yjdictum, ost 
sumptiim a •^orieratione viventium, quai nativitas 
vel puilulatio dicitiir, iit dicatur natura, quasi 
nascitura. Deinde translatum est nomen naturae ad 
signilicandum principium hujus «reneralionis. Et 
quia [irincipiuin generationis, in rehus viventibus, 
est inlriiisecuin, ulterius derivatum e.st nomen 
naturffi ad sii?ni(icandum quodlibet principium in- 
trin.secum motus, secundum quod Philosophus dicit 
in 2. Phijslcorum (t. c. 3), quod natnra est prni- 
(•ipiiim motus in eo in quo est per sc, et non 
secundum accidens. Hoc autem principium est 
materia, vel forma. Unde nalura (|uandoque dicilur 
materia, quandoque vero forma. Et quia finis gene- 
rationis natuialis, in eo quod generatur, est cssentia 
s|)eciei, quam signat difliiiitio; inde estquod hujus- 
modi esscntia quandoque dicitur natura. Et hoc 
modo Boetius diffinit naturam, in lihro de Duabus 
Naturis, dicens : Natura est unumquodque infor- 
iiKDis specifica differentia, qua2 scilicet complet 
dilfinitionem speciei. Si ei'go nunc loquamur de 
natura secundum quod significat (S) quod quid est, 
sive quidditatem speciei, vel essentiam, hoc modo 
accipiendo natur'am, impossibile est incarnationem 
Verhi esse faclam in natura. Tripliciter enim aliquid 
unum ex duobus vel pluribus constituitur : — Uno 
modo, ex duobus perfectis intcgiMS (y) remanenti- 
hus; quod quidem fieri non potest, nisi in his quo- 
rum forma cst compositio, vel ordo, vel (0) figura : 
sicut ox multis lapidibus absque aliquo or'dine ad- 
unatis, per solam compositionem , fit acervus; ex 
lapidihus auteni et lignis secundum aliquem ordi- 
nom dis[)ositis, ct ad aliquain figurvam i-edactis, fit 
domus. Et secundum lio(;, [)osueiuntaliqui unionom 
esse per modum confusionis, quai scilicet est sine 
or-(line; vel commensurationis, qusc scilicet est cum 
ordine. Sed lioc non potest esse. Pi'imo quidem, 
([uia com|)osiUo, vel or-do, vcl figui"a non est forma 
substantialis, sed accidcntalis ; et sic sequei'etur 
quod unio incar*nationis non esset per se, sed per 
accidens; quod est falsum. Secundo, quia ex hujus- 
niodi non lit unum per se sim[iliciter, sed secun- 
dum quid ; remanentenim plura in actu.Tertio,quia 
furiua laliuiu rioii est nalura, scd magis ar's ; sicut 
forma donuis ; et sic non constitueretur una natura 



(a) etiam. — Ad. Pr. 
(S) signi/icat. — sigiiat Pr, 
(y) vel. — Ad. Pr. 
(fi) vel. — Om. Pr. 



DISTINCTIO I. — QU^ESTIO 1. 



11 



in Chrii^to, ut ipsi voluiit. — Alio modo fit aliquid 
ex pluribus perfectis, sed transmutatis ; sicut ex 
elementis fit mixtuni. Et sic aliqui dixerunt unio- 
nem incarnationis essofactam per modum complexio- 
nis. Sed hoc esse non potest. Primo quidem, quia 
natura divina est omnino immutabilis; unde nec 
potest converti in aliud, cum sit incorruptibibs; nec 
ali(|uid in ipsani , cum sit ingonerabilis. Secundo, 
i(uia ilhid quod est commixtum, nulh miscibihum 
est idem in specie; (hlfert enim caro specie a quoh- 
bet elementorum ; et sic Christus nec esset ejusdem 
naturac cum Patre, nec cum matrc. Tertio, quia ex 
hisquae plurimum distant, non potest fieri mixtio; 
solvitur enim species unius eorum, puta si quis 
guttam aquae amphora?. vini apponat; et secundum 
hoc, cum natura divina in infinitum excedat natu- 
ram humanam, non potest esse mixtio, sed remane- 
bit sola natura divina. » — Sed forte dicet ahquis, 
quod illse rationes solum probant quod non sit facta 
unio in natura, ad hunc sensum quod ex divinitate 
et humanitate non resultat una natura ; sed non pro- 
bant quin natura humana sit immediate unita 
divina^, ita quod primus terminus unionis sitessen- 
tia divina. — Dicitur quod, si natura humana uni- 
retur immediate et primo naturae divinoe, hoc esse 
non posset nisi quia traheretur ad esse naturiB 
divintC ut est esse naturse. Si autem natura humana 
illo modo traheretur ad esse naturae divinas, unire- 
tur sibi in natura ; sicut corpus unietur animse in 
resurrectione. Et ideo sanctus Thomas sufficienter 
probat intentum ; potissime quia in divina natura 
nuHum est suppositum absohilum pnecedens rela- 
tiones, cui posset uniri natura humana ; omnis 
autem unio, vel est in natura, vel in supposito 
naturae, et ad naturam, vel ad suppositum naturee. 
— (( Tertio modo fit ahquid ex ahquibus non permu- 
tatis, sed imperfectis : sicut ex anima et corpore fil 
homo; et simihler ex diversis membris unum cor- 
pus constituilur (a). Sed hoc dici non potest de 
incarnationis mysterio. Primo, quia utraque natura 
est secundum suam speciem vel essentiam completa, 
divina scihcet, et humana. Secundo, quia divina et 
humana natura non possunt constituere ahquid per 
modum partium quantitativarum, sicut membra 
constituunt corpus, quia natura divina est incorpo- 
rea; neque per modum materia^ et formas, quia 
natura divina non potest esse forma ahcujus, prae- 
sertim corporei. Sequei-etur etiam quod species 
resultans esset communicabihs pluribus ; et ita 
essent plures Cliristi. Tertio, quia Christus neque 
esset humanai natura^, nec divinai ; difTerentia enim 
addita variat speciem, sicut unitas in numeris, ut 
dicitur, 8. MelapJiysicx (t. c. 10). » — Haec san- 
ctus Thomas. — Ex quibus conchidit quod unio 
incarnationis non sit facta in natura. 



Ulterius, in sequenti articulo, probat quod sit 

facta in persona, et quod ahter nulla esset unio. 

Unde sic dicit : (( Pcrsona aliud sit,aiificat (a) quam 

natura. Natura enim significat essentiam speciei, 

quam si->nificat diffinitio. Et si quidem his quai ad 

lationem speciei pertinent, nihil ahud adjunctum 

inveniri posset, nuUa neccssitas essct distinguen(H 

naturam a supposito natura;, quod est individuum 

subsistens in natura iha ; quia unumquodquc indi- 

viduum subsistens iu natura ahqua, esset omnino 

idem cum natura sua. Contingit autem in ahquibus 

rebus subsistcntibus inveniri ahquid <[uod non per- 

tinet ad rationem speciei, scihcet accidenlia et prin- 

cipia individuantia; sicut maxime appaiet in his 

quae sunt composita ex materia et forma. Et ideo in 

tahbus dilfert, etiam secundum rem, natura et sup- 

positum, non quasi ah(iua omnino separata, sed quia 

in supposito includitur nalura speciei, et superad- 

duntur quaedam aha quae sunt praiter rationem spe- 

ciei ; un(le suppositum significatur ut totum, habens 

naturam sicut partem formalem et perfectivam sui ; 

et propter lioc, in compositis ex materia et forma, 

natura non praedicatur de supposito ; non enim dici- 

mus quod hic homo sit sua humanitas. Si qua vero 

res est, in qua omuino nihil est praiter rationem 

speciei vel naturic suac, sicut est in Deo, ibi non 

est ahud secundum rem suppositum et natura, sed 

solum secundum rationem intelhgendi : quia natura 

dicitur, secundum quod est essentia quaedam ; 

eadem vero dicitur suppositum, secundum quod est 

subsistens. Et quod estdictum de supposito, intelh- 

gendum est de persona in creatura rationah vel 

intehectuah; quia nihil ahud est persona, secun- 

dum Boetium (de Duahus Naturis), quam ratio- 

nalis natunv individua snh^^tantia. Omne igitur 

quod inest ahcui personae, sive pertineat ad natu- 

ram ejus, sive non, unitur ei in persona. Si ergo 

natura humana non unitur Verbo Dei in persona, 

nullo modo ei unilur; et sic tolhtur totahter incar- 

nationis fides; quod est subruere totam fidem chri- 

stianam. Quia ergo (6) Verbum habet naturam 

humanam sibi unitam, non autem ad suam natu- 

ram divinam pertinentem, consequens est quod 

unio sit facta in pei-sona Verbi, non autcm in natura.» 

— Hlcc ille. — Item, ibidem, in sohitione primi, 

sic dicit : (( Licet in Deo non sit ahud secundum 

rem natura et persona, differt tamen secundum 

modum significandi, quia persona significatur per 

modum subsistentis. El quia natura humana sic 

unitur Verbo, ut Verbum in ea subsistat, non autem 

ut ahquid addatur ei ad rationem suae naturaj, vel 

ut ejus natura in aliquid transmutetur; ideo uuio 

facta est in persona, non auleni in natura. » — Haec 



(a) unum corpus constituitur. — Om. Pr. 



(a) Quoties in hoc textu D. Thom;c legitur significat, si- 
gnificalur, Pr. ponit siqnat, signatur. 
(6) ergo. — Om. Pr. 



12 



LIBRI 111. SENTENTIARUM 



ille. — Similia dicit, 3. Sentent., dist., 5, q. 1, 
art. 2 et 3. 

II. Ad argumentum Durandi. — Ad argu- 
meiitiini Duraiidi, dicilur qu(xl unio naturae humanoc 
ad divinain, pra!.supponit unionem eju.s ad aliquam 
personam divinam. — Et ad prol)ationem in oppo.si- 
tum, dicitur (piod diiplex est dependentia huiriana^, 
naturac ad per.sonam divinnm. Dependet namque 
natura liumana ad suppositiim divinum : uno modo, 
tanquam ad illiid a quo et in quo accipit esse actua- 
lis exsistentia^ ; alio modo, tanquam ad illud a quo 
accipit siippositalionem et personalitat(!m. Loquendo 
de prima depcndonlia, dicitur (juod essenlia divina 
est primum et remotum quo terminatur illa depen- 
dentia; sed persona est proximum quo terminatur, 
et pi"oximum quod terminat; essentia (a) vero est 
quod rcmotiim ; unde persona, virlute natura) 
diviiKC, terminat iliam dependentiam. Secundam 
vero dependentiam terminat persona, et sicut qiio, 
et sicut quod ; et non essentia. Tunc ad argumen- 
tum : Cum dicitur, Per illud conipetit person;e 
primo uniri natura; assumptie, per quod competit 
ei dependentiam naturai assumptse terminare, — 
dicitur quod hoc verum est, si loquamur de secunda 
dependentia; sed in hoc sensu minor est falsa. Si 
vero loqiiamur de prima dependentia, tiinc major 
est falsa, et niinor vera. Et ad prohationein minoris 
in sen.su in quo negatur, — dicitur quod persona 
non terminat dependentiam secundam per suum 
solum suhsistere, quod est commune toti Trinitati; 
sed per suam proprietatem suhsistentem, qua; inclu- 
dit non .solum suhsistere essentiale, sed, ultra hoc, 
relationem cui convenit tale suhsistere ; nec per se (?) 
suhsistere divinum ut est natura^, sed ut e.st pei- 
sona3, ut po.st exponetur. Et si dicatur : quomodo 
dilTert secunda dependentia a prima, quia idem 
videtur dare esse (y) actualis exsi.stentiai , vel com- 
municare propriam suhsistentiam , et suppositare 
naturam? — dicitiir quod non est i(l(>in : quia ad 
lioc (piod aliqiiid siippositel naturam ali(piain , non 
solum requirilur quod suhsistat, sed etiam quod sit 
incommunicahileetproprium etdistinctum ; primum 
convenit (is.sentia?, non autem secundum. 

Ad alia ([u:v tangil arguens (8), de concomilantia 
vel (■ons('(pi('ntia illariim unionum, non oportet 
dicere : (piia nculiiiin illorum damus ; sed potius 
illud (|uod dictiim est, scilicet quod unio hiimanffi 
naliira^ ad divinam ossentiam pricsnpponil unidnem 
ejus ad pcr.sonain divinam. 

De pnediclis sanctus Thomas, 3 p., (|. 'i, ait. : 
(( Fidcs, iiupiil, calholica, medium tcnens inter 



(a) essenlia. — essentix Pr. 
(6)se. — Om. Pr. 
(^1 dareesst'. — esse dare Pr. 
(6) arguens. — Aristoteles Pr. 



pnedictas po.sitiones, neque dicit esse factam unio- 
nem Dei et hominis secundum essentiam vel natu- 
ram, neque etiam secundum accidens, sed medio 
modo, .secundum suhsistentiam vel hypostasim. » 
Et po.stea, in .solutione .secundi, sic dicit : « Illud 
quod advenit post esse completum, accidentaliter 
advenit, nisi trahatur in communionem illius esse 
completi : sicut in resurnictione corpus adveniet 
animic praiexsistenti , non tamen accidentaliter, quia 
ad idem esse assumetur, ut scilicet corpus haheat 
esse vitale per animam; non sic est de albedine, 
quia aliud est esse alhi, et aliud esse hominis cui 
advenit alhedo. Verhum autein Dei ah Kterno esse 
completuin hahuit secundum hypostasim vel perso- 
nam ; ex tempore autem advenit ei humana natura, 
non quasi assumpta ad unum esse prout est naturaj, 
sicut corpus assumitur ad esse anima, sed ad unum 
e.sse prout est hypostasis vel persona3. Et ideo hu- 
mana natura non unitur accidentaliter Filio Dei. » 
— Hajc ille. — Ex quihus patet illiid quod dictum 
est supra, scilicet quod persona non terminatdepen- 
dentiam natunc assumptiic per suum suhsistere 
prout est naturai, sed prout est suppositi vel per- 
sonoB, etc. — Et sciendum quod Durandus in hac 
materia periculosus est : nam in suo scripto , praiter 
illa qua^ allegata sunt, videtur concedere quod natura 
liumana unita est cuilihet personas divin»; immo, 
ex suis dictis videtur .sequi quod quffilihet peisona est 
incarnata, sicut patet legenti eum in hac materia. 

Ad argumentum principale in oppositum qusestio- 

nis (a), quoad priinam sui partem respondet san- 

ctus Thomas, 3 p., q. 3, art. 6, in solutione primi, 

sic dicens : « Hac positione facta, dicendum est 

quod tres personae essent unus homo, propter unam 

humanam naturam. Sicut enim nunc verum est 

dicere quod sunt unus Deus, propter unam natu- 

ram divinam ; sic verum esset dicere quod tres per- 

sonse sunt unus homo, propter unam humanam 

naturam. Nec ly unus importat unitatem per se, 

sed iiuportat unitatem in natura humana. Nec po.s- 

,^et argui ex hoc quod trcs pcrson;c e.s.^^ent unus 

homo, quod essent unus simpliciter : nihil enim 

prohihet dicere quod homines qui sunt plures sim- 

pliciter, sint unus quantum ad aliquid, puta unus 

populiis; et (6), sicutdicit Doctor Augustinus, 6. dc 

Tnndalc (caj). 3), divcrmm est nalum spiritus 

honii7iis et spiritus Dei , sed inhserendo fil unus 

spiritus, .secundum illudl. C^ori nthiorumG (\ . 17) : 

Qiii adhivrct Dco , u^tut^ spirilns cst cum eo. » — 

Ihcc ille. — Ad secundam partem ejusdem ai^u- 

menti, re.spondet sanctusThom;is, 3 p., q. 3, arl. 3, 

in soliitione secundi, uhi dicit : ((Circumscriptis per 

intellectiim pei-sonalitatihus Irium personarum, 

remanehit in inlellectu nna per.«ionalitas Dei, sicut 

(a) qumstioiiis. — qnasi Pr. 
(6) et. — Om. Vv. 



DISTINCTIO 11. 



QU^STIO 1. 



13 



Judsci intelligunt ; ad quam poterit terminari assum- 
ptio, sicut dicimus eam terminari ad personam 
Verbi. » — Hiec iile. 

Et h»c de quoestione (a) sufliciant. Benedictus 
Deus. Amen. 



DISTINCTIO II. 




QU^STIO I. 

UTRUM PERSONA DIVINA POSSIT ASSUMERE 

ENTITATEM TOTIUS RESULTANTEM EX MATERIA ET FORMA 

LAPIDIS AD INVIGEM CONJUNGTIS 

ImcA secundam distinctionem 3. Senten- 
U9 tiarum, quaeritur : Utrum persona 
divina possit assumere entitatem totius 
resultantem ex materia et forma lapidis 
ad invicem conjunctis. 

Et arguitur quod non. Quia persona divina non 
potest assumere naturam ivrationalem. Sed talis 
entitas est irrationalis. Igitur. Minor nota est. Sed 
probalur major : Quia nobilior creatura nobilioris 
doni capax est. Ergo ad illud donum quod est nobi- 
lissimum interdona nobilioris naturas, natura infe- 
rior capacitatem non habet. Sed humana natura est 
nobilior irrationali creatura. Cum ergo inter omnia 
dona quixi naturce humanoe collata sunt, assumptio 
ipsius in unitatem divinai persona^sit nobilissimum, 
videtur quod hujus doni creatura irrationalis capax 
non sit; et ita non erit assumptibilis. 

lu oppositum arguitur sic : Sicut in humana 
natura est similitudo Dei, ratione imaginis; ita in 
creatura irrationali est similitudo Dei, ratione vesti- 
gii. Sed similitudo et convenientia aliquorum ad 
invicem, est causa unibilitatis ipsorum. Ergo, sicut 
natura humana est unibilis Deo, ita et creatura irra- 
tionalis. 

In hac quyestionesunttresarliculi. Piimo, ponen- 
tur conclusiones. Secundo, objectiones. In tertio 
responsiones. 

ARTIGULUS I. 

PONUNTUR CONCLUSIONES 
Quantum ad primum articulum, sit 
Prima conclusio : Quod Deus, de potenlia sua 



absoluta, posset assumere naturam lapidis, aut 
aliam naturam irrationalem. 

Hanc ponit sanctus Thomas, 3. Sentent., dist. 2, 
q. 1, art. 1 (q'« 1), ubi sic dicit : « Assumptibile 
dicitur quod potest assumi. Cum autem dicitur, Hxc 
creatura poteat assumi, non signatur aliqua poten- 
tia activa creaturaj ; quia sola potentia infinita hoc 
facere potuit, ut in infinitum distantia conjunge- 
rentur in unilatem pcrsona^. Similiter etiam non 
signatur potentia passiva naturalis creaturiB; quia 
nulla potentia naturalis est passiva in natura, cui 
non correspondeat potentia activa alicujus naturalis 
agentis. Unde relinquitur quod dicat in creatura 
solam potentiam obedientiye (a), secundum quam de 
creatura potest fieri quidquid Deus vult; sicut ex 
ligno potest fieri vitulus, Deo operante. HaBC autem 
potentia obedientiffi correspondet (6) divince poten- 
i'm, secundum quod dicitur quod ex creatura potest 
fieri quod Deus ex ea facere potest. Sed potentia Dei 
dupliciter consideratur : vel ut absoluta ; vel ut 
ordinata. Loquendo autem de potentia Dei absoluta , 
Deus potest assumere quamcumque creaturam vult. 
Unde, secundum hoc, non est una creatura magis 
assumptibilis quam alia. Loquendo autem de poten- 
tiaordinata, illam creaturam assumere potest, quam 
congruit eum assumere ex ordine suse sapientise. 
Unde illa creatura dicitur assumptibilis, in qua 
hujusmodi congruitas invenitur. Invenitur autem 
in natura humana congruitas praj aliis, quantum 
ad tria quK in assumptione requiruntur. Primo, 
quantum ad similitudinem unibilium. In humana 
enim natura invenitur expressior similitudo divina 
quam in aliqua creatura irrationali : quia homo, 
secundum quod habet mentem , factus ad imaginem 
Dei dicitur, cum in creaturis irrationalibus nonnisi 
similitudo vestigii inveniatur; et etiam, quantum 
ad quicdam, est in ea divina similitudo magis quam 
in natura angelica. Secundo, quantum ad termi- 
num assumptionis. Terminatur enim assumptio ad 
unitatem personie ; personalitas autem non inveni- 
tur in naturis irrationalibus, cum persona sit ratio- 
nalis naturai individua substantia, ut dicit Boetius 
(in libr. de Duabus Naturis); in angelis vero est 
quidem (y) persona, sed non secundum originem 
distincta, cum unus angelus ex alio non trahat ori- 
ginem ; in humana vero natura, est persona distin- 
cta etiam secundum originem ; et ideo convenien- 
lissime natura humana in unitatem divina3 personfle 
assumitur, qu» distinguitur secundum relationem 
originis. Tertio, quantum ad finem assumptionis. Si 
enim perfectio universi dicatur finis assumptionis 
praecipuus, ut quidam dicunt, nulla natura particu- 



(a) quseslione. — conclusione Pr. 



Pr. 



(a) obedientise. — objective Pr. 

(6) obedienliae correspondel. — objective correspondit 



(y) quidem. — qusedam Pr. 



H 



LIBRI III. SENTKNTIARUM 



larisassiimipoluissetjiuTquamilanniveiKunnpeifici 
iiosselsiculperassuiuptioiiem liuiuan;e naluiai: lum 
(luia homo esl nllinia (7.) crealurarum, quasi ullimo 
crealus, cujus nalura assumpla, ullimum conjun- 
clum esl primo (6) jn-incipio per modum circuli, 
([w.v liirura perfccla esf, eo quod addilionem non reci- 
pil; lum (juia iu liomine omnes crealuno qnodam- 
modo conlluunl, (juia cum omnibus ci-ealuris ali- 
(|uid commune liabet, ut dicit Gregorius {Homil. 29 
in Evang.); unde, bomine unito, quodammodo 
omnis creatura uuita esl. Si vero (inis assumptionis 
ponatur liberatio a peccato, sic etiam sola bumana 
natura congrue assumi potuit : quia in irrationali 
creatura peccatum non erat; in angelica vero erat 
peccatum, sed irremediabile; in homine vero erat 
remediabile ; et ideo solam bumanam naturam con- 
j^^ruum fuit assumere ; et sic, ea reparata, creatura 
irrationabs, qu;ie propterejus peccatum diciturdete- 
rioiala, secun(him quod in usum hominis cedit, 
restaurata est. » — Huic ille. 

In terlia vero parte, q. 4, art. 1 , videtur opposi- 
tum pra?(Hclorum dicere. U)ide, ibidem, sic dicit : 
« Aliquid assuinptibile dicilur, quasi aptum assumi 
a (hvina pcrsona. Quac quidem aptiludo non potesl 
iiil(,'lliyi s(!cunduin potentiam passivam naturalein, 
qua3 non se extendit ad quod transcendit ordinem 
naturalem, quem transcendit (y) unio personalis 
cr(^atm;i' ;td Deum. Unde relinquitur quod assum- 
ptibii(,' dicatiir aliquid , secundum congruentiam ad 
nnionem prajdictam. Quuiquidem congruentia atten- 
ditur secundum duo in humana natura, scilicet 
secundum ojus dignitatem et necessitatem. Secun- 
diim dignitateiii quidem, quia humana natura, 
iiKpiaiitum rationalis et intollectualis, nala ost attin- 
gere aliqualiter ipsum Verl)um per suain operatio- 
nem, cognoscendo scilicet et amando ipsum. Secun- 
duiii necessitalom auteni, quia indigobat rejiara- 
tiono, cum subjaceret peccato originali. Hajc auloin 
duo soli natuno humanae conveniunt : nam creatura" 
irrationali deest congruitasdignitatis; naturae autem 
angolicue deest congruitas prLodiclic nocessitatis. 
Undo rolinquitur quod sola humana iiatura sit 
assiimplibilis. » — ■ Hioc ille. — In (juibus verbis 
videretur contradicere superius dictis. 

Sed nulla contradictio est; quia hic loquitur do 
potontia Doi ordinata, ot suporius loqnitur de abso- 
lula. Quod patol. Nam , in diclo articulo (0) , primo 
loco, arguitursic : « Dicit enim Augustinus, in epi- 
slola ad Volusianum : In rehns mirabiliter factis, 
tula raliu facti cst pulentia facienliti. Sed potentia 
Doi facionlis incainationem , i\u;v ost opus maxinio 
mirabilo, non limilatur ad unam naluram, cum 



(a) iillinia. — ultimus Pr. 

(6) primo. — Oin. l'r. 

(f) orditieni tialuraletn , qumii traiiscctulil. — Oin. Pr 

('<:) arliculo. — arijunieiito l*r. 



potentia Dei sit infinita. Ergo humana natura non 
ost magis assumptibilis a Deo quam aliqua alia crea- 
tura. » Ecce argumentum. Sequitur responsio : 
« Dicendum, inquit, quod creaturaj denominanlur 
ali(iiiales ox 00 (juod ois competit secundum [trojirias 
caiisas, non autem ex eo quod eis convonit sociindiim 
primas cau.sas et univer.sales : sicutdicimus aliquem 
morbum incurabilem, non quia non potest curari a 
Deo, sed (|uia jior jiropr^ia priiicipiasubjecti curari non 
pote.st. Sic ergo dicitirr ali^jua croatiira non esse 
assumptibilis, non ad subtrabendurn aliquid divinaj 
jiotentiai, sed ad ostendendum conditionem crea- 
tui'ai, quaj ad hoc aptitudinem non habet. » — Ha;c 
ille. — Ex quo apjiaret quod hoc modo dicit natu- 
ram irTationalem non esse a.ssumptibilem , sicut 
rnorbum incurabilem : quia scilicet creatura irratio- 
nalis ad hoc non liabet aptiludinem. Multa tamen 
facere jiotest Deus in creatura, ad quae non habet 
aptitudinem : quia etiam de nibilo cuncta produxit; 
quod est majus. 

Unde pro conclusione pote.st formari talis ratio : 
Ubicumque est ajqualis potentia ex parte agentis, et 
a^qualis jiotentia obedientialis (a) ex parte patien- 
tis (6), jwtest sequi siniilis effectus. Sed divina 
jjotentia a^qualiter se habet ad operandum in lapide 
et in humana natura ; et natura lapidis ajque est in 
potentia obedientiali (y) ad Deum sicut natui-a 
humana. Ergo, sicut univit sibi naturam huma- 
nam, ita pos.set unire sibi hypostatice naturam lapidis. 

Secunda conclusio : Quod Filius Dei non solum 
ussumpsit animum, et corpiis humanuni, immo 
etiam lerliam entitutem resultantem ex illis 
sicut totum resullat ex partibus. 

Hanc ponit, 3. Sentent., dist. 2, q. 1, art. 3, 
q'=' 3, ubi sic dicit : « Quidam posuerunt Deum 
;issumj3sisse animam et cor-pus, non ita quod ex 
eorum conjunctione aliqua humanitas resultaret. Et 
lia?c opinio veritatem humanitatis tollit, et dignita- 
tem corporis Chrusti : non enim Christus verus 
homo esse potuit, nec cor^pus ejus ver"e vivum, nisi 
anima corpori unita fuisset ut forma ejus, ita quod 
ex eis unum quid efficeretur. Unde dicenduin est 
(juod, sicut in Chr'isto verum corpus et vera anima 
fuit, ita et ver-a humanitas, id est, natuiM humana, 
ox conjunctione utriusque resultans. » — H;oc ille 
Item, in eadem quiostiuncula, tertio loco, ar^uit 
sic : (( In litter-a dicitur quod nomine humanaj 
riatur"ie cor'j)us et anima intolligitur, cum dicitur 
Chiistus naturam bumanam assumpsisse. Sed con- 
slat quod noque anima ne(jue corpus est forma 
lotius, ad rninus secunduni communiorem opinio- 



^a) ohedientialis. — obcdilnlis Vr. 
{6) patientis. — passihilitalis Pr. 
h ) ohcdientiali. — ohcdibili Pr. 



DISTINGTIO II. — QU^STIO 1. 



nem. Ergo in Chrislo non fuit forrna totiu.s. » Ecco 
argumentum. Soquitur rospunsio : « Uicendum, 
inquit, qnod, cum dicitur, nominc humanitatis 
corpus et animam intellit^i, intelli,i;endum esl mate- 
rialiter, sicut nomine totius intelliguntur partes, 
non quia totum proprie loquendo sitsuiC partes, sed 
aliquid ex partihus constitutum. » — Ha^c ille. — 
llem, ihideni (arg. sed contra), arguitur sic pro 
conclusione : « Forma totius in rehus animatis resul- 
tal ex conjunctioneanimai ad corpus. Sed in Cliristo 
anima fuit conjuncta corpori, alias corpus illud 
vivum non fuisset. Ergo in Christo fuit forma 
totius. )) Item : « Homines conveniunt specie ad 
invicem,secundumconvenientiam in formatotius(a). 
Sed Christus fuit ejusdem speciei cum aliis homini- 
hus, ahas pro hominihus non satisfecisset. Ergo in 
Christo fuit forma totius. )) — Haic ille. — Et simi- 
lia dicit, 3 p., q. 6, art. 5. — Ex quihus potest 
multiplex ratio pro conclusione formari, sicut 
patet. 

Tertia conclusio esl quod Filius Del , et quseli- 
bet persoiia divina, posset assumere entitatein 
tertiam resullanlem ex materia et forma lapi- 
dis. 

Prohatur conclusio : Quia Deus possel assumere 
naturam lapidis. Sed illa natui-a esset qua^dam enti- 
las tertia, resultans ex materia et forma lapidis. 
Igitur. Major et minor patent ex pra^dictis. 

Et in hoc primus articulus terminatur. 



ARTIGULUS 11. 

PONUNTUR OBJEGTIONES 
§ 1. — CONTKA PRIMAM GONCLUSIONEM 

Argumenta Henrici et multorum aliorum. 
— Quantum ad secundum articulum, arguitur- con- 
tra conclusiones. Et quidem, contra primam arguit 
Henricus, et multi alii, quod nulla natura irratio- 
nalis, sit assumptihiiis ad unitatem divinse persomc. 
Et arguunt 

Primo sic. Illa natura non est (S) assumptihilis 
ad unitatem divina} persona;, cujus nulla potentia 
est elevahilis ad visionein el fiiiitionem divinas essen- 
tiae. Sed natura irrationalis, est hujusmodi; quia 
nuUa ejus potentia est elevahilisad videndum Deuni 
et fruendum eo. Ergo luiUa natura irrationalis, est 
assumptibilis. Minor de se i)atet. Sed major proha- 
tur tripliciter. 



(a) secundum convenientiam in forma totius. — i)i for 
ma totius, secundum coavenienliam Pr. 
(8) nun est. — Oin. Pr. 



Primo sic. Sicut se hahet esse naturale ad posse 
naturale, sic esse su])ernaturale ad posse superna- 
turale. Sed ni:Ila virtute polest fieri quod alicjua 
creatura haheat esse naturale, quin haheal aliquod 
jjosse naturale. Ergo nulla virtute fieri potest quod 
ali({ua nalura haheat e.s.se supernaturale, et non 
hahcat aliquod posse supernaturale. Sed per a.ssum- 
ptionem fit quod natura assumpta habet e.sse divinum 
supernatui"ale. Ergo per eamdem fit quod haheat 
posse divinum et supernaturale. Tale autem posse 
est ad visionem et fruitionem. Igitur, etc. 

Scciwdo sic. Cui non potest communicari minus, 
nec majus. Sed minus est videre Deum et frui Deo, 
quam assumi in unitatem persona? vel suppositi; ut 
])atet pcr Augustinum, su[)er ilhid Joannisl (v. 14). 
Verbnm caro factam cst, ubi dicitquod, quia Evan- 
gelium pra)misei'at (v. 12) quod dedit eis polestu- 
tcin filios Dei fieri, ne homo miraretur et discrede- 
ret (a), subjunxit quod majus est : Et Verhum caro 
factum est ; ex quo videtur quod majus sit naturam 
elevari ad unitatcm divini suppositi, quam poten- 
tiam elevari ad visionem et fruitionem Dei. Ergo 
illa natura non potest.elevari ad unitatem divinas 
persomc, cujus polentiae non possunt elevari ad 
visionem et fruitionem divinicessentiaj, etc. 

Tertio sic. Si aliqua creatura posset assumi, 
cujus potentia non po.sset elevari, fortiori ralione, 
posset assumi creatura elevabilis, absque eo quod 
actu elevaretur. Sed creatura rationalis, cujuspoten- 
tia est elevabilis ad fruitionem eit visionem Dei , non 
potest assumi nisi actu potentia ejus elevetur. Ergo 
multo minus potest assumi natura creata irrationa- 
lis, cujus potentia nulla est elevabilis. Minor proba- 
tur : quia, si natura rationalis posset assumi non 
elevatis suis potentiis, cum ipsa sic manens sit pec- 
cahilis, sequitur quod persona divina assumens 
talem naturam, posset peccare; quod videtur incon- 
veniens, et multis impossibile. 

Ha^c argumenta in forma recitat Durandus, in 
pra3.senti distinctione (q. 1); licet non teneat conclu- 
sionem. Item Godofridus, 5. QuodUheto , q. 5; qui 
etiain non consentit conclusioni eorum. Item Henri- 
cus, 13. Quodliheto , q. 5; et propterista tenetcon- 
clusionem eorum, et contra conclusionem nostram. 

Et ulterius (6) secundo arguitur sic : Majus est 
uniri Deo in persona, quam per gratiam. Ut dicit 
Augustinus, 13. dc Trinitate, cap. 9, minus credi- 
bile est quod Deus possit fieri filius hominis natura, 
quam quod filius hominis possit fieri filius Dei gra- 
tia. Sed nulla creatura potest uniri Deoper gratiam, 
nisi intellectualis. Ergo multo minus in persona. 

Tertio. Quia tunc esset verum dicere quod Deus 
esset lapis, vel hrutum. 

Quarto, arguit sic Henricus, ex intentione. Deus, 



(a) discvcderet. — discordavel Pr. 
(?>) avtjuilur sic. — Ad. Pr. 



16 



LIUIU 111. SENTENTIARUM 



iiKIuil, (Inplidter liabet esse in crealiiris : uno modo 
iialuraiiler, et sic esl in eis per illapsuni ; alio modo 
volunlarie, eisic est in naluraassumpla per circum- 
incessionem. Et, licetDeus sit intimus cuilibetcrea- 
lur.e per illapsum, tamen intimior est naturffi 
assuiiipf;o, ciim natura assumpta amittat ('a) pro- 
])riuni essc suljsisleiitise, et suhiiiliet (6) esse sub- 
sistentite iiaturac ad quam assumilur, ut sit idem 
suppositum suhsistens in duplici natura, utraque 
laiiien iiatiira retinente (y) suuin proprium esse 
essciiliii; et exsistentiac. Item, per illapsum Deus 
iiitimatur omni crealurijc naturaliter, ad duo : scili- 
cet ad actum naturaj primum, qui est esse, ut .scili- 
cet persistat; et ad actum secundum, qui est ope- 
rari. Per cinuniincessionem vero, intimatur natune 
quam volunlarie assumit modo .'^uperiiaturali, ad 
duo : scilicet ad sublevanduin naturam in esse 
divinae subsistentiije ; et ad actum beatificum intelli- 
f,^endi et volendi. — Ex liis arguo sic : Sicut se 
babet Deus in omni creatura per illapsum, ad duas 
actiones in ea producendas; sic se habet ad creatu- 
ram assumptam, ad producendum duas actiones 
supernaturales. Sed nulla creatura est susceptiva per 
illapsum priniic operationis, qu[c est esse, quin sit 
susceptibilis secundae, quic est operari. Ergo nulla 
natura est susceptibilis primte operationis superna- 
turalis, id est, elevationis supernaluralis ad esse 
divina? subsistentiiB, nisi sit susceptibilis secundic, 
scilicet bealitudinis. Sed liyec est sola intellectualis. 
Igitur illa sola est assumi^tibilis. 



§'^- 



CONTRA SECUNDAM CONCLUSIONEM 



I. Argumentum Durandi. — Contra secun- 
dam conclusionem arguit Durandus, in prsesenti 
distinctione (q. 2), probando quod totuin non est 
tertia entitas distincta a suis parlibus. Quia partes 
unitie, sunt totum ; nec totum est aliud quam par- 
tesunitai; nec partes unitai, quatn totum conjun- 
ctum. Unum enim clauditur intrinsece in intellectu 
alterius : quia iinpossibile est intelligere conjun- 
ctum, nisi ex partibus unitis; et econlra, impossi- 
bile est intelligere conjunctioiiem partium, non 
intelligendo conjunctum ex eis ; inimo utrobiciue 
videtur formaliter esse idem conceptus. 

II. Argumenta aliorum. — Secundo arguuiit 
alii (apud Jdanneni de Neapoli, Quodlib. 2, q. 7). 

I>riin«>. Qiiia Avicenna, 3. sua3 Melaphysiav , 
dicit (juod homo est anima et corpus, et neutruni 
per .se. 

Seciiudo. Quia nulla natura tolalis assumpta a 



(«) cum uatura assumpla amiltat. 
otBUVtpta»! (it»itt('re Vr. 

(6) suhiiitrrt. suhintrari' Vv. 
(y) retincnte. — retitiet. 



— quam naturam 



Verbo, est deposita in morte, secundum Damasce- 
iium {df Fid. OrUi.), lib. 3, cap. G (et cap. 27, ac 
libr. 4, cap. 1), ubi dicit : Nullam autem naturse 
partium deposuit, non corpus, non animam; sed 
corpus, et animam (%) rationalem, et intellectua- 
lcm , et voliiivam, et operativarn possedit, .scilicet 
Dei Verbum. Sed , si forma compositi (6) esset aliud 
realiter a suis partibus, cum illam non habuerit 
Christus in Iriduo, deposuisset aliquam naturam 
quam assumpsit. 

Terlio. Oinnis forma ultimior, est perfectior : 
quia ultima continet in virtute omnes prsBcedentes ; 
sicut intellectiva continet in virtute sensitivam et 
vegetativam. Sed, si esset forma compositi alia ultra 
intellectivam, esset perfectior quam intellectiva ; 
quod est contra secundam propo.sitionem de Causis, 
ubi dicitur, incommento, quod anima intellectiva 
csl in horizontc seternitatis, quantum ad superius. 
Et siniiliter est contra Gommentatorem, 2. Physi- 
corurn. Item, Augustinus,14. de Trinitate, cap. 14, 
dicit : Intcllectiva sic ordinata est, naturarum 
ordine, non locorum, ut supra illam non sit nisi 
Deus. 

Quarto, Si totum addit aliquid supra partes, 
accipiendo illam formam compositi, quam tu das, 
et materiam suam , illa forma et ista materia sunt 
partes alicujus compositi. Oportet ergo, per te (y), 
quod forma illius compositi differat realiter ab istis 
partibus. Et iterum, accipiendo illam formam com- 
positi, et materiam suam, cum sint partes, habent 
unum compositum ; et oportet quod illa forma com- 
positi difTerat realiter ab istis partibus ; et sic in infi- 
nitum. Et hicc est deductio Philosophi, 7. Metaphy- 
sicx, versus finem (t. c. 60), quiErentis de essentia 
compositi, an sitsimplex, vel composita..Quia, aut 
essentia rei compositse est simplex, vel composita. 
Si simplex, habetur propositum. Si composita, tunc 
arguitur : Quia ex illa essentia composita et (o) suis 
partibus resultat una simplex, vel composita. Non 
simplex, quia sic habetur propositum. Ergo compo- 
sita; et tunc arguilur sicut prius; et sic erit proces- 
sus in infinitum ; quod est inconveniens. Standum 
est igitiir in primis, quod essentia compositi (e) est 
simplex. 

Quinto. Quia Dionysius, secundo capitulo Ecclc- 
siasdcx Hierarchisc, dicit quod mors in )iobis non 
cst siibstantix consumptio , sed iDiitoruni scpara- 
tio. Sed illud non esset verum, si humana natura 
lealiter dilferret a suis partibus ; quia constat quod 
desineret per niortem , et est qua^dam substantia. 
Igitur, etc. 

Sexto. Quia, si humanitas alicujus differt realiter 

(a) et. — Ad. Pr. 

(6) compositi. — composita Pr. 

(y) per te. — parte Pr. 

(6) et. — etiam Pr. 

(e) compositi. — composita Pr. 



niSTINCTK) II. — QU^STIO I. 



il 



al) oinnilnis partibns essenlialihus siinul : aiil diirert 
se lota, et sic niliil includeret de parlibiis essentia- 
libus et essentia sua, quod est contradictio ; aut ali- 
quo sui ; et illud : vel est pars essentialis, et sic dif- 
fenet a seipsa; aut non essentialis, et sie essentia 
includeret aliqiiid non essenliale, ((iiod est contradi- 
clio. 

Septimo. Si ex unione animie ad corpus resulla- 
ret res aliqua (|uam includeret humanitas, cum 
liuiiianitas non includat nisi substantiam, et oinnis 
siibstantia aut sit uiateria aut forma aut composi- 
tuni, oporteret quod illud esset alterum horum 
trium; et sic, vel esset duplex forma, vel duplex 
materia, vel diiplex compositum ; quorum quodlibel 
est inconveniens. Erjjo. 

Octavo aryuitur sic. Toliim homogeneum est idem 
realiter quod omnes partes suae unitifi. Ergoetquod- 
libet totum. Consequentia videtur esse evidens. Ante- 
cedens probatur dupliciter. — Primo , in generali , 
de omni tali toto. Quia omne quod est ejusdem 
naturse genere et specie et numero cum aliquo, sic 
quod nulla virtute potest ab alio separari, est unum 
realiter cum illo. Sed totum homogeneum, etomnes 
ejus partes sua^ unitse, sunt hujusmodi. Ergo tale 
totum est ideni realiter quod omnes sua; partes 
unita'. Major est evidens. Quia qusecumque difle- 
runt realiter : aut dilferunt genere aut specie aut 
numero actu , ut duo ligna ; vel potentia, ut du;e 
partes ejusdem ligni. Ergo qua2 sunt unius naturai 
genere, specie et numero actu et potentia, sic quod 
per nullam potentiam possunt esse plura numero, 
sunt idem realiter simpliciter. Minor vero patet, 
quantum ad hoc quod totum homogeneum et partes 
su3e sunt ejusdem natuiye genere et specie ; quia hoc 
supponitur, si est totum homogeneum. Quantum 
etiam ad aliam partem, scilicet quod sint ejusdem 
natura? numero actu, patet : quia in uno numero 
non sunt plura numero distincta actu eju.sdem spe- 
ciei ; sed totum est in seipso, saltem per identita- 
tem realem ; partes etiam sunt in toto ; eigo est 
impossibile quod totum et partes, quai sunt ejusdem 
natura; in specie, sint alterius naturie numero in 
actu. Quantum etiam ad ultimam partem, patet 
eadem minor : quia, quamvis una pars possit in tali 
toto ab alia separari, et per consequens ab ea numero 
distingui, tamen impossibile est, quacumque vii- 
tule, esse vel imaginari e^se totum separatum ab 
omnibus partibus unitis, vel omnes partes inter se 
unitas, esse separatas a tolo. — Secundo probatur 
idem antecedens, specialiter de quanlitate, sic : 
Impossibile est esse vel imaginari duas quantitates 
ejusdem rationis, ut duas lineas, vel duas superfi- 
cies, realiter distinctas, nisi : aut situ, ut patet 
per Philosophum, 4. Physicorum (t. c. 47), ubi 
arguit contra ponentes locum esse dimensiones sepa- 
ratas (et hoc secundum phiiosophos); aut saltem 
subjecto (secundum theologos;, ut cum duo corpora 



sunt in eodein loco. Sed linea et omnes partes suae 
unitifi, sunt (a) ({uantitates ejusdem rationis speci- 
ficu^, et sunt iiidistinctae situ et subjecto, ut de se 
patet; et eadem ralio est de corpore et superficie et 
parlibtissuis. Ergo impossibile est quod tales quan- 
titates sint aliquid realiter distinctum ab onmibus 
partil)us siiis unitis. 

Nono. Arguitur per Commentatorem , 1. Physi- 
corum (comm. 17), qui, ubi dicitur a IMiilosopbo 
quod totum nil aliud est quani congregatio partium, 
dicit ({uod (( una^juaique partium dicitur esse aliud 
a toto, sed omnes insimul non possunt esse vel dici 
aliud a toto )>. Et super 4. Physlcorum (comm. 43), 
dicit quod «. nonesttotum nisi partes ejus ». 

Decimo. Qiiia, si totum aliquid reale superaddit 
partibus : autillud facit iinum persecum partibus, 
nullo superaddito; et tunc idem posset dici, pari 
latione, de forma et de materia, quod scilicet faciunt 
iinum per se, niillo superaddito; aut illud superad- 
ditum non facit unum per se cum toto et cum par- 
tibus, nisi aliquo superaddito; et tunc erit processus 
in infinitum. 

Undecimo. Quia omne absolutum potest perdivi- 
iiam potentiam fieri absque alio absoluto. Sed totum 
compositum non potest fieri absque partibus compo- 
nentibus. Igitur totum non est aliud absolutum a 
partibus. — Dicetur forte, quod verum est, nisi 
unum absolutum in sua ratione quidditativa inclu- 
dat vel praesupponat aliud absolutum; sed sic est de 
toto respectu partium. — Contra. Tunc possibile 
erit quo(i partes sint unitae, et non sit compositum. 
Probatio : quia non dependent a toto, nec pra^sup- 
ponunt compositum, sed e converso. — Dicetur 
forte dupliciter. Primo, quod causa quod A non 
possit esse sine B, est : vel quia A dependet a B; 
vel est causa necessaria ejus. Modo, licet primo 
modo partes unita^ non habeant coexigentiam cum 
toto, habent tamen .secundo modo. Secuiido , potest 
dici quod, licet partes unitai, secundum aliquod 
signum naturai sint prius entitate totius, non tamen 
prioiitate temporis. Modo prius natura, proprie 
loquendo, non est prius in quo vel secundum esse 
exlra, sed est prius a quo et secundum esse intelli- 
gibile vel quidditativum ; separatio autem dicit prius 
in alio, et in re extra. — Sed contra utramque solu- 
tionem arguitur. Et primo, contra py'(;//<n>/. Quia, 
si parteb unitui, sunt causa necessaria tolius : aut 
hoc est ratione partium ; aut ratione unionis ; aut 
ratione utriusque. Non ratione partium; quia tunc. 
positis illis, poneretur totum. Nec latione unionis : 
quia unio esit relatio, eigo posterior fundamento ; sed 
po.sterius non imponit necessitatem priori. Nec 
ratione utriusque : quia tunc possibile esset intelli- 
gere partes unitas, non intelligendo totum , secun- 
dum istam viani; quia illa; sunt priores secundum 



(a) unitai, suut. — suiU uiiilse l'r. 



V. — 2 



i8 



Liniil m. SENTENTIAHUM 



esse qiiiddilaliviim. — Gonlra seciindaiii soliilio- 
nern art,nutur. Quia tunc agens prlmum, cum non 
agat in tenipore, sed iu in.stanti, poterit facere par- 
tes unilas sine enlitale lotius. — Confirmatur. Quia 
noii im|>li(at (•oulradiclionem. Piobaliir: (juia con- 
tradiclio, iii (|uociiih(|U(' signo temporis vel naturae, 
ie(4ualiter repu'^nal; et est impossibile alicjuid es.se 
inedium iii coiili"i(lictione. 

Kl iii lioc secundus articuliis tcrminatur. 



AUTICULUS III. 

PONUNTIIII UKSPONSIONES 

g ^, — Au ARGUMKNTA CONTRA PRIMAM 
CONCLUSIONEM 

Ad argumenta Henrici et multorum alio- 
rum. " Quaiitum ad tertium articuliim, respon- 
dendum est objectionihus antedictis. Et ideo 

A(l prinniniconlra primam concliisionem, respon- 
del Duiandus ( dist. 2, (|. 1), negaado majorem. 
a Non enim oporlet (piod illa sola natuiui sit assum- 
plibilis ad iinitatem divinije personae, cujus aliqua 
potentia est elevabilis ad visionem et fruitionem 
Dei. » 

Et (iil primani probationem, respondet : « Gum 
dicitiir (|uod, sicut se habet esse naturale ad posse 
naturale, etc, — concedendum est. » Sed cum 
dicitur (juod naliira assumpla, per assumptionem 
habel esse divinum et supernaturalc, — dicil quod 
(( falsum est : natura enim assumpta nullum e.«se 
intrinsecum sibi babet, quod non babuissel, si sibi 
fuis.s(4 derebcta, et baberet, si sibi relinqueretur; 
sed ]ier assumptionem fit (juod suiun e.sse naturale 
et intrinsecum liabet in supposilo diviiio. Et eodem 
modo, potentia naturye assumptuc non debet habere 
aliam o|terationem quam naturalem, ex vi assuiii- 
ptionis; sed illain babet in supposilo divino, ita ut 
(li(<tliir esse illius suppositi taiKjuam oj)eiantis. 
Qiiod aulcm per assumptionem natura assumpta 
non acquirat e.sse supernaturale, cui correspondeat 
in potentia poss(! supernaturale, ((iiale |)onunt, sci- 
licet ut po.ssit in visionem ct fiiiitioiicm divin;i' 
es.sentia', patet. Qiiia esse et possesibi corresponden- 
tia sic .se habcnt, quod iiotentia nuuqiiam potest iii 
actum operationis sulc, nisi nalura balxnitactu es.se : 
sicul vidciiius iii ualuialibus, cx ((iiibus ipsi simili- 
tiidiucm suiiiunl; niilla enim rcs potest iiabcrc opc- 
rationem naturalem, ni.si liabeates.se naturale. Er^o, 
.si po.sse in visionem divinic es.sentiic corrcspondeat 
esse assumplo, impossihile c.^^sel (piod ali(pia crea- 
tura vidcrel Deum per e.ssentiam , nisi csset actu 
assumpta a pcrsona divina ; (piod cst nianifesle fal- 
sum et crroneum. Ileni : Si , elevata naliira ad divi- 
nuin e.s.se per assumptioneni , necesse sil potentiam 



elevari ad posse in divinam operationem, non solum 
oporteret quod una potentia elevareturad talepos.se, 
.sedomnes potentiic illius natunc : quia non jionitur 
elevatio potentiic ad tale posse, nisi projiler elevatio- 
nem essentiije ad lale es.se; omiies autein potentia.- 
supponunt naturam, et in ipsa fundantur; erf,^o, ea 
elevata, omnes elevantui'. Hoc autem e.st falsum : 
quia tunc natura liumana non csset assumptihilis ; 
quia non omiies potentiiP ejus siint elevabiles ad 
visionem et fruitionein divinam, sed solum intelle- 
ctus et voluntas elevantur. Ergo elevatur potentia, 
elevata essentia proportionaliter : quia, sicut non 
elevatur essentia ut liabeat intrinsece et inhi^erentcr 
aliquod esse qiiod prius non liabebat, sed solum ut 
sit altioris suppositi ; sic elevatur potenlia, non ut 
babeal ali(piod posse quod prius non habebat, vel 
ali(juem actum , sed quia ip.sa et actus ejus sunt 
altioris suppositi tanquam operantis )). — Hasc 
Durandus. — In quibus, licet dicat miilta vera, 
tamen principalis radix solutionis est contra funda- 
menta sancti Tboma^, in hoc quod ponit quod natura 
assumpta non habet esse supernatiirale, sed solum 
iiiud idem es.se quod habuisset, vel baberet, sihi 
derelicta. Hu jus enim falsitas alias ostendetur. 

Et ideo, dimissa illa solutione, quam Durandus 

traxit a Godofrido, 5. Quodlibeto ,-q. 5, amplector 

.solutionem Beinardi de Gannato, quam ponit ibi- 

dem, contra Godofridum, in his verbis : « Major, 

inquit, principalis rationis est falsa, quod scilicel 

nihil est elevabile ad esse supernaturale, quod non 

liabet potentiam elevabilem ad operationem su})er- 

naturalem : quia non est siinile de esse, ad quod fit 

assumptio, inquanlum lit ad unitatem suppositi, et 

de cognitione, ad quam non lit assumptio; unde 

remanent distinctye operationes, sicut Tiaturifi. Minor 

etiani falsa cst : quia potentiic, etiam inliniic, in 

Ghristo, elevabanlur aliquo modo ad operationes 

supernaturales, in^iuantum erant quasi instrumenta 

Dei operantis ; sicut inanus Christi habebat operatio- 

ncm supernaturalem , in(|u;intuni erat instrumcn- 

lum divinitalis, (piia ad tactuin cjus curabantur 

iiilirmi. — Iterum. Non est siinile de e.sse et opera- 

tione : quia esse immediale consequitur-essentiam , 

(pue suhstantilicatur in divino supposito, et per con- 

seiiuens esse, mediante essentia ; .sed operatio non 

ivs])icit es.sentiaiu iiisi (piasi mediate, scilicet 

mcdiante potentia; quam iion n<»cesse est elevari, 

(ptia nun fuiidatur immcdiate in divino supposito 

siciit e.^scnliii, sed fundatur in (.^s.-^entia aniiuic. Et 

ideo iioii iiiiiuiii si clevatur esseiilia , quiO subslaii- 

tilicatur iii divino supposito, non autein potentia, 

(pia' fuiidatiir iii es.senti;i iioii (a) .s(>cunihim qiiod 

clcvatii, sed sccunduiii (piod cst talis essentia : non 

cnim potcntia Jininuc Ghristi conseiiiiilur ;iniiiiam 

illam secundum quud est assunipta. .^cd iiKpiantum 

(a) iion. — Om. l'r. 



DISTINCTIO II. — QU.flSTIO l. 



19 



3St talis essenlia; et ideo non oportet quod elevetur, 
ilevata essentia, Et propter hoc, falsuni est quod 
licit Godofridus, quod, elevata essentia, oportetqiiod 
alevetur potontia propoiiionaliter. Si enini potenti.c 
;;on.sequerentur essentiam illam inciuantum est 
elevata, tunc veruni esset (a) quod proportionaliter 
elevarentur : sicut nec alhedo Ghristi, vel risibiUtas, 
fuit in aliquo elevata, nisi per accidens, inquantum 
inerant ilH divino supposito; non tamen inquantum 
ihvinum, sedinquantum factum suppositum natur;c 
humantTe. Patet ergo per hoc ad primam piohatio- 
nem qua ])rol)atur major. Quia Deus potest ahcui 
naturiB conferre esse supernaturale, ahsque hoc 
ipiod conferat ei operari supernaturahter : quia esse 
consequitur essentiam immediate ; quia etiam facta 
est assumptio in unitatem suppositi, cujus ponimus 
unuin esse; non autem sic est de operatione. » — 
Ihec Bernardus; et l)ene, ac conformiter principiis 
sancti Tliom;ie. — - Item , ante pricdicta, sic dicit : 
(( Natura qusecumque nata per se suhsistere, ita 
potuit assumi a persona divina, sicut natura 
liumana, propter illimitationem divini suppositi. 
Uude, quia quodlibet suppositum crealum est limi- 
tatum, ideo oportet quod sit suppositum natura; 
limitatce; cujus contrarium est in divino supposito, 
quod potest esse suppositum non solum divinic 
naturfO, aut duarum naturarum, sed omnium natu- 
rarum quye natte sunt hahere supposita. Ista autem 
assumptio directe et primo fit ad unitatem suppositi 
divini, cujus est esse; non autem ad operationem : 
quia, licet, secundum communiorem opinionem, in 
Gliristo ponatur unum esse, non tamen ponimus in 
Ghristo unam operationem , immo distinctas opera- 
tiones, secundum distinctas naturas; ergo certum 
est quod non est facta assumptio ad unitatem opera- 
lionis, sicut ad unitatem suppositi et esse. Et inde 
est ((uod natura assumpta non de necesse oportet 
quod elevetur quantum ad operationem ; quia nec 
assumptio fit ad unitatem operationis, sed operantis. 
Licet enim Ghristus sit unus operans, tanien in eo 
sunt niultai operationes, secundum multas naturas; 
iinde forte Ghristus clarius non videbat oculis cor- 
poralibus quam alii. Unde non oporluit quod opera- 
tiones natura^ assumptoe elevarentur, vel etiam 
potentiie sensitivai ipsius, ad operationes superna- 
turales, quantum est de se ; sed solum potentioe ad 
hoc elevahiles. Ergo, cum potentiye sensitivie non 
fuerint elevata? ad operationessupernaturales, potest 
persona divina assumere naturam cujus nulla poten- 
tia elevetur ad operationem supernaturalem. — Nec 
valet si arguitur quod operatio sequitur esse rei, 
e&se autem est elevatum, ergo et operatio. Quiaope- 
ratio sequitur conditionem formae a qua principia- 
tur; unde, seciindum majorem vel minorem inten- 
sionem caloris, calidum magis vel miiius calefacit. 



(a) essel. — erit Pr, 



Gum ergo in natura assumpta remaneant potentiae 
in propriis naturis, quiaa.ssumptio non fit in natura, 
remanehunt o|)erationes naturales sine aliqua eleva- 
tione; nisi, ex speciali dono gratiai gratum facien- 
tis, potentiai elevabiles eleventur. » — Ha;c Ber- 
nardus. 

Ad secundam prohationem («), respondetDuran- 
dus, quod (( non oportet quod majus non possit 
communicari ei cui non potest communicari ininus, 
nisi majus et minus sint ejusdem rationis, vel sal- 
tem minus includatur in majori : sicut minus est 
volare quam intelligere; et tamen hoino, qui potest 
intelligere, non potest volare. Elevatio autem poten- 
tiai ad visionem et fruitionem divinam, et elevatio 
natura^ ad unitatem divinoe personoe, non suntunius 
rationis; nec unum includitur in alio; sunt enim 
separabilia. Yel potest dici,ad minorem,perinterem- 
ptionem : (juia assumi in unitatem divin^e persona», 
non est majus, accipiendo majus pro meliore et 
digniore, quam videre Deum et frui Deo. Sicut 
enim melius est concipere Deum mentequam carne, 
si hoec ad invicem separentur, ut dicitur in libro de 
Suncta Virginitale; pari ratione, melius est et 
dignius videre Deum per essentiam, quam uniri 
Deo per suhsistentiam , si hoec ad invicem separen- 
tur. Et quod dicit Augustinus super Joannem, non 
sic accipiendum est, quasi sit melius et dignius 
assumi quam lilium Dei fieri ; sed quia major (6) 
dignatio osten.sa est in uno quam in alio; et ideo, 
dato illo, datur confidentia de alio. Vel, dato quod 
majus esset assumi quam filium Dei fieri , in natura 
quoc capax est utriusque, puta in homine, in quo 
proposito loquitur heatus Augustinus ; tamen , in 
creatura quoe non est capax divina; (iliationis, ut est 
creatura irrationalis, majus esset filium Dei fieri 
quam assumi ; quia primum implicat contradictio- 
nem, secunduin autem non. » — Heec Durandus. 
— Et quasi eamdem responsiuneni punit Bernardus 
de Gannato, in Iinpugnatlonibus Henrici, Qnod- 
libeto 13, q. 5, ubi sic dicit : (( Istoe duoe uniones 
non sunt comparahiles, cum non sint ejusdem 
rationis, nec ordinis, Posse autem minus, ubi ali- 
quid potest majus, tenet in his quic sunt ejusdem 
rationis : ut qui potest portare centum , potest por- 
tare quinquaginta ; et qui non potest quinquaginta, 
non potest centum. Sed tamen, licet majus sit pro- 
ducere hominem quam asinum, non sequitur quod 
qui potest producere hominem, possit producere 
asinum, Et ideo, licet majus sit a.ssumi ad unita- 
tem in persona quam in gratia, non oportet quod 
omnis creatura quai potest assumi ad personam , 
possit assumi ad unitatem in gratia, — Praeterea : 
Licet minus sit assumi ad gratiam quam ad perso- 
nam, tamen ad illud minus plus requiritur; sicutad 

{a.) secuiidani probatioiiern. — secuiidimi Fr. 
(6) majur. — niinor Pr. 



20 



Linitl 111. SRNTENTIAHUM 



esse inlellectuale plus reqviiiitur (|uani ad esse sim- 

plicilar. Non potest auteni niinus, illud (|uod potest 

niajus, (|uan(lo ad minus plus requiritur (piam ad 

majus. Ad assumj)tionem auteni in per.sona, non 

requiritur nisi quod sit subsistibilis, id est, potens 

assumi ad esse sul)sistentiie ; quod invenitur in omni 

individuo siibstantia.' ; sed ad liabere ,nraliani, rcqui- 

runtur i^otentiui intelligibiles. Et ideo non valet. 

Siniilis niodus arguendi est : Majus est e.sse lionii- 

nein (juaiii esse aiiimal ; ergo n(;gative, e conver.so, 

quod non jiotest esse bonio, non potest (?sse aniinal. 

Et noii valet. — Potest etiam dici quod, ex parte 

naturse a.ssumj)tibilis, non est majus illud j)er quod 

habet rationein assiiinjitibilitatis, quam illiid jier 

(juod est unibilis Deo j)er jiratiam ; immo, niulto 

niinus; sicut ratio siibsistibilitatis niiiius est (juain 

ratio intellectiialitatis. Et ideo major jDerfectio natu- 

ralis requiritur ad naturam quie est unibilis Deo jier 

g;iatiam, (juam ad illam quse est assunij)tibilis in 

jiersona ; licet actus assuinj)tionis ad j)ersonani, sit 

major qiiam unio jjer gratiam. Licet quidam dicant, 

etbene, quod, si ista duo dividantur, iinio in jjer- 

soiia, et unio per gi"atiam, (juod niajus est creaturye 

uniri D(!0 jkm- iiratiam , qiiam uniri in jiersona sine 

gratia; sed utriimque conjunctum, majus est quam 

alterum, sicut fuit in Gbristo. » — Uvec Bernardus, 

et bene. 

A(l ierluini (a) dicit idem Bernardus, ubi supra, 
(juod (( Deus jiosset assuniere natuiam in (jua esset 
j)eccatum. Quia naturam assumptam posset dimit- 
tere sibi, qiiantum ad suas proprias operationes, 
recipiendo eam unitam divino .supjiosito; sicut Ghri- 
stus in passione diinissus fuit proprie panalitati. Et 
ideo, cum operatio seqviatur naturain (jiue est prin- 
cipium ejus, omnis autein natura creata potest defi- 
cere, defectus autem voluntarius est peccatum, 
oj)ortet j)onere quod Verbuin jiotuit assumere natu- 
rain in qua j)otuisset j)eccare; (juod tamen non attri- 
bueretur supj)Osito, nisi ratione natune assiimpta' ; 
sicut mori et jiati attribuitur supj)osito immortali et 
impassibili de se, latione naturie assumptue. Unde 
Deus, sine aliquo pi"iejudicio naturai diviniM vel sup- 
j)ositi, po.sset assumere naturam alicujus damnati ; 
quia nec peccatuni nec j)oena esset ibi, nisi ratione 
assumpti. Non enim creatura est assuni|)tibilis quia 
bona bonitate moris, vel mala ; sed quia j)otest siib- 
stantilicari in supj)Osito divino; (juod ila convenit 
natuiii! habenti malitiani nioris, sicut bonitatem. 
Qiiia tamen persona a.ssumens et natura assumpta 
coinmunicant sibi idiomala, indecens esset (juod 
assumeret naturani damnaljun ; licel posset de j)olen- 
tia absoluta )). — llaic ille. — Ileiii, post : « Non esl, 
inquit, inconveniens quod illud supj)ositum dicere- 
liir j)e(T,ator vel damnatus, si naliiram peccaloris vel 
(laninati assumj)sisset ; quam assiimere j)otuif. Et, si 

(a; tertiani. — tertiit))t l'r. 



assnmpsisset bominem peccatorem , liiec fuisset 
vera, Deiis j)eccat vel j)otest j)eccare. Per quod nul- 
lum j)nejudicium fieret divinie naturie vel j)ersonae ; 
quialioc non convenit sibi nisi ratione natura-assum- 
j)taj, quie nullam indignitatem poneret in natura 
divina, sicut nec niutationem. Hicc autem non 
abliorrent qui considerant ab.solutam potentiani 
Dei. )) — Hsec ille. — Et similia dicit Durandus, 
12 dist. hujus tertii (q. 2). 

8ed videtur mihi qiiod utenjue deviat et a sancto 
Thoma et a veritate. Unde .sanctus Thomas, 'i p., 
(j. 1 , art. 1 , in tertio loco, arguit sic : (( Sicut distat 
corj)us a suinmo spiritu, sic malitia a summa l)oni- 
tate. Sed omnino esset inconveniens quod Deus, qui 
est sunima bonitas, malitiam assumeret. Ergo non 
fuit conveniens quod Deus, summus spiritus increa- 
tus, corpiis assumeret. » Ecce argunientum. Sequi- 
tur resj)onsio : « Dicenduni, inquit, quod quadibet 
alia (a) conditio, secundum quani quKcumque crea- 
tura differt a Greatore, a Dei sapientia est institiila, 
et ad Dei bonitatem ordinata. Deus eniin, proj)ler 
suam bonitatem, cum sit increatus, immobilis, 
incorj)oreus, produxit ci-eaturas mobiles et corpo- 
reas. Et similiter, malum pcKUio a Dei justitia intro- 
ductum est, proj)ter gloriam Dei. Malum veroculpie 
committitur j)er recessum ab arte divinie sapientiie, 
et ab ordine divinie bonitatis. Et ideo Deo (^) con- 
veniens esse potuit assumere naturam (^reatam, 
mutabilem, corpoream et pcKnalitati subjectam ; non 
autem fuit ei conveniens assuinere inalum culj)ie. )) 
— HiEC ille. — Et de hoc plus dicetur, dist. 12. 

Dicitur igitur aliter ad argumentum , quod , si 
aliqua Jiatura rationalis assumerelur sive elevare- 
tur (y) ad unitatem divini supj)ositi, ipsa non esset 
peccabilis. Gujus ratio est, quia tali natune niilliis 
actus attribueretur sicut agenti, sed solum sicut 
principio actionis : quia suppositum est quod agil ; 
suj)posilum autem talis natune, cum sit Deus, nullo 
inodo j)eccare jiotest, nec defective agere. De hoc 
sanctus Thomas, 3p., q. 19, art. 1 (ad 3"'") : (( Ope- 
rari, inqiiil, est bypostasis subsistentis, .sed secun- 
dum formam, et naturam, etc. )) 

Ad secundum j)atet solutio ex responsione ad 
secundam jirobalionem j)rinii (3). 

A(l terliiim dicitur (juod, si Deus assumpsisset 
natuiam laj)idis, (s) .sic esset verum dicere quod 
Deiis est laj)is. Nec fuisset majus inconveniens 
dicere quod Deus est lapis, <juam dicere (jiiod e^-l 
homo; quia in inlinitum dislat ab iitraque na- 
tura. 

A(l (iimrliini respondit Bernardus de Gannalo, 
ubi supra, quod (( necesse estijuod n;ilura assiimj)ta 

(a) (fuselibel alia. — licet Pr. 

(6) JJeo. — Om. Pr. 

(y) sii'e eleva)-etur. — sine elevatione Pr. 

(6) secundani p)-ohationeni prinii. — secitmUmi Pr. 

(e) et. — A(l. Pr. 



DISTINCTIO II. — QU^:ST1() i. 



21 



sublimetur quantum ad esse ; quia a8.sumituf ad esse 
divin;e subsistenti*. Sed non est necesse quod subli- 
metur ad operationem beatificam, qusc posteriorest : 
non enim est necesse quod habens prius, hal)eat id 
(juod est posterius, prajcipue quando prius in e.><se 
suo non dependet a posteriori ; et ideo, cum operari 
beatifice sit |K)sterius esse vel per se vel prout est iu 
supposito, non est necesse quod natura assumpla 
sit beata vel iirata, Nec valet simile : quia cuilibet 
naturae debetur sua operatio naturalis, quam etsi 
non semper liabeat, semper tamen potest liabere 
illam, nisi sit ali^iuod impedimentum ; unde ignis 
sem[)er potest ageie, quantum est de se, et anima 
rationalis intelHgere ; sed homo bene potest esse sine 
actu beatifico, et erit perfectus in natura liumana, 
quantum ad ejus essentiaha. Et ideo intimatio per- 
sonu' assumentis ad naturam assumptam, non requi- 
rit per se nisi unum, scilicetsublimationem in esse. 
Sed ex quadam congruentia, in se, et in compara- 
tione ad genus humanuni, alia facta simt in Ghri- 
stol )) — HiTCC ille. — Et bene concordat sancto 
Thomae, 3. Sentenliaram, dist. 2, q. 1, art. 1, 
q''' i, ubi sic dicit : « Deus, de potentia absohita, 
creaturam irrationalem assumere potuit. Nec inipe- 
dit quod creatura irrationalis personalitatem non 
habet : quia per.sonahtas non debetur etiam natura:! 
bumanjTC assumptaj ratione sui , sed ratione assu- 
mentis; unde non est ibi nisi personahtas increata. 
Et praeterea, quamvis in natura iirationah non 
inveniatur persona, invenitur tamen in ea hyposta- 
sis et suppositum ; unio autem non tantum facta est 
in persona, .sed etiam in supposito et liypostasi. Sed 
congruum non erat ut assumeretur : et prsecipue 
quia natura assumpta maxime beatificatur, ut dici- 
tur in Psahno (64, v. 5), Beatnt^ quem elegisti et 
assiifnpsisti ; beatitudinis vero, quae in actu mentis 
consistit, creatura irrationalis particeps esse non 
potest. )) — Hafc ille. 

§ 2. — Ad argumenta contra secundam 
conclusionem 

I. Ad argumentum Durandi. — Ad primum 

contra secundam conclusionem, negaturantecedens. 
Nec valet probatio ; quia unum relativorum claudi- 
tur in intellectu aUerius, et tamen reahter di.stin- 
guuntur. Falsum etiani est quod idem sit conceptus 
totius et partium quantumcumque unitarum, cum 
unus referatur ad ahum : partes enim unitae, sunt 
partes ahcujus totius; et totum de quo loquimur, 
est totum respectu ahquaruni partium unitarum. 
Item, partes unitai constituunt totum (a), totum 
vero constituitur ex partibus unitis ; non est autem 
idem conceptus causse et cau.sati, constituentis et 



(a) totum. — Om. Pr. 



constituti. Ilem, possibih; ost concipi A et B sine 
boc (juod formetur conceptus A B, vel conceptus 
B A, nec {onceptus unionis relativai inter A et B 
sufficit : ({uia conceptus totius alius est ab illis tri- 
bus simul aut separatim sumptis; est enim conce- 
ptus unus, nou per modum acervi. 

II. Ad argumenta aliorum. — Ad priamm 

aUorum, respondet Joannes de Neapoli, in suo 
secundo Qnodliheto , q. 7, quod « hirc praidicatio, 
Hoino est anima c.t corpus, non est accipienda ,seu 
inteUigenda per realem identitatem prsedicati cum 
sul)jecto ; .sed magis est pruijdicalio causalis, quia 
scilicet anima et corpus sunt causffi intrinsecK 
naturrc humanae, materialis .scilicet et formalis. Vel 
exponendum est sic : Homo esl anima et corpus, 
id est, habens naluram cotn.positam ex anima et 
corpore. )) — H«c ille; et conformiter sancto 
Thomffi, ut patet in probatione conclusionis. 

Ad secundum respondet qui supra, quod a illa 
auctoritas non est ad propositum, propter duo. 
Primo, quia Damascenus non dicit ibi, quod nul- 
lam naturam Dei Verbum deposuerit in morte ; sed 
dicit quod nullam naturai partium, hoc est, nullam 
partem natura? deposuit. Et hoc e.st quod addit, 
exponendo se ipsum : Non corpus, non animain , 
etc. Ergo non loquitur de totali natura humana, sed 
solum de partiDus naturae human;c. Seciindo, quia 
Damascenus ad litteram loquitur de Chri.sto, non 
pro tempore niortis, sed pro tempore post resurre- 
ctionem. Unde dicit sic {dc Fid. Ortli., lib. 4, 
cap. 1) : Post eam qux ex mortuis resurrectionem, 
omnes quidem passiones deposuit : corruptionem 
dico , et famem , et sitim, et somnum, et fatiga- 
tionem, et laborem, et quiccumquc talia. Niillatn 
autem naturse partium deposuit, non corpus, 
etc, ut supra. Post resurrectionem autem , non 
solum partes humanae naturae fuerunt unitae Verbo, 
sed etiam tota humana natura. — Vel dicendum 
quod nuUam naturam semel assumptam Verbum 
Dei deposuit totaliter : quia etiam humanam natu- 
ram, quamvis deposuerit ut est distinguibilis a par- 
tibus, iion tanien deposuit eam totaliter; quia non 
deposuit eam quantum ad partes ejus. Totam enim 
naturam compositam totaliter deponere, est deponere 
eam quantum ad se totam, et omnes ejus partes 
quas includit essentialiter; sicut et totam aliquam 
naturam totaliter destruere, est eam destruerequan- 
tum ad se totam , et omnes ejus partes. — Vel 
dicendum quod proprie loquendo, Dei Verbum 
humanam naturam in morte non deposuit ; sed ipsa 
desiit esse. Deponere enim proprie aliquid , est illud 
remanens in esse suo desinere habeie sibi uiiitum. )) 
— Ha:'c ille ; et bene ; et concorditer sancto Tliomai , 
3 p., q. 50, art. 3, in solutione secundi, ubi expo- 
nit verba Athanasii (de Beatit. Verhi Dci, lib. 6), 
quae sunt haic : Malediclus, qui totum hominem, 



22 



LIIMn III. SENTENTIAHUM 



qticin a.ssfO»p.s/7 Dci Filius, (hiiuo fi>tsiimpluni 
vel liherdlnm , lerlia die (i morluis resiirrexisse 
110)1 ('onlHciur. H«3C sunt verha Athanasil. « In 
illis, in(|uil .sanctu.s Thomas, vei'his, Alhanasius 
non inlellexit ({uod totus homo denuo sit assum- 
|)tus-, i(l est, oninos parles ejus, quasi Verhum Dei 
partes naliuic hunianai deposuerit per luortem ; sed 
(juod iterato tolahtas natura} a.ssumptic sit in resur- 
rectione reintejirata, per iteratam unioneni animffi 
et corporis. » — Ha^c ille. 

A(l teiMiiiin i'espondet qui supi-a, (juod (( nullus 
(hcit quod in homine sit aliqua forma ultiniior et 
perfectior quam aninia intellectuans. Sed dicitur 
quod ipsa tota natura hmnana ditlert lealiter a sua 
forina, et est (^a perfectior, sicut totuin est perfe- 
clius sua parte; quamvis quantuiii ad (hirationem 
.sit secundum quid imperfectior quam ipsa anima;, 
(|uia anima hiimanaestincorruptihiHs, naturaautem 
huinana corruptihihs. Et idcirco dicilures.se in hori- 
zonte •.oternitatis, quantum ad superius, anima 
intellectiva. Vel hoc dicitur, quia est suprema inter 
omnes formas qua^ sunt actus materia, ordine 
natunc immediate exsistens post sul)stantias separa- 
tas. Et hoc solum vult dicere Commentator, 2. Phij- 
sicorum, et non quod tota natura humana non sit 
aliquid perfectius sua forma ; Commentator enim 
ibi comparat animam intellectivam ad reliquas for- 
mas qu;e snnt actus materia^. — Ad dicluni Au<>u- 
stini, dicitur quod Augu.stinns non aliud intendit, 
nisi quod supra animain intellectivam est solus 
Deus, quantum ad causalitatem ; sed super eam, 
(piantum ad perfectionem , sunt omnes substantiye 
separata', el etiam ipsa natura humana totalis, cuni 
omne totum sit perfectius sua })arle. » — ?hec ille; 
et conformiter sancto Thomae, 4. Sentent., dist. 44, 
i[. 1, art. 1, (j'" 2, iii responsione secundi, ubi 
dicit sic : « De humanitate et de qualihet forma 
totius est duplex opinio. Quidam eiiim dicunt quod 
idem secundum reni est forma totius et forma par- 
tis; sed dicitur forma partis secundum quod perficit 
materiam, forma autem totius secundum quod ex 
ea tota ratio speciei con.sequitur; et, s(>cundum liaiic 
opinionein, humanitas secuiidum rem non est aliiid 
quam anima rationalis. Alia est opinio Avicenna*, 
qua? verior videtur, quod forina totius non est forma 
parlis tantiim, nec alia forina prseter forinam pai- 
tis; sed esl totum resiillans ex compositione inale- 
ria^ et formic, comprehendens in se utrmnque ; et 
hsec forma totius, essentia vel (a) (piidditasdicitiir. » 
— Hajc ille. 

A(l qiiarliim respondet qui supr.i, (pii»d (( totum 
iioii addil supra partes ali(piaiii foriuaiii ; sed ipsa 
lota natura est aliquid realiter dilTerens a iiatiiiis 
;tiiiharuni parlium etiam unitarum. Nec est dicen- 
dum (juod ipsa natiira composita et partes ejus sint 

(a) essentia vel. — essentialix Pr. 



partes aliciijiis compositi ; sed i|>Sie natur.o partiuni 
suiit parles natura3 compositiae. Nec e.st verum (jiiod 
Pliilosopliiis, 7. Mctaphysicx (t. c. 60), (li(at(|Uod 
essentia suhstantiae comjiositai sit .sinijilex ; quia tale 
dicturn clare imjilicat contradictionem : quidquid 
enini est in suhstantia prijeter ejus essentiam, est 
accidens ; et ideo e.ssentia siibslantiie compositac est 
compo.sita, et es.sentia simplex est solius suhstan- 
tiaj (a) simplicis. Sed Philosophus vult ihi, qiiod 
forma suhstantialis snhstantiiE compositcC, qua; est 
in (\i j)r:t'ter jjaites inaleriales, est forma simplex; 
ex qu;i taineii et materia resulf;it natura conijiosita ». 

— Hiec ille, et bene; nam, sicut ponit sanctus 
Thomas, supereodem loco, 7. MetapJujsicx Qeci. 17), 
Ari.stoteles ihi kxjuitur de princij)io formali, (juod 
iion est elementiim, nec ex elementis. 

Ad ([iiinlum respond(;t qui siipra, (juod (( mors in 
nobis (^st consumjitio substanti;e comjiositi», quia 
per inortem talis substantia desinit et consumitur : 
non tamen totaliter, qiiia renianet in .suis partibns. 
Tanien niorsnon estiii nobis consumjitio substantiac 
partialis, scilicet materiiB V(>1 formte; sed est talium 
sulistantiarum unitarum .separatio ». — Hacc ille, et 
bene. 

A(l sextuin i(>sj)ondet quod « humanitas differt a 
|)aitil)iis se tota. Et ad illud qiiod contra hoc ar^iii- 
tur, dicenduni est (juod differre se toto jiotest intel- 
ligi dupliciter. Uno modo, prout totum est distribu- 
tiviiiii pro jiartibus totius; et sic di(T(M're se toto ab 
ali(jiiibus, est diflerre ah eis secunduiii (juainlibel 
sui jiartem ; et quod .sic difTert ab aliquo se toto, 
nullo modo includit illiid. Et jier istuni moduin 
natura coinjiosita non diflertse tota a j)artihus suis. 
Alio modo jiotest aliqiiid dici ab alio diflerre se toto, 
piout totuiii slat jiro ijisa natiira tota composita; et 
(juod hoc modo difTert se toto ab aliquo, potest illud 
includere : qiiia aliquod totuin j)ote.st es.se alterius 
natur;o ;i j^aitibus etiain iinitis, et per (■on.seqnens 
ab eis dilfert realiter, et tainen eas ut j);irtes inclu- 
dit ». — Hu'c ille, et bene. — Et vult dicere quod, 
cum dicitur, A diflert se toto aB, ly toto potest sumi 
syncatejiorematice, ut iequivalet huic complexo qua- 
libet sui jiarte; vel potest suini cate|ioreinalice, iil 
ivquivalet liuic complexo composito ex jiartibns. Et 
in hoc .sensu conceditur quod totum se toto differt 
a partibus. Nec tainen seqnitur : Ei^o secundum 
quamlibet siii partem difleit a partibus ; quia uniis 
istoriim sensuum est imjierlinens alteri. 

A(l sepliiniim resjiondet qiiod « humana ii;itiii;i 
est substantia, non materia, nec foiMua, sed comjui- 
situni. Nec sequitiir (juod iii boniiiiesit dujilexcoui- 
j)Ositum : (juia niateria et foiin;i, etiam unit;i', noii 
suiit n;ituia conijiosita, sed alterius uiitur.e ab ea ». 

— Hkc ille; et hene ; diiin tamen hene iiitelli<;atur. 
Est enini duplex comjiositio, scilicet ex his, et cum 

(a) subslantia'. — essentia;. Pr. 



DISTINCTIO II. — QU/ESTIO I. 



23 



his. f.o((uen(lo (le priina compositioiie, uec materia, 
nec forma e.st coui[)osita compositione f^x liiH, sciii- 
cel ex partihiis diversarum lationum. Sed loquendo 
de secunda conipositione, scilicet ciim liis, concedi- 
tur quod niateria est composita, et torma est com- 
posita, id est, cum alio posita. Utrum autem in 
homine sit duplexcompositum compositione exhls? 
credo quod sic, scilicet natura et suppositum. Unde 
sanclus Tliomas, 3 p., q. 2, art. I , in solutione 
secundi, sic dicit : « £x anima et corpore constitui- 
tur in unoquoque nostrum duplex unitas : scilicet 
natura3, et persona'. Natura' (juidem, sicut auinia 
unitur corpori, naliiialiler porficiens ipsnin, ut ex 
duobus fiat una nalura, sicuL ex actu et potentia, vel 
iiiateria et foniia. Unilas vero person;c conslilnitur 
ex eis, in(jnantuni est uniis aii((nis subsistens in 
carne et aninia. » — H:icc ille. 

A<1 oclavuni dicit ((iii siipra, qiiod non est simile 
detoto lioniooeneoet de toto lielei'oiieneo. Undeconce- 
ditquod totuni bomoiieneum non est aliud quam sua2 
partes unitye, sed totum beterogeneuin est aliud a 
suis partibusetiani nnitis. Qnod autem totum bomo- 
genenm non sit aliiid a [jartibus suis nnitis, prol)at 
per duas rationes addiictas ad probaiidnni antece- 
dens hujus ari>umenti. 

Contra : Sed apiiaret niilii (juoil iitriiinf|ii(' totiiin 
dittert a suis [lartibus, sicnt etrectns a sua causa, et 
constitutuin a constituente, et [xisterius a priori, 
Dico igitur aliter, iiegando antecedens. — El «d pri- 
mam ejus [irobationem , dicitur priino, (juod soluin 
probat qiiod totum iioii est alterius natura^ niiinero 
in actu a suis [lartilius; sed cuin boc stat ((iiod tota 
natura et [jartes ejns ditlerniit, siciit ens in actii ab 
entibus iii [lotentia. Dicitiir secundo, qiiod iioii 
omnia inseparabilia secundum e.sse et intelligi, sniit 
idem realiter; siciit [latel de duabiis relationibus 
realibus oppositis. Uiubi, (luamvis totiim sit iiise[)a- 
rabile a [lartibus, iioii tanieii seqnitur quod sit ideni 
cum eis. — Ad secundani probaiionem, qu;e pro- 
cedit specialiter de quantitate, dicitur quod, licet 
concedatnr ((uod impossibile sit duas liiieas in actu 
esse iii eodein sitii , non taiiien est im[)ossil)ile, 
immoverum, duaslineas, ((uarnm uiia est in actu 
et alia in [lotentia, esse in eodein situ. Modo, ex 
lioc quod [lonimus totuni bomogeneum, sicnt unam 
lineam, esse aliiid a suis [larlibus, non sequitnr 
duas lineas in actu esse in eodem situ ; sed soliim 
quod dxidc linese, quarum una est iii actu et alia iii 
[lotentia, sunt in eodem situ ; nec idem situs est 
ada^quatus ciiilibet illarum, sed est totalis iinius, et 
partialis alterius. 

Et de hoc in suo simili loquitnr sanctus Thoinas, 
in tractatu dc Principio individiiationis , vel de 
Natura malcrix, si tameii ille tractatus est suus, 
in hunc modum (cap. 9) : (( Ex pnr>dictis, in((uit, 
facile est videre triplicem diflerentiam [iotentia>, in 
qua aliquid dicitur esse : scilicet potentiam male- 



ri;(', in ((ua nihil est de illo ((iiod i\o, (loleiitia dicitnr 
educenduin; et jiotentiam mixti, vel materia!, (juaj 
est in alteratione, in qua, licet essentia forma) non 
sit, virtus tanien est; et jDotentiam totius, secun- 
dum ((iiani [iar'tes sunt in toto, ((u:e est maxime 
])ro[)in((ua actni ; uiide in eis, cum nibil sit agens 
ad projirium actiim, ut est quando harmonia est 
[)er-fecta, necessario er'unt essentia3 formarum pr-ope 
siia esse. Hoc autein facilius scietur, si gradns et 
or'do materialiiim diligenter discutiatur. Scienduni 
est igitiii' quod (•oinniniiissimus unitatis modus 
r'e[)ertiis in rebus matei'ialibus, est uiiitas continui- 
tatis (a). In omnibus enini i"ebus niaterialibus ha'c 
niiitas re[iei'itur. Primiini uanKjue accidens ((iiod 
se(juitur inateriam, est qiiiintitas. Super hanc auterii 
unitatem, in diversis r-ebiis invenitur unitas suse 
[ir'opri;i' fornuc : iii (jnilmsdam autem maiiis jierfe- 
cte, in (juibusdam ver'o ininns, ut habetur, 5. Mela- 
physicw (t. c. 8, etc). Uiiitas aiitern (juantitatis in 
r-e i^ejierta, niaxime poteiitialis iiivenitiir; (juia omne 
continuum est unum in ;ictu, et multiplex in jioteri- 
lia : siciit lineai partes rion sunt aliqua duo in actu, 
sed sunt unuin in actii , ij3.sa scilicet linea ; sunt 
vero duo in jiotentia, et, facta divisione, liunt 
actu ; sola enim divisio in coiilinuis facit e.sse actu ; 
iiiKle iii divisione line:c non inducitur aliquid novi 
in ipsis divisis, sed eadeni essentia linea^, (ju:c piius 
er"at actu una et inultijilex in polentia, per divisio- 
iiem facta est actu multii. Est tamen liic similitudo 
cnjusdam corTujitionis ; (juia actiis prioi' qui er^at 
totius, sublatns est, et jiotentia ducta est (6) ad 
actunfi posterioieiri per solarn (livisionem. Consimile 
penitiis repeiitur in lapide, et igne, et in omnibus 
generabililius et (:orruj)tibiIibns inanimatis : forina 
enim totius in eis, per quam babent quamdam uni- 
tatein natune sii;e sujier uiiitatem quantilatis, secun- 
diiin totani rvationem formie est in qiialibet |iai'te 
taliiini r"eriiiii ; uiide, facta divisione, inanet e.sseri- 
tia ejiisdem foruue iii [lartibus ad invicem divisis; 
qu;elibet enim pai's ignis est ignis, et qu:elibet pai's 
lapidis est lapis. Esl tamen iir istis divisionibus 
(jiuedam similitudo corruptionis et generationis : 
iion quod nov:e form;e j)er talem divisionem indii- 
cantur: sed quia esse, sive actus prior, aufer'tur per 
ipsam (livisionem, et jiotentia dicitur ad actum pro- 
priuni. Super li;ec autem siint animata imperfecta, 
ut planta', et qua-dam etiam auimalia impei'lecta, 
ut sunt aiiinialia anulosa. Et in ijisis iterum ideni 
invenitur : quia, cum avellitur ramus ab ai'boi'e, 
non advenit nova essentia (y) vegelabilis, sed eadeiii 
essentia, quse una er'at in arbore tota, et in imo actii, 
simul erat [q) etiam mnltiplex in jioteiilia, et per 



eontinentis Pr. 



(a) conliniiitaHs. 

(g) est. — Om. Pc. 

(y) essentia. — fonna Vv. 

(S) simul erat. — Om. Pr. 



24 



LIBIU III. SENTKNTIARUM 



divi.sioiiHm novuni e^se aaiiiiril (a), (tlalius (d alius 
aclus secutus est. Similiter in animalibus anulosis 
est anima in actu una, sed est multiplex in poten- 
tia accidentali ; uiidc, facla divisione et i'emolo 
piiori esse et iinitate actus, sunt iriuUa in actu. Et 
sic lacile e.st videi-equomodo essentia alicu)usrorrn» 
est in potentia accidenlali ad esse, quod tamen non- 
dum habet. Et hoc totum contingit propter imperfe- 
ctionem taliuiu formarum ; quia, cum siiit sul) uno 
actu, simul sunt suh polentia inultiplici, ie.><pectu 
diveisorum esse, quae acquiiuiitiir eis sine aliqua 
corruptione in suis essentiis, sed sola divisione 
facta, etc. » — llsec ille. — Ex quibus, et multis 
prfficedentibus el sequentibus, ostendere conatui- 
quod non est inconveniens duas essentias formarum 
unius rationis esse simul, dum tamen una illarum 
sitinactu, alia vero in potentia; sicut se habeiit 
formai totius et formai partium : nam in totis hoino- 
geneis, non est actu nisi una fornia, quye dat esse ; 
sunt vero ibi multa^ form;u partium, qua;' non dant 
esse, nisi fiat divisio totius. Nec moveat quod dicit, 
quod pai-tesvel form:e partium sunt unum in actu, 
.scilicet forma totius, vel ipsurii totum. Loquitur 
enim metaphorice, quia scilicet partes constituunt 
totum, et sic sunt totum. Si enim intenderet dicere 
(juod dua: par'tes unitaj, sunt totum formaliter, con- 
tradicerel sibi ipsi : riam in verbis allegatis, et pra^- 
cedentibus, et sequerrtihus, dicit quod form;T' par- 
tiurn sunt sine proprio esse ; sed forma totius habet 
proprium esse, secundum eum ; ergo formae partium 
et forma totius differunt, sicut id quod est in poten- 
tia ab illoquod est in actu ; ideo, etc. 

Ad nonuin dicitur quod illa auctorilas est tantum 
contra Joannem de Neapoli sicut contra nos : quia 
Philosophus ibi loquitur de omni gener^e pai-tium et 
totius; unde, si arguit identitatem totius homogenei 
cum suis partibus, arguit etiam identitatem totius 
heterogenei cum .suis partibus; quam tamen Aristo- 
teles negat. Et quod Philosophus et Commentator 
loquantur de quolibet toto, patet : nam Commenta- 
tor, ibidem (4. Physicorum , comm. 17), sic dicit : 
« Continuum potest dividi in infinitum ; et sic non 
est unum simpliciter : est enim unum in actu, et 
plui'a in potentia, scilicet secundirm divisibilitatem. 
Et quia accidit in continuo, et in ornni habente par- 
tes, ut multitudo ejus non solum (6) sit secundurn 
diversitatem partium a se invicem, sed etiam secirn- 
diim diversitatem pailis a toto, incepit Philosophus 
quffir-er-e hanc diversitatem , etc. » Quod er-go Com- 
mentator- dicit in fine commenti decimiseptimi , 
quod a una(ju;oque partium dicitiir essealiuda loto, 
sed omnes partes insimul rron po.s.sirnt dici esse 
aliud ;i toto, etc. », Aristoteles arguit de rrno toto 
siciit de alio. Est ergo dicendum quod omnes partes 

(a) acijuiril. — Oin. IV. 
(6) so/wm. — Om. Pr. 



insimiil iioii sunt aliud a toto, ad hunc sensum 
(juod totum est inseparabile actu et potentia ab 
omnibus partibus insiinul iinitis, licet .sit .se|)arabil(' 
a qualibet parte sigillatim siimpta; et ideo non est 
aliter .separabile. Non tamen est omnes par-tes for- 
maliter. Unde illa auctoritas Commentatoris sic debet 
solvi sicut dictum (a) Avicennae in primo loco supe- 
riusallegatum, vel sicut dicitsanclusThomasin prae- 
senti distinctione, ut allegatiim fiiit iir probatione 
conclusionis {fj) : j)artes dicuntur e.sse totum mate- 
rialiter, iron quia totuin sit suie partes, .sed aliquid 
ex partibus (ionstilutum. 

Ad declmiim respondet Joannes de Neapoli, quod 
« sicut non est dicendum quod totum aliquid reale 
superaddat partibus, sed quod ipsurn sit realiter 
difTei-ens a partibus; ita non est dicendum quod 
faciat unum cum partibus ; facere enim unum cum 
alio, est conditio partis, et non totius. Sedest dicen- 
dum quod ipsurn est quoddarir unum, realiter diffe- 
rens a partibus, ad cujus unitatem per se partes 
ejus concurrunt ». — Hsec ille, et bene. 

De pr'aedictis Dominus Albertus, in conrmento 
i. Physicorwn, tract. 2, cap. 3, sic dicit : « De 
parlis autem et totius unitate atque diversitate, 
sciendum quod totum in forma totius unit partes, 
sive illius forma sit continuitas, sive alia for^nia, 
sicut est forma corporis compositi ex partibus di.ssi- 
milibus non continuis. Et ideo parles relatac ad 
unam formam unientem eas, sunt una forma , sive 
sint continirdB, sive non. Si autem accipiantur (f) 
secundum se, divisye sunt per situm tantum, vel 
per situm et formam partis in eo quod pars est non 
continua : per situm solum, sicut partes continui, 
quye non eumdem situm habent sub forma continui- 
tatis; per situm et formam partis, sicut partes non 
continuse, ut caro, et os, et hujusmodi. Unde patet 
qualiter partes totius compositi sunt unum, et qua- 
liter diversa. Nec sequitur, si sunt illo modo unum, 
quod sint idem : quia idem dicit unitatem absolu- 
tam ; unum autem quod unit partes, est in alioquo- 
dam unum, quod est forma totius uniens; nec 
sequitur (o) iterum quod, si sunt diversa, quod sint 
divisa; quia in alio quodam sunt unita, licet distent 
per situm et formam, vel per situm tantum. De 
modo autem qnod partes sunt idem toti , dicit Aver- 
roes(l. Physicorum, comm. 17), qiiod totum esl 
partes simul .sumptee. Et hoc est verum de toto per 
compositionem partium facto. Possettamen dici quod 
totuin est unum ciim partibus, quia (e) uniens par- 
tes ; et partes unum cum toto, quia sunt in unitate 
totius. Diver.^ tanren sunt secundum i-ationtMn 
totius ut totum esl, et secundum rationom partium 

(a) esl — .\d. Pr. 

(5) conclusiouis. — quspstionis Pr. 

(y) accipianlur. — accipiatur Pr. 

(5) si. — Ad. Pr. 

(e) (juiu — Oin. Pr. 



DISTINCTK) II. — QU^:STIO I. 



25 



ul pai-ies simt; quia sic relativani habent opposilio- 
neni ad inviceni. » — Haic ille. 

Ad uiuWM-inuiiu respondet Scotvis, siiper Mcla- 
phjjsicam (lib. 8, (\. 4), ([uod utraque solutio ibi 
data est bona. Et ad inipiobationeni iirimu; {oi.), dicit 
qiiod continjiil posse intellii^i partes, non intelli- 
gendo totuin; non tanien sequitur quod possil intel- 
liui partes esse sine toto. — Ad inipiol)atioueni 
securidae soiiitionis, dicitquod, (juia actio Dei non 
terminatur ad quidditatem secundum se, vel s(^cun- 
dum esse quidditativum , cum abstiahat ab actu et 
potentia, sed ad esse reale extra, e.sse autem reale 
totius et pai"tium unitarum est omuino inseparabile, 
ideo argumentum non valet. — Ad con[irmationem, 
dicit quod latio imaginatur falsum, scilicet non esse 
impossibile unum esse in aliquo signo sine alio. 
Hoc autem falsum esl ; quia leque impossibile est 
unum fieri sine alio in quocumque signo, sicut es.se 
unum sine alio (6). — Ha3c ille et bene. 

Sed quLei'itur, quae est potissima ratio quod totuin 
diflerat realiter a partibus? — Dicitur quod haiic 
conclusionem satis bene probat Scotus, 8. Meta- 
physicae, q. 4, ubi probat tres conclusiones. 

Prinia est : quod ex materia et forma fit ])er se 
unum, et faciunt unum, sed non fiunt uiium. Patet 
per Aristotelem , 8. Melaphijsicx (t. c. 3). Tum per 
ordiuem et naturam earum. Tum per operationes 
essentiales. Tum per inseparabilitatem formiC a 
inateria, et eductionem de illa. 

Secunda conclusio est : quod illud iinuin quod fit 
seu integratur ex materia et forma, noii est respe- 
ctus, vel per se respectivum. Probatur : Tum (juia 
nullus respectus intrinsece et quidditative componi- 
tur ex absolutis, cujusmodi sunt materia et forma. 
Turn quia nullus re.spectus est perse termiuus gene- 
rationis. (Hic forte dicetur quod est illud .sine quo, 
non tamen formale et quidditativum. — Contra : 
Si nihil est ibi absolutum nisi materia et forma, et 
illa sunt duo absoluta ; ergo non est ibi unus pri- 
mus terminus. — Si dicatur quod non terminant 
inquantum sunt duo, sed inquantum nnum, id est, 
inquantum unita sunt ; — Gontra : Secundum te, 
absolutum non resultat aliquod ex his ; ergo respe- 
ctus erit formalis et primus terminus ; vel non erit 
ibi tantum unus primus terminus, sed plures, 
Item, materia et forma acquiritur et generatur ad 
generationem compositi, 7. Metaphiixicx (t. c. 26 
et 27); igitur compositum prius natura generatur; 
igitur, ultra illa duo, addet aliquod absolutum : 
quia alias relatio naturaliter praecederet sua extrema, 
et daret eis aliquid (y) per generationem.)Tum quia 
omne compositum esset Ibrmaliter de genere i'ela- 
tionis. 



(a) primse. — Om. Pr. 

(6) esse unum sine alio. — m alio signo Pi'. 

(y) aliquid. — Om. Pr. 



Terlia conclusioest : (piod illud conslitutuni estab- 
solutuin, et aliiid a materia et forma, et a relatione 
unionis eorum. Probatur : quia nihil constituit vel 
causat seipsiim ; sed materia et forrna sunt causa". 
coiupositi. (Forte dicetiir (piod proprie non causant, 
.sed iutegrant. Secundo, (|uod non .sequitur aliud, 
(|iiia sunt causue intrinsecye, et non extrinsecae. — 
Sed hoc nou valet. Qiiia aut inateria integrat se- 
ipsam, aut formam , aut relationem, aut tertiurn 
absolntum. Non seipsam : patet, quia es.set pars .sui 
ipsius. Non formam : qnia essentialiter distinguun- 
tur, et sunt sim})li(ia et principia; principia vero 
)ioti fiiiiil ex allerulris. i. Plnjsicorum (t. c. 42). 
Non relationem, ut probatum est; quia absolutum 
esset de quidditate respectivi. Ergo tertium absolu- 
tuin. Et consimiliter potest argui de forma.) Tum 
quia, secundum aliquos, in homine non est nisi 
inateria et anima intellectiva ; sed, toto corrupto, 
vere remanent illa duo ; ergo corruptio per .se termi- 
nabilur ad secundum. Item, Philosophus dicit, 

7. MetapJiijsicx (t. c. 31 ) : Quod quid (a) est, 
est principium; sed Iioc iion solum est forma vel 
materia, sed compositum. Tum quia humanitas, 
qute resultat ex compositione corporis et animcic, est 
quidditativum, et non relatio, quia tunc homo essen- 
tialiter esset relativum ; nec est anima ; nec corpus, 
10. EtJiicorum ; nec illa duo, quia tunc non esset 
quid unum. (Dices quod est illa duo uiiita. — Sed 
Iioc non valet, nisi sequatur absolutum ; quia ibi 
nulla esset unitas, nisi respectiva.) Tum quia rela- 
tio non potest esse nova, nulla mutatione facta in 
aliquo absoluto; sed, si materia et forma manent 
separata, tollitur relatio, vel non est eadem quae 
fuit ante ; ergo in aliquo absoluto est facta mutatio. 
(Forte dices quod materia luutatur, eo quod prius 
erat informata, et postea non. — Hoc non valet : 
quia terminus relationis formae ad materiam, vel 
actus ad potentiam, non est materia ut informata, 
sed materia tantum ; illa autein non mutatur.) Tum 
quia responsio de causa intrinseca, non solvit, sed 
confirmat propositum : quia nullum absolutum est 
intrinseciun respectivo ; ergo vel materia et forma 
non sunt intrinseca, vel illud c(T)us sunt non est 
respectus vel respectivum. (Dices forte quod e.st 
absolutum, sed non aliud. — Contra : Si non aliud, 
ergo vel tantum materia est intrinseca, vel tantum 
forma et non materia, vel duo absoluta resultantia, 
vel unum aliud continens utrumque. Tria prima 
sunt inconvenientia. Ergo quartum debet concedi.) 
Tum quia compositi sunt actiones reales, 1. de 
Anima (t. c. 64, etc). Item, compositi est subjici 
actionibus transmutabilibus, 1. de Anima (ibid.); 
et (6) compositi est per se generari et corrumpi, 

8. Metaphysicse (t. c. 3). Sed horum non est causa 



(a) qvid. — quidquid Pr. 
(6) et. — Om. Pr. 



26 



r,ll!in III. SRNTRNTIARrM 



aliqiia relalio. Kr^o (omposilum estquid absolutuui. 
— Haec e.st senlenlia Scoti, (jui .satis bene probat 
intentum. 

A(l ari^umcntum |)rincipale in oppositum (|u:(> 
stioni.s racluin, n>.s[)on(let sanctus Tbomas, 3. Sen- 
tent., in pra3.senti tlislinctione, q. i, art. 1, q'"' 1 , 
in virtute, (|uo(l aij,aimentum concludit quod Deus, 
de sua polcnlia ordinata, non pottist assumere natu- 
rani irialionaleni ; non auteni quin j)o.ssit de polen- 
tia absolula. — Per ea etiam quse dicta sunt ad 
arj^umenta Henrici, palet responsio ad secundum 
ai'^umentum. 

Et byec de (piicslioue suKiciant. Benedictus Deus. 
Amen (a). 



DISTINCTIO III. 



QUiESTIO I. 

UTKUM BEATA MAKIA IN PECCATO OHIGINALI FUERTT 

CONCEPTA 

i^^^mc.x teiliaiii (listinctionein tertii Sculoi- 
^SJ tlarum, quaeriliu' : Utruni beata Mariu 
T^ fuerit (6) concepta in peccato originali. 
^^ Kt arguitur qiiod iion. Quia !)(\-d;» 
Maria fuit purior angelis beatis et staiitibus. Sed 
angeli stantes nuiujuam incurrerimt [KM.catuin. Ergo 
nec b(!ata Maria. Minor notaest. Sed majorpat(^t per 
Ijeatum An.solnium, in libro de Conccplu vivginaVi 
(cap. 18), ubi dicit quod conveniens fnil xil Virgo 
ca piiritate uitercl , qiia inajor siih Deo ncijuit 
intcUigi : cum ergo angeli sint siib Deo, sequitur 
qiiod puritas aiigelica non est major puritate beataj 
Virginis; nec dicendum ({uod ;equalis; igitiirminor. 
In oppositum arguitur sic : Secundmu qiiod dici- 
tur, Hom. 5 (v. T'2), Omne^ peccavcriinl , [)r;jeter 
Gbiistum ; et intelligitur de peccato originali, secun- 
dum Glos.sam. Gum ergo beata Maiia sit una de 
numcro omniiim, et sit ;dia a Cbristo, ergo jieccavit 
[)ccc;iti) origiiiali. 

In liac ((u;estione erunt tres arliciili. Iii piimo 
[)()nctiir coiK liisio. In sccundo ()bj(H'tiones. lii lerlio 
solutioiu!s. 

(7) Aiiieii. — Om. l*r. 
(6) fiifiril ^ fuil Pr. 



AHTIGIJLIJS I. 

PONITUR CONCLUSIO 

Qu;inlum ad priniiim articulum, sii 

Unica COnclusio, scilicet : Qiunl l)ca(a Maria 
fuil con«*c|)l:t in pcccato <)ri(|inali. 

Hanc conclusionem tenet beatus Tbomas, 3. Soi- 
tcnt., in [ira^seuti distinctione, (|. 1 , art. 1 , q'"i, 
ubi arguit sic : « Unigenilo Filio Dei singularis con- 
ceptio et partus debebatur. Sed Ghristi conceptio ex 
Virgine matre, fuit sine commixtione viri. Ergo non 
deciiit ut niater ejiis coii(-i[)eretiir nisi per .sexuum 
coniiiiictionern. Sed [)ost .statum naturae cornqita?, 
non potest es.se commixtio sexuuui sine libidine. 
Gum ergo libido illa, quas est filia (a) peccati, ex 
[)eccato prinioruiu parentuni [)roveniens, sit c<'uisa 
originalis jieccati in prole, ut Augustinus (de Nupt. 
el concup., lib. 1, cap. 24) dicit, videtur quod non 
potuit Virgo beata sanctificari, nisi post conceptio- 
nem in originali factam. )) Item, in principali solu- 
tione prim;c quoc.stiuncubi', sic dicit : « Beata Virgo 
nullo modo in parentibus sanctificari potuit, neque 
etiam in ipso actu conceptionis ejus. Conditio enim 
specialis personalis (6) a parentibus in prolem non 
lr;u)sit, nisi sit ad natiiram pertinens; unde gram- 
uiatica patris iii filiuin non transit, quia perfectio 
personalis est. Unde et sanctificatio [wrentum in 
beatam Virginem transfundi non potuit, nisi cura- 
tum esset in eis non solum id qiiod person:e est, sed 
cliani illiid (piod est natiine in(|uantuni hujusmodi: 
(juod ([uideiii Dciis facere jiotiiit, .^cd noii deciiit : 
perfecta euini cui;itio luitune ad perfectionem gloriie 
pertinet; et ideo sic in statu vi;c [larentes ejuscurati 
nou fiKMunt, ut ])rolcm sinc peccato originali conci- 
perent. Et idco bcata Virgo in originali peccato con- 
cepta fuit. Pio[)ter qiiod lieatus Bcrnardus ad Lug- 
dunen.ses scri[)sit, conceptioneni illius non esse 
celebrandam ; (|uamvis in qiiibusdam ecclesiis ex 
devotione celebnHur, non coiisiderando conce|)tio- 
iieiii, scd potius saiictificalioneiii, qii;c qiKuidodcter- 
niinate fiieiil, iuccrtiim est. )) Itcin, iii solutione 
secun(l;T^ (juie.stiuiiculao, sic dicit : (( Sanctificatio 
beata! Virginis iion j)otuit es.se dccenter ante infnsio- 
nein anini;c ; (jiiia gratiiie noudiim ca[iax erat. Sed 
nec etiam in ipso instanti infusioiiis, ut scilicet pei" 
gratiam Iiiik ei infii.sam conservaretur(o) neculpani 
originalcin incurreret. Cbristiis enim boc singiilari- 
ter in biimano gcnere babet, ut redcm^itionc nou 
egeat, (jiii;i caput nostruni est ; sed omnibus conve- 
nit redinii j)cr ij)suin. Hoc autem esse non pos.set, si 
aliqiia ;\iiini;i inv(>uii'cliir, ([u;o iiun(|uaiu (^)riginali 

(a) cst filia. — ct fomes Vi\ 

(?) specialis persoualis. — spirituulis Pr. 

(y) coiisenarelur. conservurct Pr. 



DISTINCTIO Ili. — QU.-ESTIO I. 



27 



peccato vel macnla infecta fnissel. Etideo nec beatac 
Virgini , nec alicni prajter Christutn est hoc conces- 
snm. )) — Ha'c ille. 

Et simiiia dicil, 3 p., q. 27, art. 2, nhi sic dicit : 
c( Sanctificatio l)eatic Vir^inis non potest inteUii^i 
ante ejus animationem, duplici ratione. Primo qui- 
dem, qnia sanctificatio de qua loqnimui-, non esl 
nisi emundatio a peccato originali ; sanctilas enim 
est perfecta mnnditia, ut dicit Dionysius, 12 cap., 
de I)iv. Noin. Culpa autem non potest emundai'i 
nisi pei"gratiam, cujns snl)je(tum est sola creatui"a 
rationalis. p]t ideo ante infusionem animaj ratioiialis 
heata Virgo non fuit sanctilicata. Secundo, quia, 
cum sola creatura rationalis sil susceptiva cnlpaj, 
aiite infusionem animte rationalis proles concepta 
non est cnlpa' ohnoxia : et sic, quocumqne modo 
ante animationem heata Viri>o saiictificata fuisset, 
nunquain maculam originalis culpie incnrrisset; et 
ita non indiguisset redemptione, et salute quaj est 
per Christum, de quo dicitur, Matth. 1 (v. 21) : 
Ipse salvum faciet popiihim sauiii a pcccatis 
corum : hoc antem (7.) est inconveniens, quod Chri- 
stus non sit salvator omnium hominum, nt dicitur, 
1. Timoth. 4 (v. 10). Unde relinquitur quod san- 
ctificatio heatai Virginis fuit post ejus animationem. )) 
— Ha^.c ille. 

Item, ihidem , in solutione secundi, sic dicit : 
(( Si nunquam anima beatse Virginis fuisset conta- 
gio originalis peccati inquinata, derogaret dignitali 
Ghristi, secundum qiiam est universalis omninm 
salvator. Et ideo sub Christo (jui salvari iion indi- 
guit tanquam universalis salvator, maxima fuit puri- 
tas beatse Virginis. Nam Christus nullo modo con- 
traxit peccatnm originale, sed in ipsa sui conce- 
j)tione fuit sanctus, secnndnm illud Lucai 1 (v. 35) : 
Quod cx te nasrefur sanctam vocabitar Filius Dei. 
Sed beata Virgo peccatuin quidem originale con- 
traxit, sed ab eo fnit mundata antequam ex utero 
nasceretur. Et hoc significatur, Joh. 3 (v. 9), iibi de 
nocte peccati originalis dicitur : Expeclct laceiii , 
id est, Ghristnm, et non vidcal, quia niJiil inqai- 
naturn intravit in illaiii , nt dicitur, Sapientive 7 
(v. 25); ncc orlain sargentis aaroriv, id est, 
beatae Virginis, qua' in ortii siio a peccato originali 
fuit iminunis. )) — Ha^c ille. 

Item, l'' 2*, q. 81, art. 3, sic dicit : (( Secnii- 
dum fidem catholicam firmiter est tenendnm quod 
omnes homines, pra^ter Christum, ex Adain deri- 
vati, peccatum originale ex eo contrahunt; alioqnin 
non omnes indigerent redemptione, quai est per 
Ghristuin : quod est erroneum, etc. )) Itein, Qaod- 
libclo 6, art. 7, sic dicit : (( Unuscjuisqne peccatum 
originale contrahit ex hoc (jnod fuit in Adani secun- 
dum seminalem rationem , ut Angustinus dicit, 
10. Saper Genesim ad litteram (cap. 18). Omnes 

(a) aulent. — eni)n Pr. 



autem illi in Adam fuernnt secnndnm seminalem 
rationem, qiii non solum ab eo carneni accepcrunt, 
sed etiam secundum natnralem modiim originis ah 
eo snnt proj)agati. Sicautem j)rocessit ab Adam beata 
Virgo, qnia nata fiiit per commixtionem sexuum 
sicut ca'teri. Et ideo concepta fuit in peccato origi- 
nali, et includitur in iiniversalitate illoruni, de qua 
Aj)ostoIus dicit, Roin. 5 (v. 12) : In qao oinncs 
pcccaverant : a qua universalitate solus Ghri.stiis 
excipitur, qni in Adam non fuit secundnm .semina- 
lem ralionem ; alicxjuin, si hoc alteri quam Ghristo 
(onveniiet, non indigeret Chri.sti redemptione. Et 
ideo non taiitum (lel)emiis dare Matri quod ali^jnid 
subtralialur honori Filii, qai esl salvatoc omniain 
hniiiinaiii, utdicit Apostolus, 1. I^imolh.i (v. 10). )) 
— Ha^c ille. 

Pra'(Iictam (onclusionem et finalem ejns jtroba- 
tionem j)onit Angustinus, 10. de Gencsi ad lilfc- 
raiii (cap. 18), ubi , assignans differentiam inter 
(•oncej)tionem Christi et conceptionem beatye Maria), 
sic dicit : Qaid, inqiiit, incoinqainatias illo utcro 
Virginis, cajas caro , etiamsi dc peccali propa- 
gatione venit, non tamen de pcccati propaginc 
conccpit, at ne ipsain corpas Christi ea lex seve- 
rit in iitcro Marice, qase in membris posita corpo- 
i'is morlis, rcpagnat lcgi mentis? qaam sancti 
patrcs conjagafi rcfrenanles, non qaidcni nisi 
qaoasqac liccbat in concahitum (a) relaxarant ; 
ncctaiiicn (Q) lanlainmodo quousqae licebat, ejas 
iiiipctain pcrtaleranf. Proindc corpas Christi , 
qaainvis cx carne fcniinse assaniptam est , qaie de 
illa carnis pcccafi propagine concepta faerat , 
faiiicn qaia iion sicin ea conccpfain csf , qaomodo 
facrat illa conccpla, nec ipsa erat caro peccati , 
scd siinilifado carnis pcccati. Nec cnim indc accc- 
pil realain moriendi, qai (y) apparcf in motu car- 
nis non volantario, quamvis volantatc saperando, 
adversas qaem spiritas concapiscit ; sed accepit 
indc, non (jaod confagioni prsevaricalionis , sed 
qaod cxsolvendse indcbilve inorti , ct ostcndcndsc 
proinissa' rcsarrectioni safficcrct. — Ha^c Augu- 
stinns. In qnibiis verbis clare patet, eum expresse 
sensisse beatam Mariam in peccato originali fuisse 
conceptam, et traxisse reatiim mortis, qnia j)er 
commixtionem sexnnm ab Adam descenderat. Item, 
conclusionem hartc expre.sse ponit, super j)sal- 
mum 34, oxponens illud (v. \^).,Ego autem , cam 
inHii molesti esscnl , indaebam me cilicio, ubi sic 
dicit : Dominus carnein assumpsit dc massa ips(( 
quse morfem meraerat ex pcccato. Elcniin , at 
celerius dicam, M((ria ex Adam mortua proptcr 
pcccatain , Adam mortuus propter peccatuni , ct 
caro Doiiiini cx Maria inortaa proptcr dclciida 
pcccata. — Ha2C Augu.stinus in forma. Ex quibus 

(a) concubitnin. — coitcubilu Pr. 
(g) tamen. — Om. Pr. 
(y) qui. — (iiae Pr. 



28 



IJIUtl III. SENTENTIAHUM 



patol piimo, (piod (a) caio Mariae fuit rnassa, qiiae 
mortcin pi-oincniit ox pcccato ; securiflo, (piod Maria 
inortua (;st pioptcr pe(( •atiiiii : rion actnale ; (!r<^o 
oriyinale. — Has diias aucloritates Auj^ustini induxi 
specialitcr ad rerHlienduni frivolas solutiones quo- 
rumdain modernoruin, excipieutes lieatani Virj^i- 
iiein a quihusdam aiictoritatihus et sententiis<>enera- 
libus Aunuslini, sicut (;sl illa qnam ponit, de Fide 
ad Pelriun , cap. '2, iihi sic dicit : Quia t^ine lihi- 
dinc, iiKpiit, non etil. parenliini concidrilim , oh 
lior ex eoriiin rarne rKixnnilinni non ])olesl sine 
peccalo f'ssr ronreplKs. Et iiifra, (tapil. 2(), dicit : 
Firinixtiinie lene, et niillateniix diihilex, onineni 
lioniinein ijni per roiiciihiliini riri el iniilieris con- 
ripilnr, riiin orii/inali jierrato , iinpielati siihdi- 
liiin, iiiorli siihjerliiin , el oh lior natiira ir:e liHiiin 
nasri. Item, lihro 1. de Nnptiix el rinirnpisrenliu 
(cap. 12), dicit quod ideo Christus non de concu- 
bitu nasci voliiil, nl liinr etiani doceret, onmeni 
fjiii de conciihilii naxriliir, curnein esne peccatl; 
qiiandoqiiideni sola quse rion inde nala et^t , non 
fuit caro pecrati. — Hiec ille. — Et multas tales 
rej^iilas (idei ponil Augustinus, quse non possunt 
exponi per excliisionein beatse Mariie; (juia, ut 
ostensum est, Au<>uslinus Iioc expresse ponit de 
beata Maria. 

Hanc veritatem asseriiit beatus Ambrosius, qui 
(ul recitat Augustinus, 2. de Gratia Clirinti etper- 
rato originali, cap. 41), super Liirani [Vxh. 2), 
ait : Soliit^ eniiii per omnia ex nutifi de feniina 
mncliiH Do)ninii>i Jesiis, qui terreme contagia cor- 
riipleln' i III niaculati partus novitate non senserit, 
el ccelrsli niajetilale depulerit. Si auteni ipse solus, 
ijjitiir nullus alius; et per consequens nec beata 
Virgo, nialer ejus. — Item, idem Ambrosius, super 
Isaiam , ut etiam ibidem recitat Augustinus, loquens 
de Christo : De Spiritu Sancto, inquit, nutus, 
alMiniiil a perralo. Oinnis homo enini inendax; 
et nenio sine pecralo , nisi unas Deus. Sereatum 
est igitiir, iil exviro et muliere, id est, per illam 
corporinn coinmixtionem., nemo videutur esse 
expers delirli. Qui aulein esl expers delirli, expers 
eliuiii est liiijiis ronreptionis. — H;xjc ille. — Ex 
prima autem paite Iiiijus auctoritatis, cum ait, 
Nenio sine percato nisi unus Deus, manifeste infer- 
tur propositiini. Et similiter ex secunda, cum con- 
stet (piod heata Viri^o non fiiit expers conceptionis 
quicesl per cominixtioneni viii et mulieris. — Item, 
expre.ssius ad proposituin, libro primo super Lucam, 
exponens illud verbum (1, v. 35), Spirilus San- 
rtiis siiperreniet in te , etc., sic dicit : Superve- 
niens Spirilus Sanrtus in Virginem , nientem 
ipsius (dt oni n i sordevitioru m caslificavit((j). — Hyec 
ille. — Ubi sciendum quod sordes vitiorum ista', a 

(a) quod. — qiiia Pr. 

(6) Ha'c verba non sunl Ainbrosii ; seti legunlur in Gloss;» 
ordinaria. 



quibiis in conceptione Salvatoris Virgo castificata 
dicitiir, non fuerunt ali(pia peccata actualia, sed 
quaulam reliqiiia? originalis peccati, secnndum expo- 
sitionem Doctorum sancloruin. Et consimiliter intel- 
ligenda sunt dicta Joannis Damasceni, 3, Senten- 
tiaruin suuruni (de Fid. Orlli.), cap. 2, ubi sic 
dicit : Post a>itiensuni igiliir sanctae {y.) Virginis, 
Spirilus Sanrliis supercenil siiper ipsuin, secun- 
diiin sernioneni qiirni diril ungeliis (<o), piirgans 
ipsuiii. 

Eamdem veritatein teniiit Leo Papa. Nam, in ser- 
nione (piodam de Natali, qui incipit : Exulteinus , 
dicitqiiod in nulla alia matre fuit sine sorde peccati 
conceptio, nisi in beata Vii'gine; et (piod ipsa Virgo 
inde ab illo peccato purgationem traxit, iinde conce- 
])it. Unde verba sua sunt haec : Nutus esl Cliristus 
ex Virgine, quuin non liumunus roitus, sed Spi- 
ritiis Sunctiis fcecundavit. Et cum in omnibus 
niulribus non fiut sine sorde peccati conceptio, 
hxc inde piirgutionein truxit unde concepit. Quo 
eniin putruin seininis trunsfusio non pervenit, 
peccati se illic origo non miscuit , etc. Et post 
pauca : Illusa est securi hostis astutia, qui nativi- 
tulem pueri in sulutem humuni generis prorreuti , 
non aliter sibi quum omniiim nnscentium piituvit 
ohnoxiuiii , etc. Et post : Et diint viliulie originis 
prxjudicium generuleprosequitur, cliirogruph um 
quo nitebatur excidit (y), ab illo iniqiiitutis exi- 
gens pcenum , in quo niillain reperit culpani. — 
Ha2c ille. — Item, idem, in alio sermone qui inci- 
pit, Ciiin seniper (o) nos , hacc dicit : In totiiis 
liumuni generis slruge communi , iinuin soluni 
fiiit (e) remedium sub divinie rationis occulto, 
qiiod posset (Q subcenire prostrutis : si uliqiiis 
filioruin Aduni originulis prievarirulionis alieniis 
utque innocens nasceretur, qui cxteris et exemplo 
prodesset etmerito. Sed quia hoc nalurulis gene- 
rutio non sinebut , nec poterut viliulte (y|) rudicis 
propugo esse sine semine, de quo Scriptura dicit 
(Joh. 14, v. 4) : Qiiis potest facere inundum de 
immundo conceptiiin semine? nonne lu quisolus 
es9 Dominus Deus fartus est filius Duvid, et de 
proinissi gerininis friirln proles rsl ortu sine 
vitio. 

Eamdem veritatem a.sserit beatus Gregorius, 
11. lib. MoraHiiiii (cap. 28), exponens illud Job 14 
(v. 4), Nonne lii qiii soliis, ubi sic dicit : Bratiis 
Joh incarnulionein Redeiiiptoris inliiilus , solum 
vidit in miindo hominem de inimundo semine non 
esse concepliiin, qiii sir in niundum venit ex Vir- 



(a) sancliv. — seniper Pr. 

(6) angelus. — Auijuslinus Pr. 

(y) excidit. — crcedit Pr. 

to) semper. — suprr Pr. 

(e) fuit. — Om. Pr. 

(0 posset. — possit Pr. 

(r,) vitiatie. — vitii Pr. 



DISTINCTIO III. — OU^STIO I. 



29 



gine, nt niliil Jiaherct de immunda conceplione. 
Ncque eriiin ex viro et femina, ned ex Spiritn 
Sancto et Maria Virgine procextiit. Sohi>< ergo in 
carne siia vere iniindn)^ extitit, qid delectalione 
carniii laiigi iioii polnit, qiiia nec per carrialeni 
delectaiionein liiic ceiiit. — II.cc ille. 

Ejusdem sei)lentia3 fuerunt illi sancti Doctores 
quos nominat Auyustinus, lib. 2 Contra JnHaniiiu , 
ubi (cap. 10), prope (inem (a), postquam iiuiltas 
auctorilates diversorum induxerat, ad prol)aiidum 
omnes pra'ter Christum sub peccati obligatione con- 
cipi, sic concludit : Propler, inquit, calhoHcain 
fideiii, saiicli ac beati el iii diviriorinii eloqnioruin 
pertraclalione clarissiiiii sacerdolex, Irenieiis, Cy- 
prianns , Reticins, Olyinpias , Hilurias, Anihro- 
sius , Gregorius , Innocentius , Joannes, Basilius, 
quibas addo presbyteriiin , velis nolis , Hierony- 
iiiuin , ut eos oniittain qui nonduin dorinicriinl , 
adversus vos proferunt de oinniuin lioniinuin pec- 
cato originali obnoxia successione sentenliain ; 
unde neino eruitur, nisi quein sine lege pec.cali 
repugnante legi nientis Virgo concepit. — Ha>c 
Augustinus, Ubi expresse patet it-tos undecim })alres 
a peccato originali nullum eximei'e uisi Cbristum, 
immo per eos omnem alium includi de facto, nec in 
hoc aliquam pnerogativam tribuuut Virgini glo- 
rioste; quod utique cum devotissimi fuerinl, nou 
omisissent, si non debuisset omitti. 

Hanc conclusionem tenent et tenuerunt, Origenes, 
Isidorus, Bernardus, Anselmus, Hugo de Sancto 
Victore, Magister Sententiarum, Remigius, Alcui- 
nus, Cassiodorus, Cassianus, P. Raveunas, Gratia- 
nus, Alanus, Alexander Neckam, Innocentius Papa, 
Joannes Beleth, Mauritius episcopus Parisiensis, 
Altisiodorensis, Raynuindus de Pennaforti, Alexan- 
der de Ales, Albertus, Petrus de Tarentasia Papa, 
Petrus de Palude, Dnrandus, Hervoeus, Joaunes de 
Neapoli, Jacobus de Voragine, Nicolaus Traveth, 
.•Egidius de Roma, Gregorius de Arimino, Bonaven- 
tura, Robertus deTornaco, Nicolaus de Lyra, Adam 
Goddam, Henricus de Gandavo, Godofridus, Joan- 
nes de Polliaco, Ricardus de Media Villa, et multi 
alii, quorum dicta recitat frater Guillielmus de Gan- 
nato in tractatu quem super hac materia edidit, et 
intitulatur de Vcra innoccntia Matris Dei. 

Rationes autem ex dictis sancti Thomse possunt 
quatuor formari. — Prima talis est : Quicumque est 
redemptus per Ghristum, habuitpeccatum. Sed beata 
Maria fuit redempta per Christum, Igitur habuit 
peccatum : non autem actuale ; igitur originale. — 
Secundatalisest : Nullius(6')humau3epersona2conce- 
ptio sequatur in puritate, et immunitate, et elonga- 
tione a peccato, conceptioni Filii Dei. Sed Maria fuit 
humana persona. Ergo ejus conceptio non iequatur 



(a) prope finem. — m fine Pr. 
(6) Nullius. — lUius Pr. 



in puiitate, aut elongatione a peccato, conceptioni 
Christi. yE(|uai'etur autem, si nunquam habuisset 
peccatum originale. Igitiir habuit. — Tertia talis 
est : Singiilare privilegium Filii Dei iion convenit 
alteri. Sed concipi in gratia et sanctilale, siiigiilare 
e.st (a) privilegium Filii Dei, Igitiir nulli altericom- 
petit, — Qiiarta talis est : NuIIa per.sona concepta 
per sexuiim commixtionem, est expers peccati ori- 
ginalis, Sed beata Maria fiiit hiijusmodi. Igitur non 
fuit expers origiiialis peccati. 

Et in hoc |)riinus articulus terminatur. 



ARTICULUS II. 

PONUNTUR 0B.IECT10NES 

I. Argumenta Scoti et sequacium. — Quan- 
tum ad secuuduin articuluin, arguitur contra con- 
cliisionem. Et primo, contra conclusionem in se, 
Secuudo, contra probationes ejus. Coiitra conclusio- 
nem in se, arguit Scotus (dist, 3, q. 1), et sui 
sequaces, miiltipliciter, Et 

Prinio sic. Perfectissimus mediator hal)et perfe- 
ctissimum actum mediandi, respectii alicujus per- 
sonue pro qua inediat vel meretur; ergo Chri.stus 
liabiiit perfectissimum acliim possibilem mediatori, 
respectu alicujuspersoujc respectu cujuserat media- 
tor. Sed lespectu nullius habuitexcellentiorem quani 
respectu Mariae ; ergo respectu illius habiiit perfe- 
ctissimum. Sed hoc non fiiisset, nisi meruis.set eam 
praiservari a peccatooriginali. Igitur, etc. Major pro- 
batur tripliciter. Primo, per comparationem ad 
Deum cui reconciliat. Secundo, per comparationem 
a malo a quo liberat. Tertio, per comparationem ad 
obligationem personae quam reconciliat. 

Ad videndum primam prohationem (6), pono 
exempliim consonum exemplo (y) Anselmi, secundo 
libro (o) Citr Deus lioino, cap. 16. Aliquis oflen- 
dens regeni demeretur iu tantum ut cuilibet filio 
ejus naturali rex.oflendatur, et offensus eum exhae- 
redet. Ista offensa statuitur non remittenda , nisi 
offeratur regi ab aliqiio innocente aliquod obsequium 
magis gralum quam peccatum fuerit oflensivum. 
Aliquis offert ita gratum obsequium et reconciliat 
filios, ut non exhccredentur, tamen cuilibet nato 
rex offenditur, licet postea oflensam remittat pro- 
pter merita mediatoris. Si ille medialor posset pla- 
care regem, ut (e) prueveniret respectu alicujus 
filii, ne ei rex offenderetur, hoc magis (C) es.set quam 
si (t)) rex offensani habitam contra talem remittat; 

(a) est. — Om. Pr. 

(g) prohatiunem . — perfectionein Pr. 

(y) coiisonum exemplo. — et prinio Pr. 

(S) secundo libro. — Om. Pr. 

(s) ut. — Om. Pr. 

(^) mayis. — enini majus Pr. 

(ri) si. — quod Pr, 



30 



LlBHl IFI. SRNTENTIARUM 



nec est impossibile cum illa offensa non sit ex culpa 
propiia, sed contracta. Ex isto exemplo arguitur sic. 
Nullus perfectissime placat aliquem pro oflen.sa alle- 
riiis coiitrahenda, nisi posset prccvenire ne offenda- 
tur illi ; naiii si oirensum jam placat ut remittat, non 
l)(.>rfecfissinie placat. Sic in proposito. Deus non 
ofrendilur animae proptermotum interiorem in Deo, 
sed taiitiim iiropler culpam interiorem in aniiiia 
ipsa. Ky<^() non pcirfectissiine placat Trinitatem pro 
oHeusa contralieiida a filiis Ada3, si non pricveniat 
nt alicui Trinitas non oflendatur, et per consequens 
aiiima alicujiis filii Ada^ non habeat ciilpani. 

Secundo arj^uitur sic. Perfeclissimus mediator 
meretiir amolioiiem omnis poen;Te ab eo quem recon- 
ciliat. Sed culpa originalis est major poena quam 
carentia diviiia} visionis ; quia peccatum est maxima 
|)n3na nafuia; infellecfiialis. Ergo Cliristus, si perfe- 
clissime roconciliavit istam poenam, meriiit ab ali- 
(pio auferri. — Confirmatur. Quia, si filio Ada3 esset 
maxima poena regem contra eum olfendi (a), nullus 
eiim perfectissime reconciliaret, nisi auferret ab eo 
non tantum (6) exhicredationem , sed etiam esse 
inimicum regis. 

Terlio. Quia Christus immediatius videtur fuisse 
reparator ab originali quam ab actuali; unde et 
necessitas in(^arnationis Chiisti communiterassigna- 
tiir ex peccafo originali. Sed communiter supponi- 
tur, quod ipse fuerit ita perfectissimus mediator 
respectu alicujus personffi, puta Mariae, quod eam 
prieservavit ab omni peccato actuali. Igitur similiter 
al) omni pcc(2ato originali. 

Qiiarlo. Qiiia persona reconciliata non summe 
obligatur reconciliatori (y), nisi ab co habeat sum- 
nium bonuin quod potest per mediatorem haberi. 
S(!(l isla innocentia, scilicet pncservari a culpa con- 
tracfa vel contrahenda, potest per mediatorem 
haberi. Ergo nulla persona summe tenebitur Cbri- 
sto ut mediatori, si nullam priKservavit a peccato 
originali. Et si dicatur quod ifiqualiter tenetur per- 
sona, cui remiftitur peccatum, sicut persona (pi;c 
pricservafur a peccato, propter illud Luc;c, 7 ( v. 47), 
Ciii aiitem pliis (Hniiltitnr plna diligil , quwre ibi 
responsioneni Augustini dicentis quod omnia non 
commissa siint diuiissa, ac si essent comniissa, iinmo 
excelleiitiiis heiieliciiiiu cst pra'servare a nialo (piam 
permittere cadere in malum etab eo postea liberare. 
Videtur etiam (piod Christus multis meruit graliam 
ef gloriam, et pro eis sunt debitores Chrislo iit 
uicdiatori. Qu;ire nulla anima (o) oril oi dobifrix pro 
iiiiioc(!iifi;iV Et (pi;ire, (iim omiies Angoli bo;ifi siiit 
iiino(;entes iii p;ifria, non est verisimile (juod sola 



(a) reijeni conlm cion a/fendi. 
sum cdiilra ciiiii i*r. 
(6) tantnm. — (Jiii. Vv. 
vy) recunciliaturi. — reconciliari Pr. 
(6) tiulla anima. — natura hiimana Pr. 



scirc ri'(jem csse «Ijcn- 



anima Ghri.sti sitinnocens, etnulla alia anima ratio- 
nalis. — Ha;c Scotus in forma. 

II. Argumenta Aureoli. — Arguit etiam (-/) 
Aiireolus (dist. 3, <{. I , arf. 3 et 4). 

l*i-lino. Quia quidquid fuit po.ssibiIe et conde- 
cens, fuit collatum beatic Virgini. Sed possibile fiiit 
Virginem prijcservari ;i pec(alo originali divin;i vir- 
liite : quia potontior ost Deus in pncservando quam 
caro in inficiendo; et ideo Deus potuit praevenire 
infectionem carnis. Hoc etiarn fiiit condecens; quia 
dcciiit (juod Mater Dei esset mundissima : cum enini 
esset mater grati;c, decuit ipiod nunqiiam aliqua 
dispositioiie contraria ad gratiain inficeiotur ; et ite- 
rum Augustinus probat quod corpus ejiis non e.st 
incineratum, quia non decuit. Ita in proposito non 
(lecuit quod polliioretur peccato originali ; et credo 
(]uod beata Virgo plus optabat non pollui peccato 
originali quam corpus suuin non incinerari, et de 
hoc magis gaudet. 

Secundoarguit sic : Quia secundum sanctos nun- 
quam peccavit venialiter, quia non decuit quod i)ol- 
liieretur aliquo peccato actuali voniali ; et corte major 
inacula est peccatum originale. — Et hoc patet iii 
exemplo .sensibili : quia, si corporale aptum ad reci- 
piendum corpus Christi , cadat inlutum fcetiduin ot 
corruptum, quamvis optime lavetur et niiindetur, 
niinquam tamen esset aptumad recipiendum corpus 
Christi, immo esset magis abominabile quam anto. 
— Ifem, major gratia fit illi qui non permittitur 
cadere in lutum, qiiam illi qui permittitur cadere, 
sed statini sublevatur. — Hsec Aureolus. 

III. Argumenta aliorum. — Arguunt alii 
(apud Joanneindo Neapoli , Qiioddbeto 1, q. li.) 

l»rinio. Quia poenae utiles fuerunt reIinqiiend;o 
beatic Virgini ; non autem inutiles p(]enai. Sed culpa 
originalis non fuisset utilis beatie Maria}; poen;e 
aufem temporales fuerunt ei utiles : qiiia iii ois 
meruit gratiam. Igifur, etc. 

Sccumlo. Quia beatus Bernardus uni inonacho 
desideranti eum videre, postmortem, apparuit totus 
lucidus praiferquam in pectore, ubi habuit unam 
maculam, quani dixit .se habere pro|)tor illud (juod 
(lixcr;it de beata ^ irgine, quod fuit concopta in ori- 
ginali poccato. 

Terlio. Qiiia, sicut Christus fuit perfectissimus 
nio(li;itor, ifa boata Virgo fuit convenientissima 
niediafrix. Sod lioc noii fuisset, si ipsa ali(|uaiii cul- 
p;iin incurrissot; quia (•onvonionlius pofosl ali^iuis 
placari per illum qui nun^iiiam olfondit , (juam per 
eiiin ((ui post ofreiisam reconciliationem obfinnif. 
Igifur, ofc. 

(Jiiarto arguitur. Quia Aiigustinus, in lib. dr 
Naliira ct Gratia, circa niodium (cap. 30), dicit 



(a) eliam. — Oiii. l'r. 



DISTINCTIO III. 



OUyI-:STl() I. 



31 



quod^ cio» de peccafis agiiur, vuUam de heata 
Virgine volo haberi (a) (jiixstionem. Ubi videtur 
innuerequod ipsa nulli peccalo fuit subjecta. 

Quiiilo hoc idern probaturper Anselmum, qui de 
hoc fecit librum specialem. 

Sexto. Quia Ricardiis de Saiicto Viclore lioc dicit 
iii quodam sermone de conceptione. 

Seplimo. Quia Ecclesia de nullo facit festum nisi 
de sancto. Sed multas ecclesiai faciiint festum de 
conceptione beatie Maria^. Igitur ipsa fuit concepta 
sancta. 

Octavo. Quia Anselmus dicit in quadam epistola 
ad episcopos Anglise : Noii credo veruui e.s.se «w«- 
torem- Virginis qui respuit celchrare festum con- 
ccplionis. 

Nono. Quia potissima ratio, quam habet sanctus 
Thomas pro .sua conclusione, est illa qua> procedit 
de universali redemplione facta per Christum, et 
infert quod si beata Maria non habuit originale, non 
potest dici redempta. Hlgc autem ratio non valet; 
(|uia dicit Duiandus (dist. 3, q. 1), quod , si beata 
Virgo nullum peccatum contraxisset, tamen vere 
potuisset dici redempta a Deo, pro eo quod in sua 
radice, ex natura suse conceptionis, obhgata erat ad 
incurrendum peccatum, nisi fuisset a Deo praiser- 
vata. Licet enim impedire ne ahquis obhgetur, non 
sit redimere, quando iUe nunquam fuit obhgatus 
in se nec in sua radice; tamen quando aliquis fuit 
obhgatus in sua radice et impeditur ne obhgetur, 
ihe veraciter redimitur : « ut si ahquis impetret 
quod proles nascitura ex parentibus servis non 
incurrat servitutem, tahs vere diceretur redemisse 
prolem a servitute. Cum igitur beata Virgoesset ser- 
vituti peccati oiiginahs obnoxia in sua radice, scih- 
cet in parentibus, si fuit impeditum virtute (hvina, 
ne in se servitutem hanc incurreret, ut esset conve- 
nientior mater Salvatoris, vere potest dici quod 
in(hguit beneficio redemptionis, et tanto magis et 
lamiliarius fuit redempta, quanto redemptio fuit in 
ipsa celerius inchoata. » 

Decimo. Quia auctoritates sanctoruin inductffi, 
non sufficienter probant conchisionem ; quia ad 
omnes ihas et consimiles potest triphciter respon- 
deri. — Primo, quod, quamvis beata Maria de facto 
non contraxerit peccatum originale, tamen exdebito 
seu de jure contraxisset , nisi ab eo prteservata fuis- 
set ; ideo dicunt muUi doctores quod omnes aucto- 
ritates in quibus dicitur quod omnes naturahter 
geniti ab Adam, contrahunt peccatum originale, 
intehigendse sunt de jure seu de debito, noii autein 
de facto : quia quihbet fihusnaturahs Aduee.st debi- 
tor justitiiie originahs, et ex demerito Adffi caret ea, 
et sic contrahit peccatum originale ; sed beata Virgo 
de facto nunquam contraxit. — Secundo, potest 
dici, et dicunt muUi, quod tales auctoritates sunt 



(a) haberi. — liabere Pr. 



exponenda;, qiiod sancti in tahbus loquiintur secun- 
duin commuiiioreni (a) ciirsum. Dicunt enim quod 
iste est mochis sanctorum et» philosophorum , quod 
quando loquuntur de ahqua materia in communi, 
tractant communiter; sed quando loquuntur in .spe- 
ciah, tunc veritatem determinant. Et dicunt quod 
sic (6) sentiunt et senserunt sancti in proposito : 
quia, loquendo de Hhis Ada^ in communi, dixerunt 
quod omnes contrahunt peccatum oiiginale, scilicet 
secunchim communem cursum ; sed loquendo in sin- 
gulari de beala Virgine, dixerunt oppositum, ut 
patet per auctoritates Aiigustini ahegatas in <lc 
Natura et Gratia, et Anselmi in de Conceptionc 
B. Mariie Virginis (y). — Tertio, potest dici quod 
iibicumque ])onitur sola anima Ghristi, vel tantum 
anima Christi, iii pruc(hctis auctoritatibus , intehi- 
gitui- anima l)eat;e Virginis; quia (o) simul quan- 
lum ad peccatum concurriint Christus et beata 
Virgo, sicut dicit Augustinus in hbro de Natura cl 
Gratia. 
Et iii hoc .secundus articulus terminalur. 



ARTICULUS IIL 

PONUNTUR SOLUTIONES 

I. Ad argumenta Scoti et sequacium. — Quan- 
lum ad tertium arlicuhim, respondendum e.st obje- 
ctionibus supradictis. Ideo 

Ad primum respondit Gregorius de Arimino, 
super secundum Sententiarum, dist. 30 et trib. 
seq. (q. 2, art. I ), quod « antecedens principale ibi- 
dem assumptum , non habet majorem evidentiam 
quam si diceretur quod perfectissimus mediator 
habet respectu cuju.shbet per.sonre pro qua mediat, 
perfecti.ssimum actum mediandi, ut clarum est. Et 
sic, secundum ilhim modum arguendi, probaretur 
quodetiam omnes ahos Christus ])ra!.servavit etprai- 
servat a peccato originah ; (juod non e.?t dicendum. 

(( Pneterea. Juxta secutulaiu prohationem, dedu- 
ceretur quod beata Virgo fuit pra^servata al) omni 
poena temporah cor]:)oris et anim;e, et ab i[3sa etiam 
corporah morte ; quod utique falsum est. Et quod 
ita posset deduci, clarum est. 

(( Iteni. Secundum terliani probationem, probare- 
turquod phires ahos prcpservavit a culpa originah ; 
quod tamen non dicitur ab ahquo doctore. Patet 
(leductio. Nam Christus, ut ait, fiiit immediatius 
reparator (e), respectu originalis quam respectu 
actualis peccati , et per consequens quam mortalis 



(a) comniuniorein. — communioneni Pr. 
(6) sic. — Om. Pr. 

(y) de Conreptioite B. Marix Virgiiiis. — cle conceptii 
viryinaH Pr. 

(6) quia. — Om. Pr. 
(e) tani. — Ad. l'r. 



32 



LIBRl III. SENTENTIARUM 



actiialis. Sed commnniler creditur qiiod plures alio.s 
pra^servavit al) onini actnali rnorlali, nt .loannem 
Baptistani et Jeremiam, ipii fnernnt in utero san- 
ctificati. Ergo et ab originali. 

({ Aniplins. Secundnni (jndrtaui prohatioHcin , 
primo probaret(u- quod beata Viriio in prirno instanti 
suii' conceptionis fuit beata, qnoniam tale bonum 
potuit babere per Cbi-istiun mediatorem, et simili- 
ter quod fnerit in corpore glorificata; quie omnia 
falsa sunt. Secnndo, (pr.crendum est quomodo acci- 
piat sumnie teneri vel oblii^ari mediatoii. Aut enim 
sic ul dicatur lantummodo esse summe obligatus, 
quem non est possibile esse magis obligatum ; et sic 
conslat beatani Virgineni non fuisse summe obliga- 
lam (^bri.sto, etiam dato quod fuerit pi-seservata a 
peccato originali, nam potuisset Christus tunc ei 
(■(jiitulisse beatitudinem quam nunc babet, et multo 
etiam majorem, et simul gloi-iam^ierfectam corporis, 
propterquiT! anipliusdhligata fnisset, accipiendo sem- 
peroliligationenisecundumproportionem ad beneficia 
rccepta, ut accipit argumentum. Vel capit summe 
(ibligari mediatori, ut ille dicatur sunime obligatus 
ei , (piia niilli alteri est tantum ohligatus vel esse 
|)(itesl, aiit quia per omne qiiod habet est ei obliga- 
Ins ; et sic quilihet aliiis prietpr Virginem est siimnie 
obligaliis, et tamen non quilihet alius fuit prajserva- 
tiis ab originali peccato. K\ qno patet qnod illa ratio 
non valet. Qninimmo prohat oppositum illiiis (piod 
intendit. Nam mediatio placativa, (pialisfuit niedia- 
tio Christi reconciliantis nos Deo, siciit etiam sumit 
arguens, iitiqiie supponit ofTcnsani. PJt ideo, si 
mediavit inter Virginem et Deum, se(piitiir quod 
Virgo Deuni ollendit p(^r j)eccatiim; et si non per 
acluale, igitur per originale. Unde econtra si ipsa 
nulluin peccatum babuil, niillo recon(Mliante inedia- 
tore indiguit. 

Ad rationein vero in se, respondetur rpiod a(;tum 
mediandi es.se perfecti.ssimum possihilem, ])otest 
ex diiplici sensu dici. Unus est quod nullus po- 
tuit esse convenientior eo aiit decentior; et .sic an- 
tecedens conceditur : et dico quod non solum re- 
spectu alicujus person;o, sed etiam respectu cujus- 
libet pro qiia Ghristus inediavit, bahuit perfecti.ssi- 
mum actum mediandi. Nec tunc valet ulteriordedu- 
ctio; nam ille actus mediandi (piem arguens accipit, 
si fni.sset, non fuisset decenlior aut rationabilioi- eo 
(pii fiiit de facto. Alius sensus esl (a) (|iio(l per nullum 
aliiim inoduin mt^diandi persona reconciliata potuit 
fieri l)(>() gialior, aut a culpa immunior et a pa^na 
securior; et liinc dico (piod (6), siciit respectu alio- 
rum noii hahuit Cliristiis m(>diator perfeclissimns 
acUiin perlcctissimuni mediandi, sic nec respectii 
beatic Virginis; et ideo negatur antecedens in isto 
sensu. — Ad aliain probationem , ciim a.ssumilur 

(a) esl. — Oiii. Vv. 
{&) quucl. — (jui<( Fr. 



(pjod perfectissimus mediator meretur amotionem 
omnis pcena'., patet e.sse falsum in proposito; nam 
beata Virgo in vita ista multas habuit poenas. 

(( Ad tertium, cujus virtus est in hac conse- 
(pientia, Christus pr;eservavit Virginem ab omni 
peccato actuali, igitiir et ab originali, quamvis 
simpliciter accepta ista consequentia negari posset, 
nam jiuei-os liaptizatos in pueritia decedentes pra- 
servavit Deus a quolil)et actuab , non tamen ab 
originali, si tamen accipiatnr determinate pro his 
(jui iisu discretionis et liheri arhitrii potiti .sunt, 
concedenda videlur, secundum Augustinum, libro5. 
Contra Julianum, cap, 15; iibi Juliano dicenti, 
notandum esse, ex verhis heali Petri dicentia de 
CltriUo{\. l^etr. 2, v. 22), (( Qui peccatum non 
fecit , » quod (a.) judicavit Apostolus hoc sufficerc 
ad ostendendum in Christo nulluiii fuisse pec- 
calum, tjuia qui peccaluni non fecit , habere 
non potuil, respondit Aiigustinus : Oninino veris-» 
simum est. Profecto eniin et peccatuni inajor 
fecisset, si puer habuisset : nam proptereu nullus 
homo est prxter Christum, qui peccatum non 
fecerit grandioris ietatis accessu : quia nullus 
csl hominuin , pricter ipsuin , qui peccatuin 
non habuerit infaniilis letatis exortu. Ex bis 
patet quod Augustinus de Christo infert quod, si 
liabuisset originale, etiam fecisset actuale, et econtra 
vnlt seqiii : Non fecit acluale, ergo non liabuit orijii- 
nale. Et ideo, ut videtur secundum pruedicta, cum 
ex secunda parte auctoritatis et dictis (6) .sanctorum, 
beata Virgo habuerit originale peccatum, conse- 
(|uenter concedenduni esse videretur (|uod hahuerit 
etiam aliquod pec(atum actuale, licet iioii mortale ; 
et sic esset illiid antecedens negandum. Hiec tamen 
sine assertione et injiiria (y) reverentiae suiB dixerim 
dnbitative. )) — Hffic Gregorius de verbo ad verbum. 

Qn;e omnia videntiir hene dicta, praiter ultimum, 
quod repiignat dictis sancti Thonue. Unde, in 3 p., 
q. 27, art. 4, sic dicit : « Hlos quos Deus ad aliquid 
eligit, ita appropriat et disponit, ut ad id ad quod 
eligunlur, inveniantur idonei, secundnm illiid 
2. Corinth., 3 (v. 6) : Idoneos nos fecit ininistros 
Novi Testamenti. Beata Virgo autem (S) fuit electa 
divinitus, ut esset mater Dei. Et ideo non est dubi- 
tandum quod Deus per suani gratiam eam ad hoc 
idoneam nHldidit, secundum ipiod Angelus ad eain 
(lixit (i.uc. 1, V. 30 et 31) : Incenisti yratiam 
apud Deum; ecce concipies, etc. Non autem fuisset 
iilonea mater Dei, si peccasset ali(piando. Tum quia 
lionor parentum rediiiidat in proleni, seciindum 
illud Procerhiorum 17 ( v. G), Cloria fdiorum 
patres eorum: unde, per oppositum. ignominia 
Matris in Filiuin redundasset. Tum etiam (piia sin- 

(a) quod. — quia Pr. 
(6) dictis. — dicta Pr. 
{y) iujuria. — iiividia Pr. 
{l)auleiii. — igitur. Pr. 



DISTINGTIO 111. — QUyl'STIO I. 



33 



gulai'i niodn l)(>i Filius, qiii est Dei sapientia, in 
ipsa liahilavit, iion soluni in anima, sed in utero ; 
dicitur auleni, Sdpicnlin' (1 v. 4) : I)i niaiivolaiii 
anwiam non intrahit sapientia, ncc hahilahit in 
corpore suhdito peccatis. Et ideo simpliciter faten- 
diim est quod beata Virgo nullum peccalum actuale 
commisit, nec mortale, nec venialcj ut sic implere- 
lur quod dicitur, Cantic. 4 (v. 7) : Tota puJchra c>^, 
amica mea, ct maciiJa noii cst in le. » — Hiec ille. 
— Et ideo dicitur alitei", secundum primani viam 
quam tangit ipse Gregorius, quod illa consequentia 
non valet, Glirislus pra^sei-vavit Yirginem ab omni 
actuali, igitur et ab originali. Et ad dictum Augu- 
stini, 5 lil). Contra JiiJianum , dicitur quod, si 
Augustinus intendat loqui de qualibet persona 
bumana naturabter genita et alia a Ghristo, tunc 
hoc (juod dicit faccre peccatnm , debet accipi large, 
pro eo quod est habere in se eftectum peccati origi- 
naHs, et inclinationem habitualem vel actualem , et 
causam proximam peccati actualis, scihcet fomitem. 
Et ad hunc sensum conceditur quod beata Virgo 
fecit peccatum ; nam ipsa habuit fomitem peccati in 
se, quousque concepit Dei FiHum, et non ultra. De 
hoc beatus Thomas, 3 p., q. 27, art. 3, sic dicit : 
(( Quidam dixerunt quod in prima sanctificatione 
Virginis, qua sanctificata fuit in utero, totabter fuit 
ei fomes subtractus. Quidam vero dicunt quod 
remansit fomes, quantum ad hoc quod facit difficul- 
tatem ad bonum ; sublatus tamen fuit, quantum ad 
boc quod facit pronitatem ad malum. AUi vero 
dicunt quod sublatus fuit fomes, inquantum perti- 
net ad corruptionem personse, prout impeUit ad 
nialum et facit difficultatem ad bonum ; remansit 
tamen, inquantum pertinetad corruptionem naturai, 
prout sciUcet est causa traducendi peccatum origi- 
nale in prolem. AUi vero dicunt quod in prima san- 
ctificatione remansit fomes per essentiam , sed Uga- 
tus fuit; in ipsa autem conceptione FiUi Dei, fuit 
totaUter sublatus. Ad horum autem inteUectum, 
oportet considerare quod fomes nil aUud est quam 
inordinata concupiscentia sensibiUs appelitus ; babi- 
tualis tamen , quia actuaUs concupiscentia est motus 
peccati. Dicitur autem concupiscentia sensuaUtatis 
esse inordinata, inquantum repugnat rationi ; quod 
quidem fit, inquantum incUnat ad malum , vel 
difficuUatem facit ad bonum. Et ideo ad ipsam ratio- 
nem fomitis pertinet quod incUnet ad malum, vel 
difficultatem faciat in bono. Unde ponere quod 
remanserit fomes in beata Virgine, non incUnansad 
malum, est ponere duo opposita esse simul. Et etiam 
videtur contradictionem impUcare, quod remanserit 
fomes inquantum pertinet ad corruptionem naturas, 
non autem inquantum pertinet ad corruptionem 
personas. Nam, secundum Augustinum, in Ubro de 
Nuptiis ct concupiscentia, Ubido est quoe peccatum 
originale transmittit in prolem ; Ubidoautem impor- 
tat inordinatam concupi.scentiam, quse non totaUter 



sul)dilur rationi ; et ideo, si fonies totaliter subtra- 
heretur inquantum pertinet ad corruptionem per- 
son;ij, non posset remanere inquantum jiertinet ad 
corruptionem natura;. Restat igitur ut dicamus 
(|uod vel totaliter fomes fuerit ab ea sublatus per 
j)rimam sanctificalionem , vel fuerit ligattis. Po.sset 
tamen intelligi quod fomes totaliter fuerit sul)latus, 
hoc modo quod pnostitum fuorit beata^ Virgini ex 
abundantia grati» descendentis in ipsam , ut talis 
esset dispositio virium animae ad ipsam , quod infe- 
riores vires numquam moverentur sine arbitrio 
rationis, sicut dictum est (3 p., q. 15, art. 2) fuisse 
in Christo, quem constat peccati fomitem non 
habui.s.se, et sicut fuit in Adam antepeccatum origi- 
nale per originalem justitiam ; ita quod quantum ad 
hoc gratia sanctificationis in Vir2,ine habuit vim ori- 
ginalis justitia). Et quamvis hfcc positio ad dignita- 
tem Virginis matris pertinere videatur, tamen in 
aliquo derogat dignitati Christi, absque cujus vir- 
tute nullus a prima damnatione liberatus est. Et (a) 
quamvis per fidem Christi aliqui ante incarnatio- 
nem Ghristi fuerint secundum spiritum ab illa dam- 
natione liberati , tamen quod secundum carnem ali- 
quis ab illa damnatione liberatus fuerit, non videtur 
lieri debuisse, nisi post incarnationem ejus, in qua 
primo debuit immunitas damnationis apparere. El 
ideo, sicut ante immortalitatem carnis Ghristi resur- 
gentis, nullus adeptus fuit carnis immortalitatem ; 
ita etiam videtur inconveniens dicere quod ante car- 
nem Ghri.sti in qua nuUum fuit peccatum, caro Vii'- 
ginis matris ejus, vel (6) cujuscumque alterius, 
fuerit absque fomite, qui dicitur lex carnis, sive 
membrorum. Et ideo videtur melius dicendum quod 
per sanctificationem in utero non fuerit bublatus 
Virgini fomes secundum es.sentiam , sed remansit 
ligatus : non quidem per actum rationis suaj, sicut 
in viris sanctis, quia non statim habuit usum liberi 
arbitrii adhuc in ventre matris exsistens, hoc enim 
fuit speciale privilegium Ghristi ; sed per gratiam 
abundantem quam in sanctificatione (y) acceperat, 
et etiam perfectius per divinam Providentiam sen- 
sualitatem ejus ab omni inordinato motu prohiben- 
tem. Postmodum vero in ipsa conceptione corporis 
Ghristi, in qua primo debuit refulgere peccati 
immunitas, credendum est quod ex prole re(iunda- 
verit in matrem totalis subtractio fomitis. Et hoc 
significatur, Ezech . 43 (v. 2), ubi dicitur : Ecce 
gJoria Domiyii Israel ingrediehatur per viam orien- 
taJem , id est, per beatam Virginem; et terra, id 
est, caro Marioe, splendehat a majestate ejits, 
scilicet Ghristi. » — Haec ille. 

Ex quibus patet quod in beata Virgine adulta reman- 
sit aliqua habitualis inclinatio ad malum ; et talem 



(a) Et. — Om. Pr. 
(S) vel. — Om. Pr. 
(y) sanctiftcatione. 



semine Pr. 



V. — 3 



34 



LIBIU III. SENTENTIARUM 



inclinalionem habere, vocat Xng:\\s\\nus fdccvc pec- 
catuni. Nec est iste moclus loquendi novus, cum in 
multis locis Scriptunn eflectus peccati dicatur pec- 
calum , sicut prolixe declarat Augustinus super illo 
verbo Psalmi 34 (v. 13), Ego autem , cum miJii 
molcHti casoit, etc. Potest etiam dici quod illa aucto- 
ritas Auguslini, libro quinto Contra Jiilianum , 
est intelligenda secundum communem legem, ubi 
peccatum actuale per gratiam non impeditur; sed 
beata Virgo fuit super boc pnvilegiata, de cujus 
])rivilegi() constal ex dictis .sanclorum, et potissime 
Auguslini, ut postdicetur. Aliue vei"o sohitiones Gre- 
gorii ad ol)jecta de perfecto mediatore bonye sunt, et 
concordes dictis sancti Thoma3, utputa quod non 
est de ratione perfectissimi mediatoris pncvenire 
omnem oflensam illius pro quo mediat, immo hoc 
est contra rationem mediatoris. Et de hoc sanctus 
Thomas, 3. Scntent., dist. 19, q. 1, art. 5, q"'' 2, 
dicit quod « ideo dicitur aliquis mediator, quia 
actum medii exercet in conjungendo disjunctos ». Et 
similiter (ibid.), q''» 3, dicit quod « onicium media- 
toris est reconciliare discordes ». Ille ergo qui nun- 
quam hal)uitcum Deo discordiam, nullo modo indi- 
giiit mediatore, nec habuit mediatorem inter se et 
Deum. 

Item, Joannes deNeapoli, primo suo Quodlibeto, 
q. 11, ponit similes solutiones eis quas dat Grego- 
rius. Unde 

Ad primam prohationcm Scoti, dicit quod major 
illius est fal-sa, qua dicit: NuIIus summe placat ali- 
quem pro offensa, nisi pra:,'veniat omnem ofl"ensam, 
etc. (( Nam, ut dicit, ille sunime placat aliquem, 
qui summam gratiam oflensi imjietrat ofl^endenti, 
qui (juandoquo de facto fuit oflendens; immo, si 
nunquam oflenderit (a), non proprie posset dici 
oflensus placari per mediatorem quemcumque. 
Unde, cum mediatoris sit unire per amorem et gra- 
tiam offendentem ofl^enso a quo distat per ofl^ensam , 
perfectior est hominis medialio ad Deum, qua uni- 
tur per gratiam ille qui quandoque oflendit, quam 
illa (6) qua unitur ille qui nvmquam offendit. Et 
sic dicendum est in proj)osito, quod Ghiustus perfe- 
ctissime mediavit (y) inter Vii'ginem beatam et 
Deum, ei , post offensam culpa} originalis, niajorem 
gratiam conferendo quam alicui puroe creatura?.. Et 
praHerea, si non esset ita, sequeretur quod nullus 
homo contraheret peccatum originale; quia pcrfe- 
ctissimus mediator debct habere perfecti.ssimum 
actum mediandi, nen solum respectu unius personiie 
pro qua mediat, sed respectu omnium : quia perfe- 
ctius est p(>rfecte mediare n>speclu omnium quam 
respectu aIiquoi'um vel unius tantuni. Unde ralio 
nihil penitus concludit. Ideo dicendum quod Ghri- 



(a) offenderit. — offenderet Pr. 

(o; illa. — illius Vv. 

(y) niediavit. — nieruit Pr. 



stus fuit perfectissimus mediator, quia fuit Deus et 
homo; non aulom quantum ad hoc quod omnibus 
pro quibus mediat impetret maximam gratiam quam 
Deus posset conferre de potentia absoluta, et multo 
niinus quantum ad hoc quod omnibus, aut aliqui- 
bus, vel in uno tantum , pncveniat ne Deus oflenda- 
tur per culpam originalem vel actualem. » — Haic 
ille. 

Ad secundamprohationem, dicii quod a sufficit, 
ad boc quod Ghristus possit dici perfectissimus 
mediator, quod, quantum est ex se, omnibus divi- 
nam gratiam mereatur, non autem omnis pcsnaj 
carenliam pro semper, aut culpai originalis ». — ^ Et 
similiter, ad conflrmationem , dicit quod (( summe 
perfecte reconciliaret regem oflen.sum alicui, qui 
omnibusejus filiisgratiam regis mereretur, et huire- 
dilalem paternam, dato quod omnes quandoque 
essent inimiciejus ». 

Ad tcrtiam prohationem , dicit quod « non est 
simile de peccato originah, quo omnes peccamus 
in Adam, et est peccatum naturaj, et de peccato 
actuali, quod homo incurrit ex personali deordina- 
tione : quia peccatum originale contrahitur per car- 
nalem propagationem seu commixtionem maris et 
foeminai, quo modo beata Virgo propagata fuit; sed 
peccatum actuale incurritur per personalem deordi- 
nationem, a qua fuit beata Virgo immunis. Christus 
autem fuit reparator et reconciliator naturne ab utro- 
(jue peccato; quia meruit gratiam omnibus, per 
quam utrumque amovetur. Nec proprie jiosset (lici 
reparator vel reconciliator, respectu alicujus qui 
nunquam fuisset peccato subjectus. Unde ratio magis 
concludit opjiositum quam projwsitum ; quia, ex 
boc quod Ghristus immediatius fuit rejiarator et 
reconciliator naturae a jieccato originali quam actuali, 
sequitur quod omnes contrahunt originale, non 
autem omnes incurrunt actuale ; et pra^servare a 
culpa non est proprie reparare vel reconciliare ». — 
Iltec ille. — Et conformiter sancto Thomge, 3 p., 
q. 1, art. 4, ubi sic dicit : « Gertum est Ghristum 
venisse in hunc mundum, non solum ad delendum 
illud peccatum quod traductum est originaliter in 
posteros, sed etiam ad (a) deletionem omnium pec- 
catorum qiue postmodum superaddita sunt : non 
quod omnia deleantur, quod est propter defectum 
hominum, qui Ghristo non inbajrent, secundum 
illud Joan. 3 (v. 19), Vcnit lux in mundum , ct 
magls dilcxerunt homincs tencbras cpiam lucem ; 
sed quia ipse exhibuit quod sufficiens fuit ad 
omnium deletionem. Unde, /io/»a». 5 (v. 15 et 16), 
dicitur : Non sicut dclictum , sic ct donum; nam 
judiciu})i ex uno in condcmnationem , gratia 
autem ex multis dclictis in justificationcm. Tanto 
autem principalius ad alicujus peccati deletionem 
Ghristus venit, quanto illud peccatum majus est. 

(a) ad. — Om. I>r. 



DISTINCTIO III. — QU^STIO I. 



35 



Dicitur aulem alitiuid luajus duplicilcr. Uno modo, 
inlcnsive, sicut e.st major albedo qii;c esl intensioi'; 
et per luinc modum majus est peccalum actualo 
quam ori<iiuale, quia plu.s habet de ratioue volunta- 
rii. Alio modoali(|uid dicitur majus oxtousive, sicut 
dicitur major albedo qu;o est in majori superfjcie; 
et hoc modo peccatum originale, per quod totum 
geniis humanum inficitiir, est majus quolibet pec- 
cato actuali, quod est proprium siugularis person;o 
Et quantum ad lioc Christus principalius venit ad 
toUendum peccatum originale, inquantum bonwii 
gentis est divinius quam bonian unius, ut dicitur, 
4. Ethicorum (cap. 2). » — Uxc ille. — Ex quibus 
patet quod hoc quod Christus venit principalius ad 
delendum peccatum originale quam actuale, non 
arguit quod aliquem praeservaverit ab originali, sed 
potius quod peccatum originale totum genus huma- 
num infecit, ut bene dicit Joannes de Neapoli. 

Ad qiiartain probationeni , dicit Joannes, quod, 
« quamvis quilibet reconciliatus per Christum , 
secundum se acceptus, Christo summe obligetur, 
tamen comparando unum ad alium, plus ei obliga- 
tur qui majorem gratiam ab ipso recipit, sive quan- 
doque fuerit subjectus culpse, sive non. Et pncterea : 
Quamvis ca^teris paribus innocentia sit rnajus 
bonum quam culpae amotio, tamen icquale donum 
gratiic plus est, comparatum ei qui propter culpam 
meruit poenam, quam innocenti qui non meruit, 
sicut centum raarchse majus donum sunt si dentur 
pauperi quam si dentur regi. » — Hajc Joannes; et 
conformiter dictis sancti Thomse, 2^ 2^, q. 106, 
art. 2, ubi quserit, Utrum magis teneatur ad gratia- 
rum actiones innocens quam poenitens : ubi deter- 
minat quod simphciter loquendo plus tenetur poeni- 
tens. Unde sic dicit : « Actio gratiaruni in accipiente 
respicit gratiam dantis; ideo ibi major requiritur 
gratiarum actio ex parte recipientis, ubi est major 
gratia ex parte dantis. Gratia autem est, quse gratis 
datur. Unde dupliciter potest esse major gratia ex 
parte dantis. Uno raodo, ex quantitate dati ; et hoc 
modo innocens tenetur ad majores gratiarum actio- 
nes, quia niajus donum ei datur a Deo, et magis 
continuatum, c^ieteris paribus, absolute loquendo. 
Alio modo, potest dici major gratia, quia magis 
datur gratis; et secundum hoc, magis tenetur ad 
gratiarum actiones poenitens quam innocens, quia 
gratis magis datur illud quod ei datur a Deo : cum 
enim esset dignus poena, datur ei gratia. Et sic, 
Ucet illud donum quod datur innocenti, absolute 
consideratum, sit majus; tamen donura quod datur 
poenitenti, est majus in comparatione ad ipsum : 
sicut etiam parvura donum pauperi datum, est ei 
majus quam diviti magnum. Et quia actus circa sin- 
gularia sunt, in his quoe agenda sunt, magis consi- 
deratur quod est hic vel nunc tale, quam quod est 
simpliciter tale ; sicut Philosophus dicit, 3. Ethico- 
rum (cap. 1), de voluntario et involuntario. » — 



Hoec ille. — Cura autem arguens ullerius facit com- 
parationem de angcjlis ad homines; — diciturquod 
illa similitudo non valet. Ideo enim non omnes 
angeli ceciderunt uno eorum cadente, quia non 
oranes angeli erant in uno, a quo propagati contra- 
liant peccatuni, sicut fuit in honiinibus. — Quod 
autem dicit, quod non sola anima Christi sit inno- 
cens ; — dicitur quod iramo ; et oppositum est contra 
sacram Scripturam , et dicta Sanctorum; nam 
Glossa, super illud Psalmi 21 (v. 21), Erue a fra- 
mea Deus aniinam meain , et de manu canis uni- 
cain meani, sic dicit : Unica est anima Christi, 
quse sola est a peccato immunis. Item, .super illud 
Psalmi 87 (v. 6), Inter mortuos liber, dicit Glossa : 
Inter peccatores solus sine peccato, qui polest ani- 
inain ponere et sumere. Item, Augustinus, sermone 
4. Super Joannem, exponens illud (cap. 1, v. 29), 
Ecce Agnus Dei, sic inquit: Intendite contra quos 
superbos digitum intendebut Joannes. Nondum 
erant nati hxretici, et jani demonstrabantur ; 
contra illos clamabat tunc a fluvio, contra quos 
clamat modo ex EvangeJio. Venit Jesus; et quid 
dicit ille 9 « Ecce Agnus Dei. ■» Si agnus innocens, 
et Joanncs agnus. An non et ipse innocens? Sed 
quis innocens9 aut quantum .innocens'? Omnes 
ex illa traduce veniunt, et ex ipsa propagine , de 
qua cantat gemens David (Psalm. 50, v. 7) : « Ego 
in iniquitate conceptus sum , et in peccatis mater 
mea in utero me aluit. » Solus ergo ille Agnus, 
qui non sic venit. Non enim in inicjuitate conce- 
ptus est, quia non de mortalitate conceptus est. 
Nec eum mater ejus in peccatis in utero aluit, 
quem virgo concepit, virgo pepcrit; quia fide con- 
cepit, et fide (ol) suscepit . Ergo ecce Agnw^ Dei. Non 
habet iste traducem de Adam; carnem tantum 
sumpsit de Adam , peccatum non assumpsit. Qui 
non assumpsit de massa nostra peccatum , ipse est 
qui toJlit nostrum pecccdum. — • Hkc Augustinus. 

— Item, idem in de Perfectione justitice (cap. 21), 
ultirna columna, concludit ita dicens : Quisquis 
fuissevel esse in Jiac vita aliquem hominem, veJ 
aJiquos Jiomines putat, excepto uno Medicdore Dei 
et hominum , quibus non necessaria fuerit remis- 
sio peccatorum, contrarius est divinse Scripturse , 
ubi ApostoJus dicit {Roman. 5, v. 12) : « Per 
unum hominem pecccdum intravit iyi numdum , 
et pcr pccccdum mors, et ita in omnes pertransiit, 
in quo omnes peccaverunt. » — Hsec Augustinus. 

— Gertum est autem quod remissio peccati, in eo 
cui remittitur, prKsupponit peccatum fuisse de 
facto. Igitur sola anima Christi fuit sine omni pec- 
cato, et simpliciter innocens. — Et ista sufficiant ad 
arguraenta Scoti, in quibus multi se fundant. 

II. Ad argumenta Aureoli. — Ad primum 



(a) /ide. — virgo Pr, 



36 



LlBRl in. SENTENTIARUM 



quod est Aurcoli, i-espondet Joannes de Neap(jli 

( Quodiihelo 1 , (j. II), dicens quod « Filius Dei debuit 

honorare Malreni, iion quantum potuit de potentia 

absoluta, sed de potentia ordinata soluna, et quan- 

tum decuit. Non decuit autem ut conceptio naluralis 

cujuscunKiue houiinis, etiaui Matris Virginis, a;qua- 

retur, quantuni ad iiiimunitatem a culpa ori|zinaH, 

conceptioni supernaturali Christi, ut j)atet per aucto- 

ritatem Ansehni, de Conceptu virginali, cap. IG, 

ubi sic dicit : //// qni per pvopar/ationem natnra- 

lem datam Adie i>K)it geniti , neqnaquam po&sunt 

uut dehent Christi conceptionis assimilari mira- 

culo, ut ah originalis peccati vinculo ahsoluti pos- 

sint ostendi ». — Ha-c ille. — Et haec solutio potest 

haberi ex dictis sancti Thomae, 3. Sentent., di.st. 3, 

(j. 1 , art. 1 , q''* '2, in .solutione tertii, ubi sic dicit : 

a Hsec puritas soh homini Deo debebatur, ut ipse, 

quasi universahs Redemptor humani generis, nulla 

peccati servitute teneretur, cui compelebat omnes 

a peccato redimere; unde non hanc j)uritatem, sed 

maximam sub hac, Virgo mater ejus liabere debuit. » 

— • Ha?c ille. — Ex quibus apparet quod non decuit 

quod beata Virgo esset in sua conceptione mundis- 

sima, nec quod in illo instanti careretomni disposi- 

tione contraria gratise, quia nec tunc erat Mater Dei 

in actu, nec mater gratiaj; sed sufficit quod esset 

mundi.ssima post conceptionem Fihi Dei. — Ad 

iilud quod adducitur de incineratione, etc; — dici- 

tur quod non est simile ; quia pra^servatio Virginis a 

corporaU incineratione in nullo pri^judicat univer- 

sah omnium salvationi, jiotissime cum tahs praeser- 

vatio secula fuerit incorruptionem et resurrectionem 

corporis Ghristi. Secus est de pra^servatione a pec- 

cato originah et abrasione fomitis, qu;fi praicessis- 

sent innocentiam et puritatem Christi duratione, ut 

supra deducit sanclus Thomas, nec in ahquo depen- 

dissent ab humanitate Christi, sed a sola divinitate 

effective; hoc autem non decuit. 

Ad seeunduin quod est ejusdem, resjiondelur per 
simile : quia beatam Virginem prajservari ab omni 
j)eccato acluah tani mortah quam veniah decuit, 
quia hoc in nullo prLCJudicat univer.sahfati salvatio- 
nis factai j)er Christum, immo cedit in ejus gloriam; 
sed beatam Virginem pra^servatam fuisse ab origi- 
nah, pra3Judicat universahtati salvationis et redem- 
j)tionis facta^ per Christum. — Et cum dicitur quod 
major macula est peccatum originale quam veniale, 
etc; — dicendum quod se habent sicut excedentia 
et excessa, quia peccatum originale dicitur major 
niacula, (juia phis repugnat gratia?, quam veniale; 
sed j)otesLdici minor tripliciler : primo, (juia j)ecca- 
tum originale minus habet de voluntario : secundo, 
quia non del)etur sibi poena sensibilis post hanc 
vitam : teitio, quia ij)sum pra;supponilur a veniali, 
et non econtra, nullus enim p(^ccat vcnialitor nisi 
conlraxcril originale. El sic peccalum actuale veuiale 
majoi-em maculam arguit quam originale. Et quid- 



quid sit de majoritate macula;, tamen certum est 
quod peccatum veniale est major culpa vel culpabi- 
lius improportionabiliter quam jieccatum originale. 
De hoc sanctus Thomas, de Malo , q. 5, art. 1, in 
solutione noni argumenti. Item,2. Sententiarum , 
dist. 33, q. 2, art. 1 (ad 2"-"), sic dicit : « Pecca- 
tum originale est minimum; quia minus habet de 
voluntario, cum sit solum voluntarium (a) volun- 
tate principii natune, non voluntate personailiujus; 
ideo minor j)oena sibi debetur quam veniali. Nec 
obstat quod originale non comjiatitur secum gra- 
tiam : privatio enim gratiaj poena est, et non culpa, 
nisi inquantum est ex voluntario. » — Ha^c ille. — 
Ad exemjilum autem quod adducilur de corporali, 
dicendum quod similitudo non valet ; quia pannus 
semel foodatus, nunquam per ablutionem potest 
effici mundior quam ante foedationem. Sed anima 
foedata per peccatum originale, potest, per adven- 
tum superabundantisgratiye, effici mundior, et san- 
ctior, et Deo gratior, quam fui.sset, dato quod fuis- 
set in puris naturalibus, et sine peccato quocumque : 
quia gratia et habitus infusi sunt qua^dam mundi- 
tia:;, vel particijiatio divina^ munditiae et sanctitatis; 
et qui plus habet de talibus, mundior est, sive prius 
peccaverit, sivenon. — Cum autem ulterius dicitur, 
quod major gratia fit, etc ; — dicitur quod, secun- 
dum sffipe dicta, Filius Dei non fecit nec facere 
debuit beatai Virgini maximam gratiam dari sibi 
jiossibilem de potentia Dei absoluta ; et ideo non 
decuit quod in primo instanti suae conceptionis esset 
in gratia, et in immunitate ab omni culpa. Unde 
argumentum parum valet. 

III. Ad argumenta aliorum. — Ad primum 

aliorum, respondet Joannesde Neapo\i(Quodlihetoi, 
q. 11), quod, « secundum doctrinam Apostoli, 
Roman. 8 (v. 28), diligentihus Deum omnia 
cooperantur in honum, et etiam peccatum, ut ibi- 
dem dicit Glossa, et est Augustini, in libro de Cor- 
reptione et Gratia (cap. 9) : quia post culpam 
humiliores redeunt atque doctiores; discunt enim 
se cu)n t)'e)nore exsulta)'e dehe)'e. Et sic etiam pec- 
catum oiiginale, cui beata Virgo subjecta fuit, non 
fuit ei oninino inutile, sed aliqualiter utile. » — 
Ha^c ille; et bene. 

Ad secundum dicit idem , quod « illa visio eadem 
facilitate contemnitur qua probatur; nec propter 
tales phantasticas visiones est aliquid dicendum con- 
tra doctrinam sanctorum pra^dictam, pnecipue cum 
frequenter angelus Satana; transfiguret se in ange- 
lum lucis, ad decipiendum simplices, qui ignoraut 
astutias ejus )^. — Ha^c ille ; et bene, 

Ad UM-tium respondet idem , quod « Mater Christi 
fuit cunvenientissima mediatrix sub Christo, et non 
de pari. Vel dicendum quod conveniens mediator 



(3.) foluiitarium. — volunla)'ii Pr. 



DISTINCTIO 111. — QU.i:STIO 1. 



est ille qui esl gratus oflenso, sive ipsum quando- 
que offenderit, sive non. Unde beata Virgo, quK 
plus hahuit de gratia quam aUqua alia pura crea- 
tura, fuit convenientissima mediatrix, dato quod 
quandoque fuerit filia irue, pra?cipue cum fuerit 
mediatrix pro hominibus ». — Hiicc ille ; et bene. 

A(l quarUiin respondet quod « Augustinus loqui- 

tur ibi de peccatis actuabbus, quye beata Virgo nun- 

quam contraxit ; non autem de originali , quod con- 

traxit, ut patet ex serie textus. Arguit enim ibi con- 

tra quemdam pelagianuni dicentem hominem posse 

vivere sine peccato : quod probat commendando 

diversos utriusque sexus qui in Sacra Scriptura 

nullo modo peccasse, verum etiam juste vixisse 

leguntur, scilicet Abel, Enoch, Noe, etc. Contra 

quem arguit Augustinus, dicens omnes aliquod pec- 

catum actuale commisisse quandoque, excepta beata 

Virgine; quod probat per illud quod scribitur, 

1. Joann. 1 (v. 8), Si dixerimus quia peccatuw 

non hahemus , etc. : ubi constat quod beatus Joan- 

nes loquitur de peccato actuali et non de originali , 

quia fideles quibus scribit, vere possunt dicere se 

peccatum originale non habere, quod tollitur pei- 

baptismum. Unde Augustinus, contra eumdem pela- 

gianum, in libro de Pcrfectlone juslitiiv , capitulo 

ultimo, exponens illud quod dixerat in de Natura 

et Gratia , ait : Quisquis dicit, post acceptain 

remissionem peccatorum, ita quemquam homi- 

nemjuste vixisse in hac carne, vel vivere, ut nul- 

lum habeat omnino peccatum , contradicit Apo- 

stolo Joanni, qui dicit : Si dixerimus quia pecca- 

lum, etc. )). — H<ec Joannes de Neapoli. 

Eamdem ponit Gregorius de Arimino, dicens 
quod (( Augustinus ibi loquitur tantum de peccatis 
actualibus; nec ex illa auctoritate, ut dicit, proba- 
tur eam totaliter caruisse actuali peccato nisi post- 
quam est facta mater Dei. Et hoc innuit Magister 
Sententiarum , cum ait, in pryesenti distinctione : 
(( Quod autem ex tunc, scilicet a conceptione Filii 
Dei, ab omni peccato immunis extiterit, Augustinus 
evidenter ostendit in libro de Natura et Gratia 
(cap. 36), inquiens : Excepta sancta Dei geniirice 
Maria, de qua , propler honorem Domini (a), nul- 
lam prorsus volo quxstionem haheri (6), cum de 
peccatis agitur; scimus enim quodplus (y) gratiie 
ei collatum fuerit ad peccatum exomni parte vin- 
cendum, qute illum concipere et parere meruit , 
quem constat nullum Jiahuisse peccalum. » Ex hoc 
enim quod dicit ei collatum fuisse plus gratiie ud 
vincendum peccatum, patet quod loquitur de 
actuali ; quia contra originale peccatum nullus per 
gratiam sibi collatam habet pugnare, eo quod exclu- 
sum sit ab omni habente gratiam ». — Haec Grego- 
rius; et bene. 

(a) Domini. — Om. Pr. 
(6) haberl. — habere l*r. 
(y) hj- - Ad. Pr. 



Ad quintum et sextuin respondet Joannes de 
Neapoli, (juod (( de illo libro Anselmi et sermone 
Ricardi nihil certum habetur; pra:!cipue cum magni 
doctores, qui dicunt Virginem non fuisse conce- 
ptam in peccato originali , talem librum et talem 
sermonem pro sua opinione non allegent. Anselmus 
etiam in niultis locis dicit expresse eam in peccato 
originali luisse conceptam. Nam, secundo libro, 
Cur Deus homo , cap. 16, dicit sic : Licet ipsa, 
hominis Dei conceptio munda sit, et ahsque car- 
nalis delectationis (a.) peccato , Virgo tamen ipsa 
iinde assumptus est, in iniquitatihus concepta est, 
et in peccatis concepit eam materejus, et cum ori- 
ginali peccalo nata est , quoniam ipsa in Adam 
peccavit, in quo omnes peccaverunt. Et quamvis 
IiiEC verba ibi dicantur ex persona discipuli, tamen 
Anselmus in hoc discij)ulum non improbat ; immo 
eamdem sententiam approbat infra, in eodem capi- 
tulo, ex persona sua sic : Virgo autem illa, de qua 
Christus homo assumptus est , fuit de illis qui 
ante nativitatem ejus per eum mundati sunt a 
peccatis; et in ejus ipsa munditia assumptus est. 
Et infra (cap. 17) : Per mortem Christi, et illa 
Virgo de qua natus est, et alii mundati sunt a 
pcccatis. Si autem Ricardus sensit oppositum, in 
hoc non est ei acquie.scendum , cum non bene con- 
sonet cum dictis Sacra^. Scripturifi et sanctorum 
Augu.stini, Gregorii, Ambrosii, Anselmi, Bernardi 
et aliorum qui fuerunt doctores eo solemniores, et 
magis authentici in Ecclesia ab omnibus reputati )). 
— Hgec Joannes de Neapoli. — Quibus potest addi 
quod Ricardus inquibusdam aliis materiis male sen- 
serit, utputa in opinione quam tenet contra Magi- 
strum Senfentiarum, quod divina essentii. generat, 
quam Ecclesia condemnavit, Magistri opinionem 
approbando. 

Ad seplimum respondet quod (( illud fe.stum non 
celebrat Ecclesia Romana, nec debet fieri, secundum 
Bernardum, in Epistola ad Canonicos lugdunenses; 
nam, .secundum eum , ibidein, neque nascens festi- 
vis laudibus honoraretur, si- non sancta nasceretur; 
quod est verum , multo magis de nativitate in utero, 
quse est causa contrahendi peccatum originale, 
quam de nativitate ex utero. Vel dicendum quod 
illud festum, postquam ab Ecclesia Romana tolera- 
tur fieri in aliquibus Ecclesiis, est referendum ad 
tempus sanctificationis, et non ad tempusconceptio- 
nis; probabile enim esl quod sanctificatio ejus fuerit 
per modicam morulam post ejus conceptionem, sicut 
econtra creditur primus homo modico tempore 
fuisse in statu innocentise, ut sanctificatio nostra 
quiB fuit in Virgine inchoata, correspondeat nostrae 
culpa^, quic fuit in Adam. Vel dicendum tale festum 
non esse festum conceptionis ejus sanctae, sed magis 
gratiarum actionis, sicut et in veteri lege erantquasi 



(a) delectationis. — dilectionis Pr, 



38 



LIBIil III. SHXTENTIAHUM 



omnia fesla, scilicet Paschse, Pentecostes, etc, et in 
nova lei^e sunt aliqua talia festa, ut Epiplianiaj, in 
qua nulla nova sanctitas fuit alicui collala, sed 
Ecclesia slatuit ad gratias agendum pro ])eneficio 
quo Cliristus fuit in illa die gentihus revelatus. Et i 
similiter est dicendum in proposito. Magnum enim | 
beneficium huniano generi collatum est in conce- 
j)tione Virginis niatris Redemptoris humani gene- 
ris )). 

A(l octavum dicitur quod (( Ecclesia Romana, 
qutc non celebrat f(;stum conceptionis Virginis, sup- 
j)onitur vera amalrix Virginis. Dictum ergo Ansehrii, 
si suum sit, inlenigendum est de amatore Virginis, 
non quanlum ad habitum charitatis, sed quantum 
ad fervorem dilectionis et devotionis, ex qua proce- 
dit celcbratio tahs festi in quibu.sdam, qute est lau- 
dabihs modo suj)ra exjDosito».— Hscc Joannes. — El 
concordat cum sancto Thoma, 3. Sentent., dist. 3, 
q. 1 , art. 1, q'-' 1 , ut supra fuit allegatum ; et 3 p., 
q. 27, art. 2, in solutione tertii, ubi sic dicit : 
(( Licet Romana Ecclesia conceptionem beatiE Virgi- 
nis non celebret, tolerat tamen consueludinem aha- 
rum Ecclesiarum illud festum celebrantium. Unde 
tahs cele])ritas non e-st totaliter reproljanda. Nec 
tamen j)er hoc festum concej^tionis celebralum, 
datur intelligi quod in sua conceptione fuerit sancta; 
sed quia quo tempore sanctificata fueiit ignoratur, 
celebratur festum sanctificationis ejus, potius quam 
conceptionis , in die conceptionis ipsius. » — Hyec 
iile. 

Ad uonum dicitur quod ratio quam sanctus Tl)o- 
mas assignat est sufficiens. Si enim beata Virgo 
nunquam fui.sset peccato suljjecta, nullo modo 
potuis,set dici redempta per j)assionem Christi, nec 
ea rodemj)tione, de qua loquitur Sacra Scriptura, et 
communis doctrina sanctorum : communis enim 
doctrina sanctorum est quod Christus ideo dicitur 
universalis hominum redemptor, quia per suam jias- 
sionem et mortem satisfecit pro peccatis omnium, 
etonmes liberavit a peccato et damnatione seu jjcena 
peccati, et ab omni obligatione jjeccatum conse- 
quente. De hoc sanctus Thomas, 3 p., q. 48, art. 4, 
sic dicit : « Per peccatum duj^liciter homo obligatus 
erat. Piimo (juidem, servitule jieccali ; (juia (jui 
facit peccatum, servus est peccali , ut dicilur 
Joan. 8 (v. 34), et 2 Petri 2. (v. 19) : A quo quis 
superalm est, huic et servus addictus est. Quia 
igitur diabolus liomincm .supciaverat, inducendo 
eum ad j)eccatun) , liomo .sorviluti diaboli addictus 
erat. Secundo, quantum ad reatum jkimiw, quo 
homo obligatus erat secundum Dci justitiam ; et 
lioc (7.) sei'vitus (juuMlam est : ad .scivilulcui enim 
j)ertinet (juod aliquis j)atiatur (juod iion vult, cum 
hberi lioiiiinis sil uti seij)so ut vull. Igitur, quia 
passioClirisli fuil suflicionsetsuiierabundanssatisfa- 



(a) hoc. — /ifT(; Pr, 



ctio pro peccato et reatu totius generis humani, ejus 

pa.ssio fuit quasi quoddam pretium, per quod libe- 

rati sumus ab utracjue ol)Iigatione. Nam ip.<a satisfa- 

ctio, qua quis satisfacit sive pro .se (a) sive pro alio, 

j)retiumquoddam dicitur, quoseipsum, vel alium(6) 

redimit a peccato et poena, secundum illud Danie- 

lis 4 (v. 24) : Peccata tua eleemosijnis redime. 

Christus aulem satisfecit, non quidem j)ecuniam 

dando, aut ali^juid liujusmodi, sed dando illudquod 

fuit maximum, scilicet seip.sum pro nobis. Et ideo 

passio Christi dicitur es.se nostra redemptio. )) — 

— Hicc ille. — Item , allegat ibi illud 1. Pelri 1 

(v. 18 et 19) : Norc corrupiibilibus auro vel argento 

redempti esHs de vana conservatione vestra 

paternx traditionis , sed pretioso sanguine, quasi 

agni iirimactdati et incontaminati Christi ; et 

Galat. 3 (v. 13), dicitur : Christus nos redemit de 

maledic.to legis, factus pro nohis maledictum; 

dicitur autem factus maledictum, inquantum pas- 

sus est pro nobis in ligno. Item, Apocal. (1 , v. 5) : 

Redemit nos et luvit nos a ^iecccdis nostris in san- 

guine suo. Item, ad Titum, 2 (v. 14) : Ut redimeret 

nos ab omni iniquitate et mundaret sibi populum. 

Item, Apocal. 5 (v. 9) : Redemisti nos Deo in san- 

guine tuo , etc. Et innumerabiles sunt tales auctori- 

tates, exprimentes quod Christus dicitur redem- 

ptor, quia per jiassionem suam liberavit liomines, 

quantum in se e.st, a peccati culpa et reatu. Tali 

autem redemjitione, secundum Sanctos, nullus 

potest dici redemplus, nisi qui aliquando fuit sub 

peccato. Unde Augu.stinus, lib. 6. Contra Julia- 

num, cap. 4 (y), Juliano loquens (S), ait : Tii dicis 

Christum etiam (e) pro peccatoribus mortuum : 

ego dico nonnisi pro peccatoribus mortuum. Gon- 

stat autem nullum ex Adam descendentem fuis.se 

peccatorem qui non primo fuerit peccato originali 

peccator. Ergo, si beata Virgo non habuit peccatum 

originale, non fuit de numero peccatorum, ac per 

lioc nec de numero eorum pro quibus mortuus est 

CJiristus, nec redemj)ta j)er Christi passionem. 

Item, Paulus, 2. Corinth., cap. 5 (v. 14 et 15), 

dicit : Quoniam, si unus ])ro om^iibus nwrtuus 

est, ergo omnes mortui sunt, et pro omiiibus mor- 

tuus est Christus. Ex hac autem consequentia \\)o- 

sloli, sequitur, ex opposito consequenlis arguendo, 

quod, si non omnes mortui sunt, nec pro omnibus 

mortuus est Christus; et similiter quod, si iste vel 

iste non est mortuus, non pro ijiso mortuus est Chri- 

slus. Et cerlum cst quod Aj)ostolus loquitur de 

morte non (juidem coi'j)orali, sed sj)irituali, (ju;v esl 

j)eccalum, sicut bene ostendil Augustinus, in lib. (5 



(j) sirc pro se. — Om. I'r. 

(61 seipsu))), )-el atitt»). — sc Pr. 

(y) ttbi. - A(l. Vv. 

(5) hquois. — inquiots Vv. 

(e) ctiam. — et Vv. 



DISTINCTIO 111. — QU^STIO I. 



39 



Contra Jidiamim. (cap. 4), ubi sic (a) ait : Vide^ 

quia consequens csse voiiiit, scilicel Apostolus, 

ut intcUigantnr omnes mortui, si pro omnihus 

mortnus est Cliristus. Et paulo post : Quapropter, 

si nullum contraliunt peccatum parvuti, non smit 

mortui. Si non sunt mortui, non est mortuus pro 

cis, qui non est mortuus nisipro mortuis. Similis 

omiiitio consequentia potost fieri de beata Virgine. 

Palet igilur consequentia. Sed consequens est fal- 

suni ; quod patet per aliam partem auctoritatis Pauli. 

Aitenim, affirniando antecedens : Et pro omnibus 

mortuus est Christus. Igitur etiam pro beata Vir- 

gine ; quod est oppositum consequentis. Et ex hoc 

etiam infertur principalis conclusio, arguendo, 

secundum Aposlolum : Si pro Virgine Christus mor- 

tuus est, igitur ipsa mortua est; sed pro ea est Ghri- 

stus mortuus; igituripsaest vel fuit morlua. Secundo 

patet consequens esse falsuni ; quia, si pro ea non 

est mortuus Ghristus, igitur nec ipsa redempta per 

mortem Ghristi. Quomodo ergo Ghristo mediatore 

est salvata et beatificata, cum dicat Apostolus, 

Hehrxor. 9 (v. 12), quod Cliristus pcr proprium 

sanguinem introivit semel in Sancla, xlerna 

redemptione inventa? Et iterum dicit (v.l5): quod 

novi testamenti mediator est, ut morte interce- 

dente, in redemptionem earum prxvaricationum 

quse erant suh priori testamento , repromissionem 

accipiant qui vocati sunt xternoe hxreditatis. Ubi 

manifeste demonstrat omnes qui repromissionem 

yeternae hsereditatis accipiunt, intercedente morte 

Ghristi accipere. Hsec est in forma deductioGregorii 

de Arimino, bona et cathoUca. Ex qua evidenter 

apparet quod, si beata Virgo peccatum originale 

non habuisset, nullomodo posset dici redempta, illa 

redemptione de qua loquitur Sacra Scriptura, et 

sancti doctores, quidquid sit de illa redemptione 

quam fingit arguens. 

Item, Augustinus, in libro de Natura et Gratia, 
prope principium (cap. 1), sic dicit : Christus gra- 
tis, id est, sine causa, mortuus est, si verum non 
est quod Apostolus dicit (ad Romanos, 3, v. 23 
et 24) : « Omnes enim peccaverunt , et egent glo- 
ria Dei,justificati gratis per sanguinem ipsius. » 
Quicumque autem non putantur pertinere ad hos 
omnes, qui peccaverunt et egent gloria Dei, pro- 
fecto nullam necessitatem hahcnt ut christiani 
fiant; quia non est opus sanis medicus, sed male 
hahentihus ; unde non venit ille vocare justos, 
sed peccatores , etc. Et infra (cap. 2) : Si autem 
Christus non gratis mortuus est, igitur omnis 
humana natura justifcari et redimi ah ira Dci 
justissima, hoc est, a vindicta, nullo modo 
potest , nisi per fdem et sacramcntum sanguinis 
Christi. (cap. 3) Natura quippe liominis primitus 
inculpata ct sine ullo vitio creata est; natura 



(a) ubi sic. — et ideo Pr. 



vero ista hominis, qua unusquisque ex Adam 
nascitur, jam medico indiget, quia non sana esl. 
— Hajc Augustinus. — Item, hbro 1. de Baptismo 
parvulorum (cap. 18), ita dicit : Isti qui, ut mani- 
festum est, nihil in vita sua impie commiserunt, 
si nec originaliter ullo impietatis vinculo deti- 
nentur, quomodo pro cis ^nortuus est, qui non- 
riisipro impiis mortuus est? Si nulla peccati ori- 
ginaiis segritudine sauciaii sunt, quomodo ad 
medicum Christum venire indigent? Non cst ojms 
sanis medicus, sed male habentibus; non venit 
CJiristus vocare justos, sed peccatores. Item, infra 
(cap. 23) : Unde, inquit, parvulos salvos fecit 
Christus, si nulia cst in eis originalis xgritudo 
peccati? Unde redimit, si non sunt per originem 
primi hominis venumdati sub peccato ? liem , in 
eodem libro (cap. 24), sic dicit : Non duhitemus (a) 
ctiam pro infantibus ha])tizandis (6) sanguinem 
illum fusum, qui priusquam funderetur, sic in 
Sacramento datus est et commendatus , ut dicere- 
tur (Matth. 26, v. 28) : « Hic est sanguis meus, 
qui p)ro vobis et pro muitis effundetur in i'emis- 
t^ionem peccatorum. » Ncgant cnim quidam, sci- 
licet haeretici, ilios liberari, quos suh peccato esse 
yiolunt fateri. Nam unde liberantur, si nuila ser- 
vitute tenentur? — Hiiec Augustinus. — Item,eodem 
libro (cap. 26): Ostendendum est, inquit, teslimo- 
7iiis, Dominum Jesum Chrislum non aiiam oh 
causam in carnem venisse, ac, forma servi acce- 
pta, factum obedientem usque ad mortem crucis, 
nisi ut hac dispensaiione misericordissimse gra- 
tisc, omncs, quihus tanquam mcmbris in suo cor- 
pore constitidis caput est ad capesscndum regnum 
coelorum, vivifcaret, salvos faceret, iiheraret, 
redimerct , iiiuminaret, quiprius fuissent in pec- 
catorum morte (y), languorihus, captivitate, tene-- 
bris constituti , suh potestate diaholl principis 
peccatorum ; et sic fieret mcdiator Dei et liomi- 
num. Hoc enim ostenso, consequens erit ut ad 
istam Christi dispensationem, quse per ejus humi- 
iitatem facta est , pcrtinere non possint , quivita, 
saiute, iiheratione, redcmptione, iiiuminatione 
non indigent. Porro quiparvuios debere haptizari 
concedunt, concedant etiam oportet iiiosegereillis 
beneficiis mediatoris , ut ilio salvi, ut liberati, ut 
rcdempti, ut iiiuminati fiant; unde, nisi a morte, 
vitiis, reatu, subjectione, tenebris peccatorum? 
quse quoniam in iila setate nuila per vitam pro- 
priam commiserunt, restat originale peccatum. 
— Hkc Augustinus. Et, his (Hclis, probat (cap. 27 
multis testimoniis Scripturae, quod se promiserat 
ostensurum, scilicet quod Ghristus non ob aliam 
causam venerit in mundum,nisi ut sua morte vivifi- 



(a) dubiteinus. — dubitamus Vv. 
(6) baptizandis. — baplizatis Pr. 
(y) peccatorwm inorte. — peccato , in morte Pr. 



40 



LIBIU III. SKNTENTFAHUM 



carel morUios in peccato, sanaret lanj^midos, libera- 
ret captivos, redinieret sub polestate diaboli consLi- 
tutos. Itetn, (a)in eodem libro, dicitquod (<5)non estin 
fdiis bominiim, nec Juit, no(|ue oril, parvubis ab- 
quis vel acbillus, qui non egeat beneliciis Medialo- 
ris, iit illo sciUcet salvetur, liberelur, rediinatur, 
illuminetur; qua; salus, quae bberatio, qu;c illumi- 
nalio non potest inteliigi nisi a morte, a vitiis, a 
reatu, a servitute, a tenebris peccatorum. Ilem, 
Glossa, super tertium cap. ad Galat., dicil : Qiii 
nej^at siiam aut allerius segritudinem , superlluum 
jmUcat Salvalorem. Et innumerabiba sanctorum 
testimonia possent adduci ad propositum pi-incipalc, 
scilicel quod Ciiristus ideo dictus cst universaUs 
bominiim redemptor, quia redimit omnes bomines 
a servitule diaboU, quam de facto contraxerant per 
actuale vel orij>inaie peccatum ; nec unqnam aliipiis 
sanclonim introduxit illam fictitiam redemptionem 
(piam ai!j,uens adinvenit vel secutus est post Sco- 
tislas. Unde |)atet quod ratio sancti Tboma; efficax 
est ad nostrum propositum ostendendum. Solulio 
vero dictis sanctorum, imnio Apostolorum et Cbristi 
repugnat. 

A(l deciuium dicitur quod auctoritates sanctorum 
sufficienter probant propositum, nec solutiones aut 
exp(Jsitiones inductse quidquam valent, sicut suffi- 
cienler ostendit Joannes de Neapoli. — « Non qui- 
dem prima ; quia illud quod nunquam est aut fuit 
tale in actu etdefacto, false dicituresse tale, quam- 
vis de jure seu debito tale esse debuerit aut debeat : 
siciil et per oppositum false (Uceretur Judas non pro- 
(U(Usse Chi'istum, quem non debuit prodere, sed de 
facto prodi(Ut; simiUter falsum est Petrum (y) non 
nej2;asse Cbristum, quem de facto negavit, sed negare 
non debuit; aUoquin vere etiam diceretur (3) nun- 
(|uam aliquisbomo peccare, (juia nunquam debet pec- 
caie, et omnis liomo semper esset justus et virtuo- 
sus, quia semper talis esse debet. — Secunda eliam 
respon.sio non valet. Quia qui omnc dicit, nibil 
excUi(Ut, ct i\\x'\ )iiillam dicit, omnein excipit. Sed 
in pricdictis auctoritatibus, non dicitiir indelinite, 
sed ujiiversaUter, omnem ab Adam naturaliter pro- 
pagatum, conceptum in cuipa. Ergo sancti inten- 
dunt nuUum excipere, immo beatam Virginem et 
omiKMu aUum inciudere, pra^cipue cum ipsa nomi- 
naliter etiam exprimatur in multis de pra;dictis 
auclorilatibus ; pbilosopbi autem et sancti, loquen- 
les de aUqua maleria in communi, tractant commu- 
niter isUini materiam, loquendo indolinile et noii 
iiniv('i.siUt(M', si ea (Hi;e dicuiit de ilia m;iteria in 
communi in ali([uo singulari exceplionem bal)eant, 
aUoiiuin dicla eorum none.sscnt universaliter vera. » 



(ot) post. - A(l. Pr. 

(?,) UicU iiuod. — Oin. Pr. 

(yi siniilUiT falstthi est PetriDH. 

(o) ilicfreliir. — ilii-cliir l'r. 



Pctriis \\\ 



— Ad auctoritates autem Anselmi et Augustini, 
dictum est supra. — (( Tertia etiam responsio non 
valet. Quia major est unio divinarum per.sonarum 
quani Virginis matiiset Cbristi. Sed illud quod curn 
(lictione exclusiva attribuitur uni per.sona^, utdistin- 
guilur ab alia, repugnat illi alteri. Esseautem mun- 
dum ab omni culpa, in multis auctoritatibus praedi- 
ctis, altribuitur soU bomiiii Chiisto in(piantuin a 
Matre dislinguitur, scilicet in(]uantum est ab Adam, 
nonsecundum rationem seminalem , sed supernatu- 
raliter propagatus. Ergo per tales propositiones exclu- 
sivas non includitur, sed excluditur Mater ejus, 
pr;ocipue cum in multis auctoritatibus persona Vir- 
giiiis exprimatur; sicut et in locutione in qua per- 
.sonse (7.) Patris aliquid in divinis atlribuitur cum 
dictione e.\clusiva, non includuntur, .sed exclu- 
dunltir person;^e Filii et Sjjiritus Sancli, si in tali 
lociitione tales personse exprimerentur. » — Ha!c 
Joannes de Neapoli, quem in boc sequitur Guillel- 
mus de Gannato in suo tractatu de Vera innocentia 
Matriti Dei. 

Ad argumentum principale respondet Joannes de 
Neapoli dupliciter : cc Primo, quod non est simile 
de angelis ; quia in eis non potest esse peccatum per 
originem contractum, eo quod unus non originatiir 
al) alio, sed omnes immediate creati sunt a Deo. Vel 
potest dici, et melius, quod, sicut non refert ad boc 
quod aer possit dici magis lucidus quam aqua, dato 
quod quandoque fuerit tenebrosus, sic in proposito, 
cum spiritualis puritas sit per carentiam impuritatis 
culpoe, quam causat lux divin;e grati;e, beata Virgo, 
qu;Te plus Jiabuit divinai gratitC quam quyecum(|ue 
alia pura creatura, ideo nituit majori puritate quam 
quaicumque alia pura creatura, dato quod quando- 
que fuerit subjecta cuIpiB originali ; sicut etiam 
potest dici aliquid magis album, dato quod quando- 
que fiiorit nigrum. )) — H;oc Joannos de x\eapoU. 
— Et eamdem solutionem in virlute ponit Albertus, 
in suo Mariali, in capitulo ubi probat Mariam 
babuisse puritatem in summo. Dicit enim (piod 
(( ideo dicitur purissima, quia plus babuit de luce 
grati;i' ». — Et sic palet ad argumentum, quod fun- 
(i;itur iii (juadain falsa consequentia, scilicet hac : 
Maria fuit purior angelis; igitur, sicut angeli nun- 
(piam fuerunt subjecti poccato, ita nec beata Virgo; 
({WM conseqiientia non valet. 

Et haic omnia sint dicta cum oinnimoda reveren- 
tia Matris Dei sine temeraria assertione. 

Veium posset ali([iiis dicere quod concliisio prin- 
cipalis uou sit secuudum mentem beati Tbom;v', 
cujus vostigia se^pior; (|iiia ipse lenet oppositum , 
1. Senlent., dist. 44, q. 1, art. \\, in solulione ter- 
tii, ubi expre.s.se dicit sic : « Puritas iutoudilur per 
recessum a contrario. Et ideo potest ali(jui(l croatum 
inv(Muri, qiio nibil purius esse potest in rebus 

^a) personiv — iicrsoiia Vr 



DISTINCTIO IV. — QU^STIO I, 



41 



creatis, si nulla peccati contasione inquinatum sit. 
Et tali.s fuit puritas beatse Virj^inis, (jute a peccalo 
originali et actuali immunis fuit. Fuit (a) tamen suh 
Deo, inquantum erat potentia ad peccandum in ea, 
etc. » — Dicitur primo, quod ex illis verbis non 
habetur quod beata Virj^o, in primo instanti su;o 
conceptionis, habuerit illam purilatem aut immu- 
nitalem a peccato, sed post conceptionem suam et 
sanctificationem. Et ita bene stat quod fuerit conce- 
pta in peccalo orii^inali, et tamen quod habuent 
pryedictam puritatem, pro diversis mensuris. — 
Secundo, dicitur quod, dato quod sanctus Thomas, 
in 1. Sentent., senserit beatam Virginem nunquam 
subjacuisse peccato ; tamen, in omnibus suis ope- 
ribus, quse postea edidit, o})positum tenuit et scri- 
psit ; quia etiam beatus Augustinus fecit Hbrum 
Reh'aclationam. Et ideo standum est ultimis deter- 
minationibus, et non primis. 

Et hcGC de concbisione sufficiant. De qua benedi- 
ctus Deus, et sua beatissima Virgo Mater. Amen(6). 



y 



DISTINCTIO IV. 



QUiESTIO I. 

UTRUM BEATA VIRGO ACTIVE IN CHRISTI 

CONCEPTIONE ALIQUID EGERIT, PROPTER QUOD MATER DEI 

PROPRIE DICI POSSIT 

^l^^^tRCA quartam distinctionem 3. Senten- 
.(3//jjnj^ tlarum, quseritur : Utrum beata Virgo 
Ac^ aliquid active egerit in conceptione Chri- 
:^^ sti, propter quod veraciter possit dici 
mater Dei. 

Et arguitui- quod sic. Omnes virtutes animse vege- 
tabilis sunt activae, sicut dicit Commentator, '2. dc 
Anhiia (comm. 33). Sed potentia generativa tam in 
mare quam in foemina pertinet ad animam vegeta- 
bilem. Ergo tam in mare quam in foemina operatur 
ad conceptionem prolis. 

In oppositum arguitur : Quia principium acti- 



(a) Fuit. — Om.Pr. 

(o) DieSdoc. 1854, a summo Pontifice Pio IX, fiiit doctrina 
catholica .sequentibus verliis solemniter diftinita : Declara- 
nius, pronuritiainua et defininius, doctrinam , quas tenei, 
beatissiniam Virginem Mariam in printo instanti su;e 
Conceptionis fuisse singulari oninipotentis Dei gratia et 
privilegio, intuitu meritorum Christi Jesu Salvatoris hu- 
niani generis, ab omni originalis cidpx labe prxservatam 
immunein, esse a l)eo revelatani alque idcircu ab omnibus 
/idelibus /irmiter constanterquc crcdenUam. 



vum in generalione dicitur ratio seminalis. Sed (a), 
sicut dicit Augustinus, 10. Supcr Genesim ad iille- 
ram (cap. 20 et21), (6) corpus Christi ex sola male- 
ria corporali per divinam conceptionis formationis- 
que rationem de Virgine assumptum est, non autem 
.secundum aliquam rationem seminalcm humanam. 
Ergo beala Virgo nihil active fecit in conceptione 
corporis Christi. 

In hac qu;estione sunt tres articuli. In primo 
ponentur conclusiones. In secundo objectiones. In 
teitio solutiones. 



AIITICULUS I. 

PONUNTUR CONCLUSIONER 

Quantum ad primum articulum, sit hicc 

Prima conclusio : Quod iu ipsa conceptione 
CJiristi be.Mta Viryo niliil active operata est, sed 
solaui materiam ministravit; operata est tamen 
ante conceptionem aliquid active, prseparando 
materiam ut esset apta conceptui. 

Hanc conclusionem ponit sanctus Thomas, 3 p., 
q. 32, art. 4, ubi sic dicit : « Quidam dicunt bea- 
tam Virginem aliquid active esse operatam in con- 
ceptione Chri.sti, et naturali virtute et supernatu- 
rali. Naturali quidem virtute : quia ponunt quod in 
qualibet materia naturali e.st aliquod activum prin- 
cipium ; alioquin credunt quod non esset transmu- 
tatio (y) iiaturaHs. In quo decipiuntur; quia tran.s- 
mutatio (S) dicitur naturalis propter principium 
intrinsecum, non solum activum, sed etiam passi- 
vum : expresse enim dicit Philosophus, 8. Physi- 
corum (t. c. 32), quod in gravibus et levibus est 
principium passivum motus naturalis, et non acti- 
vum ; nec est possibile quod materia agat ad sui for- 
mationem, quia non est actu, nec est possibile quod 
aliquid moveat seipsum , nisi dividatur in duas par- 
tes, quarum una sit movens et alia mota, quod in 
solis animatis contingit, ut probatur in 8. Physico- 
rum (t. c. 27). Supernaturali autein virtute : quia 
dicunt ad matrem requiri quod non solum mate- 
riam ministret, quae est sanguis menstruus, sed et 
semen, quod commixtum virili semini virtutem 
activam habeatin generatione; et quia in beata Vir- 
gine, nulla fuit facta resolutio seminis propter inte- 
gerrimam ejus virginitatem, dicunt quod Spiritus 
Sanctus supernaturaliter ei tribuit virtutem activam 
in conceptione corporis Christi, quam aliae matres 
liabent per semen resolutum. Sed hoc non potest 

(a) Sed. — Om. Pr. 

(6) sed. — Ad. Pr. 

(y) transinulalio. — translalio Pr. 

(S) transmutatio. — translatio Pr. 



42 



LIBIU III. SENTENTIAHU.M 



stare : qnia, cun) quffilihet res sit proptersuam ope- 
rationein, ut dicitur, 2. de CccJo (t. c. 17), natura 
non dislingueret, ad opus generationis, sexum maris 
et foeminai, nisi esset distincta operatio maris ah 
operatione foemin;i' ; in generatione autem distingui- 
tur o|)eratio agenlis, et patientis; unde relinquitur 
quod tota virlus activa sit ex parte maris, passiva 
autem ex parte foemina; : propter quod in plantis in 
quibus utraque vis commiscetur, non est distin- 
ctio maris et fwminiE. Quia ergo beata Virgo non hoc 
accej^it ut esset paler Christi, sed mater, consequens 
est quod non accepit potentiam activam in conce- 
ptione Christi, sive (a) aliquid egerit, ex quo sequi- 
tur ipsam patrem fuisse Ciiristi , sive nihil egerit, 
»it quidani dicunt, ex quosequitur hujusn)odi poten- 
tiam activam sibi frustra fuisse collatam. Et ideo 
dicendum est quod in ipsa conceptione Chrisli, 
beata Virgo nihil active operata est, sed solam niate- 
riam ministravit; operata tamen est ante concejitio- 
nem ahquid active, prajparando materiam ut esset 
apta conceptui. » — Udac ille. 

Eamdem conclusionem ponit, 3. Sentent., dist. 3, 
q. 2, art. 1, ubi, reprobatis tribus opinionibus, sic 
dicit : « Ad esse malrem , sohim suflicit maleriam 
ministi'are; quod non sufficit ad esse palrem. Pio- 
pter quod beata Virgo maler dicilur, et non pater. 
Et hoc quidem videtur secundum intentionem Phi- 
losophi, secundumquam perfeclissime salvatui'virgi- 
nitas matris, et vera maternitas; unde est fidei 
maxime consona. Hanc igitur viam tenendo, dicen- 
dum videtur quod in conceptione prolis invenitur 
triplex actio. Una qu*. est principalis, scilicet forma- 
tio et orgaiiizatio corporis (6); et respectu hujus 
actionis agens est tantum pater, mater vero solum 
materiam minislrat. Alia autem actio est proccedens 
istam actionem, et est prajparatio ad ipsam. Cum 
enim generatio naturalis sit ex determinata materia, 
eo quod unusquisque aclus in propria materia fit, 
sicut dicit Pliilosophus, 2. de Anima (t. c. 26), 
oportet quod formatio prolis fiat ex materia conve- 
nienti, et non ex quacum^iue. Unde oportet esse ali- 
(luam virtutem agenlem, per quam (y) pneparetur 
mateiia ad conceptum. Sicut aulem (o) dicit Philo- 
sophus, 2. Physicorum (t. c. 25), ars qua; opera- 
tur formam , principatur et imperat ei quai pi;jepa- 
rat maleiiam ; sicut ars compaginans navem ei quai 
complanat ligua. Et ideo virtus qu;e pra;parat male- 
riam ad conceptum, est imperfecta respeclu ejus 
quffi ex materia pra^parala j)rolem format. H:cc 
autem virtns pr:(>parans, est matris, quaj est impei- 
fecta i-especlu viilutis activ:c quie est in jiatre. Unde 
lUiilosophus dicil in 15. de AnimaUbut<{de Genev. 



(%) sire. — Om. Pr. 
(6) Cltvisli. — A(). Pf. 
(y) (lunin. — (juci)i Vv. 
(6) aulcin. — cniin Pr. 



animal., lib. 1, cap. 20), quod mulier est sicut 
ptier, qui nondum potcst generare. Tertia actio est 
concomitans vel sequens principalem actionem. Sicut 
enim Jocus facit ad bonitatem generationis, ita et 
dispositio matricis operatur ad bonam dispositionem 
prolis, quasi praibens fomentum ; et hoc est quod 
dicit Avicenna, in capitulo de diluviis : Matrix 
non facit (a) nisi ad meliorationem concepti. 
Secundum hoc, ergo, dico quod in principali for- 
inalione vel actione formationis corporis Chrisli, 
nihil fuit, ex parte beat;je Virginis, quod e.sset acli- 
vum : sed illud quod beata Virgo ministravit, se 
habuit materialitertantum ad hanc actionem ; virtus 
autem divina fecit totum quod fit in aliis conceptio- 
nibus (6) per virtutem seminis quod est a patre ; et 
ideo Damascenus (de Fid. Orth., lib. 3, cap. 2) 
dicit divinam virtutem, quasi divinum semen. In 
secunda vero et tertia actione, heata Virgo aliquid 
active operata est, sicut et aliai matres; unde et 
vera mater fuit. » — II:ec ille in forma. 

Ex quibus potest formari talis ratio : beata Virgo 
fuit mater Christi , et non pater. Sed ad matrem non 
pertinet nisi materiam mini.strare ; non autem ali- 
quid aclive operari ad formationem et organizatio- 
nem prolis, quia lioc est solius patris. Ergo beata 
Virgo niliil active operata est ad illam organizatio- 
nem. Minor probatur per hoc quod dicit Philo.so- 
phus, 15. de Animalihas [de Gener. animal., 
lib. 1, cap. 20) : Vir dat formam et principium 
niotus, fcemina corpus ct materiam; sicut accidit 
in lacte coagulato , qiiod corpus exit ex lacte , et 
(oagulatio cx coagulo. Et post pauca suhdit : Mani- 
festum est quod mas cst operans, et foemina 
patiens; sicut erit scamnum ex carpentario et 
ligno. 

Secunda conclusio (y) est qnod heata AMrflo 
veracitor el proprie dicitur et est maler Dei et 
hominis. 

Hanc ponit sanctus Thomas, 3 p., q. 35, art. 3; 
nani probat quod beata Virgo est mater Chrisli. Ubi 
sic dicit (o) : (( Beala Virgo est vera et naturalis 
mater Christi. Sicut enim supra dictum est (3 p., 
q. 5, art. 2), corpus Christi non est de coelo alla- 
lum, sicut Valenlinus h;ereticus posuit, sed de Vir- 
gine matie sumpluin, et ex purissimis sanguinibus 
ejus formatum ; et hoc solum requiritur ad rationem 
matris, ul ex supradictis patet (3 p., q. 31, art. 5). 
Unde beata Virgo vere esl mater Chiisti. » — Hsec 
ille. — In quarlo vei'o articulo sic dicit : (( Omne 
nomen significans (e) in concrelo aliquani naluram, 



(a) facil. — fuit Pr. 

(6) cuiiceplionibus. — aclionibus Pr, 

(y) conclusio. — cnjo Pr. 

(6) dicit. — Om. Pr. 

(e) siijni/icans. — signans Pr. 



DISTINCTIO IV. — QU^STIO I. 



43 



potestsupponere pro qualibet hypostasi illius natunr. 
Cum autem unio incarnationis sit facta in hypostasi, 
manifestum est quod hoc nomen Deus potest sup|)0- 
nere pro hypostasi hal)ente humanam naturam et 
divinam. Et ideo quidquid convenit humanse naturtc 
et divimx', potest attribui illi personic, sive secun- 
dum quod pro ea supponit nomen significans (a) 
divinam naturam, sive secundum quod pro ea sup- 
ponit nomen significans (6') humanam naturam. Con- 
cipi autem et nasci personse attribuitur et hypostasi 
secundum naturam illam in qua concipitur et nasci- 
tur. Cum ergo in ipso principio conceptionis fuerit 
humana natura assumpta a divina persona, conse- 
quens est quod vere possit dici de persona divina 
esse conceptum et natum de Virgine. Ex hoc autem 
ahqua dicitur mater aUcujus, quod eum concepit et 
genuit. Unde consequens est quod non potest negai"i, 
beatam Virginem esse matrem Dei, nisi ponendo 
quod humanitas prius fuisset subjecta conceptioni et 
nativitati quam homo ille fuisset filius Dei, sicut 
Photinus posuit : vel quod humanitas non fuisset 
assumpta in unitate personic vel hypostasis Verbi 
Dei, sicut posuit Nestorius; quorum utrumque est 
erroneum. Unde h;Greticum est negare beatam Vir- 
ginem esse niatrem Dei. » — Hsec ille. 

Eamdem conclusionem ponit, 3. Sentent., distin- 
clione prajsenti, q. 2, art. 1 et 2. Et intendit 
talem rationem : Qufficumque foemina concipit et 
gignit hypostasim et per'sonam divinam, eo modo 
qui competit fceminae, vere potest dici Mater Dei. 
Sed beata Maria est hujusmodi. Ergo, etc. 

Tertia conclusio est quod Spiritus Sanctus non 
debet dici paler Christi secundum deilatein, nec 
secundum liumanitatem. 

Hanc conclusionem ponit beatus Thomas, 3 p., 
q. 32, art. 3, ubi sic : (( Nomina paternitatis et 
fiUationis et matei^nitatis generationem consequun- 
tur. Non tamen quamlibet ; sed tantum proprie gene- 
rationem viventium, et praecipue (y) animalium : 
non enim dicimus quod ignis genitus sit fiUus ignis 
generantis, nisi forte secundum metaphoram ; sed 
hoc solum dicimus in animaUbus, quorum genera- 
tio est magis perfecta. Nec tamen omne quod in ani- 
maUbus generatur, filiationis nomen accipit; sed 
solum iUud quod generatur in simiUtudinem gene- 
rantis : unde, sicut dicit Augustinus {EncliiriiL, 
cap. 39), non dicimus quod capiUus qui nascitur ex 
homine, sit filius hominis; nec etiam dicimus quod 
homo c[ui nascitur, sit fiUus seminis : quia nec 
capiUus habet simiUtudinem liominis, nec homo 
qui nascitur habet simiUtudinem seminis, sed 



(a) significans. — signans l'v. 
(S) significans. — signans Vr. 
(y) preecipue. — pvxcise Pr. 



hominis generantis. Et si quidem perfecta sit simili- 
tudo, erit peifecta fih'atio, tam in divinis quam in 
humanis; si aiitem sit simiUtudo iniperfecla, est et 
fiUatio imperfecta : sicut in homine est quacdam 
simiUtudo imperfecta Dei (a), et inquantum creatus 
est ad imaginem Dei (6), et inquantum recreatus 
secundum simiiitudinem gratise ; et ideo utroque 
modo potest homo dici fiUus Dei, quia sciUcet est 
creatus ad imaginem Dei, et quia est ei per gratiam 
assimilatus. Est autem considerandum quod iUud 
quod dicitur dc aUquo secundum perfectam ratio- 
nem, non est dicendum de iUo secundum rationem 
imperfectam ; sicut, quia Socrates dicitur homo 
naturaUter, secundum propriam rationem hominis, 
nunquam dicitur homo secundum illam significa- 
tionem qua pictura hominis dicitur homo, Ucet 
forte ipse assimiletur aUeri homini. Christus autem 
est FiUusDei secundum perfectam rationem fiUatio- 
nis. Unde, quamvis secundum humanam naturam 
sit creatus et justificatus, non tamen debet dici filius 
Dei , neque ratione creationis, neque ratione justifi- 
cationis, sed solum ratione generationis a^terna?, 
secundum quod est FiUus sohus Patris. Et ideo 
nuUo modo debet dici fiUus Spiritus Sancti, nec 
etiam totius Trinitatis. » — Ha?c ille. 

Eamdem conckisionem ponit, 3. Sentent., proc- 
senti distinctione, q. 1, art. 2, quam probat eisdem 
rationibus et auctoritate Augustini (Enchirid., 
cap. 38 et seq.) quam Magister recitat in Uttera. 

Et in hoc primus articulus terminatur. 

ARTICULUS II. 

PONUNTUR OBJECTIONES 
§ 1. — CONTRA PRIMAM CONCLUSIONEM 

Argumenta Scoti. — Quantum ad secundum 
articulum, arguitur contra concUisiones. Et quidem 
contra primam arguit Scotus (dist. 4, q. 1), pro- 
bando quod mater agat aUquid in formatione pro- 
Us. 

Primo. Quia formam ejusdem speciei sequitur 
potentianaturaUsejusdem speciei. Sed masetfoemiua 
sunt ejusdem speciei, 10. Metaphysicx (t.- c. 25). 
Ergo formas eorum sequitur potentia ejusdem ratio- 
nis. Ergo, si formam unius consequitur potentia 
vegetativa activa, similiter et alterius (y). 

Confirmatur. Quia anima (o) vegetativa iUius et 
istius differrent sicut activa et passiva ; et ita essent 
alterius rationis potenti;c omnino. 

Secundo. Pater plus (e) diUgit filium suum natu- 

(a) a verbo sicut usqiie ad Dei, oin. Pr. 

(g) Dei. — Om. Pr. 

(y) alterius. — aliam Pr. 

I 6) aninia. — alias Pr. 

{t) plus. — Om. Pr, 



44 



LIBIU 111. SKNTENTIAUUM 



raliler, sicut unusquisque diligit opus suum, quam 
e c.onverso, 8. EUiironim (cap. 12), et 9. (cap. 7); 
et pro (a) hoc assij^nalur ratio, quod (6) l)enefaciens 
plus dili^it beneficiatum quam econtra. Sed mater 
plus diligit fiiium suum quam pater, 8. EHiico- 
rinn (cap. 12). Er},'^^ videtur quod filius aliquomodo 
sit ejus opus. 

Tertio. Quia filius aliquando plus assimilatur 
matri quam patri. liiilur in matre est aliqua virtus 
activa. Tenet consequentia; quia agens intendit sihi 
assimilare encclum, ita quod efTectus nulli assimi- 
latur, nisi (y) propter aliquam actionem. — Si dica- 
tur quod semen palris principaliler intendit assimi- 
lare prolem patri : sed propter inol)edientiam mate- 
riiT', deficit abeo (juod iniendit, et facit quod potcst; 
et ideo, cum transniutatio non fiat in quodlibet, sed 
in oppositum, assimilat opposito, et ila matri ; — 
Contra hoc arguitur. Quia tunc calidum impeditum, 
et pro[)ter impedimentum non potenssibi assimilare 
effectum, assimilabii eum frigido; quod videtur 
impossibile, (juia ipsum impeditum tantummodo 
non assimilabit sibi, sed si assimiletur frigido, hoc 
erit ab alio agente, non tamen a calido impedilo. 
Sic in proposito, ex impedimento resistente virtuti 
activic patris, tanium habetur ista negatio, quod 
proles non assimilatur patri ; sed non assimilatur 
alteri, nisi ex aliqua causa activa alia. Et si illa 
detur in proposito ex parte matris, habetur proposi- 
tum. 

Quarlo. Matrem tantum esse quasi vas in quo 
sicut in loco conveniente (8) generatur proles, et de 
aliquo ejus ut de materia, non videtur plus dare 
matri quam terrge in generatione miner?p, si de ali- 
quo ejus generatur minera : et sic ipsa terra conti- 
nens illud aliquid sicut locus conveniens generationi 
talis corporis, erit maier ejus (e); immo non vide- 
tur plus dare quam animali respectu generationis 
vermis, ex oo quod generatur ex aliquo humore 
putrefacto, et hoc in loco conveniente generationi 
suae : et ita nihil deficeret quin esset mater illius 
vermis (C); nisi quod vermis non est ejusdem spe- 
ciei ; sed hoc non tollil, si equus dicatur pater muho, 
et asina mater. 

Quiiito spccialiter de beata Virgine : quia dicit 
Damascenus (c/fi Fide orlhodoxa , lib. 3, cap. 2) : 
virluiem tribuens s^tsceptivam simul, et generati- 
vain ; si autem tantummodo esset i^rincipium passi- 
vum, non videtur quare Damascenus copularet vir- 



(a) pro. — pr.r Pr. 

(6) quod. — quare Pr. 

(y) ni.si. — Om. Pr. 

(5) loco convcniente. — continente IV. 

(e) .sic ipsa terra continens illud aliquid, sicut locus 
conveniens gencrationi tatis corpnris, erit inater ejus. 
— ipsa terra coiitinrns, est aliquid concurrens sicut locus 
conrcnicns ijcticrationi talis cnrriiptionis Pr. 

(0 ;• vcrbis e.v co quod usquo ad vcrmis, oin. Pr. 



tuti susceptivffi virlutem generativam. — Hscc Sco- 
tus in forma. 

§ 2. — CONTRA SECUNDAM CONCLUSIONEM 

I. Argumenta Durandi. — Contra secundam 
conclusioneu) , arguit Durandus (dist. 4, q. 2), pro- 
bando quod li;cc propositio non sit propria : Beata 
Virgo est mater Dei ; quia, ut dicit, ista pnedicatio 
non est omnino propria, Deus est homo ; igitur, ex 
hoc quod ])eata Maria est mater hominis, non .sequi- 
tur quod sit proprie mater Dei. Assumptum vero 
probat (a) 

Primo sic. Quia propositio affirmativa est vera et 
piopria ex identitate pncdicati cum subjecto; ergo, 
iibi est major identitas, ibi est major veritas et pro- 
prietas. Sed dicendo Pctrus est homo , ibi est major 
identitas praedicati cum subjecto, quam dicendo 
Deus est Jiomo. Igitur ibi est major veritas et pro- 
prietas. Minor probaiur. Quia dicendo Petrus est 
homo , ibi est identiias per se pnedicati cum subje- 
cto : e.st enim in primo modo dicendi per se ; nec 
Petrus, manens Petrus, potest non esse homo. Cum 
autem dicitur Deus est homo, ibi non est idenlitas 
per se pra^dicati cum subjecto : ista enim non est in 
primo modo dicendi per se, Deus est homo , quia 
Deus, manens Deus, potest non esse homo. Igitur 
major est identiias prajdicati cum subjecto in illa 
Petrns est Jiomo, quam in ista Deus est homo. Et 
haec fuit minor. Sequitur ergo conclusio. 

Secundo. Quia, cum dicitur Petrus est homo, 
supposiium Petri no'n constituitur per aliam natu- 
ram quam per illam qua^ importatur formaliter 
nomine hominis. Sed cum dicitur Deus est homo, 
suppositum divinum (S) constituitur pcraliam naiu- 
lam magis quam (y) per illam naturam quce impor- 
taiur formaliter (5) nomine hominis. Ergo, de vir- 
tuie locutionis, major identitas esi inter pra^dicaium 
eisubjectum, cum dicitur Petrus esl homo, quam 
cum dicitur Deus cst homo; et per consequens 
major proprielas. 

Tertio. Quia homo de quocumque pncdicatur 
omnino proprie, praidicatur in quid ; cum non sit 
(lonominaiivum. Sed homo non potcst proprie (e) 
praedicari in quid de Deo. Ergo ista non est omnino 
propria, Drus est homo. Minor probatur. Quia illud 
non pnedicatur proprie de aliquo in quid, quod non 
proprie respondetur ad iniorrogationcm factam per 
quid. Sed ad interrogationem factam. Quidest Deus, 
non proprie n^spondetur homo : quia quid quirrit de 
essentia (^), sicut quale de qualitato, et quantumde 



(a) igitur. — Ad. Pr. 

(6) non. — Ad. Pr. 

(y) per aliam naturam magis quam. — formaliter Pr. 

(o) formaliter. — Oin. Pr. 

(e) propric. — Om. Pr. 

(;;) csscntia. — cssc Pr. 



DISTINCTIO IV. — QU^STIO I. 



4o 



quantitale ; eadem aulem essentia non iniportatur per 
h;ec nomina (a) DeKx et /(()»/o, licet sit idem suppo- 
silum habens in se utramque essenliam. Ergo, etc. 

Qiiarto. Quia proprietas pvosdicationis denomina- 
tivyo non stat cum omnirnoda proprietate pracdica- 
tionis in quid : nec eryo {^S) e converso; unde non 
proprie dicitur, Socrates est humanatus, quia pro- 
prie dicitur, Socrates est homo. Sed , secundum 
Damascenum (de Fid. Orth.), lib. 3 (cap. 2), ista 
est propria, Deus eat humcwatus. Ergo ista non est 
omnino propria, Deus est Iioino. — Gonfirmatur. 
Quia, si Deus assumpsisset naturam carnis inani- 
matae, ista esset magis propria, Deus est incarna- 
tus, quam ista, Deus est caro. Ergo similiterin pro- 
posilo, haic est magis propria, Deus est hunuinatus, 
quam ista , i)eMS es/ horiio. 

Quinto. Quia diversaj naturse exsistentes in eodem 
supposito, non praidicantur omnino proprie de se 
invicem , nisi utraque vel saltem altera sumatur 
denominative ; utraque, ut dicendo : album est 
musicum (y); vel altera, ut Socrates est albus. Et 
causa est, quia duse naturse in eodem supposito ali- 
quomodo se habent ut partes totius subsistentis; 
pars autem non pnicdicatur omnino proprie de toto, 
vel de aha parte, nisi denominative. Gum igitur 
divina natura et humana in Ghristo (5) sint aUquo 
modo partes unius suppositi subsistentis in utraque 
natura, unde Damascenus {de Fld. Orth., hb. 3, 
cap. 3) dicit personam Verbi post incarnationem 
esse compositam, videtur quod una non possit 
omnino proprie prsedicari de aha, nisi utraque vel 
saltem altera sumatur denominative, ut dicendo 
Deus est humanatus , vel aha hujusmodi. Dicendo 
autem, Deus est homo , vel homo est Deus, neutra 
denominative sumitur : quamvis utraque concretive 
sumatur : non autem est idem concretum et deno- 
minativum. Ergo illa propositio, Deus est hoino , 
non est omnino seque propria sicut ista, Socrates 
est homo , vel Deus est huinanatus, quamvis sit 
vera. Quod autem concretum et denominativum non 
sint omnino idem, potissime in substantiis, declarat 
dicens quod in substantiis invenitur triplex differen- 
tia nominum, scilicet abstractum, et concretum, et 
denominativum, ut humanitas, homo, humanatus; 
in accidentibus autem, duplex tantum, scilicet 
abstractum, ut albedo, et concretum seu denomina- 
tivum quae in unum coincidunt, ut album. Et causa 
est, quia quaedam est concretio naturai ad supposi- 
tum proprium, ut humanitatis ad hominem ; aha 
est concretio accidentis ad subjectum, ut albedinis 
ad Socratem. Gum igitur natura accidentahs pro- 
prium suppositum non constituat, sed in aheno 



(a) hsec nomina. — hoc nomen Pr. 

(6) ergo. — Om. Pr. 

(y) musicum. — muUum Pr. 

(6) in Chrlsto. — Om. Pr. 



subjfctive exsistat, ideo in accidentibus non est 
concretio naturaa ad suppositum, nisi quia concernit 
ipsum, mediate vel immediate, ut subjectum ; et 
quia concretio accidentis ad subjectum est denomi- 
nativa et non essentiahs, eo quod accidens compara- 
tur ad subjectum ut forma accidentahs, ideo in 
omnibus accidentibus, omne concretum est denomi- 
nativum. Substantia autem constituit proprium 
suppositum , nec est pars ejus, immo dicit totum ; 
propter quod invenitur quoddam concretum ex con- 
cretione naturai ad suppositum, ut homo, quod 
tamen non est denominativum, quia omnis deno- 
rninatio esta parte formah, vel materiah quantitativa, 
vel potentiah, nisi sit denominatio ab ahquo extrin- 
seco ; et ideo per comparationem ad tale suppositum, 
cujus totam naturam dicit abstractum, non potest 
inveniri ahquod concretum , quod denominative 
praDdicetur de eo : unde non bene dicitur Socrates 
est humanatus, sed Jionw; dicitur tamen quod 
Socrates est humanus ; sed tunc humanus non sumi- 
tur in sensu denominativo ab humana natura, sed 
accipitur pro mansueto. Si vero tahs natura inve- 
niatur in supposito jam per aham naturam consti- 
tuto, sicut natura humana est in Ghristo per mira- 
culum, respectu tahs suppositi invenitur in tali 
natura concretum denominativum ; unde bene dici- 
tur, Deus est humanatus : quia natura (a) respe- 
ctu tahs suppositi habet rationem partis, et non 
rationem totius; et ideo, ut videtur (6), debet prsc- 
dicari solum denominative de iUo, et non essentiah- 
ter et in quid, si volumus omnino servare proprie- 
tatem locutionis, ut dicendo, Deus est liumancctus, 
et non Deus est homo : quamvis et ihud sit verum, 
licet forte non usquequaque ita proprium sicut illa, 
Socrates est homo, nec Scriptura, necdoctoressem- 
perservant omnimodam proprietatem in dictis suis. 
— Haec Durandus in forma. 

II. Argumenta Scoti. — Gontra eamdem (y) 
arguitScotus (dist. 7, q. 1) 

Primo, quod illa pracdicatio non sit per se primo 
raodo. Quia, hcet pniedicatum cum in se sit substan- 
tia non accidat subjecto, nec econtra, nec ambo ah- 
cui tertio, et ideo dicta prsedicatio non sit prsedica- 
tio per accidens, eo modo quo loquitur metaphysi- 
cus, tamen non sequitur quod sit per se, loquendo 
loo^ice; sicut nec ista, rationale est animal , ubi 
prsedicatum et subjectum eodem modo se habent : 
immo est per accidens, logice loquendo, quia prse- 
dicatum est extra inteUectum subjecti, hcet neu- 
trum extremum per accidens insit alteri , nec eorum 
unio sit accidentahs. Sic in proposito. 

Secundo. Quia ista non est proprie per se, Chri- 



(a) natura. — Om. Pr. 

(g) videlur. — dicitur Pr. 

(y) Contra eamdem. — Om. Pr. 



46 



Lllilll ill. SENTENTIAHUM 



stufi esl liomn; f[iiia, licet pncdicatnm sil de ralione 
snljjecti, tamen snbjectnm nullum conceptum habet 
))er se imum ; sicut nec snl)jectum istius, homo 
ulhns cst coloratHS (a). Igitur mullo minus hsec est 
per se, /^cms rs/ lioino. 

Tertio. Quia ])r;e(li(;atum dictte propositionis se 
habet, respectu subjecti, ut prsedicabile accidentis, 
et non ut species : cpiia praedicatum non est de 
ratione snbjecti, et advenit sul)jecto exsistenti in 
actu completo, ita (6) ut possit ab eo abesse ; et 
quoad hoc videtur habere similem habitudinem 
respectu subjecti, qualem (y) habet illud praedica- 
tum quod dicitur accidens. 

Qiiarlo ar^uit (piod illa praidicatio non sit solum 
secundum idenlitalem suppositi. Quia tunceritpro- 
cessus in infinitum. Nam, dicendo Deus est homo, 
ibi certe implicatur quod Deus est suppositum quod 
est homo; et ista implicatio pnedicat hominem de 
illo quod implicatur. Et tunc, si pryedicatum acci- 
j)iatur formaliter, habetur (o) propositum; si autem 
tantum pro supposito implicato, est processus in 
infinitum. 

Quinto. Quia natura non pncdicatur de supposito 
tantummodo per identitatem (e), sed formaliter. 
Igitur, etc. 



§3. 



CONTRA TERTIAM CONCLUSIONEM 



Argumenta Durandi. — Contra tertiam con- 
clusionem, arguit Durandus (dist. 4, q. 1); et vult 
probare quod Spiritus Sanctus possit dici pater Cbri- 
sti, cum duplici determinatione, quarum una sit a 
])arte subjecti, et alia a parte prsedicati, ut dicendo 
quod Christus, in quantum homo, est filius Spiritus 
Sancti per creationem vel adoptionem. Et 

Primo quod per creationem , jiatet sic. Creatio est 
])roduc.tio alicujus,nullo pResu])posito. Sed Christus, 
secundum quod homo est, est productus a Spiritu 
Sancto, nullo praesupposito in eo inquantum homo, 
({uamvis prcesupjiosila sit in eo j^ersona subsistens 
in natur-a divina. Ergo Christus, secundum quod 
homo, jiotest dici filius Spiritus Sancti }ier creatio- 
nem ; non autem nisi ex parle subjecti ponatur ista 
determinatio secundum quod homo, quia Christus 
non estsecundum se totum productus de nihilo, sed 
solum (juoad humanam naturam. 

Secundo. De filio autem per adoptionem, patet. 
Quia adoptio facit de eo qui non est filius per natu- 
ram vel naturalem generationem, filium per gra- 
tiam. Chrislus autem, secundum (\\uh[ homo, non 
est filius Spiritus Sancti per natuiam, et habet 
secundum humanam naturam gratiam a Spiritu 



fa) cnloratKs. — albus Pr. 

(8) ita. — Oin. Pr. 

(y) (lualeni. — (juale Pr. 

(5j liabclur. — liabel Vr. 

(e) per iilenlitalein. — identitate Pr. 



Sanclo, secundum quam fit adoj)tio filiorum Dei. 
Ergo Christus, secundum quod homo, potest dici 
lilius Spiritus Sancti per adoptionem. 

Tertio, Quia auctoritates sanctorum, potissime 
Aiigusliiii, negantes Chrislum esse filium Spiritus 
Sancti j)er creationem vel adoptionem , intelligenda^ 
sunt, quod tales propositiones non debent concedi , 
nisi cum prscdictis determinationibus. Multa enim 
verificantur de aliquo termino cum determinatione 
a(Jjuncta, qua? negantur de illo absolute : tequivoca- 
tiones enim et analogiic terminantur per adjuncta. 
Sed quia pracdicta verba praestabant simplicibus 
occasionem erroris Arii et Nestorii : quorum pri- 
mus, scilicet Arius, dicit Christum esse puram 
cieaturam, (a) ideo noluit Augustinus dicere Chri- 
stum e.sse filium Spiritus Sancti per creationem ; 
alius autem, scilicet Nestorius, posuit in Chrislo 
duas personas, et unionem ij)sarum esse sohim per 
gratiam adoptionis, propter quod Augustinus noluit 
dicere Christum esse filium Spiritus Sancti per ad- 
optionem. 

Et in hoc secundus articulusterminatur. 



ARTIGULUS III. 

PONUNTUR SOLUTIONES 

§ 1. — Ad ARGUMENTA CONTRA PRIMAM 
GONCLUSIONEM 

Ad argumenta Scoti. — Quantum ad tertium 
articulum, respondendum est objectionibus supra- 
dictis. Et ideo 

Ad primum contra primam conclusionem, dici- 
tur quod nihil concludit contra conclusionem. Quia, 
concesso quod vegetaliva potentia foeminae sii activa, 
non tamen sequitur quod sit prolis formativa, sed 
(juod habeat ahquam actionem pncviam forma- 
tioni (6), vel consequentem formationem. Et sic in 
argumento est fallacia consequentis. Unde hoc ai^u- 
mentum solvit sanctus Thomas, 3. Sentent., dist. 3, 
q* 2, art. 1, in solutione quinti, ubi sic dicit : 
cc Potentia generativa activa est. Sed hicc potentia 
j)erfecte est in viro; unde ejus actio se extendit 
usque ad formationem generati. In foemina autem 
est imperfecta ; unde non se extendit ejus actio nisi 
ad priejiarationem (y) materiae. )) — Haec ille. — 
Simile ponit, 3 p., q. 32, art. 4, in solutione 
secundi, ubi sic dicit : cc Polentia generativa in 
foemina, est imperfecta respectu potentiae genera- 
tiv;c quue est in mare. Et ideo sicut in artibus ars 
inferior disponit materiam, arsautem superior indu- 



(a) et. — Ad. Pr. 

(6) actionon pr.Tviani fonnationi. — forynationem pri- 
mam actioncni formatione Pr. 

(y) privparationem. — opcrationem Pr. 



DISTINCTIO IV. — QU^STIO I. 



47 



cit formam, nt dicitur, 2. PlnjtiicoruDi. (t. c. 25); 
ita eliam virtiis generativa foemin;r. pnieparat mate- 
riam, virtus autem activa maris format materiam 
pra?paratam. » — Uscc ille. 

A(l confirmationem, patet per idem. Quia non 
dicimus quod potentia generativa foeminoc sit omnino 
passivat, et nullo modo activa; sed quod est quid 
imperfectum in genere potentise activai, sicut et 
foemina est quid imperfectum in specie. 

Ad secundum dicitur, primo, quod filius aliquo 
modo est opus matris propter actionem prscceden- 
tem formationem et propter actionem consequen- 
tem. Non tamen conceditur quod sit ejus opus 
quoad formationem ejus ; sed est fallacia consequen- 
tis. Secundo, dicitur quod major dilectio foeminse ad 
prolem quam maris ad eamdem , non arguit tantani 
nec majorem activitatem (a) foemina:; ad prolem, 
quia aliunde consurgit illa majoritas dilectionis, 
sicut ostendit Aristoteles ubi allegatur (8. EtJiico- 
rum, cap. 12) : quia scilicet matres magis possunt 
scire qui sunt earum fdii quam patres, et quia 
prius tempore matres exconvictu concipiunt amoris 
affectum ad filios quam patres. 

Ad tertium dicitnr, secundum praidicta, quod in 
matre est aliqua virtus activa generativa prolis ex 
qua provenit talis assimilatio prolis ad matrem. 
Quod autem quandoque proles plus assimiletur 
matri quam patri, non arguit illam activitatem (6) 
quam intendit arguens; quia si consequentia illa 
valeret, utique concluderet quod ista persona plus 
agit ad formationem prolis cui plus assimilatur pro- 
les, et sic foemina in tali casu plns ageret quam vir, 
et sic potius esset pater quam vir; quod falsum est. 
Unde autem sit quod proles plus assimiletur fceminte 
minus agenti quam patri plus agenti, habet aique 
reddere rationem arguens sicut et nos. Ideo dicitur 
quod hoc non ideo est, quia mater in taU casu se 
habeat active in formatione prolis, sicut vult 
arguens; nec ideo quia se habeat pure passive, ut 
imponit nobis ; sed ideo, quia virtus paterni semi- 
nis, cum sitdebilis, non potest perducere (y) mate- 
riam quam ministrat mater, ad completam assimi- 
lationem patris, sed perducit eam ad illud ad quod 
est in potentia magis proxima, infra eamdem spe- 
ciem, cum patre, scilicet ad assimihxtionem matris. 
Nec dicimus, ut tingit responsio quam arguens reci- 
tat, quod forma patris et forma matris, sive natura- 
les potentiifi, aut alia accidentia consequentia, sint 
contraria, sicut calidum et frigidum ; aut illo modo 
opposita, quo procedit rephca contra responsionem 
ibi datam ; sed dicimus quod materia quam mater 
ministrat in tali casu, est magis disposita et in 
potentia magis proxima ad accidentia matris quam 



(a) activitalem. — accidentalitatem Pr. 
(o) activitatem. — accidentalitatem Pr. 
(y) perducere. — producere Pr. 



patris, et infra eamdem speciem cum patre ; ct ideo 
virtus paterni seminis cum infhientia corporis coele- 
stis assimihit eam plus matri quam patri, Ad hoc 
etiam potest multum conferre imaginatio fa?min;e 
tempore coitus, ex (pia potest contingere quod foctus 
conceptus non assimiletur patri, nec matri, sed ali- 
cui imagini pictai in camera. Unde in statu innocen- 
ti» foeminte genitai fuissent ex tali vehementi ima- 
ginatione, ut ostendit sanctus Thomas, 1 p., q. 99, 
art. 3, ad2""'. 

Ad quarium dicitur, quod ratio illa non procedit 
contra nos, quia plus damus matri quam vasi vel 
loco in quo generatur minera (a), et plus quam ani- 
mali respectu vermis ex eo geniti, quia nec locus, 
nec alia quaj ibi adducuntur, habent illasduasactio- 
nes, quas nos attribuimus matri respectu prolis. 
Unde sanctus Thomas, 3. Scntent., dist. 3, q. 2, 
art. 1, in sohitione quarti, sic dicit : « Praibeie 
materiam simphciter ad generationem ahcujus, non 
facit matrem ; sed prajbere talem materiam sic praj- 
paratam, est id quod facit matrem. In Hgno enim 
non est potentia naturalis ut ex eo fiat scamnum, 
cum per agens naturale in actum non compleatur; 
simihter, nec in hmo terra;, ut ex eo fiat homo. 
Unde quod inducitur, non est simile. » — Ha^c ille. 

Ad quintum respondit in forma beatus Thomas, 
ibidem (ad 1"""), sic dicens : <i In conceptione Chri- 
sti fuit duplex miraculum : unum, quod fcemina 
concepit Deum ; aliud, quod virgo peperit fihum. 
Quantum ergo ad primum, beata Virgo se habebat 
ad conceptionem secundum potentiam obedientiai 
tantum, et adhuc multo remotius quam costa viri , 
ut ex ea muher formaretur : in tahbus enim simul 
datur actus et potentia ad actum, secundum quam (6) 
dici possit quod hoc est possibile. Sed quantum ad 
secundum, habebat Virgo potentiam passivam, 
naturalem, talem quae per agens naturale in actum 
reduci posset. Unde, quantum ad primurn , dicit 
(Damascenus, de Fid. Orth., lib, 3, cap, 2) : 
Potentiam receptivam Dei Verbi; quantum vero 
ad secundum (y), dicit : Simul autem ct generati- 
vam. Utramque enim potentiam reduxit in actum 
virtus Spiritus Sancti. » — Hkc ilie. — Item, in 
solutione secundi, sic dicit : « Potentia passiva 
potest accipi dupliciter> Vel secundum substantiam 
potentiaj ; et sic potentia fuerat ante in beata Vir- 
gine. Vel secundum quod potentia passiva sua^ ope- 
rationiconjungitur; ettalepossenon habetpatiens(o), 
nisi ab agente; sicut dicimus quod visibile mo- 
vendo visum, dat sibi posse videre in actu. Et per 
hunc modum Spiritus Sanctus Virgini potentiam 
generandi dedit. » — Hajc ille. — Item, 3 p., q. 32, 



(a) minera. — mirra Pr. 
(8) quam. — quem Pr. 
(y) secundum. — secundam Pr. 
(5) patiens. — passibilis Pr. 



48 



LIBKI ill. SENTENTIAHU.M 



art. 4, in soliillone primi, sic dicil : « Illa conce- 
ptio hahuit tria privilegia, .scilicet : quod e.sset sine 
peccato orifjiinali ; quod e.sset non puri honninis, sed 
Dei et hominis ; item , quod esset conceptio virginis. 
Et ha^c tria hahuit a Spiritu Sancto. Et ideo Dama- 
scenus (ihid.), quanlum ad primum, dicit quod 
Spiritiis Sanduii supervenit Virgini, purgans 
ipHftm, id est, pra^servans, ne cum peccato originaH 
conciperet; quantum ad secundum, dicit : Et virlu- 
lem suiicrpfivam Vrrhi Doi tribuena, id est, ut 
conciperet Verhum Dei ; quantum ad tertium , dicit : 
Sirnul autem (a) et generativam, ut scihcet manens 
virgo posset generare, non quidem active, sed pas- 
sive, sicutali;e matres hoc consequuntur ex semine 
viri. » — Hsec ille. 

§ 2. — Ad argumenta contra secundam 
conclusionem 

I. Ad argumenta Durandi. — Ad argumenta 
contra secundam conchisionem, dicitur quod ista 
propositio, Deus est homo, non solum estvera, sed 
etiam propria. El de hoc sanctus Thomas, 3. Sen- 
tent., dist. 7, q. 1 , ait. 1, sic dicit : « H?ec propo.si- 
tio Deus est horno, ah omnihus conceditur. Sed 
diversimode a diversis. Secundum enim tertiam 
opiuionem, ost praidicatio per inhajrentiam ; sicut 
cmn dic\\.ur lioino est albus , quiaponitquod humana 
natura accideiilahter advenit divinas. Et secundum 
hocestvalde impropria ex duahus partihus. Primo, 
quia partes humanai natume vocat hominem, sciUcet 
animam et corims; quod improprie dicitur : non 
enim j^roprie dicitur quod partes sunt (6) totum, 
sed (juod lolum est (y) ex partihus; unde non potest 
proprie dici quod anima et corpus sint homo. 
Secundo, quia, si hoc etiam proprie diceretur, 
taiiien cuni h;pc duo secundum hanc opinionem 
adveiiiant Fiho Dei quasi hahilus, non potest pro- 
prie homo praidicari de Deonisi denominative; sicut 
nec vestis de homine, sed dicilur homo vestitus. Ita 
ctiam Ivccc opinio dicit quod dicitur homo, quia hahel 
liominem et partes humanai natura?. Unde non pro- 
prie dicetur homo, sed humaiiatus ; sicut homo vesti- 
tus dicitur, non autem vestis dicitur. IJnde est con- 
Ira veritatem Sacra^ Scripturai et (o) Symhoh, qua' 
Deum homineni factum dicunt (s). Et propter hoc 
e.st h;i'retica. Secundum vero primani ojiinionem, est 
pi-aidicalio per identitatem, non per informationem. 
Deus enim supponit suppositum ffiternum, quod 
(juideiii non iiiformatiir pcr forinam significatam por 
hoc noiiien honio , sed informalur per ipsum suppo- 
situm humanLC naturuj, quod est aiiud u supposito 

(a) aiiln)!. — Om. Pr. 
(C) siiiil. — xiiil l*r. 
(y) est. — Orn. IV. 
(S)('/.— Om. Pr. 
(e) (iicuiU. — ilicil Pr. 



di vin;e natunc ; et quia isla supposita sunl (y.) eadem 
per.sona, ratione hujus identitatis potest fieri praedi- 
catio de se (6) invicem, ut sit sensus, Deus est 
homo, id est, ille, scihcet Christus, qui est liomo; 
et est similis modus praidicandi, sicut cum dicitur, 
Es.sentia est Pater, quia es.sentia divina est idem 
secundum rem cum supposito quod informatur 
paternitate, guamvis ipsa non informetur paterni- 
lale. Sed lioc non potest stare. Quia hoc quod dicit 
duo supposita esse eamdein personam, non potest 
intelhgi ni.si duohus modis. Primo, quod ex diiobus 
suppositis constituatur una persona ; et sic neutrum 
illorum suppositorum esset vel diceretur esse illa 
persona : quia quod constituitur ex ahquihus, non 
prujdicatur de iliis ; unde expositiva istius, Deus est 
homo, scihcet : ille qui est Deus, est homo, erit 
falsa, quantum ad utramque partem, quia nec Deus 
esset illa persona, nec illa persona esset (y) homo. 
Sed hic non est intellectus ejus ; quia non ponit per- 
sonam compositam, sed simpHcem. Alio modo potest 
intelhgi, ut suppositum divinae naturm sit ista per- 
sona simplex secundum rem, et illa persona simplex 
sit illud suppositum humana^ natura^ quod ei adve- 
nit post assumptionem. Sed lioc est oinnino impossi- 
hile, cum imphcet contradictionem , scihcet quod 
iUud quod advenit, sit distinctum in sua singulari- 
tate, et sit idem iUi exsistenti cui advenit : idem 
enim est quod est secundum suhstantiam unum ; 
unum autem est indivisum in se, et ah ahis divi- 
sum (o) : unde suppositum humanie naturae quod 
advenit divinaj personae, esset (e) distinctum a divina 
persona inquantum est singulare per .se, et esset non 
distinctum inquantum estidem ei ; unde iUa persona 
invenietur habere identitatem cum uno supposito- 
rum, scihcet cum supposito divin» naturae, non 
autem cum supposito humanae naturae : et propter 
hoc expositiva hujus locutionis, Deus est homo : 
scihcel, ille qui est Deus, est homo, est falsa, quan- 
tum ad aUeram partem ; quia iUa persona non est 
homo, quamvis Deus sit iUa persona : unde non 
potest eam verificare. Et ideo sola opinio secunda 
vera est, quia verificat eam. Potest enim ponere 
quod, cum dicitur, Deus est homo , est proedicatio 
per informationem essentialem , quia ly Deus suppo- 
iiit suppositum personae FiUi, et hoc idem est sup- 
positum humanae natunr per iUam naturam infor- 
inatuin secundum niodum inteUigendi, inquantum 
subsistit in ea. Unde, sicut hrec est vera et propria, 
Petrus est homo , ita ista, Deus est homo. Est 
tamen dilTerentia in hoc, quod in ista, Petrus est 
homo, praedicatum inest suhjecto ratione suppositi 
et ratione formoc importatai per subjectum; sed in 

(■x) in. — Ad. Pr. 

(o) se. — Om. Pr. 

(y) esset. — est Pr. 

{l) in se, et ah aliis liivisuin. — Oni. Pr. 

(£) et. - Ad. Pr. 



DISTINC.TIO IV. — QU/KSTK) I. 



49 



hac, DeuH est homo, pracdicatiim non inest subje- 
cto ratione formaj importatiTC per subjectum : non 
enim convenit ei ratione divinitatis, sed ralione siip- 
positi. Hoc autem sufficit ad lioc quod sit vcra, qiiia 
propositio non verificatur ratione formaj significatai 
in supposito, sed ratione suppositi. » — Hncc ille. 

Item, in solutione quinti argumenti, sic dicit : 
(( Cum dicifur Deiis est homo, ly Deus supponit 
personam Filii, et significat (a) divinitatem. Propo- 
sitio autem non verificatur ratione significati (6), sed 
ratione suppositi. Et cum hoc suppositum sit sul)si- 
stens in natura humana, hoc nomen ho))io per se 
prucdicatur de ipso. Unde, secundum quod est vera, 
est pra^dicatio per se, sicut ista Pctms est hoiiio. 
Unde non sequitur quod possit praidicari de omni- 
bus quibus inest forma significata (y) per hocnomen 
Dcus ; quia non est per se ex parte formoc signifi- 
catae (o), sed ex parte suppositi. Et hoc est singulare 
in ista materia, quia nunquam alibi invenitur quod 
sit suppositum unum essentiahter in duabus naturis 
subsistens. Et ideo non potest dici quod sit per acci- 
dens sicut hoec, alhum est liomo. IUud enim quod 
est suppositum hominis per se, non est pars signifi- 
cationis hujus nominis album : album enim solam 
quahtatem significat^s), cum nomen significet unum, 
ex albedine autem et subjecto non fit unum simpH- 
citer; unde hoc nomen album copulat suum subje- 
ctum quasi extrinsecum. Dcus autem importat sup- 
positum divinas naturas, quod et idem est humanai, 
non quasi extrinsecum , sed sicut clausum in signifi- 
catione hujus nominis homo. Et ideo haic non est 
per accidens, Deus est homo , sed habet aliquid 
simile cura illis qua? sunt per accidens, inquantum 
prsedicatum non inest subjecto ratione formce impor- 
tataj per subjectum. )) — Hoec ille. — Item, in solu- 
tione sexti, sic dicit : (( Ha^c est pradicatio per 
essentiam : non quod deitas sit humanitas ; sed quia 
suppositum divinaj naturse essentiaHter est supposi- 
tum natura^ humanas : et hoc significat locutio. » 
— Hffic iHe. 

Item, 3 p., q. 16, art. 1, sic dicit : (( Suppo- 
nendo (^), inquit, secundum veritatem fidei catho- 
Hcae, quod vera (7i)natura divina unita est cum vera 
natura humana, non solum in persona, sed etiam in 
supposito vel hypostasi, dicimus esse veram hanc 
propositionem et propriam, Dcus est homo, non 
solum propter veritatem terminorum , quia sciHcet 
Christus est verus Deus et verus homo, sed etiam 
propter veritatem prsedicationis. Nomen enim signi- 
ficans naturam communem in concreto potest sup- 



(a) significat. — signat Pr. 

(6) significati. — signati Pr. 

(y) signi/icata. — signata Pr. 

(6) significatae. — signatae Pr. 

(t) significat. — signat Pr. 

(:;) Supponendo. — Supponendum est Pr. 

(ti) ve7'a. — vna Pr. 



ponere pro quoHbet contentcrum in natura com- 
muni; sicut hoc nomen homo, potest supponere 
pro quoHbet homine singulaii. Et ita hoc nomen 
Deus, ex modo suk significationis potest supponere 
pro persona FiHi Dei. De quoHbet autem supposito 
aHcujus natura;, potest vere et proprie prajdicari 
nomen significans (a) iUam naturara in concreto; 
sicut de Socrate et Platone vere et proprie pra3(Hca- 
tur liomo. Quia ergo persona FiHi Dei, pro quasup- 
ponit Jioc nomen Deus, est suppositum naturai 
humanoe, vere et propiie hoc nomen Jiomo praidi- 
catur de hoc nomine Deits, secundum quod siippo- 
nit pro persona FiHi Dei. » — Ha^c iHe. — Item, 
ibidem, in solutione primi : (( Quando, inquit, 
diversffi forma? non possunt convenire inunum sup- 
positum, tunc oportet quod propositio sit in mate- 
ria remota, cujus subjectum significat (6) unam iUa- 
rum formarum, et pra;dicatum aHam ; sed quando 
duaj formaj possunt convenire in unum suppositum, 
non est matei'ia remota, sed naturaHs, vel contin- 
gens : sicut cum dico, album est musicum. Natura 
autem divina et humana, quaravis sint maxime 
distantes, tamen conveniunt per Incarnationis myste- 
rium in uno supposito, cui neutra iHarum inest pei- 
accidens, sed secundum se. Et ideo haic propositio 
Deiis est homo, non est in materia remota, nec in 
materia contingenti, sed in materia naturaH, et 
praidicatur homo de Deo non per accidens, sed per 
se, sicut species (y) de sua hypostasi, non quideni 
ratione form» significatoe (8) per hoc nomen Deus, 
sed ratione suppositi quod est hypostasis humanai 
naturai. » — Ha^c ille. — Ex quibus apparet quo- 
modo ista propositio, Deus est homo, non solur.i 
est vera, immo propria. Tunc, 

Ad primum argumentum Durandi in oppositum, 
negatur minor. Dicitur enim quod subjectum et 
praidicatum hujus, Deus est homo , tantam identita- 
tem hal)ent in sensu quo est vera, quantam habent 
subjectum et praidicatum hujus, Socmtes est homo : 
quia in prima subjectum et prajdicatum habent 
identitatem suppositi, quia subjectum supponit pro 
supposito divinae naturai, et pra^dicatum pro suppo- 
sito naturae humanre ; suppositum autem hujus et 
illius naturoe idem est indivisum tantre indivisibili- 
tatis (e), quantie suppositum importatum per subje- 
ctura secunda^, et (Q est idera suppo.sito importato 
per praidicatum ejus; unde, sicut in secunda subje- 
ctum et prajdicatura supponunt pro eodem, ita 
in prima. Veruratamen subjectum et praedicatum 
secundoe raagis significant (t)) idem quam in prima. 



[t.) signi/icans. — siynans Pr. 

(6) significat. — signat Pr. 

(y) species. — Om. Pr. 

(6) significatae. — signatse Pr. 

(e) indivisibilitalis. — Om. Pr. 

(0 et. — Om. Pr. 

(r,) signi/icant. — signant Pr. 



V. — 4 



5)0 



LIBF^l III. SENTENTIARUM 



Et ideo secunda potest dici magis propria extensive, 
quia plurihus modis est propria ; non autem inlen- 
sive. Nec valet probatio minoris bifurcata. Cum 
enim dicit quod ista, Deus cst homo , non est in 
primo mododicendi per se, negatur. Sed notandum 
quod aliqua propositio potest dici in primo modo 
dicendi per se dupliciter. Primo modo, quia praedi- 
catum cst de ratione subjecti ; et isto modo hiec pro- 
positio, Deus est homo, non est in primo modo 
dicendi per se. Secundo modo, quia forma signifi- 
cata per prscdicatum essentialiter informat supposi- 
tum pro quo supponit subjectum, licet non sit de 
ratione form;c significata3 per subjectum, nec intrin- 
seca supposito illius formai vel naturae, tanquam 
ipsius constitutiva, aut dans esse tali supposito, sed 
potius tracta ad esse suppositi ; et hoc modo haec est 
per se in primo modo, Deus est homo. Ulterius, 
cum dicitur quod Deus, manens Deus, potest non 
esse homo, etc, — dicitur quod ex hoc bene con- 
cluditur quod secunda est magis necessaria quam 
prima ; et quod aliquem modum perseitatis habet, 
quem non habet prima, scilicet quod praedicatum 
est de ratione subjecti ; et quod secunda est pluribus 
modis propria quam prima : quod superius est con- 
cessum. 

Ad secundum negatur principalis consequentia, 
quia talis constitutio non arguit intensiorem identi- 
tatem pryedicati cum subjecto, vel, ut verius loquar, 
rei pro qua supponit subjectum, cuni re pro qua 
supponit praidicatum, sed solum quod forma signi- 
ficata per prsedicatum, magis identificatur form» 
significata^ per subjectum ; quod conceditur : quia, 
ut sajpe dictum est , ista propositio , Dcus cst homo , 
non est vera nec propria, ratione formarum quas 
significant subjectum et pra^dicatum, sed ratione 
suppositi utriusque naturai vel formae. 

Ad tertium negatur minor. Dicitur enim quod 
hoc nomen homo pra^dicaturdehoc nomine Dens in 
quid, non ratione formaj significatse, sed ratione 
suppositi. Et ad probationem minoris, dicitur quod, 
ad pricdicationem in quid proprie dictam, non 
requiritur quod eadem essentia importetur per sub- 
jectum et pncdicatum, sed sufficit quod sit idem 
suppositum utriusque natunc, et quod neutra illa- 
rum insit ei per accidens, sed per se et essentiahter 
informet illud. Sic est in proposito. In creaturis 
tamen, ubi nullum suppositum essentialiter infor- 
matur duabus natuT'is, l)ene requititur ad pncdica- 
tioiiem in (juid, illud quod arguens dicit; sed in 
divinis, socusest. 

Ad qunrlum negatur minor, proprie loquendo de 
denominatione. Ista enim praidicatio, Deus rst 
liunuoifilus, non est proprie denominativa, sicut 
nec i;?ta, Persona Filii osl divina; (juia omnis deno- 
minalio sumilur ai) ah(|uo accidente, vel habente 
modum accidentis. Item, si argumentum valeret, et 
minor «'s.>;el veni, non solum probaret quod ista, 



Dcus cst Iiomo, e.s.set impropria, immo quod esset (a) 
falsa. Dico ergo quod ista, Deus est humanatus, 
non est denominativa, cum forma importata per 
pra:!dicatum, essentiahter informet illud pro quo 
supponit subjectum. Habet tamen aliquid simile 
cum praedicatione denominativa, in hoc quod forma 
significata (6) per prsedicatum, non est de rationc 
formse importatse per subjectum, nec constituit ejus 
suppositum, .sed advenit ei prius constituto. Ulte- 
rius, dicitur quod pnrdicatio isto modo denomina- 
tiva, potest stare cum propria praedicatione in quid 
etperse,ubi idem suppositum quiddificatur duabus 
naturis, una per prius et alia per posterius : potis- 
sime cum 'tale .suppositum uni earum est omnino 
idem secundum rem, alteri vero non, sed unitum 
illi ; et rursus cum tale suppositum noviter quiddi- 
ficatur tah natura non sibi coaeva. Item, cum dici- 
tur, Deus cst hurnanatus, importatur respectus 
unionis unius naturae ad aliam ; cum vero dicitur, 
Deus est homo , importatur indivisio illarum natu- 
rarum in esse substantiah, et informatio suppositi 
divini per naturam humanam ; et ideo quod addu- 
citur de Petro, vel Socrate, qui potest dici homo, et 
non potest dici humanatus, non est ad propositum , 
quia Socrates non prasextitit suae humanitati, qua 
quiddificatur, sicut persona Fihi Dei. — Ad confir- 
mationem, patet per simile; quia in casu illo, quae- 
libet harum esset vera et propria, Deus est caro, 
propter informationem essentialem, et ista, Deus 
cst mcarnatus, propter novitatem illius informa- 
tionis, et propter multa alia. 

Adquintum negatur major, si universaliter intel- 
ligatur, sicut oportet. Habet enim instantiam, 
quando diversae naturae sic in supposito eodem 
uniuntur, quod quaehbet illarum essentialiter infor- 
mat illud, et neutrum inest ei per accidens, sed 
quaelibet per se, nec dant diversa esse illi supposito, 
sed una illarum trahitur ad esse alterius, sicut est 
in proposito. Hujus autem simile non reperitur in 
creaturis. Et ideo simile quod adducitur de musica 
et albedine non valet. Et ad probationem majoris per 
rationem, dicitur primo, quod si probatio illa valet, 
non solum concludit quod haec sit falsa vel impro- 
pria, Deus est homo, quia pars non proprie prKdi- 
catur de alia parte, immo quod haec sil falsa vel 
impropria, Pcrsona Cliristi est Dcus, quia pars non 
pnodicatur de toto. Hoc autem est erroneum. Ergo 
probatio nulla est. Secundo, dicitur quod non omnis 
pnedicatio qua nomen significans (y) partem pnv^ii- 
catur (ie nomine significant(^ (8) totum vel aliam par- 
tem, est falsa, vel impropria, aut denominativa ; 
immo potest esse praedicatio essentialis, sicut patet 



(a) esset. — est Pr. 
(6) sigiii/icala. — signala Pr. 
(y) signi/ivans. — signam Pr. 
(gj significanlc. — signante Pr. 



DISTINCTIO IV. — QU^STIO I. 



bl 



de ista, homo est animatus, liomo est rattonalis, 
homo est corporcHS aut materialis, et de istis, 
animatum csl maleriale, aut conrposilum ex ele- 
menlis: immo communiter differentia essentialis 
speciei sumitur ab ejus parte, et similiter genus. 
Tertio, dicitur quod in illa dcclaratione quam ponit 
de differentia intcr concretum et denominativum, 
contradicit sibi ipsi : quia ex una parte dicit quod 
quando diversai naturse concurrunt in eodem suppo- 
sito, utraque se habet sicut pars suppositi ; ot in 
sequentibus dicit quod natura substantialis nullo- 
modo est pars sui suppositi, dato quod in illo sup- 
posito concurrant alisc naturai accidentales. Quarto, 
dicitur quod falsum est quod natura substantialis sit 
eadem realiter cum suo supposito ; immo est quasi 
pars ejus, ut alias dicetur. 

II. Ad argumenta Scoti. — Ad primum Scoti 
patet responsio per solutionem primi Durandi (a). 
Conceditur enim quod ista, Deus est homo , non est 
in primo modo dicendi per se, stricte sumendo, 
sicut sumit logicus ; quia prffidicatum non est de 
ratione subjecti. Habet tamen aliquem modum per- 
seitatis, qui sufficit ad hoc quod sit propria, et nul- 
lo modo impropria. Dicitur ulterius, quod ista, Deus 
est homo, est magis per se quam illa, rationale est 
animal : quia forma importata per hoc prsedicatum 
animal, se habet ad formam importatam per sub- 
jectum, sicut materia ad formam, et sicut potentia 
ad actum ; modo prsedicatio materiae de forma , et 
potentiae de suo actu , impropria est, et parum habet 
de perseitate, cum prsedicatum debeat esse forma- 
lius vel aeque formale subjecto, vel saltem se habere 
ad illud per modum formse. Si tamen concedatur 
quod neutra sit per se logicaliter stricte, sufficit 
quod perseitatem metaphysicam habeat, et logica- 
lem noQ ita stricte dictam. Iterum, istud argumen- 
tum, sicut et prsecedentia, fundatur in duabus falsis 
propositionibus vel consequentiis : quarum prima 
est , quod nulla propositio est propria , nisi sit per se , 
vel in quid ; secunda est, quod omnis propositio est 
impropria, quge non habet omnem modum proprie- 
tatis. 

Ad secundum negatur antecedens. Et ad proba- 
tionem, dicitur quod hoc nomen Christus habet 
conceptum per se unum sufficienti perseitate; quia 
scilicet unio naturarum quas importat, non est per 
accidens, sed per se, quia una trahitur ad esse alte- 
rius, ut alias dicetur; et ideo non est simile de con- 
ceptu hujus nominis Christus, et de conceptu hujus 
complexi homo alhus. Dicitur ulterius , quod ad 
praedicationem per se, non requiritur quod subje- 
ctum habeat conceptum per se unum, nisi loqua- 
mur de perseitate logica stricte sumpta. De hoc san- 
ctus Thomas, 3. iSententiarum , dist. 10, q. 1, 



(a) Durandi. — Om. Pr. 



art. 2, in responsione ad tertiam qua^stiunculam, sic 
dicit : (( In propositionibus per se, aliter estex parte 
subjecti, et aliter ex parte proedicati : quia ex parte 
subjecti, sufficit quod secundum unum tantum 
eorum quae continentur in subjecto, prffidicatum 
per se subjecto (a) conveniat ; ex parte autem prsedi- 
cati, oportet quod quidquid est in praedicato, per se 
conveniat subjecto. Unde haec non est per se, Homo 
est animal alhum; hsec autem est per se, Homo 
alhus est animal. » — Hffic ille. 

Ad tertium negatur antecedens, si intelligatur 
quod proedicatum dict^e propositionis nullo modo per 
se conveniat subjecto, sed mere per accidens. Et ail 
probationem antecedentis, patet per dicta ad pri- 
mum Durandi (6) ; quia hac (y) est qua^dam perseitas 
singularis, cujus exemplum in creaturis non inve- 
nitur. Et licet haec prseciicatio conveniat cum pniedi- 
catione accidentis logici, in illis tribus quas tangit 
argumentum : quia scilicet praedicatum non est de 
ratione subjecti, et quia forma significata per prse- 
dicatum advenit rei significatse per subjectum post 
ejus esse completum, et quia praedicatum potest 
affirmari et negari successive de subjecto stante con- 
stantia subjecti ; tamen in hoc differt, quia praedi- 
catum accidentale logicum significat formam, acci- 
dentaliter informantem illud pro quo supponit sub- 
jectum, et non concurrentem in idem esse exsisten- 
tise cum illo, sed dantem quoddam esse accidentale 
cum unione accidentali ejus ad tale suppositum ; 
quse omnia longe sunt a mysterio Incarnationis. 

Ad quartum dicitur quod argumentum optime 
concludit quod illa prsedicatio non solum est vera 
propter identitatem suppositi duarum naturarum ; 
immo propter essentialem informationem suppositi 
ab utraque natura, licet aliter et aliter ab hac et ab 
illa. 

Ad quintum patet per idem. 

§ 3, — Ad argumenta contra tertiam 
conclusionem 

Ad argumenta Durandi. — Ad primum con- 

tra tertiam conclusionem, dicitur negando principa- 
lem consequentiam ibi factam, quse est talis in vir- 
tute : Christus, secundum quod homo, habet esse 
per creationem a Spiritu Sancto; igitur, secundum 
quod homo, est filius per creationem Spiritus San- 
cti. De hoc sanctus Thomas, 3. Sententiarum , 
distinctione praesenti, q. 1, art. 2 (q'* 1), in solu- 
tione primi, sic dicit : « Non est dicendum Christum 
secundum hominem esse filium Patris per creatio- 
nem, neque ratione formationis corporis Christi, 
nisi quatenus illa formatio terminatur ad unionem 



(a) subjecto. — Om. Pr 
(g) Durandi. — Om. Pi 
(y) hxc. — hoc Pr. 



52 



LlBRl III. SENTENTIARUM 



personalom, per qiiam isle homo est naturalis filius 
Dei (a) Patris.» — Haoc ille. — Ex quibus habetur, 
quod creatio non dat creatura; quod possit dici fihus 
vel filia Dei per creationem, quando talis creatio ter- 
minatur ad personalem unionem filiationis naturahs 
Dei, et natura per creationem producta nullum 
novum suppositum constituit, nec novo supposito 
advenit, cui possit competere fihatio tahs secundum 
quid, sicut est in proposito. 

Ad secundum palet per idem : quia, hcet Fihus 
Dei secundum humanain naturam habeat gratiam 
gratum facientem et gratis datam a Spiritu Sancto, 
tamen quia terminus ilhus gratificationis est natu- 
rahs Dei fihatio, ideo nuHo modo debet dici fihus 
S])iritus Sancti, vel totius Trinitatis, per adoptio- 
nem. Dc hocsanctus Thomas, 3p., q. 32, art. 3, in 
sohitione secundi, sic dicit : (( Homines qui spiri- 
tualiter formantur a Spiritu Sancto, non possunt 
dici fihi Dei secundum perfectam rationem fihatlo- 
nis; et ideo dicuntur fihi Dei secundum imperfectam 
fihationem, quaj est secundum simihtudinem gra- 
tiai, quifi est a tota Trinitate. Sed de Christo est aha 
ratio. )) — Htcc iUe. — Item , 3. Sententiarum , 
dist. 10, q. 2, art. 2, q'» 3, sic dicit : (( Christus 
nuHo modo est dicendus fihus adoptionis : quia ei 
competit ex natura sua, secundum quam aeternali- 
ter (6) a Patre nascitur, habere jus in hscreditate 
paterna ; quia omnia quic habet Pater, sua sunt, ut 
dicitur, Joan. 16 (v. 15); unde hocjus non acquiri- 
tur ei per gratiam advenientem , ut possit dici fihus 
adoptivus. )) — Hicc ihe. — Ex quibus patet quod (y) 
consequentia principahs, in qua fundatur argu- 
mentum, non valet. Non enim sequitur : iste per 
gratiam est fihus Dei secundum quod homo ; ergo 
est fihus Dei adoptivus secundum quod homo. Opor- 
tet enim plus addere in antecedente, scihcet quod 
gratia sibi dala non faciat eum Fihum Dei natura- 
lem ; gratia autem data Christo, fecit eum Fihum 
Dei naturalem inquantum est homo, quia unio 
humanitatis terminata est ad unitatem personalem 
fihationis divinoe. Et quod phis est, Christus non 
habet aham filiationem realem praiter iham, ut 
ahas (dist. 7 et 8) dicetur. De lioc sanctus Tbomas, 
3 p., q. 23, art. 4, sic dicit : (( Fihatio proprie com- 
polit personaj vel hypostasi, non autem natunc. In 
Cbristo autem non est aha persona vel hypostasis 
quam increata, cui competit osse fihum por natu- 
ram. Fihalio aulem adoptionis est qua-dam parlici- 
patasimilitudo fihationis naturahs. Non autem dici- 
tur ahquid tale participatione, quod per se dicitur, 
Et idco Cbiistus, qui est Fihus Doi nalurahs, 
nuilo modo potc^st dici fihus adoptivus. SiHiuuiiim 
autem ihos qui ponunt in Christo duas personas vel 



(«) Dei. — Om. Pr. 

(6) wternaliler. — essentialiter Pr. 

(y) (]uod. — qxiia Pr. 



duas liypostases, seu duo supposita, nihil proliibel 
rationabihter Christum hominem dici filium adopti- 
vum. )) — Ha)c illo. 

Ad terlium dicitur quod illa glossa est conlra 
mentem et dicta sanctorum ; unde Ambrosius, super 
illud Roman. 1 (v. 4), Qui prxdestinatus <>sl 
Filius Dei in virtute, sic dicit : Volvi ct revolvi 
Scripturas, Christum nunquam filium adopti- 
vum inveni. Et hoc argumentum facit sanctus Tbo- 
mas, 3. Sententiarum , dist. 10, ({. 2, art. 2, 
q''^ 3. 

Ad argumentum principale, patet responsio per 
priedicta. 

Et hoec de qua^stione prajsenti sufficiant. Benodi- 
ctus Deus. Amen. 



DISTINCTIO V. 



QU^STIO I. 

UTRUM UNIO NATUR j; mmE ET HUMAN^ IN CHRISTO 
SIT MAXIMA UNIO 

^l^^^mcA quintam distinctionem 3. Scntentia- 
\( 1^^%^ )"Hm, quffiritur : Ulrum unio natura- 
wv^w^ divinoe et humanaj in Christo sit maxin^a 
0^^=^i^ unio creata. 

Et arguitur quod non : Quia per unionem fit ali- 
quid unum. Sed ex unione anima) et corporis in 
nobis, fit aliquid unum in persona et natura ; ex 
unione autem divinai naturai et humanai in Chri.sto. 
solum fit aliquid unum in persona, et non in natura. 
Ergo major est unio anima} ad corpus, quam divina- 
natui;o ad humanam. Ergo talis unio nou importat 
maximam unitatem creatam. 

In oj)positum arguitur. Quia dicit Augustinus, 
1. de Trinitate (cap. 10), quod liouio potius est iu 
Filio (juam FHius in Patre. Filius auteni est in 
Palro i)er unitatom essentia}, homo autem est in 
Filio por unionem incarnalionis. Ergo major osl 
uuio incarnationis quam unio vel unilas diviniv 
es.sontia^, (puc tamon ost maxima unitatuni; ot sio. 
por 0(>Mso(|uons, unio iucarnatiouis imporlat maxi- 
mam unilatom. 

In hac (puvsliono sunt Iros artiouli. In primo 
ponoulur (onclusionos. In socundo ol)joclionos. In 
tortio solutionos. 



DISTiNCTIO V, — QU^STIO 1. 



53 



ARTIGULUS I. 

rONUNTUR CONCLUSIONES 

(Juantum ad prinium arliculum, sit 

Prima conclusio : Quod unio naturaruiu in 
tllirislo esl quitl creatuin. 

Hanc ponit sanclus Thomas, 3 p., (j. 2, ail. 7, 
ubi sic (iicit : « Unio de qua loquimur, est relatio 
quiTcdam, quse consideratur inter natiiram divinam 
et humanam, secundum quod conveniunt in una 
persona Fihi Dei. Omnis autem relatio qua; conside- 
ratur inter Deum et creaturam, realiter quidem est 
in creatura, per cujus mutationem talis relatio inna- 
scitur; non autem est realiter in Deo, sed tantuni 
secundum rationem, (|uia non nascitur secundum 
mutationem Dei. Sic igitur dicendum est quod haec 
unio de qua loquimur, non est in Deo realiter, sed 
secundum rationem tantum; in humana autem 
natura, quse crealura qua)dam est, est realiter. Et 
ideo opoi"tet dicere, quod sit quiddam (oc) creatum. >; 
lla?c ille. 

Ilem, 3. SenloUiarurii , pnesenti distinctione, 
q. i, art. 1, q''> 1, sic dicit : « Unio relatio quae- 
dam est. Omnis autem relatio, secundum Philoso- 
phum, in 5. Mclaplujslcie (t. c. 20), fundatur 
supra quantitatem , aut supra aliquid quod reduci- 
tui'ad genus quantitatis, aut supra actionem et pas- 
sionem. Unum autem reducitur ad genus quantita- 
tis, quasi principium quantitatis discreta;; et super 
ipsum fundatur identitas, secundum quod est unum 
in substantia ; et aiqualitas, secundum quod est 
unum in quantitate ; et similitudo, secundum quod 
est unum in quahtate. Uuitio autem est qua^dam 
actio vel passio, quia ex multis efficitur ahquo modo 
unum ; et hanc actionem sequitur ista relatio qua3 
est unio. Relationum autem, tani harum quam illa- 
rum , qua^dam innascuntur ex motu utriusque ter- 
mini ; et tunc oportet quod illaj relationes sint reali- 
ter in utroque extremorum, sicut paternitas et hujus- 
modi. Quaidam autem innascuutur ex motu unius, 
sine mutatione alterius; quod accidit in his quorum 
uiuun dependet ad alterum, sed non econtra, sicut 
scientia ad scitum ; et in tahhus relatio est secun- 
dum rem in eo quod dependet ad alterum , in altero 
vero est secundum rationem tantum. Cum ioitur in 
Incarnatione non sit facta ahqua mutatio in natura 
divina, sed in humana, quaj tracta est ad unitatem 
in persona divina, erit ha3c relatio secundum rem in 
natura humana, in diviua autem secundum ratio- 
nem tantum, secundum quod dicit Philosophus, in 
5. Metaphysicse (t. c. 20), quod aliqua sunt rela- 
tiva, non quia ipsa referantur, sed quia alia refe- 



(a) quiddam. — quoddani V 



runtur ad ipsa. Unde unio secundum rem creatura 
quiedam est. » — Ha3C ille. 

Ex quibus potest formari talis ratio : Omnis nova 
relatio creaturae ad Deum, consequens mutationem 
creaturai, est quid creatum vel concreatum. Sed 
unio naturarum in Christo, potissime humanitatis 
ad divinitatem, est (a) hujusmodi. Igitur, etc. 

Item, dist. 2, q. 2, art. 2, q''' 3, sic dicit : tc Inter 
humanam naturam et divinam necesse est cadere 
unionem mediam, non sicut causam, sed sicut effe- 
ctum conjunctionem naturarum consequentem. Est 
enim natura relationis, ut in aliis rerum generibus 
causam habeat ; quia minimum habet de natura 
entis, ut dicit Commentator, i2. Metaphijsicse 
(comm. iO). Unde, quamvis relatio per se non ter- 
minet rnotum, quia in ad aiiquid rion est motus, 
ut dicitur, 5. Physicorimi (t. c. iO); tamen ex hoc 
quod motus per se terminatur ad aliquod ens, de 
necessitate (6) consequitur relatio aHqua : sicut ex 
hoc quod motus alterationis terminatur ad albedi- 
nem , consequitur relatio similitudinis ad omnia 
alba; similiter etiam, ex hoc quod motus generatio- 
nis terminatur ad formam, consequitur hsec relatio 
secundum quam materia esse sub forma dicitur, Ita 
etiam ex hoc quod motus assumptionis naturse 
human;G terminatur ad personam, consequitur haec 
relatio quse unio dicitur. Unde unio medium est, 
non sicut assumptionem causans, sed potius sicut 
eam consequens ; sicut etiam aqua est medium in 
tactu, ex hocquod tangentia sunt humecta. » 

Secunda conclusio est quod unio differt realiter 
ab assumptione. 

Hanc ponit sanctus Thomas, 3. Sentent., distin- 
ctione prtesenti, q. i, art. i, q'» 3, ubi sic dicit : 
(( Prima dillerentia unionis et assumptionis est quod 
assumptio est actio vel passio, unio autem est tan- 
tum relatio ; quamvis etiam unitio (y) sit actio. 
Secunda differentia est, quia assumptio dicitur per 
comparationem ad terminum (5) a quo separatur vel 
accipitur id quod uniendum est ; sed unio dicitur 
per comparationem ad effectum sive terminum con- 
junctionis, qui est esse unum. Et inde sumitur ter- 
tia difterentia, quod uniens est unitum : quia uni- 
tum significatur secundum quod jam factum est 
unum ; assumptum autem secundum quod est in 
via ad hoc ; et ideo assumens non est assumptum. 
Quarta differentia est, quia assumptio determinat id 
ad quod fit conjunctio, in hoc quod dicitur assum- 
ptio quasi ad se sumptio; unio autem non; et ideo 
quicumque facit conjunctionem, potest dici unire; 



(a) est. — Om. Pr. 

(6) necessitate. — necesse Pr. 

(y) unitio. — unio Pr. 

(6) ad terminum. — a termino Pr. 



54 



LIBIII III. SENTENTIARUM 



non autem potest dici assumere, nisi sibi conjungat; 
unde Pater univit naturarn humanam divime, non 
autem assumpsit. Quinta differentia est, quia unio, 
quantum est de se, ffiqualiter respicit utrumque 
extremorum; assumplio aulem non, immo requirit 
esse fi.xum et stans in uno, ad quod aliud trahatur. 
Et inde est quod natura divina potest dici unita in 
persona naturaj humanaj, non autem potest dici 
assumpta. » — Huec ille. 

Item, 3 p., ubi supra (q. 2), art. 8, sic dicil : 
(( Unio importat relationem divinai natura^ et 
humana^, secundum quod conveniunt in una per- 
sona. Omnis autem relatio qusi incipit esse ex tem- 
pore, ex ahqua mutatione causatur. Mulatio autem 
consistit in actione et passione. Sic igitur dicendum, 
quod prima et principalis dillerentia inter unionem 
et assumptionem, est quod unio importat ipsam 
relationem, assumptio autem actionem, secundum 
quam (a) aliquis dicitur assumens, vel passionem, 
secundum quam ahquid dicitur assumptum. Ex hac 
autem dinerentia accipitur secundo aha differentia : 
nam assumptio dicitur sicut in fieri, unio autem 
sicut in facto esse; et ideo uniens dicitur esse uni- 
tum , assumens autem non dicitur esse assumptum. 
Natura enim humana significatur (6) ut in termino 
assumptionis ad hypostasim divinam, per hoc quod 
dicitur liomo; unde vere dicimus quod Fihus Dei, 
qui est uniens sibi naturam humanam , est homo. 
Sed natura humana in se considerata, in ahstracto, 
significatur (y) ut assumpta; non autem dicimus 
quod Fihus Dei sit natura humana. Ex eodem etiam 
sequitur tertia difTerentia : quod relatio, prajcipue 
sequiparantiifi, non magis se habet ad unum extre- 
mum quam ad ahud ; actio autem et passio diversi- 
mode se habent ad ag^ens et ad patiens, et ad diver- 
sos terminos. Et ideo assumptio determinat termi- 
num a quo et ad quem ; dicitur enim assumptio, 
quasi ah aho ad sesumptio. Unio autem nihil horum 
(ieterminat ; unde indifterenter diciturquod humana 
natura est unita divinse, et e converso. Non autem 
dicitur divina natura assumpta ab humana, sed 
econtra ; quia humana natura adjuncta est ad perso- 
nahlatem divinam, ut scihcet persona divina in 
humana natura subsistat. » — Ha2C ille. 

Ex quibus potest formari tahs ratio : Quaicum- 
que sic se habent sicut actio vel passio et relatio 
consequens ad actionem vel passionem, reahter 
distinguuntur. Sed unio et assumptio sunt hujus- 
modi. Ergo. 

Tertia conclusio est quod iinio nnlurnruin in 
Cliristo cst inaxima iiiter creatas uniuues. 

Haiu- ponit sanctus Tliomas, 3 p., ubi supra 



(a) quam. — quod Pr. 

(6) significalur. — signatur Pr. 

(y) signijicatur. — signatur Vv. 



(q. 2), art. 9, uhi sic dicit : a Unio importat conjun- 
ctionem ahquorum in aUquo uno. Potest ergo unio 
incarnationis duphciter accipi : uno modo, ex parte 
eorum quai conjunguntur; et aho modo, ex parte 
ejus in quo conjunguntur. Et ex hac parte, hujus- 
modi unio habet praieminentiam inter ahas unio- 
nes; nam unitas divina3 personai, in qua uniuntur 
duai naturai, est maxima (a). Non autem liahet 
prajeminentiam ex parte eorum qua^ conjungun- 
tur. » — Hiec ille. 

Item, 3. Sentent., pncsenti distinctione (q. 1, 
art. 1, q'a 2), idem dicit et plus. Ait enim sic : 
(( Unio ista potest dupHciter considerari : vel quan- 
tum ad id in quo fit unio; vel quantum ad ip.sa quai 
uniuntur. Si primo modo, cum unio fiat in persona 
divina, quaj est maxime unum et .simphcissimum , 
sic est maxima unio post unionem essentiaj in tri- 
hus personis : quamvis enim persona sit ita simplex 
et unum sicut essentia , tamen quifihhet trium per- 
sonarum est idem re cum ipsa essentia in qua 
uniuntur; non autem utraque natura in Christo est 
idem re cum ipsa per.sona in qua fit unio , quia 
natura humana non est idem re cum persona divina, 
quamvis altera natura, scihcet divina, sit omnino 
idem re cum ipsa ; et ita unio personarum in essen- 
tia , e.st major quam unio naturarum in una per- 
sona. Si secundo modo, sic non est maxima unio. 
Sed prima consideratio unionis est secundum se, 
quia secundum id (6) quod unum est ; hscc autem 
est consideratio unionis, non secundum quod unio 
est. Et ideo dicendum quod est maxima simphciter, 
quamvis non sit maxima secundum quid. » — Hajc 
ille. 

Ex quibus potest formari tahs ratio : Illa unio est 
maxima simphciter, quse fit in maxime uno simpli- 
citer. Sed inter uniones creatas, unio naturarum in 
Christo fit in maxime uno simphciter, et ad tale 
unum terminatur. Igitur, etc. 

Et in hoc primus articulus terminatur et finitur. 

ARTICULUS II. 

PONUNTUR OBJECTIONES 
§ 1. — CONTRA PRIMAM CONCLUSIONEM 

I. Argumenta Aureoli. — Quantum ad secun- 
dum articuhua, arguitur contra conchisiones. Et 
quidem contra primam ai"guit Aureohis, probando 
quod unio humanic natura'. ad Verbum non sit rela- 
tio, sed vera unitas, et actuahs continuatio et indi- 
visio. 

Pi-itsi(». Nam Augus!iinis, in Epistola ad Vohisia- 
lunn, circa inedium, dicit quod iit Ula pcrsona 



(ot) niaa-ima. — inaximum Pr. 
(«) id. — Om. Pr. 



DISTINCTIO V. — QU.t:STIO I. 



55 



est (a) mixtura Dei et hominis. Tamen recedat (6) 
auditor a C07isuetudine corporum, qua (y) solent 
duo liquores ita misceri, utneuter servet intcgri- 
tatem suam; quanxjuam et in ipsis corporibus , 
aeri lux incorrnpta (3) misceatur. Cum enim 
Verhmn Dei permixtum est animx habenti cor- 
pus, aniniam siniul accepit et corpus. Et subdit 
quod Verbi et animx credibiiior debuit esse per- 
mixtio , quam animse et corporis. Quomodo enini 
non fateremur duo incorporea , quam unum cor- 
poreum alterumque incorporeum facilius potuisse 
niisceri ? si tamen non indigne ad ista mixtionis 
vel mixturx nomen admittitur, propter consuetu- 
dinem corporalium rerum , longe aliter se haben- 
tiuni aliterque notarum. — Hsec Augustinus. — 
Ex quibus patet quod natura humana unita est 
Verbo per quamdam mixturam et permixtionem , 
salva tamen integritate utriusque natune, quas non 
salvatur in liquoribus et cseteris rebus corporalibus 
quae miscentur. Sed constat quod permixtio importat 
continuationem et indivisionem eorum qua3 miscen- 
tur, ut inter illa sit vera unitas, et non discreto- 
rum acervus. Ergo natura humana unita est per 
indistinctionem et continuationem cum proprietate 
Verbi ipsam terminante, et dante sibi subsistere 
secundum tertium modum per se exsistendi, et non 
per hoc quod Verbum terminet relationem aliquam 
in natura extrinsece ; immo magis intrinsece ipsam 
naturam terminat. 

Secundo. Nam , in fine libri de Perseverantia 
(cap. 24), dicit Augustinus quod fides credit assum- 
ptionem illamineffabilemfecisseuniuspersonx in 
Deo et homine unitatem. Constat autem quod non 
est vera unitas, quie fit per solam terminationem 
cujusdam exterioris relationis; alioquin universum 
esset vere unum ratione ordinis, et Deus faceret 
vere unum cum universo, cujus terminat relatio- 
nem et ordinem per modum finis; et universaliter 
omnis acervus esset vere unum, cum ibi sit unitas 
relativa. Igitur, etc. 

Tertio. Nam Dionysius dicit, 2 cap. de Divinis 
Noyninibus , quod compositio Jesu secundum uni- 
tatem, ineffabilis (e) est omni verbo, et ignola 
omni nienti, qualiter quidem ipsum Dei Verbum 
substantiani factum esse accepimus; per hoc 
innuens quod ipsum Verbum per hujusmodi unio- 
nem factum est verus homo substantialiter et vera 
substantia. Constat autem quod nuUa relatio fun- 
data in subjecto, dat termino quod ipsum vere et 
substantiaUter sit substantia : relatio namque dat 
esse relativum ; sed esse substantiam , vel esse sub- 
stantiaUter, nuUo modo dare potest. Immo unio 



humanitatis cum Verbo non est relatio in humani- 
tate extrinsece exsistens, sed potius ejusdem huma- 
nitatis intrinseca determinatio. 

Quarto. Nam Damascenus {de Fid. orth.), Ubro 
tertio (cap. 22), dicit quod non secundum habitu- 
dinalem unionem et nudam inhabitationem unita 
est caro Dei Verbo , sed vere, ex summa et mera 
exsistentia; magis, in ipso exstitit (a); et hijpo- 
staticam adipsuni habuit idcntitatcm. Hsccautem 
tria, sciUcet, quod caro ex summa et mera exsisten- 
tia unita est, et quod caro exsistit in ipso, et quod 
hypostaticam ad ipsum habet identitatem, manifeste 
ostendunt quod mens ejus fuit hanc unionem esse 
secundura veram et indivisam exsistentiam , et 
secundum continuationem naturae interminatai ad 
proprietatem hypostaticam terminantem, et non 
secundum aUquani relationem aut habitudinem. 

Quiiito. Nam Boetius dicit, in de Duabus natu- 
ris et una persona Christi (cap. 4), quod Dei et 
hominis facta est conjunctio , non ita quasi cum 
duo corpora apponuntur, et nihil in (&) alteruni 
ex alterius qualitate proveniat. Si enim ita (y) 
humanitati deitas conjuncta est, nihil ex utrisque 
confectum est, acper hoc nihil est Christus. Niliil 
igitur unum, secundum Nestorium, Christus est, 
ac per hoc omnino nihil. Quod enim non est unum, 
niJiil omnino esse potest : ens enim atque ununi 
convcrtuntur ; et quodcumque est, unum est. — 
Hkc Boetius. — Unde, si notetur quod ait humani- 
tatem uniri Verbo non sicut cum duo corpora sibi 
apponuntur, et niliil in alteruni ex (o) alterius 
qualitate proveniat (e), manifeste apparet quod iUa 
unio non est per relationem , sed potius per inti- 
mam conjunctionem, et realem continuationem, et 
indivisionem naturae humanse cum Verbo ; nam rela- 
tiva unio est inter corpora. Quod vero subditiir, 
secundum Nestorium , nihil unum confectum est 
ex divinitatc et humanitate, et iUud reprobatur 
tanquam erroneum, quia, si sic (C), Christus non 
essct aliquid unum, evidenter ostendit quod huma- 
nitas et Verbum habent intimam unitatem, ac per 
hoc indivisionem et continuationem entitativam ; 
aUas non esset unum nisi per modum acervi. 

Sexto. Dicit idem patere ex iUis qucc fide tene- 
mus. Constat, inquit, quod per istam unionem per- 
sona Verbi facta est aliquid quod ante non erat, 
quia homo ; et non aUter se habens solum , sed vere 
aUquid. Immo, diffinit Ecclesia, repiobando iUam 
tertiam opinionem qua; recitatur sexta distinctione 
tertii Sententiarum , quco ponebat personam Verbi 
non fuisse vere factam aUquid, sed aUquaUter se 



(a) est. — Om. Pr. 

(6) Tamen reccdat. — Cum recedit Pr. 

(y) qua. — quo Vf. 

(S) incorrupta. — incorporata Pr. 

(e) inefjabilis. — effabllis Pr. 



(a) exstilit. — existit Vr. 

(g) et ni/iil iii. — vel Pr. 

(y) ita. — cuin Pr. 

(8) a vcrbo apponuntur usquc ad ex, om. Pr. 

(e) proveniat. — proveniant Pr. 

(0 sic. — hic Pr. 



S6 



LlBKl III. SENTENTIAIIUM 



haljens. Conlra hoc diffinil Ecclesia, Extra, de llierc- 
ticis, cap. (a) Cum Cfiristus, ubi dicit : Munda- 
mus, qualenus sub anathemule intcrdicas (6), ne 
quis uudcut diccrc, Christum non csse uliquid 
secundum quod homo ; quia, sicut Christus est 
verus Dcus, ita est verus homo, ex anima ratio- 
nali et (y) hutnanu carne suhsistens. Sed constat 
quod, si proprietas Verbi non aliter se habet ad 
liumanitatem nisi quia terminat relalionem huma- 
nitatis ad ipsum Verbum, per istam unionem magis 
dicetur ad atiquid quam uUquid; et erit homo rela- 
tive, non autem sicutest Deus. In nullocnim gciiere 
relali vorum, terminus unius dicitur alter, scd potius 
ad alterum relativum ; unde Verbum erit relativum 
secundum dici, et appellabitur relative et non vere 
et sul)Stantiahter. Ergo unio quidditativa naturai 
humana", ad Verbum, aliud importat quam relalio- 
tioueni ad ipsum Verljum ; et Verbum su])ponere 
naturain, ahud importat quam lelationem termi- 
nare. 

Scptimo. Quia, secundum Magistrum Sodentia- 
ruiii , Hb. 1, dist. 22, Deus dicitur incarnatus et 
humanatus ex tempore, nec omnia ista dicuntur 
relative de Deo; quod verum non esset, si incarnari 
essel terminare lelationem exsistentem in natura 
liumana; irnmo diceretur relative incarnatus, sicut 
creator. 

Octavo. Quia natura humana, sicut tenet fides, 
est unita substantialiter, et non accidentahter, et 
sicut quidditas, supposito, dans sibi esse quid; sic 
ad inteirogationem factam per quid, respondetur 
quod persona Vcrbi est homo. Unitas autem quiddi- 
tativa, non est per accidens medium; cujusmodi 
esset tahs relatio extrinsecus adveniens, si ponere- 
tur. 

Noiio probat in speciaH, quod dicla unio non est 
relatio consequens conjunctionem nalunc humanoe 
ad Verbum, sicut dicit proljatio conchisionis. Quia 
idem non sequitur seipsum. Sed unio quidditativa 
ad Verbum , est ipsamet conjunctio ; et uniri est con- 
jungi. Non igitur potest esse conjunctionem conse- 
quens. Et iterum, non est verum quod materiam esse 
sub foi'ma, sit relalio media (ahoijuin, cum materia 
sit sul) ista relalione, sequitur quod esset aha rela- 
tio, et proccdilur in infinitum). Sed, sicut uiiam 
parlem continui esse cum alia, non est relatio (aho- 
quin, sicut partes sunt infinilye in potentia, essent 
infiiiitic relationes), sed unam partem esse cum aha, 
est ipsas esse mutuo continualas et unitas et indivi- 
sas; sic materiam esse sub forma, vel formam in 
materia, non est esse aliquam relationem mediam, 
sed ipsas esse unum per veram indivisionem et con- 
tinunlinncm onlifntivam. Et ideo illa tertia entitas 



(■x) cap. — Oin. Pr. 
(e) quod. — Ail. Pr. 
fy) anima rntinnali ct 



Om Vv 



continua, est reahlas distincla. — IIicc Aureolus, in 
forma. 

II. Argumenta Durandi. -— Contra eamdcm 
conchjsionem arguit Durandus (dist. 5, q. 2), pro- 
bando (juod persona non sit terminus assumptionis, 
sed poliiis respectus unionis ; cujus oppositum dicit 
probatio conchisionis. Etarguit 

I*riino sic. Terminus non pra-cedit actionem 
quam terminat ; ahoquin frustra esset actio, cum 
ordinetur (a) ad acqui.sitionem termini, si terminus 
sine actionc haberetur. Et hoc expressit Ari.stoteles, 
1. dc Gcncratiune (t. c. 55), ubi dicit quod, hubi- 
tibus jjriescntibus in tnutcriu, ccssal inotus; ex 
quo patet quod omnis actio et motus est quid pra;- 
vium habitui. Sed tam natura divina quam persona 
pneexsliterunt a.ssumptioni. Ergo non sunt lermini 
assumptionis. — Et si dicatur quod locus est termi- 
inis motus locahs, et tamen pracexsistit motui ; — 
dicendum est quod locus non est lerminus motus 
locahs, .sed es.se mobihs in loco ad quem inovetur, 
seu ubi ; et istud esse non pra^cedit motum, sed 
acquiritur per ipsum. Et ex eadem radice patet quod 
unio naturai assumptic cum natura et (^) persona 
assunienle est pioprie terminus assumptionis : quia 
illud sohim est jiroprie terminus assumptionis, quod 
acquiritur per actionem assumptionis; scd per 
aclionem assumptionis, quantum est de natura tahs 
actionis, nihil acquiritur iiisi unio natunc assum- 
pl;e cum natura et persona assumente, ut jam 
natura humana in se non subsistat, sed exsistat in 
persona a.ssumente; quare, etc. 

Secundo arguit. Quia, cum dicitur quod ad rela- 
tionem non est actio vel inotus, ut dicitur, 5, Phy- 
sicorum (t. c. 10), tahs autem unio non est nisi 
qu»dam relatio, — hoc non valet. Quia duplex esl 
respectus. Unus, qui est sola denominatio sumpta a 
phiribus; et hoc sufficit ad pnvdicamentum relatio- 
iiis, ut simihtudo, icquahtas et hujusmodi. Et tahs 
rcspectus non est aliqua rcs praiter suum fundamen- 
tum ; nec ad ipsuin potest esse motus vel actio. Et 
de tah icspectu vel relatione loquitur Aristoteles, 
5. Physicorum (t. c. 10). Ahus autem re.spectus 
est, qui non est sola denominatio sumpta ex phiri- 
l)us, sed est realis niodus essendi : vel per se conse- 
quens ad fundamentum , ut inhLcrere consequilur 
per se (y) ad naturam accidentis ; vel per accidens et 
exlrinsecum adveniens, sicut iibi, vel e.sse in tali 
loco, et langere, et tangi. Et lales respectus non 
semper sunt de genere relationis ; et ad eos potest 
esse et est verus motus : sicut motus localis est ad 
ubi , tan(|uam ad terminum intrinsecum (pii locato 
ncipiiiiliir el est in eo ; c^sl enim circiimscriptio cor- 



(a) orciinelur. — terniiiietur Vr. 

(&) ct. — assumentc vrl Pr. 

(y) iiilixrerc anisequitur per se. 



l'r. 



— in hoc res scquatur 



DISTIM-TIO V. — QU^STIO 1. 



poris a loco, locus autem rion ost (a) tei'minus motus 
localis nisi oxliinsecus. Similiter, corpora distantia, 
per motum localem alterius vel amborum fiunt pro- 
pinqua ot se tangentia ; et ad hoc terminatur motus, 
quamvis tanj^ere et tangi non sint nisi reales modi 
essendi, et quidam respectus oxtrinsecus advenien- 
tes, nec pertinent ad prucdicamentum relationis. 
Eodem modo, cum esse (6) unitum sit quidam modus 
realis ossondi, ad ipsum potest terminari actio vel 
motus. Sed ad unionem de qua nunc loquimur, quai 
est natura; liumanai (y) cuni natura et persona 
divina, non potest lerminari aclio naturalis, sed 
solum divina, qusc potest naturai humanaj dare 
novum modum essendi, sicut dat accidenti in Sacra- 
mento Altaiis. Sic igitur natura assumpta et natura 
et persona assumens suntquffidam extremaunionis; 
sed non sunt proprie assumptionis terminus; sed 
solum ipsa unio. — Haic Durandus. 

Contra secundam conclusionem etiam militant 
argumenta Aureoli, ideo contra illam non adduco 



argumenta nova. 



§2. 



CONTRA TERTIAM CONCLUSIONEM 



I. Argumentum Aureoli. — Contra tertiam 
conclusionem arguit idem Aureolus, dicens quod via 
uostra non potest salvare quod illa unio sit maxima 
inter uniones post illam qua tres personaj in una 
essentia uniuntur; quod tamen Bernardus ad Eugo- 
nium asserit. Nullus enim dicere potest quin unita 
per indivisionem et continuationem, majori unitato 
jungantur quam qnx: copulantur per relationem, ubi 
non est aliud copulare ex parte unius oxtremi nisi 
relationem terminare. Sed qui ponit quod illa unio 
est per indivisionem humanitatis cum proprietate 
Verbi, quasi cujusdam terminabilis cum suo ter- 
mino inlrinsoco, consequonter potest ponere istam 
unionem esse majorom. 

II. Argumentum Durandi. — Arguit etiam 
conti-a oamdem (o) Durandus (dist. 5, q. 3), quod 
ista unio non debeat dici simpliciter maxima inter 
uniones creatas. Quod probat sic ; Per unionem ali- 
qua dicuntur unum ; ratio autem unius, est ratio in- 
divisi; igitur illa unio est maxima, cujus extrema 
niaiiis ot intimius faciunt unum. Sed extrema mul- 
tarum aliarum unionum, puta materiai et formaj, 
magis et intimius efficiunt unum quam extrema 
incarnationis : constituunt enim unum per essen- 
tiam ; unum etiam non potest separari ab alio, sal- 
tem materia a forma, salva consistentia et natura 
sua, quod est signum magnai intimitatis : inter 
extrema autem incarnationis non est tahs unitas, 

(a) per se. — Ad. Pr. 

(6) ess(;. — omup Pr. 

(y) fiumanse. — assiirnptm Pr. 

(5) etiani contraeanideni. -^ Oin. Pr. 



nec talis intimitas ; quia nec con.stituunt unam natu- 
ram, noc unum ost inseparabile ab altero. Ergo 
unio formai cum materia e.st major, quantum ad 
rationem unionis. — Uaic ille. 

Et in hoc secundus articulus terminatur. 



ARTICULUS III. 

PONUNTUR SOLUTIONES 

§ 1. — Ad ARGUMENTA CONTRA PRIMAM 
CONCLUSIONEM 

I. Ad argumenta Aureoli. — Quantum ad 
tertium articulum, restat objectionibus supradictis 
rospondere. Ideo 

Ad primum AureoH contra primam conclusionem, 
el ad omnia sequentia, dicilur quod, si quid pro- 
bant, hoc solum concludunt officaciter, quod inter 
humanitatem assumptam et propriotatem seu natu- 
ram Verbi est quidem ahqua unitas et indivisio, et, 
si permittitur modus suus loquendi, entitativa con- 
tinuatio. Sed quod inter taha non sit ahqua unio 
relativa, nihil probant, noque probare possunt : 
quia unio de necessitate (a) est relatio inter extroma 
unita, vel iUam exigit; quia unitum dicitur ad 
ahud, et non ad se. Quahs autem sit indivisio quaj 
potost concedi inter naturam assumptam et assu- 
mens? Dicitur quod non est indivisio ahcujus tertise 
ontitatis ex duabus resultantis, sicut false imagina- 
tur arguens; sed est indivisio esse actuahs exsisten- 
tiaj, duas naturas copulantis vel actuantis, rema- 
nente distinctione iUarum secundum suas essentias 
inter se ; sicut ahas dictum fuit de indivisione mate- 
riio et forma2 in composito, 2. Sententiariim , 
dist. 17, hcet non sit per omnia conveniens simih- 
tudo. Est etiam indivisio suppositi in duabus natu- 
ris subsistontis. Unde sanctus Thomas, 3. Senten- 
tiarum, dist. 1, q. 1, art. 1, ad propositum sic 
dicit : (( Unio ahquorum duorum vel trium potest 
osso triphciter, Uno modo, secundum quod ahqua 
non uniuntur ad invicem nisi per conjunctionem 
eorum in ahquo uno. QuKdam vero e converso, 
uniuntur per conjunctionem eorum ad invicem in 
ahquo uno, quod ex eorum conjunctione constitui- 
tur. Qucedam vero per conjunctionom eorum ad 
invicem, sed non in ahquo uno, quia ex eorum con- 
junctione nihil resuUat. Primum horum contingit (6) 
quatuor modis : quia vel illud unum in quo con- 
junguntur, est idem numero, sicut duo brachia in 
poctore, vel duo rami qui se non tangunt nisi in uno 
trunco ; vel unum secundum speciem, sicut Socrates 
et Plato in homine; vel unum genere, .^icut homo 



(a) necessil le — nerefse Pr. 
(6) coniingit. — convenit Pr. 



58 



LIBIU III. SENTENTIARUM 



et asinus in animali ; vel uiium analogia seu propor- 
lione, sicul suhslantia et qualitas in ente, quia, sicut 
se habet subslantiaad esse sibi debitum, ita et qua- 
litas ad esse sui gcneris sibi conveniens. Quyc vero 
conjunguntur ad invicem, et in alicjuo uno ex 
eurum conjunctione constituto, sunt sicut materia 
et forma; quia forma conjungitur materia^ ut perfe- 
ctio ejus, et ambo conjunguntur in natura communi. 
Et simile est dc partibus (piantitalivis continualis ad 
invicem , ita quod ex eis provenit aliquod totum , in 
quo duai partes conveniant. Ea vero quse uniuntur 
ad invicem, et non in aliquo uno, sunt sicut acci- 
dens et subjectum, ex (a) quibus non efficitur unum 
perse, cujus sul)jectum et accidens partes dici pos- 
sint, ut probatur in 8. Metapliysicae (t. c. 14 et 
seq.). Et quia, ut dicit Hilarius (1. de Trinitale), 
comparatio terrenorum ad Deum nulla est, nec 
exemplum sufliciens rebus divinis ratio humana 
prajstabit, sciendum est quod nullus istorum modo- 
rum competit ex toto ineOabili unioni qua Deus 
homini (6) unitus est; sed tamen aliqui istorum 
modorum,quantumadaliquid(y),reprijesentantillum 
modum unionis. ISciendum est ergo quod medius 
modus quo aliqua conjunguntur ad invicem ut ex 
eis aliquod tertium resultet, omnino non potest Deo 
convenire : quia duo quai conjunguntur secundum 
hunc modum, se babent ad tertium ut partes ad 
totum ; ralio autem partis, sicut et ratio imperfecti, 
penitus a Deo removetur. Primus vero modus, et 
tertius, quantum ad aliquid, potest Deo convenire. 
In Incarnatione enim, ex parte assumentis, duo 
possunt considerari : scilicet ipsa persona, et natura. 
Si autem consideremus personam assumentem, sic 
conjungitur naturaj humanse assumptai tertio modo 
conjunctionis : quia persona divina fit persona natui"ai 
human;c, et ex his duobus non resultat aliijuod ter- 
tium ; sicut nec in Socrate, ex persona ejus et natura 
non fit aliquid tertium, sed persona ejus in natura 
humana subsistit. Si autem consideremus naturam 
assumentis, sic conjunctio ejus ad naturam huma- 
nam est secundum primum modum , inquantum 
duu3 natura; in una persona conveniunt, quie in 
naturalibus })roprietatibus nihilominus dislinctai 
sunt. El ideo Incarnatio insertioni (B) comparatur : 
sicut enim in insertione (e), in eodem trunco in quo 
erat unus ramus per naturam, fit alius ramus per 
inserlionem (Q ; ita in eadem persona in qua natura- 
liter erat divina natura, est per unionem humana 
natura. In uno autem genere vel speoie Deum et 
creaturam convenire, impossibile est ; sed per ana- 
logiam est possibile. Sed hoc ex tunc fuit ex quo 



(a) ex. — de Pr. 

(6) liomini. — honiinibus Pr. 

(y) (diijuid. — aiiiiil Vf. 

(6) inserlioni. — in/isioni Pr. 

(c) inscrlione. — in/isione Pr. 

(i;; inscrlioneni. — in/isiontm 



creaturaj esse coeperunt ; et ideo de hoc non est ad 
piaisens quijestio. » — Ha^c ille. — Ex quo patet 
qualis indivisio concedenda est inter naturam assum- 
ptam et naturam vel personam assumentem, scilicet 
indivisio suppositi. De indivisione vero esse actualis 
exsistentiai, lalius tractabitur in sequenti distin- 
ctione. 

His pncmissis, dicitur ad primam formam, quod 
peccat per fallaciam consequentis, quia arguit a 
superiori ad inferius affirmative sive dislributive, ut 
dicendo sic : Asinus est animal ; igitur asinus est 
homo, Sicin proposito, cum sic arguit : Unio incar- 
nationis assimilatur mixturai ; igitur assimilatur in 
hoc quod est miscibilia concurrere in talem indivi- 
sionem qualem fingit arguens. Sufficit enim , ad sal- 
vandum dictum Augustini, quod sit ibi indivisio 
supradicta. — Ulterius, dictum Augustini est con- 
tra arguentem : quia ubicumque in miscibilibus sai- 
vatur integritas natur», non est omnimoda indivi- 
sio entitativa, immo perfecta distinctio naturarum, 
— Rursum, concesso quod inter naturam assum- 
ptam et Verbum assumens esset talis indivisio qua- 
lem introducit arguens, ex hoc non concluditur nisi 
quod unitas est indivisio et non relatio ; sed nullo 
modo probat quin cum tali unitate negativa stet 
unio relativa, Et ideo argumentum nihil concludit 
contia nos. 

Ad secundum dicitur quod unitas persona3 in 
duabus naturis non fit per solam terminationem 
relationis, sicut nobis imponit arguens. Sed bene 
conceditur quod unio dicit talem relationem funda- 
tam in una natura, et terminatam ad aliam. Unitas 
enim personjE dicit indivisionem personae subsisten- 
tis in duabus naturis, et indivisionem actualis exsi- 
stentiae in utraque. Et ideo apparet quod illa quai 
ibi adducuntur de unitate totius universi, non 
habent aliquam apparentiam ; quia non omnes par- 
tes universi habent priedictam indivisionem. Unde 
arguens male capit verba et sensum sancti Thomae : 
quia sanctusThomas non ponit solam unitatem rela- 
tivam, sed solam unionem relativam ; innno expresse 
ponit quod unio qua; est relatio, consequitur unita- 
tem aliquam inter extrema, ut superius dictum est, 
in probatione primue conclusionis. 

Ad tertiuni patet per idem : quia nos non dicinuis 
quod sola relalio det persona^ divina; (juod sit vere 
et substantialiter homo ; sed ipsa humanitas unita 
personai, et tracta ad essedivin» personae. Et de hoc 
sanctus Thomas, 3 ])., q. 2, art. G, in solutione 
secundi (a), sic dicit : « Illud (piod advoiiil posl esse 
complelum, accidenlaliter advenit, nisi trahatur in 
communiouom illius esse completi : sicut in resur- 
rectione, corpus adveniet aninue pra'exsistenti ; non 
lameu accidentaliter, quia ad idem esse assumetin*, 
ul scilicet corpus habeat esse vilale \Kn' aniniaui. 



I'r. 



(x) uhi. — A.i 1' 



DISTINCTIO V. — QUiESTIO I. 



59 



Non aulem sic est de albedine ; quia aliud est esse 
albi, et aliud est esse hominis, cui advenit alliedo. 
Verbum autem Dei ab seterno esse completum habuit 
secundum hypostasim sLve personam ; ex tempore 
autem advenit ei natura humana, non quasi assum- 
pta ad unum esse, prout est esse nalurse (sicut cor- 
pus assumitur ad esseanimae), sed ad unum esse, 
prout est hypostasis vel personffi. Et ideo humana 
natura non unitur accidentaliler Filio Dei. » — Ha^c 
ille. — Quod aulem dicit arguens, de illa intrinseca 
terminatione natuise humanue per proprietatem 
Verbi , non videtur sane intelligibile. Quia proprie- 
tas personalis Verbi non potest terminare naturam 
humanam formaliter et intrinsece, illo modo quo 
punctus lineam, vel linea superficiem, vel superfi- 
cies corpus , ut (a) constat. Nec illo modo quo forma 
terminat materiam : tum quia proprietas illa non 
potest esse forma rei corporea^; tum quia natura 
humana assumpta non indiget tali terminatione, 
cum ipsa in se sit terminata per suam formam , sci- 
licet animam rationalem. Nec illo modo quo diffe- 
rentia terminat genus, ut (g) clarum est. Nec illo 
modo quo actus terminat potentiam passivam sub- 
stantialem : quia humanitas non est in potentia ad 
lalem actum, nisi forte ad esse; quia, si esset in 
potentia ad aliquam naturam vel actum substantia- 
lem cum quo constitueret aliquid unum , esset pro- 
cessus in infmitum, etinfmita inconvenientia seque- 
rentur. De hoc sanctus Thomas, 3 p., q. 2, art. 1, 
sic dicit : « Tripliciter aliquid unum ex duobus vel 
pluribus constituitur. Uno modo, ex duobus perfe- 
ctis integris remanentibus ; quod quidem fieri non 
potest nisi in his quorum forma est compositio , vel 
ordo, vel figura : sicut ex multis lapidibus absque 
aliquo ordine adunatis, etc. ; » ut supra fuit allega- 
tum, prima distinctione hujus tertii, articulo tertio, 
in solutione primi argumenti contra quartam con- 
clusionem. Ex quibus patet quod illa intrinseca ter- 
minatio non est sane intelligibilis. 

Ad quartum dicitur quod ex verbis Damasceni 
bene sequitur quod natura assumpta communicat 
cum exsistentia persona; divinie, ut prius dictum 
est. Non autem sequitur quod inter Verbum divi- 
num et naturam assumptani nulla sit relatioauthabi- 
tudo. Et multo minus sequitur quod proprietas 
Verbi terminet intrinsece naturam assumptam ; quia 
de hoc verba Damasceni nullam faciunt mentionem. 
Sed arguens videtur male capere verba Damasceni : 
nam per habitudinalem unionem non intelligit 
Damascenus unionem relativam, nec per habitum 
intelligit relationem, sed potius vestimentum; unde 
per illa verba intendit removere unionem Nestorii et 
ejiis sequacium, quorum quidam posuerunt Ver- 
bum Dei esse uiiitum naturie assumptsc sicut habi- 



(a) ut. — Om. Pr. 
{6) ut. — Om. Pr. 



tui vel indumento. Et de hoc sanctus Thomas, 3 p., 
q. 2, art. 6, sic dicit : « Circa mystei'ium unionis 
diiarum naturarum in Christo, duplex hairesis 
insurrexit. Una quidem confundentium naturas; 
sicut Eutychetis et Dioscori, qui posuerunt quod ex 
dual)us natuiis est constituta una natura : ila quod 
coiifitentur Christum es.se ex duabus naturis, quasi 
ante unionem distiuctis, non autem in duabus natu- 
ris, quasi post unionem naturarum distinctione ces- 
sante. Alia vero fuit h;eresis Nestorii et Theodori 
separantium personas. Posuerunt enim aliam esse 
personam Filii Dei et filii hominis, quas dicebant 
sibi invicem esse unitas : primo quidem, secundum 
inhabitationem, inquantum scilicet Verbum Dei 
habitavit in illo homine sicut in templo; secundo, 
secundum unitatem aflectus, inquantum scilicet 
voluntas illius hominis est semper conformis volun- 
tati Dei ; tertio modo, secundum operationem, prout 
scilicet dicebant illum hominem esse Verbi Dei 
instrumentum ; quarto, secundum dignitatem hono- 
ris, prout omnis honor qui exhibetur Filio Dei, 
exhibetur filio hominis, propter conjunctionem ad 
Filium Dei; quinto, secundum sequivocationem , id 
est, secundum communicationem nominum, prout 
scilicet dicimus illum hominem esse Deum et Filium 
Dei. Manifestum est autem omnes istos modos acci- 
dentalem unionem importare. Quidam autem poste- 
riores magistri, putantes se has hajreses declinare, 
in eas per ignorantiam inciderunt. Quidam enim 
eorum concesserunt unam esse Christi personam, 
sed posuerunt duas hypostases, sive duo supposita, 
dicentes hominem quemdam compositum ex anima 
et corpore a principio suic conceptionis esse assum- 
ptum a Filio Dei. Et hnec est prima opinio, quam 
ponit Magister, sexta distinctione 3. Sententiarum. 
Alii vero,voIentes servare unitatem personae, posue- 
runt Christi animam non esse corpori unitam, sed 
lucc duo separata ab invicem , esse unita accidenta- 
liter Verbo, ut sic non cresceret numerus per.sona- 
rum. Et haecest tertia opinio, quam Magister ibidem 
ponit. Utraque autem preedictarum opinionum inci- 
dit in hicresim Nestorii. Prima quidem, quia idem 
est ponere duas hypostases vel duo supposita in 
Christo, quod est ponere duas personas, ut supra 
(3 p., q. 2,art. 3)dictum est. Et si fiatvisin nomine 
personse, considerandum est quod etiam Nestorius 
utebatur unitate personic, propter unitatem digni- 
tatis et honoris. Unde etiam quinta (a) synodus dif- 
finitanathemaeum qui dicit unam personam secun- 
dum dignitatem, et honorem, et adorationem, 
sicut Theodorus et Nestoriiis insanientes conscri- 
pserunt.A.l[a. veroopinio incidit inerroremNestorii, 
quantum ad hoc quod posuit unionem accidenta- 
lem. Non enim differt dicere quod Verbum Dei est 
unilum honiiiii Cluisto secundum inhabitaliunem 



(a, eliam quinta. — et supra Pr. 



GO 



LlUlil 111. SENTENTIAIIUM 



sicut in tomplo suo, sicut dicebat Nestorius, et 
dicerc (|iio(l tiiiitum fuit Verbum bomini si^cundum 
induilionem sicut veslimenlo, sicut dicil teiLia opi- 
nio; (puc etiam dicit abquid pejus quam Nestorius, 
scibcet (x) quod anima et corpus non sunt unita. 
Fid(;saulem calhoUca, medium tenens inter pnrdi- 
ctas [)ositiones, neque dicit unionem faclam Dei et 
liominis secundum essentiam vel natui'am, neque 
etiam secundum accidens, sed medio modo, secun- 
dumsul).>istentiamseu liypostasim. Undein quinta(6) 
synodo le^itur : Ciiii) inHllis mudis uiiild^ iulclli- 
(jainr, ijui iuiqiiilalein Apollinarii el EiilijcJie- 
tis scqiiimlnr(y),interem])Hofiem eorum qnxcon- 
vencrniil toUcntes, id est, interimentes utramque 
naturam, unioncm (o) secundum confiisioncm 
dicunl . Tlieoilori autem et Ncslorii scquaco^, dioi- 
sionc f/audcnlcs, affectualem unitatcm introdu- 
cimt. Saneta vero Dei mater Ecclcsia , ulrias(jiic 
insidioi iniinctatcni rcjicicns, nnioncm Dci Vcrhi 
ad carncm sccinidi(nt coinpositioncm confitctur, 
quod est sccunduni subsistenliam. Sic igitiir i)alel 
quod secunda trium opinionum quas Magister ponit, 
quiC asserit un;im bypostasim Dei et bominis, non 
est (bcenda opinio, sed sententia calliobc;)0 fidei. 
Simibler eliam, prima opinio, qucC ponit duas 
bypostases, el tertia, qua; ponit unionem accidenta- 
lem, non sunt dicendcC opiniones, sed byereses in 
concibis ab Ecclesia damnatue. » — H;ec iUe. — Ex 
quihus KO([mlnr primo , quod Damascenus per unio- 
nem babiludinalein inteUiyit unionem quam posuit 
Nestorius; et est (e) tertia opinio posita sexta distin- 
ctione 3. Senlentiarum. Et illam intendit Dama- 
sceuus negare ; non aulem unioncm babiludinalem, 
id (,'st, relativam. Sccimdo, sequitur quud iila indi- 
visio quam ponit arguens, est propinqua errori 
Eutycbetis; quia, sicut iUe posuit naturam buma- 
nam et divinam esse omnino indistinctas in Cbristo 
posl incarnationem, ita arguens })onere videturquod 
proprielas Verbi ct bumanitas assumpta, sunt peni- 
tus in(bvisye et indistinctai. 

A(l qiiinUim dicitur quod Boetius per illa verba 
non intendit ponere indivisionem vel continuatio- 
nem (^), (juam arguens introducit; sed intcndil 
quod unio naturarum in Cbristo non est per sobim 
contactum, siciit acervus kipidum vel granorum, 
nec per solam inbabitationem aut vestitionem, eo 
modo (pio posueruut Nestoriani , sed per unilatem 
suppositi et persona), et per indivisionem esse el 
subsislenti.c. Et boc inteHigit, cum dicit quod ex 
conjiinctione bumanitatis ad divinitalem ab^piod 
nnum confeclum est. — Gum autem dicit arguens, 

(a) scilicet. — Om. Pr. 

(6) quinla. — supra Vr. 

(y) setiHHntur. — sequitur Vv. 

(5) unioneni. — unilioneni Pr. 

(e) est. — OiM. Pr. 

(C) conlinuulionc7)i. — contradiclionein Pr. 



quod nisi inter naturas esset indivi.sio quam ipse 
ponit, non e.s.set unum nisi per modum acervi, etc, 
— falsum est, et est fabacia consequentis : quia 
pbires .sunt abi modi unitatum verarum et indivi- 
sionum, praiter iUam quam ipse ponit; sicut patet, 
([iiia eliam materia et forma in composito non babent 
ibam indivisionem, et tamen cojistituunt vcre 
unum ; sufficit enim (piod babeant indivisionem 
quoad esse, licet sint distinctai quoad suas essen- 
tias. — Ulterius, dicitur quod arguens fru.stra kibo- 
rat ; quia nos non ponimus solam unionem qua; est 
rekdio, inimo unilatem quic est indivisio suj^po- 
siti (a) et esse. De hoc sanctus Tliomas, 3 p., q. '2, 
art. 1, in sobitione secundi, sic dicit : « Ex anima 
et corpore constiluitur in unoquoque nostrum duplex 
unitas : naturai, et personai, Naturai quidem, sicut 
anima unitur corpori, formabter perficiens ipsum, 
utex duobus fiat una natura, sicut ex actu et poten- 
tia, vel materia et forma. Et quantum ad hoc non 
attenditur similitudo Atbanasii dicentis : Sicut 
aniina rationaHs et caro , etc; quia natura divina 
non potest esse forma corporis. Unitas vero personae 
constituitur ex eis, inquantum estabquisunus sub- 
sistens in carne et anima. Et quanlum ad boc atten- 
ditur simiiitudo : unus enim Ghristus subsistit in 
divina natura et Immana. » — Hajc ibe. 

Ad sextum dicitur quod Gbristus est abquid non 
solum secundum quod Deus, immo secundumquod 
homo. Sed boc non ideo est quia inter proprietatem 
Verbi et natuiam bumanam fit iba indivisio quam 
arguens ponit, nec solum quia inter ea est relatio; 
sed quia humanitas essentiabter informat Verbum, 
eo modo quo natura dicitur informare suum sup- 
positum, ut hunianitas Socratis (assumpsit enim 
formam servi, et est indivi.sa ab illo secundum esse) ; 
et quia inter iba est relatio non quabscumque, sed 
relatio unionis personabs. Unde omnia ista argu- 
menta supponunt qiiod nos lu^gemus omnem indivi- 
sionem nalurarum iu Cln'isto, et ponamus solam 
unionem relativam ; quod falsum esl. 

Ad septimum dicitur (juod boc nomen incarna- 
tus non (6) dicitur esse rolativnm : « Quia boc 
nomen ad abud non rofcrlui-, quamvis impbcitam 
relationem contineat, socuiubim quod unionem in 
suo inteUectu inchidit. » Et lucc sunt verha sancti 
Tbomai, 1. Scntentiarum , dist. '2'2, in expositione 
littonc. Vorumtamen iUud aigumontum in nuUo ost 
contra concbisionem , (juia nos non loijuimur do Ins 
uomimhu^ Jiumanal iis, incariutliis, sod (b? unione, 
qu;c expresse dicit relatioucm. 

Ad oclavnm dicilur (juod iiihil concludit contra 
nos, quia non i)ouiniiis sokim rolationom niodiam 
inter naluras in Gbristo, immo aba, ut pncdiclum 
est s;c|ic. 



(a) esse. 
(6) tujn. 



A(l. Pr. 
idco Pi . 



DISTliNCTIO V. — QU/ESTIO I. 



01 



Ad nonum dicitur primo, quod conjunclio quge 
est actio vel passio, non est eadeui realiler cum 
unione relaliva. Utruui autem il)i sit alia conjunctio 
quiic nou sit actio vel pas.sio, non est cura. Potest 
enim dici quod est vel fuit quiX'dam conjunctio quijc 
est actio, et quiedam quie est relalio, et quirdam 
quic est indivisio secundum esse ; sed, lioc concesso, 
niliil contra nos. — Secundo, dicitur quod mate- 
riam esse sub tbrma, dicit i-elationem subjecti ad 
formam. Nec oportet cjuod, si materia sit sul) illa 
relatione, quod inter matoriam et illam relationem 
sit alia relatio ; quia relatio non est fundamenlum, 
nec terminus relationis realis. Et sic non oportet 
timere processum in infinitum. — Tertio, dicitur 
quod inter partes continui est indivisio secundum 
esse. Nec oportet quod per lioc quod una dicitur 
esse cum alia, importetur relatio realis inter eas 
actualis : quia nulla illarum est in actu, sed in 
potentia ; nec habent quidditates diversarum ratio- 
num. Secus est de materia et forma. — - Quarto, 
dicitur quod materia et forma non sunt unum, sed 
constituunt unum; nec sunt indivisoc aut indistin- 
ctic entitative, sed secundum esse, ut in 2. Scntoi- 
tiarum (dist. 16, etc.) latius dictum fuit. 

II. Ad argumenta Durandi. — Ad primum 

Durandi contra eamdem conclusionem , dicitur, 
negando majorem ; quia ejus falsitas manifeste patet, 
tam in actionibus physicis (a) quam supernaturali- 
bus. Constat namque quod in naturali nutritione et 
augmento hominis, terminus aclionis vel mutationis 
est anima rationalis, quai acquirilur in materia spo- 
liata forma alimenti ; et tamen anima rationalis 
praicessit illam mutationem. Ulterius, patet quod (6) 
formalis terminus resurrectionis Lazari fuit ejus 
anima rationalis, et tamen anima pnecessit illam 
resurrectionem ; et simile erit in communi resurre- 
clione omnium, per quam acquiretur forma anti- 
qua. — Dictum autem Philosophi non juvat : quia 
non dicit quod motus cesset priEsente forma, quam 
vocat habitum ; sed dicit ([uod hahitu prxsente in 
materia. Nihil ergo prohibet terminum formalem 
motus proecedere motum vel actionem quam termi- 
nat, sed extra materiam, cui acquiritur de novo, et 
sub alio modo essendi ipsius vel sui sul)jecti : nam 
anima separata habet talem modum essendi, quod 
ipsa in suo esse subsistit, et non communicat illud 
esse corpori ; sed, facta resurrectione, ipsa non 
solum subsistet in suo esse, immo communicabit 
illud corpori. Sic in proposito : persona divina ante 
incarnationem subsistebat in suo esse personali, sed 
nuUi creaturiE communicabat illud ; post incarnatio- 
nem vero, secus est, ut prius dicebatur. Et cum 
ulterius dicit arguens, quod illud solum est termi- 



(a) physicis. — philoxophicis Pr. 
(o) fjuod. — (jitia Pr. 



nus assumptionis, quod acquiritur per assumplio- 
nem , etc. ; — negatur minor : quia per assumptio- 
neni non solurn ac(piiritui' illa relatio, immo natura 
assumpfa trahitur ad esse personale Verbi ; et simi- 
liter, natura assumpta quodammodo acquirit perso- 
nam divinam, inquantum exsistit in illa, et per 
esse ejus de novo. 

Ad secunduni dicitur primo, quod distinctio qua? 
ibi priEmittitur, falsa est, quantum ad hoc quod 
dicit quod relalio ((uio est (a) denominatio sumpta 
ex pluiihus, ut simililudo, a-qualitas et bujusmodi, 
non sit aliud a suo fundamenlo. Et de hoc visum 
fuil, 1. Sententiarum , di.st. 30. Immo hoc dictum 
videtur contradictionem implicare : quia quod sumi- 
tur a pluiihus, nullum illorum sigillatim nec insi- 
mul omnia e.^-se potest ; quia nihil sumitur a seipso ; 
et ulterius, quia denominatio distinguitur a deno- 
minatis. — Secundo, diciturquod, licetaliqui respe- 
ctus po.ssint esse termini motus realis, potissime 
respectus de genere ubi, non tamen nisi pra^acqui- 
sito aliquo absoluto, puta loco ; quia novitas respe- 
ctus cujuscumque consequitur et pra^exigit novita- 
tem in aliquo absoluto, vel ejus acquisitionem, aul 
deperditionem. — Tertio, dicitur quod, quidquid 
sit de respectibus pertinentibus ad ultimasex prixidi- 
camenta, tamen de respectu pertinente ad pra?dica- 
mentum relationis vel ad aliquid, responsio arguen- 
tis nobiscum concordat, quod ille non potest esse 
per se et primus terminus actionis aut motus. Con- 
stat autem quod respectus unionis ad unibile, vel 
uniti ad unitum , non potest reduci ad aliquid sex 
ultimorum prasdicamentorum. Quia nec ad pra^di- 
camentum actionis (6), aut passionis; et, dato quod 
ad illa pertineret, tamen probatio Aristctelis, 5. Pliy- 
sicorum (t. c. 10), evidenter procedit contra hoc. 
Nec potest dici quod pertineat ad pra^dicamentum 
quando , aut uhi, aut situs, aut habitus; sicut 
patet inspicienli quidditates dictorum generum. 
Ergo oportet quod reducatur ad pruodicamentum ad 
aliquid. — Quarto, dicitur quod arguens inepte 
probat unionem vel respectum unionis esse realem 
modum essendi, quia dicit quod esse unitum est 
quidam modus realis essendi, etc. Tum quia esse 
unitum non est unio, vere et proprie loquendo ; sed 
est quid consequens ad unionem, vel concomitans. 
Tum quia esse unitum praesupponit esse in se vel 
in alio absolute : modus enim essendi prfesupponit 
esse, et esse potiusest modo essendi pure respectivo. 
Unde ponere talem modum essendi pure respecti- 
vum, esse primum terminum actionis excellentis- 
simai, cujusmodi est assumptio natui^a:; humaniE, 
inconveniens videtur; et contra hanc phantasiam 
currunt omnia argumenta Aureoli pra^libata. 



(/) est. — Om. Pr 

(g) actionis. — accidentis Pr. 



62 



LIBHl III. SENTENTIARUM 



§ 2. — Ad argumenta contra tertiam 
conci.usionem 

I. Ad argumentum Aureoli. — Adpriimim 

conlra tertiam conclusionem, dicitur quod procedit 
contra Durandum, non autem contra nos : nam, ut 
s«pe dictum fuit, non solum ponimus unionem, 
quae est relatio, immo unitatem, quse est indivisio, 
licet non ad mentem arf^uentis, sed alio modo; et 
ideo possumus salvare quod unio naturarum in Ghri- 
sto est maxima unio creata. 

II. Adargumentum Durandi. — Ad argumen- 
tum Durandi, respondet sanctus Thomas, 3 p., q. '2, 
art. 9, in solutione secundi, dicens : « Unitas 
divinic personoe est major unitas quam unitas 
naturae et personae in nobis ; et ideo unio incarna- 
tionis est major quam unio animae et corporis in 
nobis. )) — Ha^c ille. — Item, in solutione primi, 
sic dicit : (( Unitas personae divinse est major quam 
unitas numeralis, quse est principium numeri. Nam 
unitas divinse personse est unitas increata (a), per 
se subsistens, non recepta in aliquo per participa- 
tionem ; est etiam in se completa, habens in se quid- 
quid pertinet ad rationem unitatis ; et ideo non 
competit sibi ratio partis, sicut unitati quse est pars 
numeri, et quae participatur in rebus numeratis. Et 
ideo, quantum ad hoc, unio incarnationis prseemi- 
net unitati numerali, ratione scilicet unitatis per- 
sonai, non autem ratione humanse naturse, quai non 
est ipsa unitas divinse personse, sed est ei unita. )) 
— Hsec ille. — Ex quibus apparet responsio ad argu- 
mentum ; quia major est falsa. Non enim ideo dicitur 
ahqua unio major, quia ejus extrema magis faciunt 
unum, loquendo de majoritate simpliciter, sed ideo 
quia conjunguntur in maxime uno. Nec similiter 
dicitur maxima unio simpliciter, quia ejus extrema 
sunt magis inseparabilia ; licet ex hoc possit dici 
maxima secundum quid. 

Et ex his patet responsio ad argumentum factum 
in oppositum qusestionis. De qua benedictus Deus. 
Amen. 



QUiESTIO n. 

UTRUM DIVIXA ESSEMIA, VEL PERSONALIS PROPRIETAS, 

POSSIT UiNlRl ALICUI NATURiE GREAT^E, 

PER MODUM FORM.E 

TERUM, circa quintam distin(^iionem , 

(juairitur : Utruin divina essentia, vel 

personalis proprietas, possit uniri alicui 

naturai creatffi, per modum formae. 

Et arguiturquod sic. Quia aeque unitissimum e.st 




(a) increata. — Oiu. Pi'. 



rei corporese suum esse, sicut sua forma. Sed Deus 
est esse natunc corporeae, quo formaliter est; sicut 
patet per Dionysium, 4 cap. Coelestis Hierarchlx, 
ubi dicit quod esse omnium est, quse super esse 
est divinitas. Ergo divina essentia potest e.sse forma 
naturac creatse corporea. 

In oppositum arj^uitur sic. Quia Dionysius, 2cap. 
de Divinis Nominibus, dicit : Neque tactus est 
ejus, scilicet Dei, neque alia qucedam ad partes 
commiscendi communio. 

In hac quK!stione erunt tres articuli. In primo 
ponentur conclusiones. In secundo objectiones. In 
tertio solutiones. 



ARTICULUS I. 

PONUNTUR CONCLUSIONES 
Quantum ad primum articulum, sit 

Prima conclusio : Quod nec divina essentiu, 
nec proprietas personalis divina, potest uniri 
alicui creatursB corporese, per modum formaj, 
proprie loquendo de forma. 

Hanc ponit sanctus Thomas, 1 p., q. 3, art. 8 : 
« Impossibile, inquit, est Deum aliquo modo in 
compositionem alicujus venire, neque sicut princi- 
pium formale, neque sicut principium materiale. 
Primo quidem , quia supra (1 p., q. 2, art. 3) 
diximus Deum esse primam causam efflcientem. 
Causa autem efficiens (a) cum forma rei facts (6) 
non incidit in idem numero, sedsolum in idem spe- 
cie : homo enim £!;enerat hominem (y). Materia vero 
cum causa efficiente non incidit in idem numero, 
neque in idem specie; quia hoc est in potentia, 
illud vero in actu. Secundo, quia, cum Deus sit 
causa efficiens prima, ejus est primo et per se ag^ere. 
Quod autem venit in compositionem alicujus, non 
est primo et per se agens, sed magis compositum : 
non enim manus agit, sed homo per manum ; et 
ignis calefacit per calorem. Unde Deus non potest 
esse pars alicujus compositi. Tertio, quia nulla pars 
compositi potest esse simpliciter (S) prima in enti- 
bus ; neque etiam materia et forma, quae sunt primae 
partes compositorum. Nam materia est in potentia ; 
potentia autem est pcsterior actu simpliciter. Forma 
autem quae est pars compositi, est forma partici- 
pata : sicut autem participans est posterius eo quod 
est per essentiam, ita et ipsum participatum ; sicut 
ignis in ignitis est posterior eo qui estperessentiam. 



(a) rflicieux. — per/iciens. Pr. 

(6j factir. — perfectx Pr. 

(Y) generat hominetu. — generalionem. Pr. 

(5) .siviplii:iler. — Om. Pr. 



DISTINCTIO V. — QUiESTIO II. 



63 



Ostensum est autcm (1 p., q. 2, art. 3) quod 
Deus est primum ens simpliciter. » — Hsec ille. 

Eamdem conclusionem probat, 1. Contra Genti- 
les, cap. 27, ubi sic dicit : « Ostcnso quod Deus non 
sit esse omnium, similiter ostendi potest quod Deus 
non sit alicujus rei forma. Nam divinum esse non 
potest esse alicujus rei (a) quidditas, quoe non sit 
ipsum esse, ut ostensum est (cap. 22). Quod autem 
est ipsum esse divinum , non est aliud quam Deus. 
Impossibile est igitur Deum esse alicujus alterius 
formam. — Araplius : Forma corporis non estipsum 
esse, sed essendi principium. Deus autem est ipsum 
esse. Non ergo Deus est forma corporis. — Item : 
Ex unione formai et materise resultataliquid compo- 
situm , quod est totum respectu materise et formae. 
Partes autem sunt in potentia respectu totius. In 
Deo autem nulla est potentialitas. Impossibile est 
igitur Deum esse formam unitam alicui rei. — 
Adhuc : Quod per se habet esse, nobihus est eo quod 
habetesse in alio. Omnis autem forma alicujus cor- 
poris habet esse in alio. Cum igitur Deus sit ens 
nobihssimum, quasi prima essendi causa, non 
potest esse ahcujus forma. » — Hsec ille. 

Secunda conclusio est quod nec deitas, nec pro- 
prietas personalis Verbi Dei, est unita liuma- 
nitati Christi, nec ejus carni, ut forma. 

Hanc ponit beatus Thomas, 4. Contra Gentile<^, 
cap. 32 : « Manifestum est, inquit, ex prsemissis 
(lib. 1 , cap. 27), quod Deus forma (6) corporis esse 
non potest. Cum igitur Verbum Dei sit Deus, ut 
supra (]ib. 4, cap. 3) ostensum est, impossibile est 
quod Verbum Dei sit forma corporis, ut sic carni pro 
anima esse possit. Nec solum Deus non potest esse 
forma corporis, sed nec etiam ahquis supernorum 
spirituum supercoelestium. » — Haec ille. 

Item, cap. 35 : « Si , ut Eutyches posuit, humana 
natura et divina fuerunt duse ante unionem, sed ex 
eis in unione conflata est una natura, oportet hoc 
esse ahquo modorum secundum quos ex multis 
natum est fieri unum. Fit autem unum ex multis : 
uno quidem modo, secundum ordinem tantum, 
sicut ex multis domibus fit civitas, et ex multis 
mihtibus fit exercitus ; aho modo, ordine et compo- 
sitione, sicut ex partibus domus conjunctis et per 
contactum et per cohigationem (y) fit domus. Sed hi 
duo modi non competunt ad constitutionem unius 
naturae ex pluribus. Ea igitur quorum forma est 
ordo vel compositio, non sunt res naturales, ut sic 
eorum unitas possit dici unitas naturae. Tertio 
modo, fit unum ex pluribus per commixtionem (o), 

(a) rei. — Om. Pr. 

(6) ratio. — Ad. Pr. 

(y) corUacluni el per colligationem. — tactum colligatis 



Pr. 



(S) commixtionem. — admixtionem Pr. 



sicut ex quatuor elementis fit corpus mixtum. Et 
hoc etiam nullo modo competit ad propositum. 
Prinw quidem, quia mixtio non est nisi eorum 
qua:; communicant in materia, et quso nata sunt 
agere et pati ad invicem ; quod quidem in his esse 
non potest, quia Deus est omnino immateriahs et (a) 
impassibihs. Secimdo, quia ,ex his quorum unum 
multum excedit aliud, mixtio fieri non potest. Si 
quis enim guttam vini mittat in mihe amphoris 
aquoc, non erit mixtio, sed corruptio vini ; propter 
quod (?) etiam nec hgna igni immissa dicimus 
misceri igni, sed ab igne consumi, propter excehen- 
tem ignis virtutem. Virtus autem Dei in infinitum 
humanam naturam excedit, cum virtus Dei sit infi- 
nita. NuHo modoigitur potest fieri mixtio utriusque 
natura;. Tertio, quia, dato quod fieret mixtio, neu- 
tra natura remaneretsalva. Miscibiha enim in mixto 
non salvantur. Si igitur sit facta vera mixtio utrius- 
que naturse, divinse scihcet et humanae, tunc neutra 
natura remaneret, sed tertium ahquid (y); et sic 
Christus neque esset Deus, neque esset homo. Non 
igitur sic potest intelhgi quod Eutyches dicit, ante 
unionem fuisse duas naturas, post unionem vero 
unam in Domino Jesu Christo, quasi ex duabus 
naturis sit constituta una natura. Rehnquitur igitur 
quod hoc intehigatur, quod altera tantum earum 
remanserit post unionem. Aut igitur fuit in Christo 
sola natura divina, et illud quod videbatur in eo 
humanum, fuit phantasticum, ut dicit Manichaeus; 
aut divina natura conversa est in humanam, ut 
Apolhnaris dixit; contra quos supra (cap. 29, 31, 
32 et 33) disputavimus. Rehnquitur igitur hoc esse 
impossibile, ante unionem fuisse duas naturas in 
Christo (e), post unionem vero unam. - Amplius : 
Nunquam invenitur ex duabus naturis manentibus 
fieri unam ; eo quod qua^hbet natura est quoddam 
totum , ea vero ex quibus ahquid constituitur cadunt 
in rationem partis. Unde, cum ex anima et corpore 
fiat unum, neque corpus neque anima potest dici 
natura, sicut nunc loquimur de natura; quia neu- 
trum habet speciem completam , sed utrumque est 
pars unius naturae. Cum igitur natura humana sit 
qusedam natura completa, etsimiliter natura divina, 
impossibile est quod concurrant in unam naturam , 
nisi vel utraque vel altera corrumpatur; quod esse 
non potest, cum ex supradictis pateat unum Chri- 
stum verum Deum et verum horpinem esse. Impos- 
sibile est igitur in Chri.sto tantum esse unam natu- 
ram. — Item : Ex duobus manentibus una natura 
constituitur : vel sicut ex partibus corporalibus, 
sicut ex membris constituitur animal , quod hic dici 



(a) et. — Om. Pr. 

(u) quod. — quam Pr. 

(y) tertium aliquid. — aliquid secundum Pr. 

(£) in Christo. — Om. Pr. 

(e) cadunt in. — dicunt Pr. 



64 



LIBRl III. SENTENTIAHUM 



non potest, cum divina natura non sit aliquid cor- 
poreum; vel sicut ex niateria et forma constituittir 
aiiquid unum, sicutexanima et corpore conslituilur 
animal; quod etiam non potest dici in proposito : 
ostensum est enim in primo libro (cap. 17 et 27), 
quod Deus neque forma neque materia alicujus esse 
potest. Si igilur Christus est verus Deus et verus 
homo, ut ostensum est, impossibile est quod in eo 
sit tantum una natura. — Adhuc : Subtractio vel 
additio aUcujus essentialis principii variat speciem 
rei, et per consequens mutat naturam, quae nihil 
aliud est quam essentia quam significat diffmitio ; et 
propter hoc videmusquoddifferentia specifica addita 
et subtracta diffinitioni facit differre secundum spe- 
ciem, sicut animal rationale, et ratione carens spe- 
cie differunt, sicut in numeris unitas addita vel suIj- 
tracta facitaliam et aliam (a) speciem numeri. Forma 
autem est essentiale principium. Omnis igitur addi- 
tio formae facit aliam speciem et aliam naturam, 
sicut nunc loquimur de natura. Si igitur divinitas 
Verbi addatur humanae naturaj sicut forma, faciet 
aliam naturam ; et sic Christus non erit humanffi 
naturaj, sed cujusdam alterius, sicut corpus anima- 
tum est alterius naturoe quam illud quod est corpus 
tantum. — Adhuc : Ea quai non conveniunt in 
natura, non sunt similia secundum speciem : ut 
homo et equus. Si autem natura Christi sit compo- 
sita ex natura humana et divina, manifestum est 
quotl non erit natura Christi in aliis hominibus. 
Ergo non erit similis nobis secundum speciem ; 
quod est contra Apostokim (6) dicentem, Hehrxo- 
rum, 2 (v. 17), quod debuit per onrnia fratribus 
similari. — Praiterea : Ex forma et materia sem- 
per constituitur una species, quse est prasdicabilis 
de phnibus, actu vel potentia, quantum est de 
ratione speciei. Si igitur humana) naturaj divina 
natura quasi forma adveniat, oportebit quod ex 
conjunctione utriusque qua^dam communis species 
resultet, quai sit a multis participal)ihs. Quod patet 
esse falsum : non enim est nisi unus Jesus Christus, 
Deus et homo. » — Hsec ille. 

Tertia conclusio est quod non est impossibile 
essentiam divinam uniri alieui creaturui spiri- 
luali et intellectuali, aliquomodo, per modum 
(ormoe intellinibilis et in esse intelligibili, non 
in esse nalurali. 

Ilanc ponit sanctus Thomas, 3. Contra Gentiles, 
cap. 51, ubi sic dicit : « Considerandum , inquit, 
est quod sul)slantia qua; est per seipsam subsistens, 
vel est forma tantum, vel compositum ex materia et 
forma. Ilhid igitur quod est ex materia et forma 
compositum, non potest esse alteri forma; quia 



forma in eo jam est contracta ad illam materiam, ut 
alterius rei forma esse non possit. IHud autem quod 
sic est subsistens ut solum sit forma, potest alteri 
esse forma, dummodo esse suum sit tale quod ab 
aliquo alio possit participari , ut patet de anima 
humana. Si vero esse suum sit tale quod ab altero 
participari non possit, nulUus rei fornia esse potest ; 
sic enim per suum esse determinaretur in seipso, 
sicut quaj sunt naturalia per materiam. Hoc autem , 
sicut in esse naturali vel substantiaU invenitur, sic 
et in esse inteUigibili considerandum est. Cum enim 
intellectus perfectio sit verum, iUud intelligibileeril 
ut forma tantum in genere intelligibilium, quod est 
ipsa veritas. Hoc autem soli Deo convenit : nam, 
cum verum (a) sequatur ad esse, illud tantum esl 
sua veritas (£), quod est suum esse ; hoc autem soli 
Deo proprium est. AUa igitur intelligibilia subsi- 
stentia, non sunt pura forma in genere inteUigibi 
lium, sed ut formam in subjecto aUquo habentia : 
est enim unumquodque eorum verum, non veritas : 
sicut etiam est ens, non autem ipsum esse. Manife- 
stum est igitur quod essentia divina potest compa- 
rari ad inteUectum creatum ut species intelligibilis ; 
quod non contingit (y) de essentia alterius substan- 
tia; separatai. Nec tamen potest esse forma alterius 
secundum esse naturale : sequeretur enim quod 
simul cum aliojuncta constituerent unam naturam ; 
quod esse non potest, cum essentia divina perfecta 
sit in sui natura. Species autem intelUgibiUs unita 
intellectui non constituit aUquam naturam, sed per- 
ficit ipsum ad intelligendum ; quod perfectioni 
divinse essentia^ non repugnat. » — Hajc ille; ubi 
conckidit quod impossibile est videri (o) divinam 
essentiam ab inteUectu creato, nisi ipsa divina 
essentia sit forma inteUectus qua intelligit. 

Quomodo autem intelligat divinam essentiam esse 
formam intellectus creali, ostendit, 4. Sentent., 
dist. 49, q. 2, art. 1 : « Ad videndum, inquit, <Uvi- 
nam essentiam, accipiendus est modus quem aliqui 
philosophi posuerunt, sciUcet Alexander et Aver- 
roes, 3. deAnima. Gum enim in qualibet cognitione 
sit necessaria aUqua forma, per quam res cognosca- 
tur aut videatur, forma ista qua intellectus perfici- 
tur ad videndas substantias separalas, non est quid- 
ditas quam intellectus abstrahit a rebus compositis, 
ut ponit Alpharabius, nec aliqua impressio relicta 
in intellectu nostro a substantia soparata, ut dicit 
Avicenna ; sed est ipsa subslantia separata, qu;vcon- 
jungitur intellectui nostro ut forma, ut ipsa sitquod 
intelUgitur, et quo inteUigitur. Et, quidquid sit de 
aliis substantiis separatis, tamen istum modum 
oportet nos accipere in visione Dei per essentiam : 



(a) aliani et alinm. — alicui Pr. 
{^) ApijftftUtm. - oy po! itutii l'r. 



(s) venini. — unutn l'r. 
(6) veritas. — unitas l'r. 
(y) ciintinqit. — cunvcnit Pr. 
(6) viileri. — videre Pr. 



DISTINCTIO V. — QUiESTIO II. 



65 



quia quacumque alia forma formaretur intellectus 
noster, non posset per eam duci in divinam essen- 
tiam. Quod quidem non debet intelligi quasi divina 
essentia sit vera forma intellectus nostri, vel quod 
ex ea et intellectu nostro fiat unum simpliciter, 
sicut in rebus naturalibus ex forma et materia natu- 
rali ; sed quia proportio essentiac divinoe ad intelle- 
ctum nostrum, est sicut proportio formse ad mate- 
riam. Quandocumque enim aliqua duo, quorum 
unum est perfectius altero, recipiuntur in eodem 
receptibili, proportio unius duorum ad alterum est 
sicut proportio formse ad materiam, scilicet magis 
perfecti ad minus perfectum ; sicut lux et color reci- 
piuntur in eodem diapbano, quorum lux se habetad 
colorem ut forma ad materiam ; et ita, cum in 
anima recipiatur vis intellectiva, et ipsa (a) divina 
essentia inhabitans animam , licet non per eumdem 
modum, essentia divina se habebit ad intellectum 
sicut forma ad materiam. Et quod hoc sufficiat ad 
hoc quod intellectus per essentiam divinam possit 
videre ipsam essentiam divinam, hoc modo potest 
ostendi (6). Sicutenim ex forma naturali qua aliquid 
habet esse, et materia, efficitur unum ens simphci- 
ter; ita ex forma qua intellectus intelligit, et ipso 
intellectu , fit unum in intelHgendo. In rebus autem 
naturahbus, res per se subsistens non potest esse 
forma aHcujus materise, si illa res habet materiam 
partem sui ; quia non potest esse ut materia sit 
forma alicujus; sed, si illa res per se subsistens, sit 
forma tantum, nihil prohibet illam effici formam 
ahcujus materise, et fieri quo est ipsius compositi , 
sicut patet de anima. In intellectu autem, oportet 
accipere ipsum intellectum in potentia quasi mate- 
riam , et speciem inteUigibilem quasi formam ; et 
inlellectus actu intelligens, erit (y) quasi composi- 
tum ex utroque. Unde, si sit ahqua res per se sub- 
sistens, quse non habeat ahquid in se prseter id 
quod est intelhgibile in ipsa, talis res per se (o) 
poterit esse forma qua intellectus intelHgat. Res 
autem quoehbet est intelHgibiUs secundum id quod 
habet de actu, non secundum iUud quod habet de 
potentia, ut patet, 9. Metaphysiciv (t. c. 20). Et 
hujus signum est, quod oportet formam inteHigibi- 
lem abstrahere a materia et a conditionibus mate- 
rise. Et ideo, cum divina essentia sit actus purus, 
poterit esse forma qua intellectus inteHigit. Et hffic 
erit visio (s) beatificans. Et ideo Magister dicit, 
prima distinctione secundi, quod unio animse ad 
corpus est quoddam exemphmi ilHus beatae unio- 
nis (!;), qua spiritus unietur Deo. » — Hsec ille. 
Eamdem sententiam ponit in de Veritate, q. 8, 



(a) ipsa. — Om. Pr. 

(6) a verbis Et quod usque ad ostendi, om. Pr. 

(y) intelligens , erit. — intellectus est Pr. 

(5) perse. — Om. Pr. 

(e) visio. — unio Pr. 

(?) unionis. — visionis Pr. 



art. 1; et quasi eadem verba. Dicit enim, multis 
circa hoc pracmis.sis : « Illud quo intellectus creatus 
Deum per essentiam videt, est divina essentia. Non 
autem oportet quod divina essentia fiat forma ipsius 
intellectus, sed (a) quod se habeat ad ip.sum ut 
forma : ut (6) sicut ex forma, quffi est pars rei, et 
ex materia efficitur unum ens in actu ; ita, licet dis- 
simili modo, ex essentia divina et intellectu creato 
fiat unum in intelligendo, dum intellectus inteHigit, 
et essentia divina per seipsam intelligitur. » — Ha?c 
ille. 

Ibidem (y) etiam dat simile exemplum (o) de luce 
et colore etdiaphano; etadducit exemplum Magistri 
Sententiarum , prima distinctione .secundi, supra 
recitatum. Ex quo patet quod sanctus Thomas non 
vult quod essentia divina possit esse proprie, et iii 
e.s.se naturali aut reali, forma intellectus creati, sed 
quod se habet vel potest se habere ad ipsum quasi 
forma : prout illud dicitur se habere respectu alte- 
rius ut forma, quod est actualius et formalius eo, et 
recipitur cum alio in eodem receptivo, et ambo con- 
currunt ad eumdem effectum ; sicut lux dicitur es.se 
forma colorum intentionalium quiE sunt in medio, 
quia ambo sunt in diaphano, et lux est actualior 
specie coloris, et ambo concurrunt ad potentiam 
visivam. 

Unde ex prgedictis potest formari talis ratio : 
Quandocumque duo principia unius operationis, vel 
concurrentia sicut unum perfectum principium ope- 
rationis, habentia se ut formalius et actualius et 
minus actuale et formale, recipiuntur in eodem 
susceptivo, unum eorum .se habet ad aliud quasi 
forma ad materiam, vel actus ad potentiam. Sed 
divina essentia et intellectus creatus illo modo se 
habent respectu visionis beatificse. Igitur unum 
potest dici forma respectu alterius. 

Et in hoc primus articulus terminatur. 

ARTICULUS II. 

PONUNTUR OBJECTIONES 
GONTRA PRIMAM ET SECUNDAM CONCLUSIONES 

Argumenta Joannis de Ripa. — Quantum ad 
secundum articulum, arguitur coiitra conclusiones, 
potissime contra primam et .secundam. Nam Joannes 
de Ripa, in suis determinationibus et in suis scri- 
ptis, nititur probare quod divina essentia potest 
esse realiter forma creatunc intrinseca ; cujus oppo- 
situm dicunt tres conclusiones prajmissae. 

Primo igitur arguitur sic. (^uidquid perfectionis 



(a) sed. — secundum Pr. 
(6) ut. — nec Pr. 
(y) Ibidem. — Idem Pr. 
(o) exeniplum. — Om. Pr. 



V. — 5 



LIBIU III. SENTENTIARUM 



est in cre^tura, et entitati pprfectionali correspon- 
tiet, uttribiiendmn pst Deo siippliciter, licet sub 
irioilo perfecto et non limitato. So(| i]i qiialil)cl forrna 
crcat.'^, est porfectionis inflnere inlluxo inlrinsoco; 
}ioc eniin provenit ex CQinrpunicatione sua^ entitatis. 
prgo hoc potest attril>ni (livinqp esspptiiE, sub inodo 
siini)]iciter perfecto et illimitato. — Gonfirrnatur. 
Naiii ubi i^te modus arguendi deficcret, excln- 
deruliir ornnis nm\m piobiindi {jiiaiiicuuicme causa- 
litatein in Ppq • omnis enim niodns causalilatis in 
creaturis est qiiodammodo imperfectus (a), eo quo4 
sil liinilajiis, ot aniiexus depeudp|iti:e et cuidaui 
(Jpfj(;i{!ntifC ft perfecta ot loLali pansHliUite. Exciude- 
retnr eliani Oiiinis niodus probandi de Puo aliquain 
perfettjonein sinipliciter : najn in creatnrisquajlibet 
denominatio [^erfectionis simplipiter, est potentialis 
et limitata; djperetur erp quod, quamvis hujusper- 
[eptiones jn pi-eaturis sint nielins essp quam non 
essp (6), qnia tamen npcessftrio gunt mpdis imperfp- 
ctionis adinixlic, non ppssnrtt attrihui pnti iHiivpr- 
saliler perfecto. 

Dicetur forte, qnod mqjor pst vpni de omni eo 
quod non babpt nepessqrio imperfpptioppm annexam ; 
4are anten) esse alipui per informatipupm, necessa- 
rio ponit limitationem et pompositionem- — Sed ista 
responsio non valet : Tum quia non percipit virn 
aryuinenti. Argumenlum enini uon probat nisi quod 
Ppus potest esse forma intrinseca preatura3. Utrum 
autem informutive, yel subsislenler pt terminativp, 
ar>iumoiitiim non limitat. Suf(i(Ml cnim argumeulo, 
qu<ul divina essentia sit cpmouiuicabilis realiler, et 
per con^eqnens intrinsecp. Sic pnim vopo commnni- 
cationpm intrinsec^m, prout distinguitiir a commn- 
nicalione qiMJf- est per purlicipationcm, (luai est per 
essp creatum comnmnicutum crputurie. Immo potius 
argumentum implicitp probcit cl concludit commu- 
nicationem divin^e essentiai per mpdum formuc sul)- 
sistentis, qui (y) est modus perfectionis, quam per 
moduin forniic inforniantis. — ■ Titni quia ponit 
form;e infornialivai necpssario annecti composilio- 
nem (o); quod falsum est de omni formaaccidentali, 
licetverum sitde omni forma conslituliva. 

Secundo principaliter arguit sic. Primum offi- 
ciens agit ad exlra tam perfeclesimpliciter sicutagit 
ad inlra, agil enim ad extra secundum ultimum sui 
posse. Ergo possi})ile est ad extra correspondere sibi 
ali(piid adLc^piate in esse potentiic; quod non est 
possiliiU' nisi per actualitatoin formalem divinitatis 
et communicationem sui proprii immensi gradiis 
essiMidi. Gonseipientia declaialiir : (pioiiiam virlus 
cujiislibet polentite acliva», vcl [^orfcctio, non con- 
cludilur sokim per suuiii agere, sed etiani per ter- 



(a) iinpfrfcflus. — hiipcrfcilius Vy. 

(6) csse (juaiii non esse. — ip.suiii quain mn\ ipsum Vv. 

(■y) qui. — qu!V Pr. 

('•) roniposiliiuiriii. - rimiiiiisitu 'u \U'. 



minum qplionis, qui, ca?teris paribus, reddit actio- 
nem perfpctiorem. 

Confirniatur sic ratio. Deus ad extra est immense 
potpns, taiu intensive quam extensive. Ergo Deus 
ad extru potest haberp terminum adicquatum. Vel 
ergo ad extra potest produpere aliquid simpliciter 
immensum ; et hoc est impossibile; vel potest per 
suum agero communicare ali^iuid simpliciter immen- 
sum, putadivininu psse ; et habetur intenlum. Quod 
autem Dpussit immense potens ad extra, tam inten^ 
sive quftm extensive, prohatur. Prima (a) : nam 
posse aclivum, est perfeptio simpliciter in Deo; ergo 
est formalilor irnmensum. Vel ergo ad intra; vel ad 
pxtru, Si secundum, habetur propositum (6). Si pri- 
mum, — Contra : Nam, si aliquod tale sit, sit ergo 
posse generare Filium. Sed contra : Nam tale non 
est immensum ex hoc quod est posse notionale, sed 
quia posse esserrtiale. Ergo generaro sihi correspon- 
dens, est producere essentiale, et non notionale. 
Prgo, cnm ad intra pommunicetur esse essentiale, 
se(|uitur quod, sjcut Pater ponimunicat Filio plenitu- 
diliem essentiai et potenliaj, ita communicat sibi 
posse generare, et eodem modo communicat sibi 
actum generandi ; quod est hajreticum. Seciindo : 
quia, si posse ad extra non sit formaliter immen- 
sum, sed solum posse agere ad intra, se(|uitur quod 
Spiritus Sanctus non habet posse fonnaliter immen- 
sum. 

Confirmatur secundo. Quia, si Filius in divinis 
haberet praecise esse quo distinguitur a Patre per 
originem, et norr esse divinitatis, sequilur quod 
Filius non esset formaliter iiumensus; alias in divi- 
nis essent tria formaliter immensa. Erga nec tunc 
producere terminatum ad Filium, esset formaliter 
immcnsum. Ergo nec posse productivurn, cui tale 
producere esset ad:pquatum, esset formaliter immen- 
suru. Ergo, si tale posse est formaliter immensum, 
hoc est : vel quia per tale posse producitur esse for- 
maliter immensum, puta esse divinitatis; et hoc est 
luureliciini ; vel (piia tale esse communicatiir. Elt tunc 
quioro ultra : Aut lale esse communicatum Filio, 
correspondet Filio per produclionem Pqtris; vel non. 
Si sic, ergo Filium esse Peum, est a Patre produ- 
ctive, vel ut pi'oductioost. Cousequensest falsum (y); 
cum divinitas sit idem realiter Filio, nec divinitas 
possit esse terminus productionis per se, nec Filiua 
in psse diviuitatis, sed solum in esse quo distingui- 
tur realiler a Patre. Si non, ergo tale esse non 
aiguit producere iutensius vol luinus intensum ; 
crgo npc fonnaliter iinmensuin. Et iu hoc apparel 
distinctio communicationis ad intra et ad extra : 
nani creatura non potest hahere eam ad extra, nisi 
per agere prievium, ot ideo dopcndentor ot potentia- 



(o) Priiiii). — Oiii. I'r. 
{",) secunduiii. — Ail Pr, 
(y) iiiini. — A(i Pr. 



DISTINCTIO V. — QU^STIO II. 



67 



litor; ad intra autein non per aliquod producere, 
sed per piinunn eonimunicara, prout conlra omno 
ajicre distinjiuitur. Ex (juo apparet (piod, (pianlum- 
cnnique Filio correspond^eat cssc ininicnsuni fornia- 
liter, non tamen per pos«e productivum ut sic, scd 
solum per viam communicativam. Et sequitur quod 
respectu nullivis ad intra, est posse activum divi- 
nnm essentiale; et ideo omne posse divinum acli- 
vum, est ad extra. Ex quo habetur propositum, 
quod Deus potest agere ad extra socundnm total(> 
posse ac ultinium sui posse. Nam : vel Deus non 
habet (a) foinialiter ultimum sui posse, et sic scqui- 
Inr quod non est iniinilije potentise intrinsece ; vel 
habet; erjjo secundum ilhid potest agere. Illud enim 
est possil)ile, quo posito, nnlhim sequitur inconve- 
niens. Igitur, si agit ad extra secundum idtimum 
sui posse, nuUum sequitur impossibile. Ergo secun- 
dum eum potest habere terminum adiequatum sui 
agere ad extra ; et habetur propositum. 

Tertlo arguitur sic principaliter : De facto divina 
essentia est unita secundum totam latitudinem divi- 
nitatis animic Christi et corpori, utrique parti et 
toti communicans esse ut forma intrinseca. Igitur. 
Assumptum probatur auctoritate Apostoli, ad Colos- 
senses , 2 (v. 9) : In Christo hahitat omnis plcni- 
tudo divlnitatis corporaliter. Hoc non potest intel- 
ligi per solam unionem ad hypostaaim ut distingui- 
tur contra essentiarn ; cum hypostasis, ut sic, non 
sit formaliter infinita, ut per hoc quod unitur hypo- 
stasi Verbi, uniretur divinitati, cum secunda unio 
sit incomparabiliter perfectior; et per consequens, 
si communicatur sibi per uniouem plenitudo divini- 
tatis, coramunicatur sibi divina essentia secundum 
omnem perfectionem essentialem. 

Confirmatur sic : Si in Ghristo habitat omnis ple- 
nitudo divinitatis corporaliter, et nonnisi per unio- 
nem, quantum ad propositum pertinet, et eadem est 
unio divinitatis tam corpori (6) quam animie sicut 
toti composito; igitur carni Christi per unionem 
communicata est plenitudo divinitatis. Sed per ple- 
nitudinem divinitatis non potest intelligi nisi esse 
essentiale divinum ; sicut patet per Magistrum, 
3. Sentent., dist. 5, ubi dicit quod plenitudo divi- 
nitatis est divinitas, quse est ipsa natura prout distin- 
guitur contra personam ; tale autem esse natura3 est 
ut sit esse formale. Eigo divina natura, in esse 
naturae et formic, communicata est carni Ghristi ; et 
habetur intentum. 

Item. Si caro Ghristi est unita divinitati : vel 
ei^o divinitati in esse divinitatis ; vel solum in e.sse 
person*. Si primum, ergo in esse formiB. Si secun- 
dum, ergo ex tali unione non redditur homo Deus : 
nam Verbum non est Deus per rationem persona- 
lem, sed per rationem essentialem ; e^go nec unio 



(a) kabet. - 
(€) carpari. 



haberet Pr. 
— corfioris Pr. 



ad divinitatem in esse personali, prtecise denomina- 
bit aliquid esse divinum. Si enim unitas realis per- 
sonnHtatis cum divinitale non sufficit ad hoc (juod 
Vcrbum ])er personalitatem dicatnr Deus, quanto 
magis unio quiccumqne realiter distinctorum. Et 
ideo nihil potest denominari Deus ex unioneaddivi- 
nitatcm prajcise in esse subsistentias, nisi sit in esse 
essontiali. 

Koni. Hugo, in Hbello de Sapientia animx Chri- 
sti, dicit : (( Anima Christi habet omnia per gra- 
tiam, quKs in Deo sunt per uaturam. Accepit enim 
anima Chrisli plenitudinem divinitatis, plenitudi- 
nem sapientiao, plenitudinem virtutis (aj. Totum 
quod Deus est, accepit : non quia in illud ossentia- 
liter mufata, sed quia ineHabiliter unita. Accepit, 
non ut iUud essentialiter fieret, sed ut cum (6) illo 
personaliter unum csset. )) — Ha}c Hugo. 

Quarto principaUter arguitur sic : Esse personale 
divinum, est reaUter unibile et communicabile crea- 
t\u"ae. Ergo et esse essentiale. Antecedens probatur : 
Nam personalis subsistentia natunc increatai potest 
esse |)er unionem personalem subsistentia naturse 
creatas. Consequentia probalur : Nam minus videtur 
repugnantor se habere ad communicabiUtatem esse 
essentiale, quod est esse quidditatis, ex sui natura 
commnnicabiUs, quam esse personale, etiam secun- 
dum omnes philosophos. Sed non repugnat esseper- 
sonale increatum uniri realiter creatursc, sic scilicet 
quod essentia divina et creatura communicent reali- 
ter iu esse personali. Ergo nuUa repugnantia est ut 
quodcumque esse essentiale divinum, sit illo modo 
communicabile creaturae. 

Gonfirmatur. Nam esse essentiale divinum, est 
realiter communicabile ad intra; non autem esse 
personale. Ergo, si esse personale non repugnat 
commuuicari ad extra, muUo minus esse essen- 
tiale. 

Quinto principaUter arguitur sic : Quodcumque 
esse divinum essentiale, est ex se communicabile ; 
nam de facto communicalur ad intra. Ergo, si non 
est communicabile creatura;, hoc est quia creatura 
non habet potentiaUtatem ad tale esse. Sed contra : 
Nam potentialitas creaturoc ad esse pcrsonalitatis 
increatic, non est potentiaUtas creatura; intrinseca, 
scd sola potentialitas non repugnanti;c, qua) non est 
aliud quam potentia agontis divina, et obedientia- 
lis (y) in creatura. Ergo non plus creatura habet ex 
se potentiaUtatem et aptitudincm ad e.sse personale 
increatum , quam ad esse essentiale. Ergo ad utrum- 
que, vel ad neutrum. Secundum non est dicendum. 
Si dotur primum, habetur propositum. — Gonflrma- 
lur : Nam non minus est supernaturale creaturaj 
esse personale increatum , quam esse essentiale. 



(a) virtutis. — unitalis Pr. 

{^,)ctivi. — m Pr. 

(y) obedicntialis. — obedibilis Pr. 



68 



LIBRI lll. SENTENTIARUM 



Ergo tota potentialitas creaturse ad utrumque, est 
potentia agentis; et per conscquens, qua ratione 
unum est possibile per primum agens, eadem ratione 
et reliquum. 

Sexto arguitur sic. Si in creatura est rcpugnan- 
tia et impossibilitasad (a) esse essentiale increatum : 
vel talis provenil ex imperfectione creaturai, puta 
quia non est eleval)ilis ad tam perfeclum esse ; vel ex 
parte divinic essentise. Non primum : nam, etsi, per 
impossibile, divinum esse personale esset tam for- 
maliter immensum sicut esse essentiale, non minus 
creatura esset assumptibilis ad tale esse, immo 
magis, ut videtur; nam tunc esset intensius esse sul>- 
sistentise quam nunc est, et perfectius posset esse 
tam naturaj propriiP quam alienK subsistentia ; tum 
etiam, quia, secundum nonnullos theologos, esse 
divinaj subsistentise et personse est formaliter immen- 
sum. Si detur secundum, — Gontra : Nam omnis 
quidditas et forma, ex natura sua est communicabi- 
lis ; ergo quidquid est perfectius formaliter esse quid- 
ditatis et formaj, est ex se magis communicabile ; 
ergo, sicut quodcumque esse essentiale increatum, 
est immensum esse, quod dicitur formale, ita 
immense ex natura sua est communicabile. 

Confirmatur. Nam esse essentiale non est commu- 
nicabile ad intra, nisi quia est esse quidditatis et 
formse, cui non repugnat communicabilitas. Igitur, 
cum in communicatione ad extra natura divina 
habeat esse quidditatis et formEC, sequitur quod ad 
extra non repugnat sibi communicabilitas secundum 
quod est quidditas et forma, sicut nec ad intra. 

Septimo principaliter arguitur sic. Si esse essen- 
tiale divinum, esset ad extra communicabile realiter, 
major perfectio appareret in Deo quam si solum 
ponatur esse communicabile participative. Sed gene- 
raliter Deo est attribuenduni quidquid plus manife- 
stat divinam perfectionem. Igitur, etc. Major patet. 
Nam major communicabilitas divina per participa- 
tionem ad extra, majorem concludit in Deo perfe- 
ctionem , saltem extensive ; nam communiter poni- 
tur a theologis, quod nuUus est maximus gradus 
participationis divini esse finitus possibilis. Ergo, 
cum omnis ratio communicabilis divini esse sit 
major et perfectior quam qua;cumque communicatio 
per participationem et imitationem talem, sequitur 
quod talis coiumunicatio rcalis majorem arguit in 
Deo perfectioneni quam quiccumque per participa- 
tionem. Ergo, si secunda j)onitur in Deo, ratione 
suaj bonilatis communicabilis, tanquam niodus per- 
fectionis simpliciter, multo magis alia est ponenda 
tanquam possibilis. Igitur, etc. 

Octavo arguitur sic. Gijeteris paribus, pcrfectior 
est aclivitas per quam perfeclior gradus communi- 
catur producto termino actionis. Sed activilas divina, 
est summe perfecta, in tanlum quod contradictio- 



(a) ad. — Om. Pr. 



nem includit intelligi vel cogitari majorem activita- 
tem. Ergo non solum essentia divina est communi- 
cabilis participative, immo realiter et in se; et sic 
habetur intentum. 

Confirmatur primo. Nam Deus e.st proportionaliter 
activior quacumque creatura, sicut est perfectior. 
Ergo per agere divinum, a^que proportionabiliter 
intensius es.se est communicabile creatura^, quam 
per agere creatura?, in qua proportione Deus excedit 
creaturam. Sed hoc non est possibile, nisi perdivi- 
num agere sit communicabile immensum esse; et 
tale esse non potest es.se nisi esse divinum essen- 
tiale, quod solum formaliter est immensum. Ergo, 
etc. 

Gonfirmatur secundo. Nam major activitas non 
solum concluditur ex actione, immo ex termino 
actionis. Unde, si Deus, per impossibile, esset pro- 
ductivus solius universi quod nunc est, et ajque 
intense ut nunc, activitas sua, licet e.sset seque per- 
fecta intensive ut nunc est, non tamen extensive : 
non enim tot perfectiones creaturarum virtualiter 
contineret ut nunc; nec secundum tot perfectiones 
es.sentiales esset communicabilis participative ad 
extra ut nunc. Unde sic arguitur : Si Deus esset 
communicabilis participative ad extra secundum 
omnem perfectionem essentialem , puta esse vitae, 
sapientige et hujusmodi, perfectius esset activus ad 
extraquam si prsecise in esse simpliciter, vel in esse 
vitffi. Ergo communicatio divini esse secundum majo- 
rem vel minorem participationem , arguit in Deo 
majorem vel minorem activitatem, saltem extensive. 
Ergo, cum realis communicatio divini esse ad extra, 
sit major quam quascumque talis, sequitur quod 
major esset divina activitas intensive et extensive, 
si concedatur eum ad extra esse communicabilem 
realiter, quam si solum participative. 

Nono principaliter arguitur sic : Si divina essentia 
non esset communicabilis realiter ad extra tanquam 
forma intrinseca, hoc videretur propter hoc quod 
tunc sequeretur ipsam esse componibilem et poten- 
tialem. Sed hoc non debet movere, ut 'probabitur. 
Ergo, etc. Minor o.stenditur : Nam sola forma con- 
stitutiva habet istas conditiones annexas, scilicet 
esse partem,esse potentialem, esse componibilem. 
Sed non est de ratione formae actuantis, quod sit 
constitutiva alicujus tertiiic entitatis. Igitur, etc. 
Minor prosyllogismi ostenditur per duodecim 
media. 

Primo sic : Quailibet forma constitutivaordinatur 
ad ipsum conslitutum velut ad finem et subsistentiam 
talis forniic. Sed nulla foinia de genere acoidtMitis, 
ortliiiatur ad aliquod genus entis velut ad finom et 
subsistentiam ultimam, nisi ad genus substantiae. 
Ergo sola substanlia pote.st esse finis ot ultima sub- 
sislontia cuju.scumque foim;e de genere accidentis. 
Sed (piodlibet constitutum forma informativa, est 
subsi.stentia talis forma\ et finis illius. Engo nullum 



DISTINCTIO V. — QU^STIO II. 



6d 



ens qiioa non est siihstantia, potest esse constitu- 
tum ex inforniatione fornue accidentalis. Jgitur, vel 
ex inforniatione talis formai actuantis (a) non est 
possibile aliquid constitui, et habetur intentum ; vel 
forma accidentalis ost constitutiva substanti;c, quod 
claudit contradictionem. 

Secicndo&ic : Quiclibet formadegenereaccidentis, 
est actus alicujus substanti.Tc , ut propriaj subsisten- 
tiae. Ergo, si, ultra hoc, forma concurrit ad consti- 
tutionem tertii simul cum subjecto, sequitur quod 
tale tertium est subsislentia utriusque partis; partes 
enim sunt in potentia in toto, et quodammodo par- 
ticipant esse totius. 

Et ex hoc sequuntur ultra, duo inconvenientia. 
Primum est, quod talis formce accidentalis substan- 
tia non est ultima subsistentia , sed talis tertia enti- 
tas constituta ; quse non est de genere substantia:! ; 
non enim est entitas per se una. Et ita sequitur quod 
substantia non est ultimus finis accidentis ; cujus 
oppositum ponit Philosopbus, 7. (t. c. 3), etl2. Meta- 
pJiysicx (t. c. 2). 

Sequitur secundo, quod aliqua entitas non est de 
genere substantiie, et tamen est finis ipsius substan- 
tise, et propriasubsistentia. Consequentiapatet. Nam 
totum est subsistentia suar"um pai'tium essentialium ; 
partes enim sunt in ipso toto, et participant quodam 
modo esse totius. Ergo, si forma accidentabs est 
constitutiva , sequitur quod substantia quam infor- 
mat, concurrit ut potentia ad talem constitutionem, 
et fit partialis entitas constituti ; igitur subsistit sub- 
sistentia constituti ; quod erat probandum. 

Tertio sic : Talis tertia entitas, si sitaliquid novi- 
ter productum ex informatione formse accidentalis, 
igitur, sicut est aliquid distinctum in setam a forma 
quam a substantia, ita (6) habet propriam quiddita- 
tem ; et per consequens, talis forma non dat formali- 
ter esse quale, sed (y) esse quid. Falsitas consequen- 
tis nota est. 

Gonfirmatur. Nam, si per talem formam produci- 
tur aliquid, igitur talis forma non constituit quale 
esse, sed quid esse; quoniam non quale, sed quid, 
est per se terminus talis mutationis. Sed hoc est 
contra naturam formte accidentalis : albedo enim dat 
esse album ; esse vero album, non est aliquid esse, 
sed est (8) aliquale esse; et per consequens, tale 
quod tu proponis constitutum ex albedine et subje- 
cto, non est aliquid, nec quid, sed potius quale. 
Ergo ex tali informatione nunquam resultat ista ter- 
tia entitas. 

Quarto sic : Si ex informatione accidentis abqua 
talis entitas constituitur, igitur tale est unum per 
se, vel unum per accidens. — Si primum : vel sub- 



(a) actuantis. — actualis Pr. 
(6) ita. — ergo Pr. 
(y) sed. — secundunt Pr. 
(8) est. — esse Pr. 



slantia, vel accidens. Non primum : nam, cum talis 
forma ultima constitutivasitaccidens, sequitur quod 
sulj.stantia constituatur formaliter in esse per essen- 
tiam accidentis; quod manifeste claudit contradictio- 
nem , ut patet. Si secundum, igitur accidens est 
sul)si.stentia talis formai accidentalis. Sequitur etiam, 
quodjsubstantia est pars essentialis eissentiaj acciden- 
tis; immo, sequitur ultra, quod substantia per 
modum potenti;o est pars, et forma accidentalis per 
modum actus, ad aliquam per se entitatem concur- 
rens. Et sequitur ultra, cum pars potentialis ordi- 
netur ad compositum per se ut ad entitatem essen- 
tialiter perfectiorem , quod aliqua entitas de genere 
accidentis est perfectior quacumque substantia, sive 
vitali, sive non vitali : fiet (a) enim augmentum de 
esse resultante ex angelo ((5) et aliquo accidente 
ipsum informante. — Si vero detur secundum, 
quod sit ens per accidens, — Gontra. Nam, si est 
aliquid in se indistinctum (y), et tam a propria 
materia quam a propria forma distinctum ; ergo est 
proprie et per se unum, et non unum per accidens. 
Igitur. 

Confirmatur hoc (S). Nam, si tale constitutum est 
aliquid in rerum natura ; ergo habet vere esse essen- 
tiffi, quod est sibi essentiale, per proprium gradum 
essendi ; igitur est per se unum. 

Confirmatur secundo (e). Quare dicitur unum per 
accidens? Velquia illud a quo habet formaliter enti- 
tatem et unitatem , est entitas de genere accidentis ; 
vel quia potest esse in re, et non habere talem uni- 
tatem. Non primum : quajlibet enim forma sim- 
plex, est entitas per se una, sicut albedo et hujus- 
modi ; et tamen habet unitatem formalem, puta 
esse de genere accidentis. Item (^) : Secundum mul- 
tos, quaslibet talis forma habet aliquid essentialiter 
loco materise, et aliquid loco formse; saltem, secun- 
dum veritatem , in qualibet tali forma sunt rationes 
positive distinctae , quarum una e.st potentia , reli- 
qua actus ; quselibet etiam talis forma continet for- 
maliter latitudinem intensivam graduum remisso- 
rum ; ergo secundum istam potentiam nulla talis 
forma est entitas per se una, cuni aliquod esse de 
genere accidentis partialiter ad suum esse concur- 
rat. — Si vero detur secundum, — Contra. Nam, 
si ex albedine et subjecto constituitur aliquid ter- 
tium, necessario tale tertium corrumpilur ad corru- 
ptionem vel separationem albedinis: ita quod albedo 
exigitur per se, ut ejus partialis entitas, ad conser- 
vationem totius, sicut anima ad esse hominis. Et 
ideo mirum est quomodo tale dicatur ens per acci- 
dens, cum tamen ita partes ejus constitutivse per se 



(») fiet. — fiat Pr. 

(6) angelo. — augniento Pr. 

(y) indistinctum. — distinctum Pr. 

(6) hoc. — Om. Pr. 

U) Confirmatur secundo. — Item Pi 

(;) llem. — Confirmatiir: nam Pr. 



70 



LIBni 111. SENTENTIAnUM 



ro(|nirantur ad esseejus, et integroiit ejus entitatem, 
et ad illorum separationem vel conjunctionem cor- 
rumpatur vel producalur liujus entitas, sicut in con- 
stituto per so. 

Quinto. Si ('Mtilatido ^enereaccidontis non ropu- 
jjikH esse actum conHtilutivum , igitur, sicut inlVa 
jjtmus sul)stanti8e est ali(piid per se potentia , aliud 
vero per se aclus, et aliipiid conslilutivuin, ita orit 
iii Lionerc accidentis; et pcr consiujueiis, ex duoljus 
acci(leiilil)iis potest conslitui ali(piid per se ununi. 
Sed consequens est impoi«sil)ile. 

Se.iio. Sl sit danda tertia entitas, etc.) sequitur 
quod talis cst por se torminus alterationis vel actio- 
nis alteralivac ; et por coiiso^pioiis, altoiatio est per se 
prodiictio. Gujus oppositum patet ex vi terminorum : 
(piidquid enim alteratur, necessario de non aliqua- 
liter esse ad taliter osse mutalnr, ot non de non esse 
nd esse; altoralio onim ost accidontalis mutatio, et 
non productio por se. 

Septimo. Nnllum constitutivum ex aliqua forma, 
est magis (a) perfc>clum intensive quam talis forma. 
Patet : Nani (|uyelil)et forma inform;diva conimuni- 
catur subjccto secnndum totam lulitudinem esse 
essontialis; ergo non sub remissiori gradu constituit 
tertiam entitatoin, quam sit suus gradus essendi. 
Ergo aliqnid per accidons unum, est tam porfectum 
ossentialitor in sua ])ropria ontitato, sicut ens por .se 
unnm in latitudine entium. Sed lioc est falsnm, si 
imaginemur talia exsistentia per accidens. 

Octavo. QuiGlihet forma substantialis, prius est 
actns materiic (piam composili. Ergo stat sine coii- 
tradictione, quamlibet talem Ibrmam e.sse actum 
matoriae, et nullum exinde compositum resultare. 
Antecedens probatur : Nam per hoc compositum 
constituitur, quod materia ot forma uniuntur; ex 
(|ua iinione resultat compositum. Ergo prius est 
materiam et formam uniri formaliter, ac per hoc, 
prius est formain esse actum inateria}, quam com- 
positum re.sultare. 

Confirmatnr ratio. Nam, si aliqua forma ost actus 
duoruni in (piodam ordine, nuUa est repnjinantia 
ipsam communicari priori sine posteriori. Sod mate- 
ria et compositum sunt di.stincta ; et materia est 
prius naturalitor quam oompositum. Ertjo nulla 
ropugnantia ost in re, (|uamcumque formam sub- 
stantialem communicari materiie, absque hoc quod 
communicetur composilo; sed non stat, composi- 
tum e.sse, et ipsam non communicari compo.^ito, 
cum sit forma essentialis comj)ositi. 

Nono. Alia est communicatio fornuc respectu 
materiae, et alia respectu compositi ; secunda enim 
est constitutiva, et non prima. Ergo alia est actioad 
primam communicatioiiom , et alia ad socundam. 
Ergo stat sine contradictione, priinam aclionem esse 
sine secunda. 



DfCimo. Si oppositum est verum, ergo, cum com- 
municatio formiC rospectu materia; sit prior, sequi- 
tur quod communicatio form<E respectu compositi 
est so(pi(!la primio communicationis; ertio prima 
coinmnnicalio (^st per se, et secunda per accidens. 
Consequentia prohatur : Nam, sicut A prius produ- 
citur quain B, et necessario ad productionein A 
setpjitur jnodiictio B, A jirodiicitur per se, et B 
tarKpiam se(jU(!la et per accidens : sic enim ponitur 
a Pbilosopho (7. Melaj)hijt^., t. c. 27), quod formd 
producitur per accidens ; et ideo a multis theologiis 
dicitur, quod rolatio fit tan(piam sequela necessario 
consurgens ex fundamonto et termino; — ita in pi"o- 
silo. 

Undecimo. Quia mutatio materiic per acluatio- 
nein formio, est alia a mutatione compositi ; secunda 
onim est productio, et non prima; et mntatio mate- 
ria3 est prior; orgo est ahsolute possibilis sine 
secunda, 

Duodecimo. Nani forma per se producilur ab 
a^ente naturali ; et est |)iius naluraliter quam com- 
positum. liiitur prinsactiiat rriat(Miam quam coinpo- 
situm (a). Coiisoi|uonlia patet. Et antocodens j)roha- 
tiir : — Tiim qiiia agens primiim, j)i'ius producit 
formam quam compositum : utrumque enim per se 
jnodiicit, et jirimiiin ost j^ar^s secundi ; ijiilui' prius 
est priiiinm quam seciindnm. Aiions eliam nalui'ale 
concurrit cnin aiienle priino, tam ad formam quain 
ad comj)osituin, et revei'a uterque determinatur per 
agens jirimuni ; igitiir jirius infiuit ad illud ad quod 
sic inllnit |)rinium. — Tum quia forma est cau.sa 
c()nij)ositi. liiitur prior est iiaturalitor in re extra. 
Ergo prius naturaliter cajiit esse per ajjens piimum 
et secundum ; et per consequens, prius educitur de 
polenlia maloriio qnam composituin. Sic eriio, pi'o 
illo priore, .slat ipsam esse actum materiie ante esse 
compo.siti; sed ij^.^^a ex se deteiniinatur ad commu- 
nicationem sui respectu materi;» comj)ositi. Ergo, 
pro illo pi'iori, est actus materiic et non compositi ; 
et hatictur intentnm. 

Sic erj>o duodocini mediis j^robatum est assum- 
ptum in nono argumento principali. 

Decimo j)iincij)alitor arguit sic : Si negaretur pos- 
sibilitas j)riC(lict;e commiiiiicationis divinio essentiae 
ad extra, hoc viderolur j)io tanto, quia oporterot 
eam esse informativam ci'eatur;v! ; hoc autem videtur 
divinae essentiai repugnare. — Sed istud motivum 
non valet : quia ahsolute jiossibileest, formam crea- 
tam acluaro sine informationo ; orgo non scquitur, 
si divina ossentia actuet creaturain, (juod informel 
eani. Assumptum probatur quinluj)liciter. Et 

Primo. Quia alia est communicatio forniffi resjie- 
ctu coinj)Ositi,et alia rosj)ectu matori;o, et aliud agore 
corrosjiondons sihi. Igitur, circnmscripta communi- 
catioue forma! respectu niateria^, polest adhuc forma 



(«) niagis. — niaju» Pr. 



(a) compositum. — compositioneni Pr. 



DlSTlNCTlO V. — QU.ESTIO II. 



■71 



communicari composito; et per coiiseqiiens, forma 
potest constituere compositum, sine informatione 
materiye vel subjecti. 

Secundo. Quia ad compositum sufflciutit, ut 
caus;E intrinsecai, materia et forma : uiia ut poten- 
tia ; reliqua ut actus. Sed forma, circumscripla 
conimnnicatiohc respectu materiic, adhnc ulli-a com- 
municatur composito. Ergo, deducla causalilute for- 
mali quam habet respectu materi^jc, hal)et aUam 
respectu compositi immediate. Ergo tali composito 
correspondet causalitas materialis. Ergo, deducta 
causalitate partium intcr sc, ponitur suflicienter 
causalitas, tam foimalis qilam materialit>, secun- 
dum quam causatur compositum. 

TeKio. Quia forma, non ex hoc qiiod est actus 
formalis materise, est causa formalis compositi ; stat 
enim prinium sine secundo; sed ex hoc quod com- 
municatur composito. Materia etiam (a), hoh ex hoc 
quod materia, est in potentia ad esse formai, sed ad 
esse compositi. Ergo per solam communicationein 
in composito , deducta unione compohentium inter 
se, compositum sufflcienter capit esse. 

Qiiarto. Quia forma, sechndum quodcUmque esse 
essentiale qUo commnnicatur materitc, commuhical- 
tnr etiam composito, et distincta comnmnicatione ; 
aliter enim prima non esset possibilis sine secunda. 

Quinto. Forma absolute considerata, et non ut 
communicata matei'ia2, estcausa formalis compositl. 
Ergo ipsam communicari materia;, impertinenter 
se habet ut causet (S) esse compositi. Consequentia 
patet. Sed antecedens probatur. Nam non esset 
verum quod forma est causa formalis compositi, sed 
fbrmam ihformare; quod est falsum : sicut enim 
agens est immediata caUsa actionis, sive rei ache, et 
non agens agere ; ita in proposito. Sic ergo dicendum 
est quod non solum est absolute possihile, formam 
substantialem esse formam compositi absque prima 
informatione materise, sed taUs prima informatio 
materiaj non est causa constitutionis compositi. 

Istse sunt ratiohes Joannis de Ripa, quibus gene- 
raliter probat divinam essentiam posse uniri crea- 
turai tanquam formam intrinsece actUahtem ; licet 
non concedat eam posse comnuinicflri ut formam 
constitutivam compositi, vel informativam subjecti. 

Et in lioc secundus articulus teiniinatur. 



ARTIGULUS Ilt. 

POIMUNTUR SOLUTIONES 

Ad argumenta contra primam et secundam 
conclusiones 



Ad argumenta Joannis de Ripa. 



Quan- 



(a) eliani. — eniin Pr. 
(6) ad. — Ad. Pr. 



tUm ad tertium articulum, rcspohdendum est obje- 
ctiohibus supradictis. Et ideo 

A(l primuiti dicitur quod responsio ibidem (a) 
posita, bona dst. Nec sha improbatio valet. — Noh 
qnidem prima : quia suppohit esse possibile, ahqUid 
esse formam ihtrinsecam alicujus alterius a seipsa, 
et non informare intrinsece; hoc autem est impossi- 
])ile. Licet enim sit possibile, ali(iuod subsistens ess(i 
formam alictijus corporis, puta ahimam intellecti- 
vam ; tamen quod aliquid sit forma intrinseca, hoci 
ost, forma realiter actuahs et noh solum forma 
exemplaris, et hon informet realiter, videtur con- 
tradictio. Nain omnis forma distihcta d re cujUs est 
forma : vel est forma a qua aliqUid formatur, ut est 
forma qua (6) agit agehs ; aut est forma ad quam ali- 
quid formatur, et ista est forma exemplaris, ad 
qnam aspicit agens; aut est forma secuhdUhi qham 
aliquid formatuf, dt ista est forma quae unitur for- 
mabiH; et dicitUf informdre, quia ihtus format, 
communicando suUin esse suo formabili. Et ideo 
dicere quod divina essentia sit realiter commuhica- 
bilis ci'eatune, non solum per participatiohem eimi- 
litudinis sua;, sed (y) ut forma intrinseca, et quod 
non informet, implicat contradictionem : qUiaomnis 
forma est exemplaris, vel formans active, Vel irifor- 
mans intrinsece ex uniohe ad materiaffi Vel subje- 
ctum; forma autem ihtrihseca non potest dici illa 
quaj est exemplaris, vel formans active. Hanc autem 
distinctionem ponit sanctus Thomas, dd Vbritate, 
q. 3, art. 1 : « Forma, inquit, alicujUs rei potest 
dici tripliciter (o). Uno modo, a qua formatur fes; 
sicut a forma agehtis procedit formatio effectus. Alio 
niodo dicitur forma alicujus, secuhdum quam ali- 
quid formatur; sicut anima est forma hominis, et 
figura statu;o est forma cupri. Tertio modo dicitur 
forma alicujus, ad quam aliquid formatur; et hisc 
est forma exemplaris, ad cujus similitudinem aliquid 
constituitur. » — Hsec ille. 

Secunda similiter improbatio deficit, sUppohendo 
unum falsum, scilicet qUod ex uhione fot-ma? ad 
hiateriam hoh semper resUltet composltio Vel com^ 
positum. Hujus enim oppositum verum est, tam in 
formis sub.stantialibus quam accidehtalibus. Unde 
Aristoteles, 2. de Anima, partic. 7, sic dicit : Non 
est perscrutandum iltrum anima et corpus siut 
idem, sicut non est perscrutandum Itoc in cem et 
figiira, neque in ferro, neque universalitdr in 
niatcria cujuslihet et in illo quod habet illam 
materiani. Ubi Commentator, comrti. 7, dicit quod 
fioh eist dubitandum quomodo ex forma et materia 
fiat uiium composituin ; et qhod materia et sua 
Ibrma noh suht diio in actu, sed in potentia tahtum ; 



(a) ibideni. — inde Pr. 

'^q qua. — quam Pr. 

(y) sed. — et Pr. 

(8) tripUciter. — triplex Pr, 



72 



LIBIU m. SENTENTIARUM 



et quod t aggregatum ex fornia et materia est unum, 
proplor unilateni formae ». — Hsec Commentator. 
— Simiie ponit, 8. Metajjltysicae, comm. 16. — 
Item sanctus Tiiomas, 2. Contra Gentiles, cap. 68 : 
« A<1 hoc, inquit, quod aliquid sit forma sub.stan- 
tialis aiterius, duo requiruntur. Quorum unum est 
ut forma sit principium essendi substantialiter ei 
cujus est forma ; principium autem dico non effecti- 
vum, sed formale, quo aliquid est et denominatur 
ens. Unde .sequitur aliud, scilicet quod forma et 
materia conveniant in uno esse ; quod non convenit 
de principio effectivo cum eo cui dat esse ; et hoc 
esse est in quo su^jsistit substantia composita,'quae 
est una.secundum esse ex materia et formaconstans. 
Non autem impeditur substantia intellectualis, per 
hoc quod est subsistens, esse formale principium 
essendi materiai : non est enim inconveniens quod 
idem sit esse in quo subsistit compositum et forma 
ip.sa ; cum compositum non sit nisi per formam, nec 
seorsum utrumque subsistat. » — Hycc ille. — Ex 
quibus habetur quod omnis forma substantialis con- 
stituit aliquod compositum cum suo susceptibili. 
Secundo, quod omnis talis forma dat tali composito 
esse simpliciter in actu, ita quod sine tali forma, et 
ante adventum talis formae, illa tertia entitas non 
habebat esse simpliciter in actu. Cum ergo divina 
essentia non possit communicari per modum formse 
accidentalis, nec sibi conveniant proprietates formaj 
substantialis, nec convenire po.ssint, relinquitur 
quod nullo modo potest communicari creaturge per 
modum formoe. intrinsecae. 

Ad secundum dicitur quod Deus aique perfecta et 
immensa actione agit ad extra sicut ad intra ; quia 
eadem est actio hic (a) et ibi , quae est ipsa divina 
essentia. Tamen ex hoc non sequitur quod ad extra 
possit illi actioni correspondere aliquid adsequatum 
in ratione effectus producti, vel termini productio- 
nis vel actionis formaliter communicati alicui susce- 
ptibili. Nec piobationes adducta? ad probandum 
illam consequentiam valent. Non quidem prima : 
quia infinitas divina? potenliio sufticicnter concludi- 
tur ex hoc quod potest aliquid de nihilo creare, 
quamvis illud sit finitum, ut ostensum fuit in primo 
libro (dist. 43, q. i, art. 1, concl. 5). Gonchulitur 
etiam ex parte termini actionis ad extra : (juia, licet 
non possit producere ah(juid infinitum in actu, nec 
comnmnicare formam infinitam per informationem, 
tamen, quocumque effectu finito producto, potest, 
ultra onmem proportionem , producere majorem ; 
nec ali(juis eflectus ab eo produclus, est maximus 
elfectus ab eo i^roducibilis ; nec ali^piis eiroclus pro- 
ducibilis adiC(juat aut adjcquare potest potentiam 
ejus. — Item, multi philosophi posuerunt divinum 
])os.se esse formaliler immensum ; qui lauuMi uoga- 
verunt aliquod communicabile a caus;i efliciente, 



es.se vel posse e.sse infmitum in aclu. — Item, quod 
hoc argumentum non valeat, patet. Quia, si aliquid 
concluderet, utique concluderet quod non solum per 
divinam actionem potest communicari essentia 
divina ad extra in ratione formai, immo quod actua- 
liter et de facto divina essentia communicatur cuili- 
bet creaturaj illo modo : quia, secundum suum 
modum arguendi, omnis productio ad extra est 
immensa, et per talem actionem, vel per omne tale 
agere, communicatur infmitus terminus; quia non 
majorem evidentiam habet propositio quam as- 
sumit, scilicet quod per agere immensum potest 
communicari immensus tei-minus, quam illa quam 
nos as.sumimus, .scilicet quod per agere infmitum 
vel immensum communicatur de facto inmiensus 
terminus; et eodem modo probabitur nosti-a .sicut 
sua. 

Ad primam confirmationem ibi factam, dicitur 

quod prima consequentia ibidem facta non valet. 

Immo potius, ex illo antecedente sequitur opposi- 

tum consequentis ; quia ex hoc quod divinum posse 

activum ad extra est formaliter immensum, tam 

intensive quam extensive, sequitur quod, quot- 

cumque effectibus productis, plures potest produ- 

cere, nec est maximus numerus vel maxima multi- 

tudo producibilium ab ipso, vel perfectionum com- 

municabilium. Sequitur etiam quod, quantocumque 

effectu producto, adhuc majorem potest producere; 

et consequenter, quod nihil est maximum produci- 

bile ad extra, aut formaliter communicabile ad 

extra, ac perhoc nec ipse potest infinitum actu pro- 

ducere ad extra, nec infinitam perfectionem forma- 

liter communicare ; et consequenter, non potest 

habere terminum adiEquatum suse potentiae activse 

ad extra. — • Ad illud vero quod includit et adducit 

ibi, .scilicet : utruni posse generare Filium sit posse 

activum simpliciter immensum ; — licet non sit dire- 

cte ad propositum, dicitur quod sic, ex parte illius 

quod dicit in recto, scilicet divinam potentiam ; non 

autem ex parte illius quod dicit in obliquo, scilicet 

relalionem. Potentia enim generandi dicit illa duo, 

ut habitum fuit in primo (dist. 20, q. 1). Etcum {x) 

contra hoc arguitur de essentiali et notionali , etc. ; 

— dicitur quod nec generare Filium, nec posse 

generare Filium, est ([uid pure essentiale, nec quid 

pure notiouale ; sed includit utrumque. Et ideo, 

licet oiniie posse et agere immensum mere essen- 

tiale communicetur Filio, non tamen omne posse 

aut agere immensum includens essentiam et notio- 

nem (•ommuuicatur Filio, nisi dumtaxat quoad illam 

partem (jua dicit essentiale. Ideo iiou seipiitur quod 

posse generare Filium, aut generare Filium, com- 

municetur Filio. — Ad aliud quod ibidem adducitur 

de Spiritu Sanclo, patet respousio piMpr.edicla. C-on- 

cedimus onim (juod posse divinum ad extra, e^t 



(a) /lir. — haec Pr. 



1 (a) nim. — lamen Pr. 



DISTINCTIO V 



QUyliSTlO 11. 



73 



forinaliter irnmensum ; sed ex hoc (a) non sequiUir 
(juod ibidem infertur. 

Ad secundam confirmationem, patet responsioper 
pncdicta. Quia posse generare Filium, est posse 
formaliter immensum, tjuoad illud quod dicil in 
recto; tantum enim est dicere, potentia generativa 
in divinis, sicut hoc quod dico, e^sentia Pafris. 
Simililer, generare FiHum Dei, est agere formahter 
immensum, quoad illud quod dicit in recto, sciHcet 
divinam actionem ; non autem quantum ad ilhid 
quod dicil in obhquo, scihcet relationem pateruila- 
tis : generare enim divinum paternum, est divina 
actio cum tah relatione. Et tunc, cum quicritur : 
Unde ihud posse generare habet infinitatem? — 
dico quod ihud posse nonestideoformahter immen- 
sum quia per ihud commuuicatur vel producitur 
esse formahter immensum. Dato enim quod per 
ihud posse nunquam communicaretur nec commu- 
nicari posset esse immensum, adhuc ihud posse 
haberet infinitatem ratione infinitatis actuahtatis in 
qua fundatur, sicut potentia Spiritus Sancti est infi- 
nita iho modo : infinitasenim produclionisFihi non 
est causa, nec adsequatum signum, nec^ necessaria 
sequela in actu vel in potentia infinitatis potenticC ; 
sed quantitas potentise activtc attenditur principali- 
ter secundum quantitatem actus in quo fundatur, 
hcet, ex comparatione ad objecla in qu;ie potest, con- 
sequatur ahquem modum infinitatis. Et hoc ostendit 
clare sanctus Thomas, de Potentia Dei, q. 1, art. 2, 
ubi sic : « Sciendum, inquit, quod cum potentia 
activa sequatur actum , quantitas potentiic sequitur 
quantitatem actus; unumquodque enim tantum (6) 
abundat in virtute agendi, quantum est in actu. 
Deus autem est actus infinitus. Et ex hoc patetquod 
sua virtus vel potentia activa, est infinita. Sed scien- 
dum quod, quamvis potentia habeat infinitatem ex 
essentia (y), tamen ex hoc ipso quod comparatur ad 
ea quorum est principium, recipit quemdam modum 
infinitatis, quem essentia non habet. Nam in obje- 
ctis potentipe quiiedam invenitur multitudo ; in actione 
etiam (8) invenitur qutedam intensio secundum effi- 
caciam agendi. Et sic potest potentise activse attribui 
qusedam infinitas secundum conformitatem ad infi- 
nitatem quantitatis continuse vel discretse : discrehe 
quidem, secundum quod quantitas potentise attendi- 
tur in multa vel pauca objecta posse; et haec vocatur 
quantitas extensiva : continuae vero, secundum quod 
quantitas potentiae attenditur in hoc quod intense 
vel remisse agit ; et ha^c vocatur quantitas intensiva. 
Prima autem quantitas convenit potentise respectu 
objectorum ; secunda vero respectu actionis. Isto- 
rum enim duorum potentia activa est principium. 



(a) autem. — Ad. Pr. 

(6) tantum. — terminum Pr. 

(y) essentia. — esse Pr. 

(S) in actione etiam. — nam in actione Pr. 



Utroque autem modo divina potentia est infinita : 
nam nun(|uam tot eflectus facit, quin plures facere 
possit; necunqiiam ila intenseopcratur, quin inten- 
sius operari possit. Intensio autem in divina o])er-a- 
tione non est attendenda secundum quod operatio 
est in operante, quia sic semper est infinita, cum 
operatio Dei sit divina essentia ; sed attendenda ost 
secun(him (juod attingit effectum ;sicenim quicdam 
moventur a Beo efficacius, qusedam minus efficaci- 
ter. » — Hffic ihe. — Ex quibus patet ihud quod 
supra dicebatur, scihcet : quod infinitas potentia; 
aclivaj attenditui- secundum infinitatem suii' radicis, 
scilieetessentiie, vel actiis in quo fundatur ; etsecun- 
(him quod potest in infinita objecta, non quidem 
infinita in actu, sed in potentia, per successionem ; 
vel secundum quod potest intonsiuset intensiusope- 
rari. Nec oportet, ad infinitatem potentia), quod 
possit in effectum actu infinitum, vel in communi- 
cationem termini formahter infiniti, ut arguens (a) 
credit et quasi per se evidens assumit. 

Ulteiius, pro ahis quse arguens (^) adducit, — 
dicitur primo, quod divinum generare est infinitum, 
modo superius expresso : non quia per iUud produ- 
catur esse divinum in abstracto ; sed quia per iUud 
producitur ens et exsistens divinum, et Deus; et 
quia formahs terminus iUius actionis et productionis 
est divinaessentia, et divinum esse, etomnisdivina 
perfectio. — Secundo, dicitur quod non est de 
ratione termini formahs productionis, quod ille ter- 
minus producatur per illam ; sufficit enim quod per 
illam communicetur alicui veie producto ; sicut patet 
in ressuscitatione Lazari, et in mutatione (y) et 
aiigmentatione corporis humani, ut patuit in pra?ce- 
denti quaistione. — Tertio, diciturquod falsum est, 
et errori, immo h;rresi proximum, quod Filius non 
producatur in esse divinitatis, sed solum in esse 
relativo. Quod patet : quia fides non solum ponit 
quod Pater genuit Filium, immo quod Deus genuit 
Deum ; et in symbolo dicitur : Deum dc Dco, lumen 
de bmiine, etc. Tum quia relatio, inquantum 
hujusmodi (o), non est principium nec terminus 
productionis, potissime generationis subslantialis. 
Et de hoc satis dictum fuit in 1. Sententiarum 
(dist. 30, etc). — Quarto, dicitur quod falsum est 
quod per nulluin agere divinum cominunicatur 
fiivina essentia ad intra, sed per solani viam com- 
inunicationis. Hoc enim imphcat contradictionem ; 
quia, ut dicit sanctiis Thomas, de Potentia Dei, 
q. '2, art. 1 , agere nil aliud est qiiam communicare 
id per quod agens est in actu. Unde sic dicit, ibi- 
dem : « Natura cujushbet actus est, quod seipsum 
communicet, quantum possibile est. Unde unum- 



(a) arguens. — Arislolcles Pr. 
(6) arguens. — Aristoteles Pr. 
(y) mutatione. — mutuatione Pr. 
(5) hujusmoiii. — /lujus Pv. 



74 



LlUni III. SENTENtlArtUM 



(jUod(iiio a<>ens njiil socuiidinn (|uod est in acln. 
At^eie v(!r(j, niliil aliud est (juam communicare id 
per (|nod ajicns est in actu , secundum qnod est pcs- 
sihilc. Natura autem divina maxime et piii-issime 
nctus est. IJnde et ipsa seipsam coinmlmi(;at, (pian- 
liim ](ossil)iIe est. Communicat autem (7.) seipsam 
per solam sui simiiitudinem cicaturis (f^). Qiiod 
omnihu.s patet : nam cpia^libet creatura e.st ens secun- 
diim similitiidinem ad ipsam. Sed (idcs catliolicfi 
eliain aliiim moduiri conimnnic^ationis ipsiiis ponit, 
pioiit i[)sa conimunicatur (piasi commiinicalione 
natnrali : nl siciit ille cui commnnicatur liulnanitas, 
est homo; ita ille cui communicatur divinitas, non 
solum sit Deo similis, sed vere sit Dens. Opoilet 
aiitem cii'ca lioc advertere, rpiod natura divina a 
formis malcrialihus in duohlis ditrert. Piimo rpii- 
dem , per lioc rpiod formtc maleriales rion sunt sub- 
sistentes; unde humanitas in hoinine non est idem 
rpiod homo ipso (pii siihsistit : divinitas aiitein ost 
idom cpiod Doiis; unde ipsa natura divina est suhsi- 
stens. Aliud est, quod nulla forma, vel natura 
creata, est sunm esse; sed ipsHm esse divinnm, est 
ejus natuia et quidditas; et inde est (juod proprium 
nomen ipsius osl Qai est, ut patet, Exod. \\, (piia 
sic nominatur a propria forma sua. Forma i^itur in 
istis inferiorihus, (juia non per se subsistit^ oportet 
quod in eo cui commiinicatur, sit aliquid per qiiod 
forma vol natura suhsistentiam rocipiat; et bioc est 
materia, (piic subsistit forruis ot naturis matoriali- 
bus. Qiiia vero natura materialis non est suum esse, 
oportet qnod accipiat esse per hoc (piod in alio susci- 
pitur; unde secundum quod in diversis est, de 
nccessitat(! babet diversum osse ; nndo huiiianitas 
non (ist iina in Socrate et in Plalono secundum esse, 
quamvis sit nna secundum propriam rationem. In 
communicatione vero qua natUra divinu communi- 
(•atiir, (piia ip<a est jier se subsislons, non ro(piiri- 
tiir ali({uid niateriale per quod subsistentiam reci- 
piat; unde non recipitur in aliquo quasi in materid, 
ut sic {^enitus, ex materia el fortna inveniatur com- 
positus. Kt iterum, (piia ip.sa essentia ost suum osse, 
non accipit esse p»!r supposita in (piibus cst ; uiide 
per uiiiim et idom esse est in coinmunicante et in 
60 cui communicatur; et sic manet(iadem secundum 
numerum in utroipie. » — Hiuc ille. — Et, miiltis 
intor|)osilis, sic concludit : « Qiiia voro do divinis 
loquimur socundum modum nostrilm , (piein iiitol- 
lectus noster capit ex rebU9 inferioribus, ex (piibus 
scioiitiain suuiil, ideo, siciit in rebus inferioribus 
cuicuiiKpio attribuitiir actio, attril)uitur aliquod 
actionis pi'iiicipium , (piod potonli.i nominjitiir, iliiet 
in divinis; (piamvis in Deo non sit dilVoronlia poton- 
liije et actionis, si(Hil est in rebus cioalis. Et propter 
hoc, }^eneralione in Deo posila, qu;e (y) per mo(lum 

(a) autem. — quidetn Pr. 
(6) crealuris. — Om. Vt. 
(y) ijiix. — (}uein Pr. 



actionis siyniflcatur fa), oportet ihi concedere polen- 
tiam iicnerandi, vel potentiam generativam. » — 
Haec ille. — Ex quibus patet quod vanum est dicere 
qiiod Pater communicat divinam essentiam, et nort 
per aliquod ajiere, vel qUod actus notionales non 
sint commufiicationes divina:; essentive. ■ — Quinto, 
diciliir (piod f.ilsum e.st quod aif^uetis dicit, sciHcet 
quod otnne pos.se divinum activum, .sit ad e.ttra, et 
niilliim ad intra; sicut patet ex pra^dictis. — Sexto, 
dicitui' quod f;ilsum est (piod Dous agat vel possit 
a^ore ad exlra .secundum ultimiim sui posse, vel 
(piantum intense potest, loquondo de intensione 
actionis divinio non prout inesl agenti, sed prout 
atlinj^il jiassum vel termintan, ut pracdictum fiiit; 
(piia niilla creatura capax est immcnsi innuxus 
divini immenso, sicut noc Deus potest creare niaxi- 
mum creabile a se, quia nullutn tale e.st aut esse 
potest. 

A(l teiMinm pi-lncipale, neiiatur assumptum, pro 
illa parte qua dicilur ut fornta intviiiseca. Licet 
enim divinitas sit Unita animai Christi, et carni, et 
humanilati ; non tamen per ttiodum form* actuan- 
tis formaliter. Et ad probationem, dico quod, licet 
pleiiiludo (iivinitatis, et ipsa natura divina, siflt 
unila lutmanitali Christi, quie (piidem divinilas est 
forma, et quod quidem esse dlvinum est esse fdr- 
male, non tamen sequitur quod sit sibi unita pel* 
nioduin form;e vel actus ad potentiam, ut ostendil 
sanctus Thomas, 3 p., q. 2, art. 1, ut siipra sajpius 
fuit recitatum , in aliis distinctionibus (dist. 1, q. 4^ 
art. 3, § 3), et in qua^stione prima hujus distinctio- 
nis (art. 3, § 1 ). Sed per quem modum divinitas sit 
unita hiimatiitati, ostendit sanctiis Tliomas, ibidem, 
in solutiono seciindi, sic dicens : c( Exanima, inquit, 
et corpore constituitur in unoquoque nostrum duple.t 
unitas, etc, » Utalias fait recitatum. Item, 4. Contrd 
Gentll.es, cap. 41, sic ait : cc Qiiamvis h;oc unioper- 
fecto ab hominenon valeat exjilicari, lamon, seciin- 
diim moduin et facultatem nostrani, cotiabimur ali- 
quid dicere ad aedificationem fidei, ut circa ttiyste- 
rium Incarnationis fidos cattiolica ab inlidolihus 
defendatur. In omnihus atitem rebiis creatis, iiiliil 
invonitur huic unioni tain sitnile, sicut est unio 
animff! ad col'pus. Et majores.set similituilo, utetiam 
dicit Au^mstinuSj Contm Felicianum (cap. P2), 
si esset unus iutellectus in omnilius hominil)Us, ut 
quidam (^) pnsiierunt ; secunduni (juos opoileret 
dicore quod intelloctus pneexsistens, hoc modo de 
novo coliceptui liominis uniatur, ut ex utroipie liat 
iina por.sona ; siciit ponimus Verhum pricexsistens 
buuiiiuic natiiric in unain per.sonain uniri. Unde et 
proptor liaiic siinilitudinem ulriusipie unionis, Atha- 
nasius dicit in symbolo, quod iiicut anima ratio- 
ntilis <i caro unt(s cst homo, ita Dcus ct homo 



(a) significatur. — signatur Pr. 

(5, CIV. Conimcnluloivin. '.]. de Anima, comtn. 5 et 0. 



DISTINCTIO V. — QU^STIO II. 



15 



iinm est Christus. Sed, cum anima ralionalis unia- 
tur corpori et sicut materiiip et sicut iiistrumento, 
non polest esse similitudo quantum ad primum 
modum unionis; sic enim ex Deo et homine fieret 
una natura, cum materia et forma proprie consti- 
tuant naturam speciei. Relinquitur ergo ut attenda- 
tur simililudo secundum quod anima unitur corpori 
ut instrumento. Ad quod etiam antiquorum docto- 
rum dicta concordant, qui liumanam naturam in 
Ciii'isto quoddam organum divinitatis posuerunt, 
sicut etiam corpus ponitur organum animie. Aliter 
enim est organum animai corpus et ejus partes, ct 
aliter inslrumenta exteriora. Hijcc enim dolabra non 
est proprium instrumentum animai, sicut hcec 
manus : per dolabram enim multi possunt operari ; 
sed ha3c manus ad propriam opcrationem animaj 
deputatur; propter quod manus est proprium orga- 
num unitum, dolabra autem instrumentum exterius 
et commune. Sic igitur et in unione Dei et hominis 
considerandum est. Onmes enim homines compa- 
rantur ad Deum ut qua^dam instrumenta quibiis 
operatur (a) : Ipse enim est qui operatnr i)i nobis 
velle et perficere, pro hona voluntate, secundum 
Apostokim, Pliilip. 2 (v. 13). Sed aUi homines 
comparantur ad Deum quasi instrumenta extrinseca 
et separata : moventur enim a Deo non ad operatio- 
nes proprias sibi tantum, sed ad operationes com- 
mUnes omni naturai rationali, utest intelligere veri- 
tatem , diligere bona, operari justa. Sed humana 
natura in Cliristo assumpta est ut instrumentaliter 
operetur ea quai sunt operationes propricC soli Deo, 
Sicut est muhdare peccata, illuminare mentes per 
gratiam, etintroducere in perfectionem vitai aBternie. 
Comparatur igitur natura luimana Christi ad Deum, 
sicut instrumentum proprium et conjunctum, ut 
manus ad animam. Nec discrepat a rerum natura- 
lium consuetudine, quod aliquid sit proprium instru- 
mentum alicujus, quod tamen non est forma ipsius. 
Nam lingua, prout est instrumentum locutionis, est 
proprium organum intellectus, qui (6) tamen, prout 
Philosophus probat (3. de Anima, t. c. 6), nullius 
corporis est actus, nec alicujus partiscorporis. Simi- 
liter invenituraliquod instrumentum, quod ad natii- 
ram speciei non pertinet, et tamen ex parte mate- 
riae competit huic individuo, ut sextus (y) digitus, 
vel aliquid hujusmodi. Nihil igitur prohibet hoc 
modo ponere unionem humantc naturK ad Verbum, 
quasi hurnana natura sit quasi inslrumentum Yerbi, 
non separatum, sed conjunctunii Nectanien humana 
natura ad naturam Verbi pertinet, nec Verbum est 
ejus forma ; pertinet tamen ad ejus personam. Pra!- 
dicta tamen exempla non sic posita sunt, ut omni- 
modasimilitudo in his sitrequirenda.Intelligendum 



(a) operatur. — cooperalur Pr. 
(6) qui. — qua^ Pr. 
(y) sextus. — genus Pr. 



est enim Verbum Dei multo sublimius et intimius 
humanai nafiirai potuisse uniri qnani anima (iiiiibet 
proprio instrumento, pnccipue cum toti liumanae 
natune, mediante intellectu, conjunctum dicatur. Et, 
licet Verbum Dei sua virtute penetret omtiia, utpote 
omnia conservans et portans, creaturis tamen intel- 
lectualibus, qua' proprio Verbo Dei perfrui possunt 
et ejus partici|)es esse, ex (juadam similitudiiiis alfi- 
nitate, eminentius et ineflabilius potest uniri. » — 
Ha}c ille, in forma. — Dico igitur quod, licet omnis 
essentialis perfectio divina, sit Unita humanitati 
Christi, non tamen ut forma. Immo, cum sic argui- 
tur : Divina forma est unita humanitati Christi, 
ergoest Unita sibi formaliter, — consequentia nulla 
est. Non enim oportet quod cuicunique unitur ali- 
qua forUia, quod uniatur sibi formaliter, vel per 
modum formaj. Quod patet : nam anima rationalis 
est quKdam forma ; et unitur multis accidentibus, 
puta habitibus, et actibus, et potentiis; et coUstat 
quod non per modum formge, immo potius per 
modura subjecti. Similiter, anima rationalis unitur 
divinitati, et tamen non per modum forma;. Est 
ergo in tali modo arguendi faliacia figura^ dictionis, 
arguendo a read modum rei. Item, sanctus Thomas, 
de Veritate, q. 29, art. 1, ad 10'"°, sic dicit : 
(( Animas Christi erat unita plenitudo omnis boni 
ex ipsa personali Verbi unione; non tamen formali- 
ter, sed personaliter; et ideo indigebat informari 
pergratiam. » — Ha2c ille. — Ita dico in proposito, 
quod sapientia et esscntia divina erant ei unilie per- 
sonaliter, non formaliter. 

Ad primam confirmationem, dicitur quod stat in 
ista prima consequentia jam negata : Esse formale 
divinum est unitum humanitali Christi ; ergo (a) est 
sibi unitum per modum forma; actuantis, vel per 
modum quo actus unitur actuabili. Cujus nuUitas 
patet in multis exemplis, prajsertim in tinione ani- 
mali ad corpus assumptum, et in unione anima? ad 
suaactiva. Sicutenim vitadivina intriduo orat unita 
corpori Christi in sepulchro, nec tamen corpus 
Christi vivebat formaliter per vitam divinam, quia 
non erat sibi unita per modum formai ; sic nec esse 
divinum actuat humanitatem Cliristi foi-maliter et 
per se primo, licet sit sibi realiter unitum. 

Ad secundamconfirmationem, diciturquod natura 
humana est unita Verbo in esse personse, non autem 
in esse divinitatis, ad hunc sensum quod humana 
natura sic unita est Vcrbo ut suppositaretur per 
illud, non autem ut ipsa fiat Deus vel divinitas, aut 
con.stituat unam naturam cum divinitate, vel actue- 
tur divinitate quasi forma, aut quod uniatur divini- 
tati quasi primario termino unionis. Et ncgaturtunc 
ultimior consequentia, qua infertur : Ergo ex tali 
unione non redditur homo Deus. Nec valet probatio : 
quia imaginatur quod ideo ille homo dicatur Deus, 



(a) ergo. — hoc Pr. 



LIBni III. SENTENTIARUM 



quia liumanilas ex \inione ad divinitalen) vel pro- 
prietatem divinam denominetur Deus vel deificata, 
sicut anima ex conjunctione ad sapientiam dicitur 
fonnaliter sapiens ; quie imaginalio falsa esl (a), et 
eiToii proxiiiia. Sed ideo illa personadicitiir Ueuset 
hoiiio, qiiia idem suppositum est unitum duabus 
naturis : iiiii (juidem, per realem identitatem cum 
ea, scilicet cum (6) natura divina; alteri vero, tra- 
liondo enm ad suiim esse personale. Non eri^o idco 
homo dicittir Deiis, cpiia humanitas denominetur 
Deus ex unione ad Verbum, sed quia Verbum divi- 
num, quod est Deus, denominatur et veraciter est 
homo ex unione ad humanitatem. Item, concesso 
qiiod humana natura sit Verbo unita in esse divini- 
tatis, et in esse personse, illo modo quo utrumque 
debet concedi, nihil est ad propositum; quia tota 
illa deductio stat in illa falsa consequentia in qua 
stabat confirmatio prima. 

Ad tertiatn confirmationem, dicitur quod aucto- 
ritas Hugonis solvit se ipsam : nam Hugo non aliud 
intendit, illis verbis, nisi quod anima Christi unita 
est personaliter divinitati, et sapientiai, et veritati 
divina}, accuiteris divinis perfeclionibus ; non autem 
quod ipsa unialur divinae sapientiie per modum quo 
potentia unitur actui, vel formalesua? fornice. Unde, 
jiixta modum loquendi sancti Thomi3e, de Veritate, 
q. 29, superius allei^ati, sapientia divina uniebatur 
et unitur sibi personaliter, non autem formaliter. Si 
tamen Hugo intelligat de unione formali, negandum 
est in hac parte, sicut et in multis aliis, utputa 
cum dicit Filium Dei in triduo fuisse hominem. 
Verum de unione sapientias increatii; ad animam 
Chiisti, Domino concedente, alias prolixior erit 
sermo. 

Ad quartum principale dico quod esse divinum 
porsonale communicari aliciii creatte naturie, potest 
diipliciter intellij^i. Uno modo, ut n;itura creata cui 
tale esse dicitur communicari, sit formaliter et pro- 
prie exsistens per iliud esse ; et sic esse divinse per- 
sonie, vel ejus siibsistentia, non est plus communi- 
cabile alicui creatur;», quam esse lapidissit commu- 
nicabile Deo, sic ut Deus formaliter exsistat peresse 
lapidis. Alio modo potest iiilelli^i illa communica- 
tio, ut natura cui tale e.sse dicitur communicari, 
habeat aliquam unionem aut habitudinem ad illiid 
e.ss(', islo niodo, quia unitur realiler ei quod subsi- 
stit in illo e.sse et per illud esse formaliter : sicut si 
cyecus a nativitale noviter acciperet oculum miracu- 
lose , illi novo ociilo commiinicaicliir esse auli^iuiiiu 
illiiis hoiiiinis, non quod ille oculus jier tale e.'^se 
foiinaliter et primo exsisteret, (piia exsistere .soli rei 
subsistenti proprie convenit, .sed quia uniretur 
homini (pii subsi.stit formaliter per illud esse. Ita in 
proposito : naturue humaiiic Vcrho uiiit;i> communi- 



(a) est. — Oin. l>r. 
(fj) cum. — tan>pn Pr. 



calur e.sse pensonale, vel subsi.stentia divinae per- 
sona?, quia scilicet unitur per.sona; divinai, quffi per 
illam subsistentiam subsistit; nec humana natui-a 
habet aliam siibsistentiam ab illa divina ; unde dici- 
tur trahi ad e.sse divini» per.soniE, et ad ejus subsi- 
stentiam, .scilicet quia natura humana in Chri.sto 
non habet propriam subsistentiam, sed unituralteri 
suhsistenti. Sed de hoc latior erit sermo in sequenti 
distinctione, Deo concedente. 

Ad quintum principale patet per idem : nam 
nulla natura creata, est in potentia ad hoc quod sit 
formaliter peresse divinum essentiale aut personale, 
saltem priino et per se ; est tamen in potentia obe- 
dientiali ut trahaturad illud esse, modo quo dictiim 
est ; quia talis tractus non fit per unionem formalem 
ad aliquid divinum, .sed solum per unionem perso- 
nalem. 

Ad confirmationem, patet per idem. 

Et si dicatur quod Sancti dicunt quod unio e.st 
facta in persona, non autem in natura; et sic vide- 
tur quod aliter uniatur natunie humana? es.se perso- 
nale quam esse essentiale ; — dico quod per illa 
verba Sancti et Doctores non aliud intendunt, secun- 
dum quod ponit sanctus Thomas, 3. Sentent., dist. 1 , 
q. 2, art. 1, ad 4"-", et dist. 5, q. 1, art. 2, nisi 
quod ex illa unione non est facta una natura contlata 
ex duabus, immo remanserunt duai naturaj imper- 
mixlije; sed ex illa unione factum est quod uiiica 
persona, et non duae, subsistit in divinilateet huma- 
nitate : ita quod post illam unionem remanserunt 
duic dii?tinctie natunie, non autem duae distincta; 
personaj. Item , per illa verba designatur quod 
humana natura non est primo et immediate unita 
di viniB essentiifi, sed divinae persona^. — Quod autem 
in divinis non debeat poni duplex esse, ponit sanctus 
Thomas, (h Potentia Dci , q. 2, art. 6, ubi sic 
dicit : {( Non est, inquit, concedendum quod aliquod 
absolutum in divinis multiplicetur, sicut quidam 
dicunt quod in divinis est (iuplex esse, essentiale 
scilicel et personale. Omne enim esse in divinis, 
e.ssentiale est ; nec persona est , nisi per esse essen- 
tiic. » — Hajc ille, in forma. 

Ad scxtuin dicitur quod repuiiuat creatune esse 
formaliter per esse intlnitum, potissime primo et 
])erse, et sine tractu ad aliud. VA simililer, repu- 
liiiat (livino esse, quod sit actus polenti;e creat;!', 
formaliter actuans; quia repugnat ei componi, et 
esse perfectum (a) et excedi, et mulfa (pi;e conse- 
(|uuulur loiiiiam unibilem maleri;e, et actum uni- 
bilem poteiitiLe, fonualiter actuando eam. — Kl ad 
improbationes ibidem factas, dico ad primam, ut 
prius, quod natura humana non suhsistit subsisten- 
tia increata personali, nec exsistit formaliter per esse 
per.<oual(^ plusquain per(\sse e.^seutiale, licet uniatur 
uterque illorum esse, si debeat dici duplex esse. — 



(a.) perfectum. — pcrfectt' Pr. 



DISTINCTIO V. ~ QU/ESTIO II. 



77 



Adsecundam,dicilurquod nulla forma sul)sistens per 
modum natura^ completre, proprie est communica- 
bilis alteri a se, nec pluribus suppositis absolutis et 
in esse absoluto distinctis. Unde sanctus Thomas, 
Ip., q. 13, art.9, sicdicit: ((Form;Te, inquit, quainon 
individuantur per aliquod suppositum, sed per se- 
ipsas, quia scilicet sunt formai subsistentes, si intel- 
li^crentur secunduni quod sunt in seipsis, non pos- 
sent (a) communicari, nec re, nec ratione, sed forte 
per similitudinem tantum ; sicut nec nomen (6) divi- 
num est communicabile, nisi secundum similitudi- 
nem ; sicut aliquis melaphorice dicitur Achilles, 
inquantum habet aliquid de proprietatibus Achil- 
lis. )) — llxc ille. — Et ulterius, concesso quod 
natura divina sit communicabilis alicui vel aliqui- 
bus suppositis, non sequitur quod sit communicabi- 
lissuppositocreatoper modum informationis. Immo, 
sic arguendo, est fallacia consequentis, arguendo a 
superiori ad inferius affirmative, sive distributive. 
Ipsa enim communicatur tribus personis divinis per 
viam identificationis et praedicationis, et non per 
viam informationis. 

Ad septinium principale, negatur major. Nam 
omnis forma communicabilis alteri a se formaliter 
et actuative, puta alicui materitc vel potentia;, est 
componibilis, ut ostendit sanctus Thomas,!. Con- 
tra Gentiles, capit. 27, sicut recitatum estin primo 
articulo. Ex quo patet quod similitudo quam addu- 
cit arguens, non valet, scilicet de communicatione 
pcr essentiam et de communicatione per participa- 
tionem : quia secunda dicit perfectionem in illo 
quod est illo modo communicabile ; arguit enim efle- 
ctivitatem ejus, et perfectam actualitatem ; prima 
autem dicit imperfectionem, ut ostendit sanctus 
Thomas, 1 p., q. 51, art. 1, ad 3""', in simili pro- 
posito, sicdicens(y) : (( Vivificare, inquit, eflective, 
simpliciter perfectionis est ; unde et Deo convenit, 
secundum illud (1. Requm 2, v. 6) : Dominus 
mortificat et vivificat. Sed vivificare formaliter, est 
substantise qua? est pars alicujus natura;, et nou 
habentis in se integram naturam speciei ; unde sub- 
stantia intellectualis quK non est unita corpori, est 
perfectior quam ea qua3 est corpori unita. )) — Ha^c 
ille. — Et a simili, dicitur quod illud quod potestse 
communicare alteri per participationem sua) simili- 
tudinis, arguitur ex hoc esse perfectum, quia illa 
communicatio est efi^ectiva; sed (o) illud quod potest 
communicari alteri formaliter, eo facto arguitur esse 
imperfectum in natura. 

Ad octavunn dicitur quod perfectio activitatis, 
licet attendatur uno modo penes perfectionem ter- 
mini producti vel communicati per actionem cujus 
talis activitas est principium , tamen non sic, quod, 

(a) possent. — possunt Pr. 
(6) nomen. — in Pr. 
(y) sic diccns. — dicitur Pr. 
(8) sed. — secundum Pr. 



quanta est activitas principii actionis, tantus sit aut 
esse po.ssit terminus communicabiiis per ejus actio- 
nem, ut arguens putat. Hoc enim non est verum : 
nam sol non posset communicare alicui producto, 
vel alicui su.sceptivo, perfectionem es.sentialem 
aequalem (a) suaj perfectioni. Sed sufficit quod quanlo 
est major activitas unius agentis activitate alteiius, 
tanto po.ssit communicare majorem j)erfectionem ; 
et quod ubi est infinita activitas, possit communi- 
cari infinita perfectio, nori quidem infinita in actu , 
sed in potentia, scilicet quod, data quacumque per- 
fectione communicata per actionem talis agentis, 
adhuc possil per eam comniunicari major. Et sic est 
in proposito. Et cum supra dicit arguens, quod, si 
Deus non haberet terminum ada^quatum suaj acti- 
vitati ad extra, tunc Deus non haberet ultimum sui 
posse formaliter, et .sic non esset (o) infinitus 
intrinsece ; — dico quod est dare ultimum divinum 
posse, et divinum agere, ex parte agentis. Non 
autem est dare ultimuni illius agere ex parte acti ; 
quia per illud infinitum agere, potest agi major vel 
minor eflectus, sine ultimo vel maximo agibili. 

Ad confirmationem, dico quod stat in una falsa 
consequentia , quaj talis est in virtute : Deus est 
activior omni creatura ; ergo per divinum agere est 
communicabilis perfectio excedens omnem perfe- 
ctionem communicabilem per agere creaturae, in 
tanta proportione in quanta Deus exceditcreaturam. 
Quai con.sequentia non valet ; quia eodem modo pro- 
baretur quod Deus posset producere ad extra alium 
Deum, vel aliquem effectum aiqualem sibi. Quia 
arguam sic : Deus est activior omni creatura possi- 
bili ; ergo Deus potest agere et producere ad exlra 
seu aliquid causare (y) excedens omne producibile 
a creatura, quacumque quantitate Deus excedit 
omnem creaturam possibilem. Illud autem constat 
quod esset Deus. Et ideoargumentum est sophisma. 
Dico ergo ad argumentum suum, quod, licet Deus 
sit in infinitum activioromni creatura possibili, non 
tamen oportet quod possit communicare aliquid 
infinitum, excedens omnem possibilem creaturam. 
Sed sufficit quod nulla creatura possibilis possit in 
infinitum syncategorematice producere elfectus majo- 
res et minores, sine statu ; quod Deus potest; et 
quod, sicutsolus Deus est infinitus in actu , ita ipse 
solus possit infinitum in potentia in perfectione pro- 
ducere, et aliquid de nihilo creare. Credo enim quod 
nulla creatura facta, vel factibilis, posset producere 
effectum niajorem angelo, immo nec angelum, aut 
animam rationalem, aut materiam primam. Et 
hoc sufficit ad infinitatem potentia; Dei communica- 
tivic aut producliva' ad extra. 

Ad secundam confirmationem, dico quod divina 



(a) xqualem. — prxcl^e Pr. 

(6) esset. — est Pr. 

(,) seu aliquid rausare. —aliquid causale Vr. 



78 



I.lllHI III. SENTENTIAUUM 



aclivitas arf^niturinfinita ex infinitate lermini aclio- 
ni.s in pot(!|ilia, modo praccjicto : scilicet, quia tan- 
tam i^erfoctionem potest communicare per sijam 
actionem, et majorem in duplo, et triplo, etsiq sine 
statu. Isle processus est infinitus in potentia. Nec 
oportet quod communicet ad exlra aliquid infini- 
tum in aclu, per modum formic. Cum autem dicit 
ibidem, quod realis communicatio divini esse ad 
exlra, major esset quam communicatio per partici- 
pationem, etc; — dico quod simiiiler perfeclior 
csset effectus divintc actionis, et divina) productio- 
nis, si crearet alium Deum, vel produceret aut af^e- 
ret aliquid immensum ad extra, quam sit nunc 
omnis cffectus producihilis a Doo ; et tamen activilas 
ojus non esset ma.jor tunc quam sit nunc : iUa enim 
impo.ssibilitas non est ex impotentia Dej, sed ex 
reput-nantja terminorum ; quia sequitur quod ali- 
quod dependens icquaretur independonti, si ali(jua 
creatura «quaretur Deo, et aliquid })0.ssibile actui 
puro. Ita in proposito : majov perfectio communica- 
retur creaturai formaliter, si communicaretur sibj 
divina egsentia formaliter, quam dum communica- 
tur pnccise sibi aliquid creatuni ; tamen divina acti- 
vitas non esset tunc major quam nunc, quia imijos- 
sibililas hoc faciendi non venit ex defectu divinai 
activitatis, sed ex defectu capacitatis creaturoc et ex 
repu^nantia terminorum, et quia illud non babet 
rationem faclibilis : sicut perfectior fornia commu- 
nicarelur lapidi a sole, si communicaret ei lucem 
quam communicat planetis, quam sit nunc omnis 
perfectio accidentalis quam sol communicat lapidi; 
tamon tunc non esset major activitas solis quam 
nunc, quia impossibilitas est ex non capacitate lapi- 
dis. Vel detur aliud exemplum convenientius, quia 
de exemplis non est curandum. 

Ulterius, dicitur quod (piia istud antecedens, 
Divina essentia communicatiir lapidi vel alicui crea- 
tunc formaliter aut per modvim formic, implicat 
contradictionem , ideo ex illo non soUtm sequilur 
quod, si Deus faceret talem communicationem, ejus 
activitas non esset major qnam nunc sit ; immo 
etiam sequitur oj^positum, scilicet quod ejus activi- 
tas es.set major quam modo sit, quia ad impossibile 
sequitur quodlibet. Et cum dicit arguons, quod 
impossibile e.st coyitare majorem actiyitalem divina 
activitate; — diciturquod verum est, sine contradi- 
ctione; sed implicando contradictoria, potest cogi- 
tari major. — Item : si iUud aryumentqm valet, 
non solum probaret quod Deus posset communic^are 
ad oxtra (livinam cssentiam foimaliter, immo (|uod 
potest producere ad extra alicpiid foruialiler immcn- 
sum ; sicut patet volenti applicaro ad hoc formam 
aryiiendi. Et ideo patet qi\od est sophisma. 

A(l luuniiii priiicipale dicilur (piod minor c.^^t 
faLsa, ut dictum est in solutione septimi (a) argu- 



(7) scplinii. — Oin. l'r. 



menli. Et ad probationem, dico qiiod omnis forma 
actuans formaliler, prout distinguitur contra elfe- 
ctive, est constitutiva alicujus compositi ; vel saltem 
componit cum subjecto, compositione ex his, vel 
compositione curn liis. Et ad improbationes hujus, 
— dicitur 

Ad pnmaiH quidem, quod forma accidentalis 
ordinatur sicut in finem ad substantiam quam per- 
ficit; quia accidensest propter subjectum, lo(juendo 
de accidentequieto, se habente per modum habitus; 
quod dico propter opcraliones. Et ulterius, accidens 
ordinalur ad constitutum (a) ex ipso et sub.jecto, 
sicut pars ad totum : non enim talis forma lit, sed 
composilum, ul probatur, 7. Melaphyi^irx, pait. 'ifi 
et 27; ubi non solum loquitur Aristoteles de factione 
substanliali, immo de factione in generali, qua fit 
aliquid, (juod est quid (6), aut quale, aut quantum, 
et sic d(? aliis prsedicamentis ; quia sua probatio gene- 
ralis est ad decem pra^dicamenta (y), ut ipse prne- 
mittit, ibidem, part. 22. Ex quo patet q\iod, cum 
homo dealbatur, per illam actionem non fit homo, 
necalbedo, sed compositum ex utroque. Cui etiam 
simile dicit ibi Commentator, comm. 26 : a Manife- 
slum est, inquit, quod non est dicendum quod geni- 
tuui est unum simpliciter, id est, forma tantum, 
vel materia tantum, sed compositum ex materia 
et (0) forma et privatione praecedenti. Et cum decla- 
ratum est quod genitimi est compositum ex materia 
et forma, et estaliud ab eis, illud igitur (juod gcne- 
ratur e.st hoc individuum demonstratum in actu, 
verbi gralia, ha>c spha^ra demonstrata ex hoc cupro : 
quoniam agens, cum facit ex cupro sphicram, non 
facit for-mam, nisi per accidens; quia, cum facit 
aliquid babens forinam, lacit formam peraccidens : 
sphicra enim cupri est sphicra cuprea, non spha^ra 
tantum, nec cuprum tantum ; et ideo est illiul quod 
arlifex facit. » — Ihvc ille. — Item, comm. 32, sic 
dicit : « Hoc quod dicimus, quod forma non gene- 
ratur nec corrumpitur, non est proprium suhstan- 
tiie; sed est commune etiam aliis pra?dicamentis : 
generatur enim sphicra cuprea, et non generalur 
splucra, scilicet figura, neque cuprum. Kt similiter, 
pncdicamentum qualilatis, et alia pricdicamenta : 
quod generatur in eis, est compositum ex subslantia 
et ex accidente; non enim generatur qualitaa, aul 
lignum, sod lignum habens qualilatem, etc. » El , 
in multis aliis conunentis (s), dicit : ex suhstantia 
et accidente aliquid componi. Idem ponit ip.se et Plii- 
losophus, 1. Physicoruw , part. 64. Divamusi., 
in(|uit Aiistoteles, quod omue ginicvatutn , Cft 
coniposituDi. Ubi Commentator : « Genitum, in re\ 
veritale, est campositum ex forma ot ox suhjecto. vi 

(a"! conatitutum. — constUutivum Pr. 

(-';) eat (ndil. — Om. IV. 

(y) prwiiicamenta. — pnvdicata Pr. 

(6) el. — e.r Pr. 

(e) commentis. — compositi.'^ Pr. 



DISTINGTIO V. — QU^STIO 11. 



79 



— Hauc ille. — Et utrobiquo lam Philo?ophiis qiiam 
Commentator oxemphficanl de formis accidenlali- 
hus, et tle factioniijus et ^enerationibus acluanti- 
hiis. Ex quihus patet quQcl omnis forrna accidentaUs 
inducil)ilis pcr motum vel actionem, componit cum 
suo suhjecto; nec ippa fit, nisi per accidens, ad 
factiQnem compositi iilius. Ideo dico quod talis 
forma, inquanlum hahet rationeni inhii^rentis, ordi- 
patur ad substantiam , ut ad prir!h0nc> sustentamen- 
|,Lim ; ordinatur autem ad cpmppsiluin ex ipsn et 
sul>iecto, per mpdum quo pars ordinalur ad tPtum, 
et conslituens ad constitutum : sicut in alio siniili, 
Gorpu^ l^PITiinis ordinatnr ad animam ralionalem, 
alip modo quam ordinptur ad hpminem cpnstitutum 
e^v illo corpore et ex anima rationali. Et sic patel 
quod minor illius ars^umenti est falsa, qua dicit 
quod accidens non ordinatur pisi ad suhstuntiam. 

Ad seciindam pvohationem djctip minoris prosyl- 

lpi>ismi ibjdem facti, dicitur qupd aubjectiim fprmro 

accidentalis sustentat accidens (loqueudo de sub.je- 

clo quod est subst^mtia); et est suhsistentia ejus, 

hpc est, subsistens in eo : quia non est aliud aliquid 

subsistere m aliqua natura vel forma, quam esse 

supppsitum infprmatum tali natura, et deupmina- 

tum cpncretive ah ea ; sicut ah humanitate homp, 

ah albedine alhus. Dicp ulterius, qupd, licet sub- 

at<mtia qusD sub.jicitur accidenti (a), sit subsistentia 

iljjus et supppsitum deppminative; tamen formalis 

subsistentia tahs accidentis est qupddnm cpmppsi- 

tuui ex accidente et substantia suhjecta illi. Uude 

Ijgnum est subsistentia alhedinis denpminative, 

qviia alhedp ppn est intrinseca tali subsisteiitioe, sed 

denpminaf eam, et cpmniunicat sihi suam denpuii- 

patipuem, ut lignum sit tale in cpncreto, qualis est 

ipsa in abstracto, utsicut ipsa est qlbedo, ita lignum 

sitalbum; sed comppsitum resuUans ex subjecto et 

^ccidente, non solum recipit denominationem con- 

cretivam talis formoe, immo includit intrinseceillam 

fprmam> ©t dicjtur alhum intriuspce et fprmaliter. 

Et istud est verius suhsistentia talis CprmiB, quam 

substantia nuda : quia istud nan \\i\het esse in aUp; 

sed substantia et accidepscpnstitueutia illud tertium, 

hahent esse in aliP, puta in illp tpto, et sunt ejus 

partes fprmales, sicqt aUas dictmn fuit qupd huma- 

nitas est pars fprmalis Spcratis. 

Et tu^c, ad incpuvenieptia quae cpntra Upc addncit 
arguens, — dicitur ad primum , \\i prius, quod 
accidens, ut inhairens, prdinatur ad suhstanliam 
sicut ad finem pipximum, et npn sicut ad Unem 
uUimum simpUciter; sed ut habet rationem partis 
et censtitutivi , prdinatur, sicut in flnem remptum, 
in suum fprmale supppsitum. Nec Philpsophus vult 
oppositum. 

Pro secundp incpnvenienti ibidem adductp, ■ — 
dicp qupd substantia, prput habet rationem poten- 

(a) accidoili. — aclivilali Vv. 



liic vel est in pofentia ad actum accidentalom , est 
ignobilior accidente, secundum quod ponit sanctiis 
Thonuis iu miiltis locis, sicut i. Sentenl., dist. 49, 
q. 1 , art. 'i, q'« 1 , ad 5'"" . Unde ibidem sic arguit : 
a Si heatitudo est alicjuid creatum in homine : vel 
iiu^st homini cssentialiter; vel ost accidens. Sed hea- 
titiido non est de essentia hominis; quia sic omnis 
honip seniper esset beatus. Ergp si est (-x) aliquid in 
lipmine, erit accidens. Sed accidens non pptest essp 
liuis suhstantiae, cum suhstautia sit npbilipr acci- 
deute. Eriio impossibile est heatitudinem esso ali- 
qui(| crealiim iu nohis, » Ecce argumcutum in 
fprma, in quo tangitur prsrsens difficultas, an scili- 
cet accidens pussit egse finis suhstantiii). Ad qupd 
argumeulum sic resfxmdit, dicens : « Quamvis 
oiuue accidens, inquautum hu.jusmpdi, sit ignobi- 
lius substanlia; tanien alicjupd accidens, quantum 
ad aU(|uid, pptest esse dignius suhstantia. Potest 
euim accidens considerari dupliciter. Uno modo, 
secundum qimd inha^ret subjecto, ex quo habet 
rationem accitlentis; et sic onuie accidens est suli- 
stantia indignius. Alio modp pptest cunsiderari in 
prdine ad aliquid extra ; et sic aliquud accidens ppfest 
esse suhstautia nphilius, inquautum per ipsum ali- 
qua suhstantia conjungitur alicui nohiliori se; et 
hoc modo heatitudo creata, etgratia, et hujusmodi, 
sunt aliquid nobilius natura animac cui inhierent. 
|ist eliam aliqua consideralio , secundum quam 
onuie accidens substantia est nobilius, inquantum 
scilicet substantia comparatur ad accidens inhuu'ens 
sibi ut pptenfia ad aclum. » hlem ppuit, de Veri- 
taie, q. 20, art. 1, ad 1"'", et 2. Senlent., dist. 26, 
q. \ , art. 2 (ad 3""'). Ex quibus patet quptl iiccidens, 
secundum unam cpnsideratipnem est upbiUus suh- 
stautia, et petest esse finis suhstantiae. Quud etiam 
ppuit sanctus Tiiomas, 4. Seutent., ubi supra, in 
solulioue priucipali dictiu quicstiunculcC, dicens : 
tt Ultimus fiiUs cu.iuslihet rei hahentis esso ah alio, 
est duplex : uuus exterius, scilicet illud quod esl 
perfeclionis desideratie principium; alius inlerius, 
scilicet ipsa sua perfectio, quam facit con.iunctio ad 
principiuui. Unde, cum heatiliulo sit ultimus fiuis 
liuuunis, duplex est heatitudo. Uua qiue est iu ipsp, 
scilicel quie est ejiis uUima perlectio, ad quam pps- 
sihile est ipsum vt^nire ; et ha2c est healitudp crec-^ta. 
Alia vero extra ipsum, \\ev cu.ius conjunctionen» 
priedicla beatjtudo in eo causatur, et ha^c cst heafi- 
ludo iucreata, quiu esl ipse Deus. » — H;ec iUe. — 
Et simile dicit, 1' S'", q. 3, arf. 1. Ex quihus patet 
quod aliqimd accidens polest esse finis suhsfantiiu, 
maxime operatio rei. Untle Arisfoteles, 2. Cocli, 
part. 17, sic dicit : Otinie habens aciionem, est 
proptev surti7i actionem- Uhi Commentator, comm. 
17, dicit quod « fines rerum sunt alitjuando actiones 
tautum, aliquando auteiu actiones in passivis ». 



(a) si est. — xubstantiH' Vr. 



80 



LIBRI 111. SENTENTIARUM 



Dicoi;iitiir qiiod non est inconvonienp, aliquam snb- 
stantiam, inquantum habet rationom potenti:c vol 
exsistentis in potentia, ordinari ad aliquod accidens 
ut iu tinem, inquantum tale accidens est comple- 
mentum potentiio qua^ est in substantia. Et ulterius, 
consiniililor, dico quod substantia potest ordinari ad 
constilutum ex ip.sa et .suo accidente, inquantum 
substantia est potentialis tam respectu accidentis 
quam respectu illius entitatis ettotius resultantis ex 
tali compositionc. Talis enim fmis est finis substan- 
tise secundum quid, et non piincipabs finis .sub- 
stantiu' : quia non omne quod perficit aliquid, est 
ejus finis principalis; nec omnis actus est principa- 
lis finis potentiK, nec forma materisc. Et sic intel- 
li}io vcrl)a sancti Thomix), 3. Contra Gcnliles, cap. 
2(3, ubi sic dicit : « Non omnequod perficitaliquid, 
est finis illius rei. Est enim aliquid perfectio alicu- 
jus dupliciter : uno modo, utjam habentis speciem; 
alio modo, ut perfectio ad speciem habendam : sicut 
perfectio domus, secundum quod jam habet spe- 
ciem, e.st illud ad quod species domus ordinatur, 
scilicet habitatio; perfectio vero ad speciem domus, 
est tam illud quod ordinatur ad speciem constituen- 
dam, sicut principia sub.stantialia ipsius, quam illud 
quod onlinatur ad speciei conservationem , sicut 
appodiacula quse fiunt ad sustentationem domus, 
quam etiam illa quic faciunt ad hoc quod usus 
domus sit conveniontior, sicut pulchritudo domus. 
Illud ergo quod est pcrfectio rci secundum (juod jam 
speciem habet, est finis ejus, ut habitatio est finis 
domus. Et .similiter, propria operatio cujuslibet rei , 
quiB est quasi usus ejus, est finis ejus. Qua5 autem 
sunt perfectiones rei ad .speciem, non sunt finis rei; 
immo res est finis ipsarum. Materia enim et forma 
sunt propter specicm : licet enim forma sit finis 
generationis, non tamen est finis jam generati et 
speciem habentis; immo ad hoc requiritur (a) forma 
ut specics sit completa. Similiter (6), conscrvantia 
rem in sua specie, ut sanitas et vis nutritiva, licet 
perficiant animal, non tamen .sunt finis animalis, 
sed econlra. Ea etiam quibusaptatur resad proprias 
operalioncs speciei perficiendas, et ad debitum 
finem cougruentius consequendum, non sunt finis 
rei, sed magis e converso , sicut pulchritudo homi- 
nis, et robur corporis. » — Ilicc ille. — Ex quibus 
patcl (juod non omncquod cst ])erfcctio alicujus, cst 
cjus linis simpliciler, puta inquantum homo vcl 
animal; licet, ut pncdixi, omne quod perficit ali- 
quid, possit dici finisejus secundum quid, incjuan- 
tum scilicet talc csl de se in jmtcrilia ad hoc vel 
illud ; (]uia omnis ])olcntia, in(|u;uilum hujusmodi, 
est i)ioi)ter suum aclum. Uiidc, licet iilbcdo non sit 
finis hominis in(]uantum homo, sed potius Deus, et 
bcatitudo, ct univcrsuni ; tamen, inquanlum homo 



(a) reqiiiritur. — quorl Pr. 
(t)) requiruntur. — Ad. Pr. 



est in potentia ad colorem, albedoe.st finis ejus; nec 
sic est nobilior homine. Patet igitur quod i.sta 
secunda probatio deficit in hoc quod putat nuUum 
accidens posse es.se finem substantia;, vel quod omne 
totum et comioositum, qualecum(]ue sit, est simpli- 
citer finis cujuslibct sua; partis; quorum utrumque 
falsum est. Et de falsitate primi, dictum est satis. 
De falsitate secundi, patet : nam compositum ex 
accidente et subjecto , non est finis illius suai partis 
quaj est substantia, nisi secunduni quid, scilicet 
inquantum est in potentia ad tale esse quod habet 
in illo toto. 

Ad tertiam minoris principalis probationem noni 
argumenti, dico quod , sicut accidens non habet 
proprie quidditatem, ita nec compositum acciden- 
talc resultans ex substantia et accidente est essentia 
completa. Cujus cau.sa est : quia accidens suo 
adventu non potest causare esse in quo res per se 
subsistat, cum adveniat enti in actu ; ac per hoc 
nec potest constituere aliquam essentiam comple- 
tam, quse per se habeat quid. Unde sanctus Tho- 
mas, in tractatu de Esse et Essentia (cap. 7), sic 
dicit : « Essentia est illud quod per diffinitionem 
significatur (a); et ideo oportet ut aliquid eo modo 
habeat essentiam, quo habet diffinitionem. Acciden- 
tia autem habent (liffinitionem incompletam ; quia 
non possunt diffiniri, nisi in eorum diffinilione 
ponatur subjectum. Et hoc ideo est, quia non habent 
esse per se absolutum a subjecto ; sed, sicut a mate- 
ria et forma relinquitur esse substantiale quando 
componuntur, ita ex accidente et subjecto relinqui- 
tur e.sse accidentale quando accidens advenit subje- 
cto. Et ideo nec forma substantialis completam essen- 
tiam habet, nec materia (6) : quia in diffinitione 
formije substantialis (y) oportet quod ponatur illud 
cujus est forma ; et ita diffinitio ejus est per additio- 
nem alicujus quod e.st extra genus illius, sicut et 
diffinitio formic accidentalis; utetiam in diffinitione 
animai ponitur corpus a naturali, qui (o) considerat 
animam solum inquantum est forma physici corpo- 
ris. Sed tamen inter formas substantiales et acci- 
dcntales tantum interest (e) : quia, sicut forma 
sub.stantialis non babet per se esse absolutum sine 
eo cui advenit, ita nec illud cui advenit, soilicet 
matcria; et ideo ex conjunctione utriusque relinqui- 
tur illud csse in quo rcs per se subsistit, et ex (0 
eis efficitur unum per se ; propter quod ex illoruni 
conjunctione relinquitur essentia quaedam. Unde 
forma, quamvis in se considerata non habeat ratio- 
nem complctne cssentia?, est tamcn pars essentia» 
complelije. Sed illud cui advenit accidens, est ens in 

(a) significalur. — signatur Pr. 

(6) nec vtateria. — Oin. Pr. 

(y) suhntantialis. — accidcntalis Pr. 

(6) qui. — quae Pr. 

(e) interest. — inest Pr. 

'; ex. — Om. Pr. 



I 



DISTINCTIO V. 



QU^JSTIO II. 



81 



se completuin , subsistens in suo esse ; ((uod quidem 
esse naturaliter pnecedit accidens quod supervenit; 
et ideo accidens supervoniens, ex conjunctione sui 
cum eo cui supervenit, non causat illud essc in quo 
res per se subsistit, per quod i'es est ens per se, sed 
causat quoddam esse secunduni, sine quo res potest 
intelHgi esse, sicut primum sine sccundo potest 
intellit:;i. Unde ex accidenle et subjccto uon cflicilnr 
unum per se, sed unum per accidens ; et ideo cx 
conjunctionc eorum non resultat essentia (jUicdam, 
sicut ex conjunctione form;i' ad materiam ; propter 
quod accidens neque rationem completse essenli;e 
babet, nec est pars com])Iet;e essenti;!:' ; sed, sicut 
est ens secundum quid, ita et essentiam secundum 
quid habet. » — Ha3c ille. — Ex quibus patet quod, 
(|uia ex conjunctione accidentalitatis et subjecti non 
relinquilur aliquod esse quo res per se subsistat, 
quia ante ejus adventum substantia cui advenit, et 
qu;« est ens per se, habebat completum esse subsi- 
stentite, et in una re non sunt plura esse per se ; 
ideo nec ex tali conjunctione resultat per se ens, nec 
aliqua quidditas propria : quia prius natura resulta- 
bat per se ens ; implicat autem quod pei- se ens sit 
pars per se entis. Ex conjunctione autem formse et 
materiic resultat per se esse : quia neutrum illorum 
ante conjunctionem habet per se esse, potissime 
materia ; et ideo potest esse pars per se entis,'ct })os- 
sunt constituere per se ens, et per se essentiam. 
Illud enim est per se ens, quod habot in se princi- 
pium sui esse, formale quidem, non aulem elTecti- 
vum; necejus esse dependet formaliler nec subjeclive 
ab alio ente actu completo priori. Et hoc, accipiendo 
per se ens stricte, pro sola substanlia. Largius 
autem loquendo, illud dicitur per se ens, quod 
liabet in se principium formale sui esse, nec ejus 
esse formaliter dependet ab ente alterius generis ; et 
sic, tam substantia quam accidens potest dici ens 
|ier se. Tale autem aggregalum ex substantia et 
accidente non potestdici ensper se primo modo, nec 
secundo modo, nec habere quidditatem. Patet igitur 
nuUitas consequentite quam facit arguens, dum 
(licit : Tale ens est distinctum a subjecto et ab acci- 
dente; ergo habet propriam quidditatem, et datesse 
quid, et non quale. 

Ad confirmationem ibidem factam, negatur prima 
consequentia ; quoniam non omne aliquid est, pro- 
prie loquendo, quid. Possumus tamen dicere quod 
ly aliquid potest sumi dupliciter. Primo modo, pro- 
prie, prout restringitur ad genus substantioc, ita 
quod idem estdicere aliquid et aliud quid, habens 
proprie quidditatem et completum et per seesse; et 
tunc dicitur quod isto modo nec accidens est aliquid , 
nec ex accidente et subjectoconstituitur aliquid, sed 
aliquale. Secundo modo, ly aliquid potest sumi 
largius, prout convertitur cum ente; et tunc diro 
quod, sicut ex accidente et subjecto efficitur ensper 
accidens, ita et aliquid per accidens, et quid per 



accidens. Unde color pryedicatur in (piid de albedine, 
et dicit quid albedinis etomnium suarum specierum 
et individuorum. Quod enini siibjectum et accidens 
sint ens, et faciant ens ali^iuo modo, patet, 5. Meta- 
2)lnjsicie, part. l;i : Enlia, in^iuit Philosopbus, 
ijux dicunlur modo accideidali, fiecundum hoc 
dicuntur, aut quia ulraque aunl ejusdem entis, 
aut quia esl quidililas rntis, aut quia est cum eo 
cujus rst quiddilas, cl ile quo ilicitur iilcm. Ubi 
Commenlalor dicit : quod interaccidens et subjectum 
est identitas per accidens, et similiter inter duo acci- 
dentia ejiisdem subjecti ; et quod talia dicuntur ens 
per accidens, sicut et iinum per accidens. Item , 
Philosophus, 5. Metapltysiac, part. 16, dicit ali- 
qua esse composita ex substantia et accidente ; et in 
talibus dicit accidens esse prius toto inde resultante. 
Dicit enim sic : Accidcns etiam est ante totum, 
ut musica anle honiinem musicum; tolum enim 
non erit pcnilus sine parle. Ubi Commentator, 
comm. iO, dicit : « Accidens est prius in diffini- 
lione rerum compositariim ex substantia et acci- 
dente : diffinitio eniiu compositi ex istis, conslitui- 
tur ex istis duabus partibus, scilicet substantia et 
accidente; et partes ciijuslibet sunt prior-es illo, quia 
sumuntur in ejus diflinilione. » — H;ec ille. — 
Cum autem dicit arguens, quod nulla forma acci- 
dentalis dat esse aliquid, .<;ed aliquale; — dicitur 
(juod accidens non subjccto siio dat esse aliquid, .sed 
aliquale; sed tamen composito suo dat esse aliquid 
large, et proprie aliquale. 

Ad quartiim prohationem minoris quvc est (a) 
argumenti principalis, dicitur qiiod ex accidente et 
subjecto lit unum per accidens. — Et ad primam 
improbationem, dico quod illud ens per accidens, 
licet sit distinctum a substantia et accidenie qiio- 
dam, id est, divisum in se, inquantum accidens et 
subjectum indivisa sunt in illo es.se accidentali reli- 
cto ex conjunctione illorum; non tamen est ibi per- 
fecta indivisio in esse : quia una pars illius consti- 
tuli, scilicet substantia, habet esse sibi proprium, 
quod non communicat alteri parti, scilicet acciden- 
talitati, licet accidens communicet suum esse subje- 
cto; et ideo est ibi indivisio quoad esse accidentale, 
et non quoad esse substantiale; ac per hoc est ibi 
unitas accidentalis, et non per se unilas, sicut nec 
indivisio in per se esse. Item, in tali composito non 
est indivisio, sed divisio essentiarum, et naturarum, 
et rerum diversorum generum ; ideo non est ibi per 
se unitas. 

Ad primam conllrmationem ibidem factam, dico 
quod, quantumcumque illud compositum habeat 
proprium esse, tamen illud esse non per se competit 
uni parti ejus, ut est ens in actu, scilicet substan- 
tiai ; immo per aliud esse est ens in actu per se. Et 
ideo non est ibi indivisio in esse per se, quam inclu- 



(a) est. — Om. Pr. 



82 



LIBIII 111. SENTENTIARUM 



dit unum per se. Illud enim est unum per se, quod 
infra sc non liabct divisionem in esse quo alicpiid 
cst aclii cns : sicut compositiim ex materia ot foriiia 
liabet in so indivisionein in csse, quia non per aliud 
esse est maloria illius in actu, et per aliud esse 
forma ejus, scd per nnicum esse utrunique est in 
actu. Ultcrius, talc couipositum cx accidentc ct suIj- 
Jecto inchidit iiilrinsecc duplex essc, unum substan- 
tialc, ct aliud accideutale; et sic non cst j)erfocle 
indivisum. 

Ad secundani confirmationem ibi factam, dicitur 
quod divisio ibidom facta, est insufficicns. Non cniin 
lalc^ compositum idco dicitur unum per accidens, 
quia habetesse de genereaccidentis, ncc quia polest 
csse sine tali unilale ; sed quia infra se includit divi- 
sionem in essc ([uo aliquid dicitur per sc ens, ila 
quod non est ibi indivisio in per se esse : nani ibi 
est unum csse, quo sub.stantia dicitur per se esse; 
et est ibi aliud esse, quoalbcdo, si separaretur, esset 
per se ens; quod quidein esse conimunicatur sub- 
stantiM ; ct in illo socundo est indivisioduaruni pai- 
tiuni, scilicet accidcntis et subjecti, non aiilem in 
primo, qiiia accidens non est per esse substantiic 
ibrmaliter, sed econti'a , subslantia est formalilor 
ali(|ualis per (!.sse accidontis. Potost autcm dici bie- 
viiis, quod illud couipositum idoo dicitur unum por 
accidcns, ct non })er so, quia est indivisuni in esse 
qnod est de gcnere accidcntis et accidit uni parti , 
scilicct subjecto, licet non accidat formic accidentali ; 
ita quod est ibi diiplex accidontalitas in illa indivi- 
sionc ct unitatc et in illo ossc, prout dupliciter dici- 
tiu'accidens, .scilicct : quod distinguitur contra sub- 
stantiam; et quod est unum de quinquc prycdicabi- 
libus. Et cum dicit argiions, (piod illud composilum 
non potest (!sse sine tali esse, — conccditur; sed 
tamen principalior pars (a) compositi potcstcsse sine 
tali esse et sine tali unitate, et remanere idem ens 
actu quod prius; immo sibi totaliler accidit, quia 
per illam nullo modo est ons noc unum per so. 

Ad quinlam probationem dicla! miiioris, dicitur 
quod primaconsequentiaibidom facla, nullam habot 
apparonliam : non enim oportet quod omnis forma 
constiluliva constituat cum suscoptivo proprii gcne- 
ris. Nec hahct majorem cvidentiam (piam ista con- 
scquentia : Forma subslantialis hahot siihjecluni 
ejusdem generis; ergo forma accidentalis habctsub- 
jectum sui goneris. Cujns causa est : qiiia accidens 
idco dicilnr accidens, quia ad aliiid cadit, scilicct 
ad roni cxsislcntem in actu coniplolo; de i-alionc 
vero sul)jccti est quod snstcntot; idco rcpugnat acci- 
denti esse subjectum principalo accidenlis. Itcm, 
dato (pidd iu gcnerc accidoFilis ali^piid (>ssot pcr se 
aclus, et aliud por so potcnlia ad lalom acliim, .sicut 
fort(! sc liabcnt diaphaneilas ot liix, ol iiitollechi.>< ct 
voluntas i-cspoctu suariiin porlocliiimini , ikhi lamon 



(a) pnrs. — pcrsona Pr. 



sequitur quod (!X tali actu et cx tali potentia eonsti- 
luatur aliquid per so unum : quia numquam est ibi 
porfecla indivi.sio in esso ; quia omne susccptivum 
accidcntis, priusnaturae.st ens actu indivisum quam 
adveniat sihi accidens, et omnis unitas addita tali 
susceptivo, accidit sihi ut est ens actu ; secus e.st de 
susccptivo fornuc substantialis. 

Ad Hexlain prohalioneiii dictie minoris, dictum 
cst prins, quod pcr allerationcm non fit proprie 
forma accidcnlalis, sed constitutum ex ip.sa et ex 
subjecto ejus. Et tunc, cum infertur quod alteratio 
e.s.set productio, etc; — dico quod alteratio non est 
l^roductio subjecti quod alteralur, sed illius quod 
componitur ex subjecto alterationis et ex suo ter- 
niino, sicut eadem est mutatio matcriye et generatio 
compositi : ila (piod idcm est alteratio et productio, 
(piantum ad illud quod dicunt in recto; sed diffe- 
runt (piantum ad diversas habitudines quas dicunt 
in obliquo, quia productio dicit habitudiuem ad 
compositum, et alteratio ad subjectum. Utriim 
autem ista sit propositio per se : Alloratio e.-^t produ- 
ctio? Credo quod sit in primo vel secundo modo 
diccndi perse. 

Ad seplimam prohaiionem ejusdem, dictum est 
prius, quod, sicut non est inconveniens accidcns 
uno modo cssc nol)iIius subslantia, ita nec rcpugnat 
aliquod ens per accidcns, es.so aIi(|uo modo digniiis 
substantia quam includit intrinsece, si attendatur 
nobilitas inclusorum. Si tamen attendatur modus 
cssendi, tunc csse sub.stantiale pcrfectioris modi est 
(|uam cs.se accidentale, et esse per se quam o.s.se per 
accidens. Et ulterius, multo minus est inconvenicns 
(piod ens per accidens, sit perfectius acbidente con- 
slitulivo ipsius, licet unitas sit major in accidente 
quam in onte por accidens. 

Ad octavam prohalionem, negatur prima conse- 
quentia; quia non omne prius, potest in actu reali 
oxsistere sine posteriori. Unde in argumento est 
fallacia ffiquivocationis, arguendo a prioritatc causa- 
lilatis ad prioritatcm qua non convcrtitur subsi- 
stondi conscquentia. Dicitur enim quod unitas mate- 
ria! ad formam est prior secundum aliquam cansali- 
lalem ipso composito ; et hoc solum probat argu- 
inontuia fadum ])ro autccedento. Sod cum hoc stat 
(piod lalis unitas vel unio uon sit prior composito 
lali unitale qualem infert arguens, scilicot prout 
illud dicitur prius, a (pio non convertitur subsi- 
st(Mi(Ii consoquonlia, ita quod unio forma' ad niale- 
riam possit esse non cxsistcnto composito, et non 
econtra. Non cnim prima prioritas semper infert 
sccundam, potissime in causis formalibus, ubi fornia 
e.st prior causalilale sno clTcctu formali, et tainen 
non (^st soparabilis ab illo, si accipiatur forma nt 
acliis causan.s ot formans, et nou .solum ul causiUi."» 
in liabitu. 

Ad confirmationem, dicitur eodeni niotlo, quod 
.scilicet, si fdiina (>>scl aclus materiu' et coinposili 



I 



DISTliNCTlO V. 



QU^STIO 11. 



83 



secunduni ortlinem priorum ot postoriorum, tali 
piiorilalo a qua non convertilm- sul)sistendi conse- 
(luoiitia, tunc non ropugnaret tormam csse actum 
uiateria' et non esse actum compositi. Nunc autem 
ne|jalur quod forma sit actus illorum duorum secun- 
dum ordinem talis prioritatis, sed solum socundum 
ordinom causalitatis lormalis, qua^ inseparabilis est 
a suo ollbctu : ropugnat eniui albedinem inforniare 
superliciem, et non resultare aliquid actu all)urn. 

Ad )wnam probaiionem , negatur consequentia. 
Quia, licet ilke conimunicationes sint diversa^ aut 
distinctGC ratione, dubium tamen est utrum sint 
distinctse rcaliter. Et, dato quod essent sicdistinctic, 
non tamen sequitur quod sint separabiles : quia una 
illarum est quodammodo causa formalis alterius ; 
forma enim, ut communicata matoriai, est causa 
formalis in actu compositi ; et ideo non stat, formam 
communicari materia; ut actum, quin, eo facto, 
rosultet compositum, ac per hoc secunda communi- 
catio. 

Ad decimam prohationcm, negatur secunda con- 
sequentia ibidom facta : quia non omne consequens 
est per accidens; ideo, licet communicatio qua 
forma communicatur composito, sequatur primam 
communicationem, (|ua forma communicatur mate- 
ria", non tamen sequitur quod socunda sit per acci- 
dens. Nec valet simile adductum de productiono 
formic, quse sequitur productionem compositi ; vel 
relationis, quse sequitur productionem fimdamenti 
ot tormini. Ouia, in proposito, socunda communi- 
catio est linis prima?, et ad illam ordinatur prima; 
et est prlorin intentione naturse, quai intendit prin- 
cipaliter completum ens producere, quod fit in pro- 
ductione compositi, ad quod ordinat communicatio- 
nem formic respectu niateria!. Secus est de produ- 
ctione formae, vel relationis : quia istffi non princi- 
paliter intonduntur ante, sic quod productio com- 
positi ordinetur ad productionem formDe, vel produ- 
ctio absoluti ad productionem relationis; immo 
totum oppositum. Et idoo similitudo non valet. 

Ad undccimam probationem dicitur quod eadem 
cst mutatio qua materia mutatur, et qua composi- 
tuiu dicitur mutari , vel potius produci aut geno- 
rari ; licet dicant diversas babitudines ad diver- 
sos terminos. Tamen illaj habitudincs sunt insepa- 
rabiles ab inviccm ; (juia non omnia realiter distin- 
cta, sunt ab invicem separabilia, ut sajpius alibi (a) 
dictum est. 

Ad duodccimam probationem dicitur quod forma 
non subsistens, non proprie producitur, sed compo- 
situm ; et hoc, sive loquamur de productione primi 
agentis, sive secundi : quia niilla forma non subsi- 
stens, proprie est; ac per hoc nec sibi proprie debe- 
lur fartio, sed, sicut est illud quo compositum est, 

(a) Cfr, I Senloil., dist. 3, q. 3, art. 2, ad ai"" Adse, con- 
tra primatn conclusionein; et dist. 8, ad 9""' Godofridi. 



ita est id quo composilum tlt. Sed, loquendo de 
forma subsistcnte, cujiismodi est anima rationalis, 
datoquodipsapriusfiatquam compositum, loquendo 
de prioritate causalitalis, non tamen prius fit quam 
compositum, loquendo de priorilate de qua loqiii- 
inur iu proposito, et hoc, si ipsa fiat in materia : 
nam formam fieri in materia, et compositum fieri, 
idein sunt, vel se iuscparabilitor consequuntur; 
nam Philosojihus dicit, 7. Metaphysicse , part. 27, 
quod agens ponere formam in materia, est agens 
geneiare compositum. Dato ergo quod anima ratio- 
nalis fiat in corpore, ipsa tamen ])ro nullo priori 
mensura) vel durationis prajcedit faotionem compo- 
siti, sed sola prioritate causalitatis formahter; quia 
ex hoc quod anima fit in corpore, sicut actus in pro- 
pria potentia, causatur etconstituitur et fit composi- 
tum. Et ideo non oportet inquirere aliquod signum 
vel instans, in quo vel pro quo anima fiat, et com- 
positum tunc non fiat. In tali enim prioritate causa- 
litatis, non sunt quaerenda talia signa vel instantia 
extra intellectum nostrum ; et, dato quod intelle- 
ctus noster prius coucipiat factionem anima^ quam 
factionem compositi, dum investigat a priori factio- 
uem illam, procedendo a causis ad elTectus, non 
tamen sequiturquod illa quse intellectusnoster divi- 
sim concipit, et qua; sunt in diversis signis intelle- 
ctus, possiut esse divisim in re extra, vel in diversis 
signis nalurai ; quia illud piius non est prius in quo, 
sed a quo , vel jjer quod. 

Ad decimum priucipale, negatur minor, etassum- 
ptuin pro ejus probatione. Et 

Ad primam probatioueiu ejus, dico quod, si 
communicalio nominet habitudinem quamdam inter 
aclum et illud cujusest actus vel forma, cohceditur 
quod alia est communicatio foimas respectu mate- 
riic, et alia respectu compositi. Sed dico quod nul- 
lum agere est ad hanc vel istam communicationem de 
per se ; sed actio generantis est per se ad generan- 
dum compositum ; ex qua actioneconsurgit, produ- 
cto composito, duplex habitudo, una formse ad 
materiam quam actuat, alia vero formse ad compo- 
situm. Tales enim habitudines, ut dictum est in alia 
quaistioue (dist. 2, q. 1), fundautur in actione qua 
ex materia et forma fit unum, et consequuntur tam 
actionem agentis quain unitatem et indivisionem 
partium compositi. Nec oportet quod aliud agere sit 
ad hanc, et aliud ad illam ; sed idem penitus. Nec 
oportet quod una j^ossit esse sine alia : quia una est 
quasi causa formalis alterius ; causa autem formalis 
in actu, inseparabilis est a suo eflectu, et econtra; 
secus est de causa formali in habitu. 

Ad secuudam probatiouem , negatur minor. Nam 
forma non communicatur composito, nisi prius 
natura communicetur materi;c : nam communica- 
tio formic respectu materiaj, estcausa formalis com- 
municationis foriiuc respectu compositi ; ideo inse- 
parabiles sunt. Et, licct nulla talis habitudo sit pro- 



84 



LIBRI III. SENTENTIARUM 



prie cau.sa compositi, iarnen unilas et indivisio 
forma3 cum matoria, e.st cau.sa vel modus causai 
compositi : quia Ibrma absolute considerata, et non 
ut unita materiie, non est forma nec causa formalis 
composili, nisi in habitu ; est autem ejus forma et 
causa formalis in actu, per hoc quod est unum 
facta, ei indivisa , et conjuncta maieriffi. Etsic patet 
quod impo.^^sibile esl formam vel maleriam commu- 
nicari composilo, nisi prins natura ad invicem 
unianlur, et forma comnmnicetur materiai, el ccon- 
ira. 

Ad lerfium, nej>atur anlecedens ; quia, ut statim 
(lictum est, forma non est causa formalis compositi 
in aclu, ncc actualiter format compositum, nisi 
prius naluia informet maloriani. Item, negalur 
ulterius , quod primacommunicatiostetsine,secunda. 
Item , dicitui- quod materia prius natura est in 
potentia ad formam quam ad composilum, loquendo 
de prioritate causn'. materialis ; licet, loquondo de 
prioriiate cau.sic finalis, prius sit (a) in poientia ad 
compo.siium, vel ad esse composiii, quam ad eSse 
formie ; quia, in tali ordine, illud quod est perfe- 
ctius, est prius. 

Ad qiKirUdii patot per pra?dicta : quia includit 
multa falsa, ei male piobata; utpuia quod commu- 
nicatio formaj respectu materiue possit esse .sinecom- 
inunioaiione fornuc respeclu (•oni])osili. 

Ad qiiniUiin dicitur sicut ad socuiRlam : (juia, 
licet forma, secundum se, sit causa inlrinseca com- 
positi ; tamen, non quocumque modo se habens, est 
aciualis causa compo.^iti, sed ui uniia materioe. Et 
consimiliter, dicitur quod agens vel cfficiens, non 
quocumquo modo so lial^ens, est actualis causa sui 
effecius, sed ut est sul) actione, et ut actualiler 
agit. Ideo argumentum polest reduci contra arguen- 
tem. Si enim sua similiiudo valeat : ergo, sicut 
impo.ssibile est agens actu causare, et esse actualiior 
causam sui effectus, nisi dum esi sub aciione; ita 
impossibilc est formam esse aciualem causam com- 
posiii, vel alterius, nisi dum aciu informai, et uniia 
esi maieria^ 

Et h;ec suniciani ad argumenta Joannis de Rij)a. 

Ad argumentum pro j^arte affirmativaquncstionis, 
resjjondot sancius Thomas, 1 p., (j. .'?, arl. 8, in 
solutiono ])iimi ai'gumenti, dicens (juod <( divinilas 
dicitur es.so omnium eiroclive oi oxouij)lariler, non 
autein per es.scntiam ». liem , 1. Co)i1ra (ioililcx , 
cap. 26, sic dicii : (( Huic auiem orrori quaiuorsuni 
qua) vidonlur pra;stitisse fomentum. Primuin est 
(juarumdam auctoriiatum perversus iniollecius. 
liivoiiiliir ouim a Dioiiysio dicliim, 4(aj)il. (Urlcslis 
Ilirriirihix : Kxi^c oiiniiiini csl , iiini' siijicr exsc 
cst, Divinitas. Ex quo intolligere eum voluerunl, 
ijisum os.<o formalo omniiim roriim Doiim osse ; non 
considerantes liuiic iiilclioclum ipsis verbis conso- 



(a) sit. — /il Vv. 



num esse non posse. Nam, si Divinilas est omnium 
esse formale, non erit super omnia, sed inter omnia, 
immo aliquid omnium. Cum vero divinitaiem super 
omnia dixii, o.siendit Deum, secundum naturam, 
ab omniJ)US es.se distinctuin, et super omnia collo- 
catuni. Ex hoc vero quod dixit quod Diviniias esl 
omnium esse, osiendii quod a Deo in omnibus quffi- 
dam divini esse similitudo leperitur. Hiinc etiam 
eorum perversum intollectiiin alibi excludens, dixit, 
secundo cai\nU\\o de Divi iiis NoininilMis, quod ipsiiis 
Dei neqiic tactns neqnc aliqiia commixtio csl ad 
res alias, sicat cstpnncii ad tincarn (x),vel fignrse 
si(/ilH ad ceram. » — Ilicc sanctus Tliomas. 

Ei ha'c de qiiirsiione sufficiant. De qua benedi- 
ctus Deus. Amen. 




QUtESTIO III. 

UTRUM FILIUS DF.I ASSU.MPSEKIT NATURAM 

IIUMANAM IN UNIVERS.^LI SIMUL CUM SUO PROPRIO 

CREATO SUPPOSITO 

TERUM, circa quiniam disiinctionem 

3. Sentoiliaruni , (jujcriiur : Uiruni 

Filius Dei assumpserit naiuram huma- 

nam in universali, simul cum suo pro- 

prio creato supposiio. 

Ei arguiiur quod sic. — Ei primo , quod assum- 
pserit naluram humanam in univer.sali : Quia Filius 
Doi assumpsii de natura humana id quod est in ea 
poiissimum. Sed in natura humana poiissimum est 
id quod est per se homo, sicut et in unoquoque 
genere potissiinum osi id quod est jier se. Ergo Filius 
Dei assiiiiii)sii jjor se hominom. Hoc autein, secun- 
dum Plaionicos, est natura humana universalis, ab 
individuis separaia. Ergo hanc assumpsit. — 
Secnndo, probatur quod Filius Dei as.su mp.«:erit 
por.sonam et suppositum humanum creatum : Quia 
dicit Dainascenus (ilc Fidc ortli.), libr. :> (cap. 6), 
(juod Filins Dei assnmj^sit oiunia qnve in natura 
iiostraplantavil. Sed in natura nostra plantavit per- 
sonalitateiu. Ergo illam assumjisit. 

In oj)j)osiiuni arguiiur. — Ei prinio, quod non 
assumj).serit naluram humanam in univei"sali. Quia 
dicii Damascenus {dc Fid. (wlh.), lib. 3 (cap. II) : 
J)ci Verhnm incar^iatum , )ion eam qnve in )iuda 
conlciiiplatio)ie considowtur, )iatnra)n assumpsit: 
)W)i o^ini hoc esset incar^ialio , scd dcccptio et 
ficlio inca)')iatio)ns. Sed naiura humana, prout esl 
a singiilaribus sojiarata vol abstracta, in iiuda con- 
lom])lali(»iie cogilatur, quia sccnndniii scijisani )ion 
aubsislil, ul idem Daniascenus dicit (ibidom). Ei^go 



(a) litica))!. — Ultoit»! Vv. 



DISTINCTIO V. — QU/KSTK) 111. 



8b 



Filiiis Dei non assumpsit naluram hunianam sccuii- 
dum quocl esl a sinj^ularihus soparata, et sic nec 
universaleni. — Scriui(lo, arj^uitur quod non assum- 
sit personani creatam. Quia dicil Auguslinus, in de 
Fide adPelruiu (cap. 2), quod Deus naturam homi- 
nis assumpsit, non personam. 

In liac quiestione sunL Li'es aiLiculi. In primo 
ponentur conchisiones. In secundo ohjectiones. In 
lertio solutiones. 



AIITIGULUS [. 

PONUNTUR CONCLUSIONES 

Quantum ad primum articuhun , sit 

Prima COnclusio : Quod Filius I)ei nou assum- 
psit naUiram liuuiauani iu uuiversali, prout 
uuiversalis es( , nee ah iudividuis separatam 
vel abstraelaui. 

Hanc ponit sanctus Thomas, 3 p., q. 4, art. 4, 
uhi sic dicit : « Natura hominis, vel cujusHhct alLe- 
rius rei sensihiHs, pneter esse quod in singularihus 
hal)et, dupHciter poLest intelHgi : uno modo, quasi 
per seipsam esse haheat priTeter materiam, sicul 
Piatonici posuerunt; alio modo, sicut in intellecLu 
exsistens, vel huniano, vel divino. Per se quidem 
suhsistere non potest, ut prohat Philosoplius, 
7. Metaphiisicw (t. c. 28, 51 et seq.) : quia ad natu- 
ram speciei rerurn sensihiHum pertinet materia sen- 
sihiHs, quffi ponitur in ejus diffinllione, sicut carnes 
et ossa in diffmitione hominis. Unde non potestesse 
quod natura lunnana pricter materiam sensihilem 
sit. Si tamen esset lioc modo suhsistens natura 
humana, non fuisset conveniens ut a Verho Dei 
assumeretur. Primo quidem, quia ista assumptio 
terminatur ad personam ; hoc autem esset contra 
rationem formse communis, ut sic in persona indi- 
viduetur, Secundo, quia naturai communi non pos- 
sunt attrihui nisi operationes communes et natui^a- 
les, secundum quas homo nec meretur nec deme- 
retur; cum tamen illa assumptio ad hoc facLa sit, ut 
Filius Dei in natura assumpta nohis mereretur. Ter- 
tio, quia natura sic exsistens, non est sensihiHs; 
FiHus autem Dei assumpsit naturam liumanam, ut 
hominihus in ea visihilis a[)pareret, secundum iliud 
Barucli 3 (v. 38) : Posi luee. in terris visKS est, el 
cumhominihus conservatus esl. — Similiteretiam 
non potuit assumi natura humana a Filio Dei, secun- 
dum quod est in intellectu divino : quia sic nihil 
aliud est quam natura divina; et per hunc modum 
ab aeterno esset in Filio Dei humana natura. — 
Similiter non convenit dicere quod Filius Dei assum- 
psit humanam natui^am prout est in intelleclu 



humano : quia l)Oc nihil aliud esset quam quod (y.) 
intelligeretur assumere humanam naturam ; et sic, 
si non assumeret eam in rerum natura, intollectus 
e.sset falsus ; nec aliud esset ista humanae naturai 
assurnptio(6) quam fictio quiedam incarnationis, ut 
Damascenus (de Fid . orlh., lih. 3, cap. 11) dicit. )) 
— Hlgc sanctus Thomas. — Item ihidem arguit sic: 
(( Assumptio humauie natura; facta est ad com- 
rnunem omnium salutem. Sed natura, prout est in 
individuis, recedit a sua communitate. Ergo Filius 
Dei dehuit naturam humanam assumere, prout est 
ah individuis omnihus ahstracla. » Ecce argumen- 
tum. Et respondet : (( Filius Dei incarnatus, est 
communis omnium salvator, non communitate gene- 
ris, vel speciei, quoc attrihuitur naturas ab indivi- 
duis separati^e, sed communitate canScC (y), prout 
Filius Dei incarnatus, est universalis causa salutis 
humame. » — Hffic ille. 

Ex quihus potest formari tahs ratio : Filius Dei 
assumpsit humanam naturam, prout est in rerum 
natura, et in individuo, Sed in rerum natura, et 
extra intellectum, non est universalis. Igitur non 
assumpsit naturam universalem, nec in sua univer- 
salitate. 

Item, 1. Senlent., dist. 25, q. 1, art. 3, sic dicit : 
(( Duplex est communitas : scilicet rei, et rationis. 
Et dico communitatem rei, quando aliquid unum 
et idem convenit plurihus. Et talis communitas non 
est nisi in divinis personis. Nec aliqua talis commu- 
nitas est in Trinitate, nisi essentiio, et eorum quae 
ad essentiam pertinent, ut attrihutorum et opera- 
tionum et negationum et relationum essentialium. 
Alia est communitas rationis fundatai in re ; sicut 
dicimus quod ratio animalis est communis homini 
et asino. Sed ratio fundata in re, est duplex (o) : 
quia qua^dam est communis, sicut ratio animalis; 
et qui3edam est specialis, sicut ratio hominis. » — 
Ha;c ille. 

Ex quihus patet quod, secundum eum, nulla 
natura creata est universalis extra intelleclum. 

Idem ponit, 1 p., q. 30, art. 4 et q. 44, art. 3 
(ad 3'""). Item, q. 85, arL. 2, in solutione secundi, 
sic dicit : « Pei' intellectum in actu, duo importan- 
tur : scilicet res qua) intelligitur, et hoc quod est 
ipsum intolligi (s). Et similiter, cum dicitur uni- 
versale ahstractum, duo intelliguntur : .sciHcet ipsa 
natura rei, et ahstractio sive universalitas. Ipsa igi- 
tur natura cui accidit intelligi vel ahstrahi, vel 
intentio universalitatis, non est nisi in singularihus ; 
sed hoc ipsum quod est intelligi vel ahstrahi, vel 
intentio universalitatis, est in intellectu. Et hoc pos- 
sumus videre per simile in sensu : visus enim videt 



(a) quocl. — si Pr. 

(8) iala humanai naturse assumplio. 

(y) causse. — esse Pr. 

(S) (luple.r. — triplex Pr. 

(e) inlelliiji. — iuleUigilur Pr. 



Om. Pr. 



86 



LIBin III. SENTENHARUM 



coloretn pomi pino ojns odore; si erj^o qna;raliir ul)i 
sil color (}iii vi(i(.'liir siiie odore, inanifesliim est 
quod color qui videtur, est in pomo ; sed quod sit 
sine odore perceptus, hoc accidit ei ex parle visus, 
inquantiim iii visii est similitudo coloris, et non 
odoris. Simililer, humanitas quii^; intelhgitur, non 
est nisi in hoc vel in ilio; sed qiiod huinaiiitas quie 
intelligitur, apprehendatur sine conditionihus indi- 
viduantihus, quod est ipsam alistrahi, ad quod sequi- 
tur intenlio universalitatis, accidit humanitati, 
S(»cundum quod porcipitur ah intelleclu, in (juo est 
simihtudo naturie speciei et non individuahum 
principiorum. » — Thecille. 

Totam hanc conclusionem cum sua prol)atione 
j)onit similiter, 3 p., q. ^, art. 5, in solutione 
seciindi, ul)i exponens dictum Damasceni (<le Fid. 
orth.), lih. 3 (cap. 3), dicentis quod in Domino 
nostro Jesu Christo non est communern speciem 
acripere, sic dicit : « Verhum Damasceni potest 
intelligi diipliciter. Uno modo, utreleratur ad natu- 
ram humanam ; quse quidem non hahet ralionem 
communis speciei, .secundum quod est in uno .solo 
individuo, sed secundum (juod est ahstractaahomni 
individuo, prout in nuda contemplatione considera- 
tur(a), vel .secundum quod est in omnihus indivi- 
duis. Filius autem Dei non assumpsit humanam 
naturam prout est in sola consideratione intelle- 
ctus, quia sic non assumpsisset ipsam rem naturue 
humauie; nisi ibrte dicerelur quod ipsa natura 
humana esset quyedam idea separata, sicut Platonici 
posuerunt liominem sine materia; sed tunc Filius 
Dei non assumpsisset carnem, contra illud qiiod 
dicitur, Lucu; ultimo (v. 39) : Spiritiis carneiu et 
oi^sa non hahet, sicut me videtis hal>cre. Similiter 
etiam, non potest dici quod Filius Dei assumpserit 
naturam humanam prout est in omnihus individuis 
ejusd(;m spcciei, quia sicomnes hoinines assumpsis- 
sct. HeliiKpiitur ergo, iit Damascenus dicit (ihid., 
cap. 11), quod assumpsit naturam humanain in 
(itomo, id est, in individuo; non quidem in alio 
individuo, qiiod sit suppositum vel hypostasis illius 
nutura;, quam in persona Filii Dei. » — Haecille. 

Secunda conclusio esl quod Filius non assuni- 
psit quainciunqiiu pcrsonam, Iiypostasiin, sul)- 
8isten(iaiii, nue aliquod supposilum crealiiin. 

Hanc ponit sanctus Thomas, 3 |)., (|. 4, ail. 2, 
uhi sic dicit : a Ali(piid dicitur assumi, ex eo ((uod 
ud ali^juid siimilur. Unde ilhid quod assumilur, 
oport(;t pra'intelliyi ussumptioni ; sicut illiid (piod 
niovetur localitei", prffiintelligi molui. Personaaulem 
non prfcintellij^itur in natura hiimana assumptioni, 
sed magis se hahet ut teiminiis. Si enim prieinlelli- 
geretur : vel oporleret (piod corruiii])erelnr, el sic 

(a) riDrsiilemtur. — rnnsiilrrotur Pi*. 



frustra esset assumpta ; vel quod remaneret post 
unionem, et sic essent duic personai, unaassumens, 
et alia assumpta, quod est erroneum, ut supra 
oslensum est. Unde relinquitur quod Filius Dei 
niillo modo assumpsit humanarn per.sonam. » — 
lla3c ille. 

Item, q. 2, art. 2, in solutione tertii, sic dicit : 
(( Dei Verhum non assumpsit naturain humanam 
in universali , sed in atomo, id est, in individuo, 
sicut Damascenus (de Fid. orth., lih. 3, cap. 11) 
(licit; alioquin oporteret quod cuilihet homini con- 
veniret esse Dei Verhum, sicut convenit Christo. 
Sciendum tamen quod non quodlihet individuum in 
genere suhstantiai, etiam in nalura rationali, hahel 
rationem persona;; sed solum illud quod per se 
exsistit ; non autem illud quod exsistit in alio perfe- 
ctiori. Unde manus Socratis, quamvis sit quoddain 
individuum, non tamen est persona ; quia non per 
se exsistit, sed in quodam perfectiori, scilicet in suo 
toto. Et hoc etiam potest signilicari in hoc (|uo(l per- 
sona dicitur individua suhstanlia : non enim manus 
est suhstantia completa, sed pars suhstanliic. Licet 
igitiir humana natura sit quoddam individiium in 
genere natune, quia tamen non per se separatim 
exsistit, sed in quodam perfectiori, scilicel in per- 
sona Verhi Dei, consequens est quod non haheat 
propriam personalitatem. » 

Ilem, 3. Sentent., dist. 5, q. 3, art. 3, sic dicit : 
<i Sicut, inquit, supra dictum est (ihid., q. 1, art. 1, 
q''» 3), assumens non e-st assumptum. Unde, si per- 
sona Dei assumpsisset personam hominis, pei-sona 
Dei non esset persona hominis ; et sic essent ducC 
persouic ; quod est hiereticum. Unde non conceditur 
(juod per.sona sit assumpta. Et etiam : quod assumi- 
tur, trahitur ad aliquid completius, ipsum incom- 
pletum exsistens; et hoc est contra ralionem per- 
sonae,quiC maximam completionem imporlal. » 

llem, ihidem (arg. sed contra), dicit : a Quod 
assumitur, aliquo modo unitur. Sed pei-sona non 
unitur persona? : quia sic essent duie personao, quod 
esse non potest; vel una composita ex duahus,(|uod 
etiam est impossihile, cum persona pai-s esse non 
possit. » 

Item, ihidem, in soliitione tertii argumeuli, sic 
(licit : (( Separatio dat utrique partium totalitatem, 
et in continuis dat etiain utrique esse actu. Unde, 
quia, supposito qiiod Nerbum Dei hominem vel 
humiinitatem deponeret, suhsisteret homo ille per se 
in natura rationali, ex hoc ipso acciperet rationem 
persouiE. » — Hiec ille, 

Item, 3. Sentent., dist. (), q. 1 , arl. 2, sic dicil : 
« llludquod assumitur, secundum intelU^ctmn jira'- 
cedit unionem. Si ergo liomo dicatur assumptus, 
opoilet quod intelligatur liomo prius(|nain intelli^;a- 
liir ;issumi)tus. Homo autem particiilaris ((piia uni- 
versalem non assumpsit, cum non halie;it esse in 
roruin nutuni), est quid suhsistens, habens os*e 



DISTINCTIO V. — QUJ:STI() III. 



87 



coiiipletum. Quod autom haliet esse com|)letum iu 
quo subsistit, non potest uniri alteri nisi trihus 
moilis : vel accich^ntalitor, sicut tunica homini (et 
huuc modum unionis ponit tertia opiiiio); vel |)er 
modum acervi vel aggregationis, sicutlapis lapidi in 
acervo; vel ahquo accidonte, siciit homo unitur Deo 
per amorem vel per gratiam. Et neiitra harum est 
nniosimphciter, sed secundum quid : quarum |)ri- 
niain (a) posuit Dioscorus, et alteram Nestorius, 
hffirotici, ut dicit Damascenus (de Fid. o)-th.), ter- 
tio hbro (cap. 3). Unde nullo modo concedendum 
est quod homo sit assumptus. y> — Hicc ille. 

Ex (|uibus potest formari taHs ratio : Nihil inas- 
sumi)tihile, et innnihile (S) perfectiori, et inducens 
pluralitatem personarum in Christo, est assumptum 
a Filio Dei. Sed persona est hujusmodi. Igitur noii 
est assunipta. 

Si autem persona non est assumpta ; ergo nec sup- 
positum humanum ; (jnia omne snppositum huma- 
iium, est persona. — De hoc sanctns Thomas, .3 p., 
(|. 2, art. '.), sic dicit : (( Quidam ignorantes hahitu- 
dinem hypostasis ad personam, licet concederent in 
Christo unam personam et solam, posuerunt tamen 
aliam hypostasim Dei, et aliam hominis, ac si unio 
sit facta in persona et non in hypostasi (y). Quod 
quidem apparet erroneum tripliciter. Priiiio, ex hoc 
((uod persona supra hypostasim non addit nisi deter- 
minatam natnram, scilicet rationalem, seciindum 
quod Boetius dicit inlihro dc Dudhuf^ ikiI ui-is, c\uo(\ 
porsoyia c.s/ rulionaVis iialurx nidiviilua fuibslan- 
lia; et ideo idem est attribuere propriain hyposta- 
sim luimaniB natura^ in Christo, et propriam perso- 
nam. Quod intelligentes sancti Patres, utrumque 
in (juinto concilio apud Constantinopolim celehrato 
damnavernnt, dicentes : Si (juis iutroduccrc cone- 
tur in mysilerio Christi duas suhtiislenlias , seu 
duas personas , anathcma sit. Ncc cnim adjectio- 
nem personx vel subsistentix suscepit sancta Tri- 
nitas, incarnalo uno de Sancta Trinitatc, Dco 
Verho. Subsistentia autem idcin est quod res subsi- 
stens, quod est proprium hypostasis, ut patet per 
Boetium in lihro de Diiahiis naturii^. — Sccundo : 
Quia, si detur quod persona aliquid addat super 
hypostasim, in quo possit fieri unio, hoc nihil aliud 
est quam i^roi^riolas ad dignitatem perlinens; secun- 
dum quod a quihusdam dicitur, quod persona est 
hypostasis proprietate dislincta ad dignitatem perti- 
nente. Si ergo facla sit unio in persona, cl non in 
hypostasi, (^onsequens erit quod non est facta unio 
nisi secnndum (8) quamdam dignitalem. Et hoce.st, 
approbante concilio vel synodo Ephesina, damna- 
tuin aCjTillo, sub his verhis : <S'/ quis in uno Chri- 



slo dividat suhsistcntias posl adunationem, sola 
ciipulaus cas (a) conjunclionc qux est secundum 
dignilatcm vclaucloritatem, vel secundum poten- 
tiarn, ct non magis conrursu secundum aduna- 
lionem naturalcm, anathcma sit. — Tertio : 
Quia tantum liypostasis est cui attribuuntur opera- 
tiones et proprielates natuiix;, et ea etiam qu» ad 
naturic rationem perlinent in concreto : dicimus 
enim quod hic honio ratiocinatur, et e.st risihilis, et 
est animal rationale. Et hac ratione hie homo (6) 
dicitur esse suppositum, quia scilicet supponitur his 
quiB ad hominem pertinent, eorum pryedicationem 
recipiens. Si ergo sit alia hypostasis in Christo post 
hypostasim Verbi, sequitur quod de aliquo alio 
quam de Verbo verilicentur ea quaj sunt hominis, 
puta esse natum de Virgine, passurn, crucifixum et 
sepultum. Et hoc otiam damnatum est, approbante 
concilio Ephesino, sub his verbis : Si quis personis 
duahus, vcl subsistentiis, ea quie sunt in evan- 
gelicis ct (y) apostolicis Scripturis partitur (o) 
voces, aut de Christo a Sanclis dictas, aut ab 
ipso de se,et quasdaiii quidcrn vclul Iwminiprse- 
ler illud ex Deo Vcrbuin spcciaJiter intellecto 
appticat, quasdam vero vcJul Dco decihiles (e) 
soli cx Deo Palre Vcrho, anathcina sil. Sic igitur 
patet hicresim ab Ecclesia (Qolim damnatam, dicere 
quod inChristo sunt duiC hypo.stases, vel duo sup- 
})osita. » — Huec ille. 

Et in hoc primus articulus terminatur. 



ARTICULUS II. 

PONUNTUR OBJECTIONES 



^ 1, 



C0NTR.\ PRIM.\M CONCLUSIONEM 



(a) primam. — persnnam Pr. 
(€) iniinihilc. — imniutabili' Pr 
(y) hypostasi. — uatiira Pr. 
(6) secunilum. — per Pr. 



Argumenta Scoti. — Qu;intum ad secundum 
articulnm, arguitur conlra conclusiones. Et quidem 
conti-a primam, arguit Scotus, in (juiicstione 18 super 
seplimum Mctaphysicx , ubi probat multipliciter, 
quod universale est aliquid in re, et quod ubicum- 
qne est individuum aliquod, ibi est universale in sua 
universalitate. Et poiiit tresconclusiones. Prima est, 
quod universale, objective sumptum, quantum ad 
rationem universalis, et prout distinguitur a singu- 
lari, non est simpliciter per se per actuni intelle- 
ctus. Quam probat multij)liciter. 

Primo : quia, secundum illos oppositic partis, 
universale est proprium objectum intellectus; igitur 
prtccedit potentiam et actum potentise, ex 2. de 

(a) eas. — ea Pr. 

(g) a verbo raliocinatur usque ad homo, om. Pr. 

(y) et. — Om. Pr. 

(S) parlUur. — impartil Pr. 

(j) ilecibiles. — (locibiles Pr. 

{■:,) Ecclesia. — Om. Pr. 



88 



LIBUl III. SF.NTENTIAIiUM 



Anima (t. c. 33). — Ad hoc resjwndelnr lri|)liciler. 
Primo, qiiod universale est ohjec-luni intellectus 
possibilis (a) : et ideo prsecedit eum ; sed non intel- 
ieclum aji-enlem. Secundo, quod universalilas n<»n 
est objectum intellectus, secundum quod quid est; 
sed solum universalitas est conditio objccti , vel 
modus necessarius, non modus coj>nitus, sed sub 
quo cognoscitur objcctum. Tertio , quod hoc est verum 
in potentia, quia objectum in actu, et potentia in 
actu, simul sunt et non sunt, 2. de Aninia (t. c 52). 

— ContraquamHbet responsionem arguitur. 

Et priiiio , contra i)rimam. Quia quidquid est per 
intellectum a<^entem, est pura intentio et accidens 
intentionale ; ergo nullum universale est in genere 
substantiic, ct consequenter nulla prsedicatio in quid 
superiorum de inferioribus. 

Itcrii, universale pnecedit .sensum, quia est ohje- 
ctum ejus, et non singulare, ut dicit se alias pro- 
basse ; ergo priccedit intellectum agentem. 

llem, intellectus agens et possibilis(6)sunteadem 
potentia, quia alias quili])et homo liaheret duos 
intellectus. Si autem sint dua^ vires eju.sdem poten- 
tiaj, non est vis ad propositum ; sed unius potentia3 
unum e.st objectum : quare pra^cedit utrumque. 

Hoiii, secundum hoc non esset aliqua generatio 
univoca sine consideratione intellectus agentis. — 
Dicetur quod generans et generatum non habent 
aliquamunitatem realem, sed similitudinem. — Sed 
contra hoc. Quia proximum fundamentum similitu- 
dinis realis est unum, 5. Melaplnjsicie (t. c. 20); 
sed non generans neque generatum ; ergo aliquid 
commune utrique. 

Contra secundam solutionem ai'guit modo ohjecti. 

— Quia tunc nuUo considerante (y) uon esset uni- 
versale in actu ; et ita scientia habitualis non esset 
objecti universalis in actu. — Ilciii. Objectum, 
inquantum est prius in actu, non intelligitur sub 
hoc modo; ergo vel sub nullo niodo, vel sub oppo- 
silo, quia ut est objectum delerniinat silji aliquem 
modum. — Item. Aut ille modus est faclus ab intel- 
lectu, aut non. Si non, habetur (o) propositum. Si 
sic, ergo non est neces.sarius in objecto, quia prius 
fuit objectum intellectum sine illo modo cau.sato per 
intellectum ohjecti. — Ilrin. Quia ad hoc po.<sunt 
adduci rationes factije contra primam solutionem. 

Gontra tertiam solutionem arguit. — Quia obje- 
clum etiam in actu est prius natura potcntia <>t actu, 
licet simul tempore; ergo in illo i)rioi'i natune, 
hahent e.sse simpliciter. — Itcm. Actu liabuit difli- 
nitionem univer.salis, scilicet aptum natum es.se in 
pluribus. — Ifein. Movens, inijuantum movens, est 
in actu. — Ilem. Actu movens actuat molum et non 
econtra. 



(a) jmssibilis. — ptUeiilialis l*r. 
(",) jiossiliilis. — piitriitinlis Pv. 
(y itiiisiilcranli'. — consislenle Pr. 
(6) hahehir. — Om. Pi*. 



Item, secundo principaliter ad conclusionem pri- 
mam. Sul)jectum scientiai, inquantum subjectum, 
praicedit intenlionem et intellectionem. Sed (aj, ut 
sic, est univer.sale : — quia, ut sic, est primo tale; 

— quia etiam, ut sic, habet propriam passionem 
adiicquatani ; — quiaetiam, ut sic, est incorrupti- 
hile; — quia etiam, ut sic, e.st a nobis diffinibile. 
Igitur, etc. — Confirmatur. Quia primum princi- 
pium primoactu complexo concipitur; ergo termini 
ejus primo actu incomple.xo concipiuntur. Sed, ut 
sic, est terminus univer.salis; quia univer.saliter 
sumptihilis. — Secundo, confirmatur. Quia, si 
ohjectum, inquantum objectum, non esset ante 
aclum intellectus, universale non posset ab intelle- 
ctu comparari ad plura extra. 

Ad rationem istam forte dicitur quod universale, 
ut est subjectum scientia?, non est in .se reale, sed 
in suis inferioribus. — Contra. Scientia denomina- 
tur a .suo proprio objecto ; ergo nuUa scientia est 
proprie realis. — Item. Quomodo scientiiic libri 
Prioruiii et Porphyrii es.sent scientiie reales, cum 
sint de universali? — Item. Quomodo ens factum 
ab intellectu , est superius essentiale praidicatum in 
quid de rebus prima^ intentionis? — Item. Quo- 
modo passio realis habet subjectum proprium et 
adffiquatum ens rationis? — Item. Quare plus ad 
nietaphysicum pertinet ens universale quam ens 
verum, cum utrumque sit factum ab intellectu, et 
per consequens in eo? — Item. Quomodo enti reali 
sicut individuo et enti rationis, sicut ponunt spe- 
ciem, est commune genus vuiivocum? — Item. 
Quare inter univer.salia est ordo es.sentialis secun- 
dum sub et supra? — Item. Quomodo .scientia est 
necessariorum simpliciter, quia neque signa neque 
actus sic sunt necessaria? — Iteni. Sciendo aliqua 
de universalibus, nihil sciremus de rebus, sed tan- 
tum de conceptibus nostris ; nec mutaretur opinio 
nostra a vero in falsuni propter mutationem in exsi- 
tentia rei. Per ista niedia probat suani priniam con- 
clusionem . 

Secundo loco, probat hanc secundam conclusio- 
nem, quod univer.sale, proprie et simpliciter sum- 
ptum, scilicet objective, et ut est objectum intelle- 
ctus, et subjeclum scientia; realis, et diffinibile, non 
est partim ah intellectu, et partim in re. Hanc 
prohat , 

Tum, (luia omne tale est ens per accidens. Pro- 
batio. Quia aggregat in se res diversorum generum, 
etc. Confirmatur per locum a minori : quiasubstan- 
tia et accidens simul causant ens per accidens, cuni 
tamen utrunique sit reale; ergo nuilto magis ens 
realc et ens r;itionis. — Ad hoc potest dici quod non 
1 est ens per iiccidens, quia est ihi prctportio determi- 
nata, quia potentia in re, et actus per inlelleclum. 

— Gontra. Quia : aut simpliciter est in re et secun- 



i (a) S«v/. — secuniiH»! Pr. 



DISTINCTIO V. 



QU/ESTIO III. 



89 



(lum qiiid al) inlellcctu , et tunc habetur proposi- 
tum tertii.0 conclusionis : aut econtra, et lioc impro- 
bat)u' in pr;ecedenti conchisione : aut a-quahter al) 
utroque, aut (x) sallein per se ab uLnxjue, et tunc 
est ens per accidens, et tunc pertinet ad metaphy- 
sicum. 

Item, ad principale. NuUum partim a re et ])ar- 
tim abintellectu, habet unam diflinitionem ; quia, 
ut habetur, 7. Melaphi/sicie (t. c. 42), oportet dif- 
finitum esse unum , et diffinitionem esse unam, non 
quocumque modo, sed quidditative : tum quia ahas 
non haberet passionem unam achcquatam ; tum (|uia 
non esset intelhyibile unieo actu ; tum quia non 
esset in eodem genere pricdicamentah. — Ad lioc 
(Hcitur quod universalia secundum se non sunt in 
j^enere, sed inquantum sunt in inferioril)us. — Con- 
tra. Per se in pricdicamento magis dividit pncdica- 
mentum (S) (juam per accidens; ergo quot suntpar- 
ticularia, tot erunt praidicamenta. — Dicitur (|uod 
non, quia singularia sunt ejusdem rationis. — Con- 
ti'a. Quia : aut sunt (^jusdem ralionis rcalis, et tunci 
liabetur principale i^ropositum ; aut rationis factne 
ab intellectu, et tunc tenet argumentum. Item. 
Tunc quomodo in prLcdicamento est ordo essentiahs 
secundum sub et supra? 

Item. Quare non tractantur proprietates indivi- 
duorum ? 

Item. Tunc proedicamenta habent unitatem ratio- 
nis solum ; ergo solum dilTerunt secundum ratio- 
nem. Probatur consequentia : quia per idem est ah- 
quid unum in se, et ab aho distinctum. 

Item. Quomodo lunc univoce pr;,cdicatur, cum 
ratio ejus essentiahs non sit una, sed partim a re, 
et partim ab intehectu? 

Tertio lo(;o, probat quod universale objective et 
proprie surnptum, est proprie et simpliciter in re, 
id est, secundum quid solum ab intellectu. 

Primo, per locum a difhnitione. Quia propria 
diffinitio vel descriptio universalis, .secundum quod 
distinguitur a singularibus et a pru^dicabili, est 
aptum natum esse in pluribus, per Porphyrium et 
Philosophum, 1. Periher^nenias (cap. 5). Sed, cir- 
cumscripto quocumque aclu intellectus, res de se 
nata est esse in pluribus; quia, si non, ergo apti- 
tudo repugnaret sibi, nec conferri possetsibi saltem 
ab intellectu, quia tunc pari ratione posset dari 
Socrati talem aptitudinem. — Ad hoc dicetur forte, 
(juod ibi diffinitur universale in potentia, non in 
actu. — Gontra. Diffinitio, vel quod datur loco dif- 
fniitionis, debet dari de re pro esse quidditativo, ut 
patet, G. Topicorum (cap. 4), et 7. Metaphysicx 
(t. c. 12 et 14). Confirmatur. Quia, 9. Mctaphi/- 
stcx (t. c. 10), dicitur quod unumquodque magis 
ens et magis scibile dicitur in actu quam in poten- 



(a) aul. — Om. Pr. 

(6) prxificanwntuiii. — prsedicatitm Pr. 



tia. Sed univer.sale in re, est magis ens et magis 
scibile. Igitur, etc. Vel arguitur dcstructive in intel- 
lectu : Quod non est magis ens, non est magis sci- 
bile. Item. lllud est universalo, de quo est .scientia 
in actu, de quo pa.ssioest .scibilisin actu. Item. Actu 
distinguitur per talem diffinilionem ab aliis; ergo 
actu in se constiliiitur. Item. Tunc universale aclii, 
actu e-sset in pluribus; et tunc quornodo sol et phe- 
ni.\ sunt universalia? Item. Quomodo intellectus 
reducit hanc potentiam ad actum? Aut quia facit 
universale ess'e actu in multis; et tunc commune, 
luillo intelligeiite, piita (a) nalura specifica, est actu 
in mullis individuis. Aut quia facit eain actu dici 
de pluribus; et tunc non est (6)ad propo.situm, cum 
hoc nou .^it jiropria ratio universalis inquantum 
universale, sed inquantum pra^dicabile , quia aliud 
est esse in, et aliud dici de. 

Ilem, socuiuloprincipaliler. Qiiia universalesim- 
pliciter non est per actum intellectus, ut probatum 
est in prima conclusione ; nec partim in re, et par- 
tim ab intellectu, ut patet ex .secunda conclusione ; 
ei"go (y) simpliciter est in re, et secundum quid ab 
intellectu. 

Item. Si niliil osset in re, nisi singulare, nulla 
e.sset unitas realis, nisi numeralis, quai' est propria 
singulari. Gonsequens est falsum. Tum quia omnis 
diflerentia realis es.set tantummodo numeralis; pro- 
batur : quia omne diversum, ea unitate est diver- 
sum ab alio qua in se est unum. Tum quia omnia 
differentia realiter, differrent ;eque realiter; et tunc 
non esset in ro aliquid, quare intellectus magis 
abstrahit unum conceptum ab isLo albo et illo albo, 
quam ab albo et nigro. Gonsequentia probatur, sci- 
licet quod omnia differrent ueque reaiiter : quia ex 
(juo omnis diflerentia realis, est tantummodo numo- 
ralis, differentia numeralis orit pniecisa causa diffe- 
rentiic realis ; sed qiiajcumque aequaliter pai^ticipant 
pnocisam causam alicujus eflectus, yoqualiter parti- 
cipant illo, scilicet differre realiter. Tum quia diflo- 
rontia gonere et specie, essent tantum differentia 
i'atione, ot ita secundum quid; diflerentia autem 
numeralis ost realiter et simpliciter; ergo sic 
arguendo : differunt specie, ergo nuinero, esset fal- 
lacia secundum qiiid ad simplicitor, quod est contra 
Aristotelem, 5. Mctaphifsicw, cap. ih' Uno. 

Ilem, ad principalo. Rolatio mensuras est realis, 
5. Metaphysicse (t. c. 20). Sed illa fundatur in ali- 
quo universali. Probatur : quia oportet esse aliquod 
unum mensuram aliarum spcciorum ; sed non unum 
numero, secundum Aristotelein (ibid., t. c. 12); 
orgo unum specie. 

Item. Operatio realis {uimo et ad;oquate inest 
universali, ut intelligero, homini. Igitur, etc. — 



(a) puta. — Om. Pr. 

(6) no)i esl. — (ji(aiilu)ii Pr. 

(y) eryo. — Om. Pr. 



yo 



LIBIU 111. SENTENTIARUM 



Dicetur qiind noii iit sperics, vol iinivorsalc, secl 
ut iii individiiis. — Contra. Aut inest universali 
secunduin se ; et hal)elur propositum, Aut ralione 
individuorum ; et tunc primo inest eis ; quod est con- 
tra Ariiiioldem, i.Posteriorum (t. c. 11), de habere 
tros resi)eclu trian}»iili. 

Itein. Gontrarielas non essetoppositio realis ; (luia, 
puta, cjiis extrema non sunt sin<>ularia, et oportet 
iitrumfiue esse unum in se. 

liein. Individiia ejusdem speciei et species ejus- 
dem t;eneris univocantur, erj^o habent eamdeni 
rationem substanlia', id est, essentiai : sed non 
oamdem in numero, (juiajam non difierrentnumero; 
nec factam ab intellectu, quia jam non esset essen- 
tiit^, vol essentialis, sed intcntionalis. 

Kein. (^um omne factuiii ab inlellectu sitacciden- 
tale, quomodo ponit Aristoteles (de Pnvdicamends, 
tract. 2, cap. 1 ) in genere substantiae per se secun- 
das substantias? 

Ilciu. Qiiomodo ali(juid vcre pra^dicatur de re 
ariiriiiative, diceiido, hoc est hoc, nisi sit in re? 

Hcm. Quod (juid (a) est, est una res; quia j^rin- 
cipium et causa, 7. Metaphysicx (t. c. 42 et 57). 
Sed (<5) ipsinn al)Solute suiiiplum, cst diffinibilc. 
Erj^o universale, saltem quoad nos. 

Ilcin. Quomodo universale est ubique, et scin- 
per, et incorruptibile, et perpetuum? 

Ilein. Quomodo mateiia et forma perfinent ad 
qniddilatem rei diffinibilis, quia nec individuuin, 
nec intentio habent diffinitionem? 

^ 2. — C0NTR.\ SECUNDAM CONCLUSIONEM 

I. Argumenta Scoti. — Contra sccundam con- 
(•lusionciii ar^uil idem Scotus (15. Scident., dist. 1, 
q. 1), improbando quoddam inclusum in ejus pro- 
l)aliono, (!t probando quod persona non addat ad 
natiiraiii individuatam ali(|uid jiosilivum. 

I»rim<>. Qiiia tunc esset aliqua entitas posiliva in 
natura liumana, qum non esset assumptibilis a 
Verbo. Isti enim ultimae entitali, quam addit per- 
sona siipra vol ultra sinj^ulare, repiiLinarct contradi- 
ctorio coinmunicari sicut coiniuuuicatur naturasiip- 
posito; ct ita rcpu^narct conliadictorie (y) assiimi. 
Gonse(|uens videtur esse inconveniens. — Tum (inia 
conlra Dainascenum (de Fide oHh., lib. 3, cap. G), 
(|uia (luod i-nt inassinnptibilc, ci<l inciirahile. — • 
Tiiin quia oinnis entitas positiva crcatume vidotur 
esse a!(pio in potentia obodientiali rospoctu divinic 
l)er.sonic. 

SccuikIo. Quia scquitur quod natur;i qua> jam 
assnni|)ta (^sl a Vorbo, car(>rct illa cnlit;ito j^ositiva, 
ipiio tauKMi ponitur ([uasi iillima ct <i(lii;dissiiii;i, et 



detorminatissiina in tali natiira. Et si non videatiir 
inconveniensconcedore (otj naturam istamcarereilla, 
arguitur quod ista natura non possit dimitti sihi, 
sed oportet sibi dari realitatem aliquam aliam ab ea 
quain habet, vel remaneret non personata (C) : quia 
tunc non esset pcrsonata (y) sine illa realitate, et 
illam non hab(!t niinc; ergo oportet illam dari de 
novo illi naturai dimisste; immo sequitur quod illa 
non posset dimitti, et (8) esse porsonata : quia talis 
realitas non polcst esse rcalitas natune, nec conti- 
neri per idcntilatcm in aliqua natura cui non est 
eadem ; quidquid autem non continet realitatem ali- 
quam per identitatem, manens idem non potest eam 
continere per identitatem. 

TerMo. Quiasequitur (piod natiira intollectualis(e) 
posset fieri et in nulla persona. Nam prius naturali- 
ter posset fieri, et non sub illa realitate, ex quo 
ista non ponitur formaliter eadem sibi ; et in secundo 
instanti natura!, in (juo assiimitur a Verbo, non 
e.sset necesse Veibum eain assumere. Pos.set igitur 
tunc illam non assumere : et ita relin^iuoretur sibi; 
ol sic non esset personata aliqua personalitate, nec 
creata, nec increata. 

Quarlo. Qiiia nulla vidotur ontitas positiva, quie 
iioii sit possibilis d(.'pcndere ad Vorbum, et ita coni- 
municabilis, eo moclo quo natura dicitur communi- 
cari supposito, ut qua suppositum dicitur ens in 
natiira, puta humanitate dicitur homo, et hac 
bunianitate hic (i^) homo. 

II. Argumenta Aureoli. — Contra eamdem (t,) 
arguit Aureolus (0). 

Priuio. Nam dicit Aristoteles, 7. Meiaphyxicx 
( t. c. 20), (|uod in bis quie sunt per se, non (lilfert 
quod quid (i) ost, ab eo cujus est, scilicet supposi- 
tum a natura. Ubi Gommentator dicit, comm. 20, 
quod « Socrates non esl iiliud quam rationalitas et 
animalitas, (piiG sunt quidditas ojus ». Ij>ilur ternii- 
nus aniinalitatis et rationalitatis quem (x) imporlat 
ly Socmtes, et id quod est, non dilfert realiter ab 
ipsa quidditate. 

Scciiudo. Qiiia Auj>ustinus, Contra Fclicianum 
(c;ip. io), dicil quod , sicut totus liorno trans(frc- 
diendo peccavit , f<ic totu>i pcriit, ct tolus Salvato- 
ris bencficio indiguit; et sic totuin venicndo Chri- 
titus assuniiisit. Et Damasceniis (dc Fid. orth.), 
lib. 3 (cap. G), dicit quod in nullo eoruni tjuw 



(a) iiiiiil. — iiuidqiiid Pr. 
ifl) Si'il. — .ifciindinii Vr. 
(y) ninlriiilirtoric. — conlrailiciwno Pr. 



(a) iirr. — Ad. Pr. 
(6) jiersdiKiln. — ]iersi>nn Pr. 
(y) jirrsniiiila. — prrsanti Pr. 
(S) i'l. — rel IV. 
(e) vrl. — A(l. Pr. 

(0 (lidtiir liomo, rl Itar hiiniaiiilalc liir. — lioc Pr. 
(r,) roiilra raniilcni. — Oui. Pr. 

((•) Ihpc iirgmncnla ilcsuiiiunUir c\ liri>orlaHonibas libri 
tcrlii Seiitrnt., qn.-cst. pr(rem.. 1, ;irl. [\. 
(i) ijiiod iiuiil. — iiiiiilijiiul Pr. 
(x) (}ucni. — iiuani Pr. 



DISTINCTK) V. — QU^STIO III. 



91 



ni 



plantavil iii nalum vostm Dcus, Vrrhuin 
principio ilcfccit; seil omnia assiimp^it. Tohun 
cnini lolns assiinipsit nie, et totiis (a) loli uni- 
tus (6) cst, nt toti (y) niiln saJuleni gmli(ica- 
ret (3). Et in libro deDiiahus voluntatibus (e), dicit 
quod Dominus miscratus propriiim plasma, toliim 
assumpsil cjiiod (Q icf/rotavil , et toliiin ciiravit; 
(piod cniin assumplum esl , hoc salravil. Sed illiB 
auctoritates non essent veroe, si assumpsisset natu- 
ram, omisso aliquo positivo : non enim quidquid 
plantavit in natura assumpsisset, nisi totus totum 
suscepisset. Ergo personalitas et totalitas non dicit 
aliquid i)0sitivum addilum naturac. — Et si dicalur 
quod assumpsit totum quod pertinet ad rationem 
naturiD, non autem totum quod pertinet ad ratio- 
nem suppositi ; — non valet. — Tum quia per hoc 
confirmatur quod suppositum non est aliquid posi- 
tivum plantatum in natura; alias falsum esset illud 
verbum : fjiiidijuid 2>lci^l(ivit in riatura noslra 
assunijisit. — Tum quia generaliter verum est, 
quod terminus indivisil)ilis est ejusdem generis 
cum terminato, 5. Melajdinsiac (t. c. 22) : unde 
punctus est positio indivisihilis simplicilor; linea 
vero, positio divisihilis tantum secundum loni>itu- 
dinem ; superficies vero cst positio divisihilis secvm- 
dum duas dimensiones ; corpus vero, secundum tres; 
et sic sunt ejusdem generis. Similiter ultimum 
aquae quo clauditur et terminatur, est indivisihile 
aquffi, et aliquid pertinens ad naturamaquGe. Igitur 
terminus humanitatis est aliquid humanitatis. — 
Gonfiruiatur. Quia, cum dicitur quod lorminatio 
humanitatis est aliud ah illa : autintelligitur termi- 
natio pura ; et lunc sequitur quod non sit aliud rea- 
liter ah eo quod terminat : non enim terminatio 
line;e differt realiter a puncto, nec terminatio cor- 
poris a superficie. Si vero intelligatur non pura ter- 
minatio, sed (vi) aliquid suhstratum (6) additum 
humanitati per quod terminelur, sicut punctus 
additur lineoc, sic est aliquid humanitalis, iit argu- 
tum est. 

TerUo. Si terminatio et personalitas est aliqua 
entitas, vel realitas, igitur est ens; et si est ens, est 
quidditas, et quid, ut patet, 7. Mctaphijsicx (t. c, 12, 
13 et 22). Et sic sequitur quod realitas illa est qua^- 
dam natura : nam hic sumimus naturam proquiddi- 
tate ; unde Boetius, in de Duabus naturis, dicit quod 
natura est cujusiibet rei sj^ecifica ])roprietas. Sed 
constat quod omnern naturam potest Verhuin assu- 



Pr. 



(a) loliis. — tntiim Pr. 

(6) imitiis. — iniilum Pr. 

(y) toti. — totus Pr. 

(£) gratificarcl. — grati/icet Pr. 

(e) libro de Diiabus volutitatibus. 

V. 

(^) (/uod. — quia Pr. 

(vi) sed. — secundum Pr. 

(6) substratunx . — subtraclum Pr. 



Elemcnlario siin 



mero, igitur naturam humanam cum illa realitato 
poterit assumere. Et si potuit, non omisit. — Con- 
iirmalur. Quia, si dilferunt realiter, posset Deu.s 
i])sa separare realiter, ahsquc repugnantia primi 
modi, quoe est contradictio. Et sic separatim posset 
eam assumere, cum quodlihet (a) esset quijcdam 
quidditas, et qua'dam natura. 

Qiiarto. Si i^ersonalitas, perseitas, vel terminahi- 
litas, aut totalitas essetaliquid roale posilivum, dans 
naturte humanso quod sit suppositum, multa sequun- 
tur inconvenientia. — Primum est, quod Verhum 
divinum non posset supponere naturam humanam, 
nec supplere vicem illius terminationis, cum sitquid 
subsistens, et non sola terminatio. — Secundum 
est, quod Verl)um non es.set homo, nec i.sta esset 
concedenda, Filius Dei est liomo, cum terminatio 
illa, si ponerotur, non esset ipse homo, — Tertium 
ost, quod angcli, et sub.stantiai separatse, in quihus, 
secundum Philosophum (7. Metapli., t. c, 21, et9,, 
t. c, 22), uon diflert quod quid est ah eo cujus est, 
non possent a Verho assumi. — Quartum est, quod 
prinia suhslantia non haberet rationem primaj suh- 
slautia^ per ip.sam essentiam, sed per realitatem 
(listinctam ah ea; et sic secunda; suhstantia:! essent 
magis .suhstantiffi quam prima:;, quia prima, inquan- 
tum prima, non osset suhstantia; cujus oppositum 
(licit Philosophus in Prcedicamcntis. — Quintum 
est, quod nulla res suhsisteret (6) per se, sed per 
aliud a .se : sicut nec corpus terminatur per se, sed 
per superficiem ; unde h;cc non conceditur, corpus 
lcrminatur per se; et tamen haic conceditur, sub- 
stantia suhsistit pcr sc. — Sextum est, quod natura 
substrata illi realitati (y) haheret magis rationem 
suppositi quam constitutum ex natura e*. ex illa rea- 
litate. Suppositum namque est quod primo et prin- 
cipalitor et maxime suhslat, Natura autem est 
hujusmodi, quoniam substat illi realitati, cui (o) 
tamen compositum ex utroque non siihstat, cum sit 
pars ejus, — Soi^limum ost, quod suppositum esset 
quarta substantia ex trihus coustituta, scilicet mate- 
ria et forma et illa realitate, igitur, cum ista sint 
absona, non potest illa positio poni. 

Quinto priucipaliter arguit. Quia illa realitas, aut 
(3SSot de i)ra!dicamento t<uhslanli;o, aut de alio pnc- 
dicamento, Non de pra^dicamento suhstantia} : quia 
tunc essent tres suhstanti;o per leductionem, scili- 
cet materiaet forma, et illa realitas; et quarta esset 
directe in praidicamento, scilicet compositum. Quod 
non legitur Pliilosophus alicuhi dixisse ; immo non 
videtur po.suisse nisi duas per reductionem. Et 
Boetius, super Pricdicamcnla, cum divisisset suh- 
stautiam in materiam et formam et compositum, 
dicit quod reliclis extremis ogit auctor de medio : 

(x) i/uodlibet. — quolibet Pr. 

(8) siibsislrrcl. — suhsistit Vr. 

(y) substrata iUi rcalitati. — sublracta illa realitale Pr. 

(o) cHi. — cujus Pr. 



•J-i 



LIBUI III. SENTENTIAHUM 



nec monlioiicm f;i(il do illa roalitale ; et lanicn fecis- 
sol, si ossot in prajdicamonto per icKlnc.tionc^m. Noc 
jiotest (Uci (jnod sit de alio praidicamento : <iiiia lunc 
siipposilnm esset ens per accidens; et prima sub- 
slanlia componfiotur ex non substantiis, iiKiuantiim 
|)rima suhstaiilia. 

Si'xio. ()n\n ((S.SO et essentia sunt idem secundnm 
rom. Igitiir, si illa r<?alitas pertineret ad e.sse com- 
plcluiii liomiiiis, |)eitineret ad ejus essentiam; ot 
pcr conscipicns, Voihiim dimisissot ali(piid n.-alo 
spcclans ad o.s.sentiam liomiiiis ; (juod (!st oiionoum. 
IJnde Damascenus (ile Fid. oiih., lil). :5, cap. G) 
dicit ipind Voibum a.ssumpsit lotiim homiiiem ; 
immo et omiiia posiliva (\uai spoclant ad liominom, 
assiimpsit, pi;otcr pcccatum. — llioc Auroolus iu 

rorma. 

Multi aliiar};uuntconlra.secundamconclusionem; 
sed moliva eorum coincidiint ciim pra-dictis. Ideo 
non rccito ea, qiiia ali(|ui(l lanjiotur in so(|uonti 
distinclione; sod in lioc sociindus arliculus tormi- 
iiatur. 



ARTICULUS 111. 

PONUNTUR SOLUTIONES 

§ 1. — Ad argument.\ contra prima.m 
conclusionem 

Ad argumenta Scoti. — Quantiim ad tertiiim 
articiiiiim, rcspoiidonduin est oinnibus supradiclis. 
Kt idcirco, ad argumonla Scoti ])rimo loco contra 
primam noslram conclusiononi ot [^ro siia prima 
conclusione inducla, dicitur 

A<l prliuiiin (piidcin, (jiiod univorsalo potost sumi 
(piadriiplicit(n-. Priino inodo, inatorialitor, vol pio 
siio niatoriali, (juod denominatiir universale actu, 
vel potentia. Secundo modo, formaliter, vel pro suo 
formali,a(piodonominalur. Torlio inodo, pro ag-^ro- 
yato, vel c.oinp(jsito ox utro(|ue. Quarto inodo, pro 
maleriali, iit ost .<;ul) formali ; aliiid onim osl dicorc 
A .sul) B, et coni})Osituin ex A ot 15, nt aliquando 
vidcbitiir latiiis. Sod , si loquamur <le nniveisali 
primo inodo, dicilur quod illud nullo modo (^st por 
actiim iiilolloctus nostri ; quia talo univcr.silo esl 
natiira oxsistons in sinnnlari vid sin;;ularibiis roali- 
lor. S(.'d,si l(jipiamiir do iinivoisali .secundo modo, 
dicilur (piod illiid cst lolalitcr pciacliim intcllccliis; 
(piia illnd (pio ali(piid dicitur foiinalilcr iinivcisalc 
in actu, i'st iiitcntio (jUiodam facla por intollcctum. 
Si aulem sit sermo de nnivei-sali tortio modo, dici- 
lur (|uo(l illiid cst parlim in reextra,ot partim ab 
inlcllcctii. Kl similiter, (piarlo modo suincndo uiii- 
vci-salc, totiiin cst in rc (piaiituni ad illiid quod 
dicil in rccto; scd (piantum ad illud (piod dicit in 
ubli(pio, |)or moduin cunnotali, ('st ab inlolloclu. 



llicc distinctio olici potest ex dictis sancli Tbomai 
in diveisis locis. Ip.se namque, in scripto super 
7. Mclaplitiaicie (lect. 13), exponens illnd capitu- 
lum, Oiioniam vero ile i^ah&lanlia, sicdicit: « Uni- 
vonsale diiplicitor poto.><t accipi. Uno modo, pro ipsa 
natura cui intelloclus atlribuit intontionom uiiiver- 
salis; et sic univer.<;alia, ut f,'enera et species, .sub- 
stantiam rerum si<^nificant, et pra;dicantui- in qnid. 
Animal cnim siiiuificat (ot) substantiam ejiis de quo 
pra-dicatiir, ot bomo similiter. Alio modo pote.st 
accipi iinivor.sale, iiKpjantiini e.st univer.sale, id est, 
secundum (juod natiira praidicta subest intentioni 
.univer.-*alitatis, id est, secundum quod consideratur 
animal, vol bomo, iit uniim in miiltis. Et sic posiie- 
runt Platonici liomiiiem et aniinal in sna universi- 
lilale es.se substanlias. Quod Aristoteles in hoc capi- 
tulo intendit n^probare , ostendens quod animalcom- 
mune, vel homo communis, non est ali^jua sub- 
stantia in rerum natura ; sed hanc commiinilatem 
liabot foiiiia animalis, vel hominis, secundum (juod 
est intellecla, vcl iii intolloctu, qui unam formam 
af^cipit iii miiltis cominunem, inquantum abstrabit 
oam ab omnibus individuaiitibus. » — Hioc ille. — 
Itom , iii tractalu de Gcnerc (cap. 5), sic dicit : 
« Universale dicitur dupliciter. Uno modo, ipsa 
nalura, cui intellectus, propter aliqnid in ea inven- 
tum, intentionem univor.salitatis attribuil; et sic 
univorsalia loruin naturas sii>nificant, et pruidican- 
tur inquid. Aniinal nauKiue dicitsubstantiam illius 
de quo prtodicatur, et homo similiter. Et isto modo, 
non est unum in multis; immo, natura prajdicato- 
rum sompor inultiplicatur in siibjoctis : quot onim 
sunt bominos, tot siint animalia. Alio modu dicitnr 
universale, natura illa sub intentione universidita- 
tis sibi attributa ; et sic, propter nniformitatom 
rationis invontam in inteiitione qua} (11 per remotio- 
nein a maloiialibiis conditiouibus et omni diversi- 
tate, est unum in multis : sic enim mnlti homines 
sunt unus homo, et multa animalia nnum animal. 
In ro igitnr nihil est commiine multis : Quia quid- 
(piid est in ro, o.st sin<,Milaro, iini soli communica- 
bilo. Quod autem commuiie ost, agitur per intellc- 
ctiim : intelloctns enim facit universale in robus, ut 
dicit Comincntator, siipcr I. de Anxma (comm. 8). » 
— Hioc ille. — Itom, 1. Scnlcnl., dist. 10, i\. 5, 
arl. 1, sic dicit : « Eorum (pue signilicantur nomi- 
nibiis, invonitur liiplox divorsitas. Qua'dam enim 
sunt, c\ux secundiim totuin es.se complolum sunt 
oxtra animam ; et bujnsmodi sunt ontia complola, 
siciil hoino ot lapis. Qmodam autoni >iint, (juie 
niliil habciit extra aniinam, siciit svnnnia (C), et 
imaginalio chimora (y). Qu;odam autom sunt, quiL' 
habont fundamontum in re o.vtra aniinam ;sedcom- 



(a) sKjiuiirnl. — sigiml Vr. 
(6) simiiiia. — soiniiinn Vv. 
(f ) tiiinwnr. — iiiiiiii'i-a Vr. 



DISTINCTIO V. — QU^.STIO III. 



93 



plementum (a) rationis eonim, quantumad id quod 
est formale , est per oiierationem anim;c, utpatel in 
universali. Humanitas enim est aliquid in re; non 
tamen ibi habet rationem universalis, cum non sit 
extra animam aliijua luimanitas multis commiinis ; 
sed secundum (juod accipiturab intellectu, ei adjun- 
gitur, per operationcm intellectus, intentio, secun- 
dum quam dicitur species, etc. » — Ha;c ille. 

His suppositis, dicitur quod universale, quoad 
suum niateriale, proccedit actum intellectus; sed, 
quoad suuni formale, sequitur actum intellectus 
agentis, sicut prima responsio iliidem data ponit. 
Qu;c est etiam sancti Thomse, 1 p., q. 79, art. 3, 
ubi sic dicit : « Secundum opinionem Platonis, nulla 
necessitas erat ponere intellectum ajientem , ad 
faciendum intelliL^ibilia in actu , sed forte ad prae- 
l)endum lumen intelligibile in intellectu. Posuit 
enim Plato formas rerum naturalium sine materia 
subsistere, et per consequens eas intellif>ibi]es esse, 
(juia per hoc aliquid est actu intelligibile, quod est 
immateriale ; ethujusmodi vocabatsj? ec/es sive ideas 
rerum ; ex quarum participatione dicebat et mate- 
riam corporalem formari, ad hoc quod individua 
naturalia constituerentur in propriis generibus et 
speciebus, et intellectus nostros, ad hoc quod de 
generibus et speciebus rerum scientiam haberent. 
Sed quia Aristoteles non posuit formas rerum natu- 
ralium subsistere sine materia (formne autem in 
materia exsistentes, non sunt intelligibiles aclu), 
sequebatur quod naturae seu fornuie rerum sensibi- 
lium, quas intelligimus, non essent intelligibiles 
actu. Nihil autem reducitur de potentia in actum 
nisi per aliquod ens actu, sicut sensus fit in actu 
per sensibile. Oportebat igitur ponere aliqnam vir- 
tutem (6) ex parte intellectus, qua^ (y) faceret intel- 
ligibilia in actu per abstractionem specierum a con- 
ditionibus materialibus; et ha?c est necessitas 
ponendi intellectum agentem. » — Hffic ille. — 
Tunc, cum arguens impugnat hanc solutionem, — 
dicitur 

Ad primani impugnatlonem, quod recte conclu- 
dit quod nullum universale, qnoad suum formale, 
est substantia. Et hoc concedit Aristoteles, 7. Meta- 
pliijsicx (t. c. 45); et sanctus Thomas (ibid., 
lect. 13) (S). Item, in tractatii de Gcnere (cap. 9), 
ubi sic dicit : (( Quod autem substanlia proedicetur 
de subjecto, hoc habet inquantum per actum ratio- 
nis induit naturam accidentis. Quod enim nostra 
ratio facit circa substantiam, accidens est, et non 
substantia. Et ideo Philosophus, in lib. Proedica- 
mcntorum (cap. de Suhstantia), dicit, secundas 

(a) complementum. — compleluni Pr. 

(o) virtutem. — unitnlem Pr. 

(y) qu3e. — qui Pr. 

(6) Aristoleles, 1 . Metapliysicx (t. c. hh), et sanctus Tho- 
mas (ibid., lect. -13). — Aristoteles, et sanctus Thomas , 
7. Melaphijsicx Pr. 



substantias, jier quamdam nominis similitudinem, 
hoc aWiuid signilicare, (juod est proprium substan- 
ti;c, ut cum dicitur homo vel animal. Sed secun- 
dum rei veritatem, magis signiHcant (a) quale 
(juid, inquantum per actum rationis transeunt in 
similitudinem acci(ientis, non amiltendo propriam 
substantiam in rerum natura, sed accipiendo ralio- 
nem uniformitatis (6) in anima. Et ideo dicit illas 
significare (y) quale quid ; quia qualitatem, id est, 
uniformitatem , per quam fiunt universalia per 
aclum rationis, circa substantias quasdam , scilicet 
res particulares, determ.inant, quoe proprie sunt 
quid (o). Ex dictis patet quod, considerando entita- 
tem rerum in se, sicut facit primus philosophus, in 
substantia nulla foret prffidicatio unius de altero ; 
(pi;c tamen (s) in substantia reperitur secundum 
logicum, secundum quem (Q substantia quodam- 
modo induit similitudinem inhcerentiai accidentalis, 
ubi est proprie dici de altero etiam secundum pri- 
mum philosophum. » — Hac ille, 

Ex quibus patet propositum , scilicet quomodo 
omne universale, quoad suum formale, dicit acci- 
dens. — Cum autem ulterius infert arguens, quod 
nullum univcrsale est in genere substantitie, — 
patet quod consequens potest concedi de universali 
formali, vel composito. — Cum autem infert quod 
nullum universale prredicatur in quid, etc. ; — 
negatur consequentia ad unum sensum, licet con- 
cedi possit ad alium. Nam universale, surnptum 
pro materiali pra^cise, et ut pra^scindit ab omni 
intentione intellectus, et ab omni communicantia et 
habitudine ad illam, nullo modo praidicatur in 
(juid, nec in qualc. Sumptum vero prout subest 
tali intentioni, et cum ejus communicantia, potest 
pncdicari in quid. Cujus ratio est, quia, ut dicit 
sanctus Thomas, in tractatu de Genere (cap. 9), 
(( Ex pncdictis, inquit , patet quare et quomodo 
genus de contentis sub eo pra^dicatur. Non enini est 
pra;dicatio generis de specie denominativa, sicut est 
pra^dicatio materia; de re materiali, et accidentis de 
subjecto : eadem namque res est penitus animal, 
quod pniedicatur de homine, et homo ; sed album, 
quod praidicatur de homine, non est unum penitus, 
nec idem cum homine, cum unum sitaccidens, aliud 
vero substantia. Cum igitur genus de specie prsedi- 
catur, cum ratione uniformitatis communiter se 
habeatad omnia contenta sub eo, erit necesse ipsum 
univoce pniedicari, quod est pncdicari secundum 
nomen et rationem. Non enim est alia ratio anima- 
lis, quando pra^dicatur de equo, et quando praedi- 
catur de homine; immo una eteadem est ratio, per 

(x) significant. — signant Pr. 

(o) uniformitatis. — vim fortificantis Pr. 

(y) significare. — signare Pr. 

(S) quid. — quod Pr. 

(e) qux tamen. — Om. Pr. 

(:;j quem. — quam Pr. 



94 



LiniU III. SENTENTIARUM 



(juain (lu ulroquo pnc^iiicalur, sicut et nomon (7.) 
idem cst. Et lioc facile est videre, si consideretur 
natura animalis, vel altcrius supcrioris, (luod pnc- 
dicatur de suis iurcriorihus ; cpiin natura al)Solula 
prtcdicahilis iccipit unilatcm vel pluralilatoru asub- 
jecto vel suhjoctis. Naluram i^itur animalis pncdi- 
cari , cst quod dicat (6) totum respectu illius de quo 
pra}dicatur, et non partem ; (|uia pars non [jiicdica- 
tur de tolo. Non autom accipitur ut totum inte- 
jiralc, (juia talc uon praidicalur nisi de omnibus 
partihus sinnd sumptis; .sed ut totum universalc, 
quod pra^dicatur de qualihet parte. Sic igitur acce- 
pto aniniali, nihil potost sil)i attrihui, nisi (juod ost 
per se dc ralionc; ojus, ut suhstantia animata scnsi- 
bilis. Quidquid autem aliud sibi attribuitur, falso 
sibi attrihuitur, ut esse unumj vel plura. Si enim 
unum esset de intellectu ejus, cuicumque couvcni- 
ret ipsum lienus, et ipsum similiter convoniret : 
sicut, si do hominc et asino pncdicaretur, et ipsum (y) 
unum similiter de eis dicerctur; quod falsum est. 
Neque multa sunt de ejus intellectu ; aliter, cum 
])ra?dicolur de Socrate, Socrates esset multa ani- 
malia. Utrumque tamen potest sibi accidero, per 
illud .scili(;ct de (juo pra^dicatur. Si enim illud fucrit 
iinum , ct animal (8) erit unum : sicut, quando pnc- 
dicatur de uuo homine, est unuui animal ; et quando 
pricdicatur de plurihus, erit j)Iura. Et hoc accidit 
sihi, pncdicari scilicet de homine. Non enim est de 
intellectu animalis pra:;dicari de homine; quia tuuc 
homo praidicaretur de asino, cuni animal pra^dicc- 
tur de asino : de (piocumque enim pra?dicatur ali- 
quid, de eo pncdicatur illud quod est de intellectu 
j)ncdicati, per regulam Philosophi, in Prxdica- 
menlis (tract. 1, cap. 3) : Quandocimique aUeruni 
de allero prxdicatur, etc. Similiter esse in a^quo (s.) 
cum homino, vel esse in pliis, non convonit ani- 
niali j)rii'dicato de homine por suuni intelloctun), 
sed ulrumque potest sihi accidere. Si enim, cum 
dicitur, homo est animal, consideretur natura ani- 
malis absoluta, sic non erit in plus (^) animal quam 
homo ; iinuio in a^quo (t)) cum hominc. Aliler ahso- 
luta ratio ejus non multiplicarctur ad multiplicatio- 
nem suhioctorum. Unilas enim illa non descendit 
sub animali. Et sic nihil reale erit in pncdicato, 
(juod non sit in suhjocto. Animal enini non est ali- 
(juid in j)lus quam homo. Et sic accidit sihi non esse 
in plus quam homo; quia accidit sibi pncdicari de 
homine, ut dictum est. Si autem consideretur hioc 



(a) nornetu — oniniuni Pr. 

(6) Nalnraiii igilur aitimalis praitlicari, rst quotl dical. 
— Natura igitur animalis ijuoil proidicatur, erit qimd 
dicit Pr. 

(y) .gfHMS, et ipsitm siniiHlnr ctinvettirel : siritt, si de 
Itovtiiie et a.sitin prmdicarrlur, rl ipsuiii. — rl l'r. 

(6) anniial. — aliuil Pr. 

(e) iii irquo. — rliam Pr. 

(;) plits. — pluribiis Pr. 

(t)) prxdicalur. — Ad. Pr. 



natiira, ut suhjecta intentioni univer.salitatis propter 
uniformitatem quam accipit ab anima, sic erit in 
plus etcommunius quam suhjectum de quo pradi- 
catur; qiiia a jiartc prajdicati .servatur unifoimitas 
illa, non autom a jiarte suhjocti ; et sic non plurifi- 
catur pncdicatum ad plurificalionem subjectorum : 
imnio manet unum de multis prycdicatum, ut dictum 
est. Et quia hoc logicum est, ideo, secundum eum , 
non couvortitur consequentia subsistendi (a) abani- 
mali ad hominem, ab animali, iiKjuam (^j), quod de 
liomine praidicatur. Simpliciter autem accipiendo 
animal, sine intentione universalitatis, proprie non 
est pra'dical)ile ; (juia sic est prima suhstantia, quic 
neque irr suhjecto est, nequc de subjccto dicitur. 
Sod accijiierrdo animal et hominem sub intentione 
univer\salitatis, quo modo individuum accipi non 
j)otest propter repugnantiam universalitatis ad prin- 
cipia individiiantia, animal ct horno dicuntur suh- 
stantiic secundi.c, quarum est de suhjecto pr'ajdicari, 
ut hahetur in Prsedicamentis (tract. 2, cap. 1). 
Quem modrrrn considerationis de sub.stantia meta- 
I)hysicus non hahct, (jiii consideiat eam solurn secun- 
dum (juod cst ens irr .se. Et ideo, securrdum eunr, 
suhstantia, nec dicitur de subjecto, nec est in sub- 
jecto. Quod autem substantia pr'a^dicetur de subje- 
cto, habet inquantunr per actum rationis induit 
natur"im accidentis, etc, » ut statim allegatuhi 

(,'St. 

Item, ante prsedicta (cap. 7), sic dicit : a Philo- 
sophus, 7. Metaphysicx (t. c. 46), docerrs quod ideic 
non suntsubstantiic (juicdam universales, sicarguit : 
Universale semjoer hahet dici (y) de suhjecto aliquo. 
Sed substantia non dicitur de aliquo subjecto. Er-go 
non est substantia univer-salis quaj de subjecto ali- 
quo dici possit. In Pricdicamcntis vero docet, Ut 
videtur, oppositum ; quia, secundum eum, ibi (cap. 
de Siibstajitia), non est coritra rationem substan- 
tiLc de subjecto j)ra3dicari , licet sit contr'a rationein 
substantiffi in subjecto esse. Sed sciendum est quod 
Philosophus securrdum logicam consider-ationem agit 
in PrwdicamenVis. Logicus enim corrsider'at ali(jua 
secundum qrrod srrnt in ratione. Et ideo corrsidcr'at 
substantias secundum quod per actionem intellectus 
subsunt r-ationi universalitalis. Et ideo, quantum ad 
j)r'a2dicatiorrem, qutc actum i'ationis dicit, prvcdi- 
cantur de suhjecto, id est, de re extra animam. Sed 
philosophus prnmus considerat de rebus j)i"out sunt 
vere entia. Et ideo apud philosophum non est dilTe- 
rentia irrter dici de subjecto et esse in suhjeclo. Ex 
quo jialct (|rrod ox actione intellectus solumest quod 
substarrliii j^r-icdicetur, etc. » — Hicc illo. 

Ex quihus j)atel quod nullurn uiriversale de 
genere substantiic proprie pr-;cdicatur, si sumatur 



{1) suhsislcndi. — Oin. Pr. 

(fjj iitquam. — iit qitid Pr. 

(y) srmpor habet dici. — proptrr dici habcl Pr. 



DISTINCTIO V. — QLVfiSTIO III. 



ds 



pracise pro suo inaleriali. Secundo, quod nulluin 
tale priudicattir in iinid, si sunriatur pro suo for- 
mali ; (piia, ul sic, cst mere accidens. Tertio, quod 
universale de gencre suhstantiic , tcrlio modo sum- 
])lum , polost praidicari in (juid, ralioiu; sui materia- 
lis, sicut allcyatum est supra, ex 7. Metapliyiiicu', 
et ex dictis sancti Tliomic in principio hujus tracta- 
tus de Genere. Non quod totum a^grei^atum ex 
natura et ex iiitentione, pr;cdicetur iu (jnid dc rc, 
pula hoc quod dico, animal cum intentione conjun- 
cla, dicatur vel prasdicetur in quid de homine ; quia 
illa pncdicatio esset falsa. Sed sic quod natura arii- 
rnalis, ut concepta, pi;cdicatur de natura hominis, 
ut conccpta ; quia intellcctus, affirrnando conceptum 
de conceptu, affirmat naturam de natura, et rem de 
re. Intellige autem quod affirmat primam intentio- 
nem de prima, non autem secundam de secunda : 
sicut quod homo cst animal; non autem (juod spe- 
cies sit genus. Et sic patet quod univer"sale, quarto 
modo sumptum, proprie prsedicatur in quid de 
rebus sirrgularibus. 

Ad aliud quod ibi tangitur, patet per pra^dicta. 
Conceditur enim quod urriver-sale pr'imo modo, pr;c- 
cedit sensum et intellectuiri. Tamen talc universale 
est universale in potentia, et non in actu. Et qu(jd 
ista rcsponsio sit ad mentem saircti Thom;c, patct. 
Nam, i" 2'^', q. 29, ari. G, sic dicit : cc De univcr'- 
sali contingit loqui dupliciter. Unomodo, secundum 
quod subest intenlioni universalitalis. Alio autciii 
modo dicitur {(x) de natura cui talis intentio attri- 
Iruitur. Alia est enim consideratio homirris univei^- 
salis, et alia hominis in eo quod honro. Si igitur 
univer'sale accipiatur primo modo, sic nulla potentia 
sensitivui pai^tis, ncque appr^ehensiva, ne(jue appeti- 
tiva, potest in universale; quia universale fit pcr 
absti'actionem a materia individuali (6), in (jua radi- 
catur omnis virLus sensitiva. Potest tarrren aliqua 
potentia sensitiva, et apprehensiva, et appetitiva, 
ferri iu aliquid universaliter : sicut dicimus quod 
objectum visus est color secundum genus, non quia 
visus cognoscat color-em univer^salem ; sed quiaquod 
color sil cognoscibilrs a visu, non convenit colori 
inquantunr hic color, sed inquantum est color sim- 
pliciter-. » — HaBc illc. 

Ad aliud quod ibi adducitur de intellectu agente 
et possibili, negatur (y) assumptum. Nam intclle- 
ctus agcns et possibilis sunt duic p(jtentise realiter 
distinct;c. Et conceditur quod quilibet homo habet 
duos intellectus partiales, sed unicum totalenr et 
conipletum. 

Ad aliud, de generatione univoca (o), dicitur 
quod responsio quoe ibi recitatur bona est. — Et ad 



(■») Alioautem tnodo ilicituv. — Alio nioclo Pr. 
(8) imliv.idluali. — indiinsibili Pr. 
(y) neciatur. — naturas Pr. 
(8) univoca. — unila Pv. 



cjus improbationeirr , dicitur quod fundamenium 
proximum similitudinis est unum unitate reali in 
potentia, non autem in actu. Quod sic intelligo, 
(ptod natur"a albcdinis in duobus albis aptiludinem 
habet ad uiiitatcm realeiu, si ea quic sunt exlra 
ralionem albedirris auferi-cntur. Et similiter natura 
Irumana in duobus hominibus; et natura animalis 
irr duobiis animalibus. Itemj aliter et melius, quia 
rratura albedirris absolute considerata, in se, ante- 
(|uam descendat ad individua, habet in se aliquam 
unitatem, quam tanren communicat individuis, nec 
liabet illam secundum esse quod recipit in indivi- 
duis. Et ulterius, natura cujuslibet universalis est 
iir poteirtia ad unitatem rationis, cujus actus com- 
plctur per intellectum. Et hycc urritas competit omni 
universali, non autem prima. 

De hoc sanctus Thomas, in tractatu de Genere 
(cap. 7), sic dicit : « Aliquando est unitas a parte 
naturaj substratai intenlioni univei^salitatis (-/), pnc- 
ter illam quam facit intellectus, aliquando autem 
norr. Natura enim cujus (6) est substerni intentioni 
universalitatis, sicut natura animalis, tripliciter 
polcst consider'ar'i. Uno modo, absolute et secundum 
sc; et sic nihil sibi convenit, nisi quod est de intel- 
lcctu ejus : utputa de intellectu animalis est cor^ 
})us animatunr sensibile ; nihil enim aliud attribui 
sibi potest, secundum hanc considei"ationem , nisi 
falso, ut album, vel musicum, vel aliquid hujus- 
modi (y). Alio modo potest considei'ari hsec natura, 
prout recepta est in aliquo singulari sui generis ; et 
adhuc iner'it sibi id quod de intcllectu ejus absolute 
est : animal enim quod est Soci'ates, est substantia 
animata sensibilis. Sed si recipitur in pluribus indi- 
viduis, necessario natura ipsa et intellectus suus 
multiplicabitur. Socrates enim et Plato sunt duo 
aiiimalia, et dua; substanti;c animattc serrsibiles. 
Unde, licet in natura animalis non sit unitas, vel 
pluialitas, securrdum quod nata est recipi in (S) 
inferioribus, cum possit recipi in uno et in pluribus, 
cst tamen in ipsa natur-a absolute accepla , et secun- 
ditm quod non est in infeiioribus considei-ata, quse- 
dam unitas, cum diffinitio ejus sit urra, et nomen 
unum. Tertio modo potest haec natui'a considerari, 
pi"out est in aninrra. Et quia omne quod est in anima, 
est absti^actum ab omni conditione et diver-sitate 
materiali, attribuitirr isti naturai, r-atione unifoi'mi- 
tatis quam habet ad omnia, ratio univei'.salis, quod 
est unum in multis. Unde sic non multiplicatur 
h;cc natura in suis inferioribus. Unde plures homi- 
rres sunt unus hoino, et unum anirnal, paiticipando 
genus et speciem. Hoc enim modo convenit talibus 
naturis ratio generis et speciei. In istis igitur est 

(a) substralx inlenlioni univcrsalitatis. — sublracla; 
intenlioni uuiversalis Pr. 
(g) cujus. — cjus IV. 
(y) hujusmodi. — liujus Pi'. 
(o) iu. — Om. Pr. 



96 



LIBUl 111. SEiNTENTlAlUJM 



(liiplex unilas. L>iia, iii rialiira alj.solula ; (jiia' natiira 
sinj^ulis convenit suppositis. Sed hacc unitas non 
descendit sub ipsa natura ad sua supposita. Sicut de 
natura al)Solula animalis est sn])staiitia animalason- 
sihilis, ut di(;tuiii est. Sed liocnon dicitlolani natii- 
ram ejus ahsolulam, sed aliquid ejus. In natura 
enim sua ahsoluta est quod possit suhsterni inten- 
tioni universalilatis (y.) , quia solum natura ahsoluta 
lioc potost, ot ctiam omnis natura ahsoluta. Com- 
preheiidendo ijiitiir totam naturam ejus ahsolutam , 
dicendo naturam animalis ahsolutani, esse suhstan- 
tiam animatam sensihilcm, aptam suhslerni inteii- 
tioni universalitatis (6), non erit de intellectu ejus 
unitas ali(pia, nec etiam pluralitas, quia utrumque 
potest sihi accidere. Alia est unitas illius naturac, 
quam hahet ah intellectii, in qua omnia supposita 
conveniunt. Ideo unitasquam facit intellectus in lali 
natura, fiindatur super unitateni inventam in re 
quLC una est illa unilale. In suhstanlia autem, quiie 
est {^enus primum, non est reperii'e aliquam unila- 
tem ex parte ipsius rei. Unde non est aliqua diniiii- 
tio ejus, por quam illa unitas ostendatur (y), etc. )) 
— IJa^c ille. 

Item, ihidem ( cap. 14), post imiUa, sic dirit : 
« Ex dictis, inquit, patet, quod res secundi generis, 
scilicet corporis, non est una, super quam fundctur 
unitas rationis, sicut noc res primi generis, scilicot 
suhstanti;e, est una. Sed antequain de hoc plus aga- 
tur, priusde hac unitate agendum est. ( cap. 15) Ad 
liujus ergo difficultatis notitiam, considerandum est 
quod, cum ohjectum intcllectus sit quiddam intra 
intollectum et non extra, (juia intelligere non est 
molus ah anima, sed ad animani, actus intelleclus 
potest ferri in iiitolligihile, vel prout est ohjectum 
in natura ohjecti, infiuantum scilicet terminat ejiis 
actionom ; et sic nihil sihi attrijjuit, sed solum con- 
siderat quid natura ohjecli liaheat, uiide possit for- 
mare aliquid quod naturam illius ohjecti insinuet, 
utputa (o) diffinitionem ali(]uam. Alio iiiodo potest 
aclio intellectus ferri in ohjectum, et non in natura 
sua, sed prout est ahstractum per actum aninuo a 
materialihus conditionihus; et sic accipitur ut in 
anima. Et sic attrihuit sihi anima ali(|ui(l, non con- 
sidorans quid sihi dohetur in natura ohjecti, sed 
(piid sihi proptor actum aninuc convoniro polost; et 
illud attiil)utum ost ralio uiiivorsalitalis : iitputa(£), 
intelligendo animal inquantum hahot iiaturain sen- 
sitivam, format ejus diflinitionem, scilicet suhstan- 
liam animatam sensihilom. Qiiod nianilostum est 
iinilatem (luamdam in animali sorvaro. Aiiimal 
onim unum ohje(;tum in natura sua est, sed lucc 
unitas non descendit suh animali ad aliquas species. 



(a) universalilalis. — xtniversalis I'r. 
(S) universnlilalis. — ttniversalis Vr. 
(y) ostrndalur. — oslcndcrelHr Vv. 
(o) ulpnla. — 1// pcr Pr. 
(e) ulputa. — ul pulct Vv. 



Animal enim sic acceptum, non dicit aliquod ens 
in natura (a); cum non sit aliquod (6) animal in 
natura animal (y) solum ; sed dicit essentiam , qu:c 
e.sse non hahet nisi per hahentom ess 'ntiam , cujus 
esse est (o), ut aclus. Ideo, quot fuerunt hahentes 
essentiam, tot erunt e.ssentitf! secundum esso. Hahe- 
bit igitur et esse et unitatem ah habente eam , si 
unum fuerit; et pluralitatem, si plura fuerint. Idem 
onim ost judicium de unitate et osse, rum unum et 
ons convertantur. Et ideo iinitas inventa in natiira 
aliqua, ut in natura animalis, non descendit ad ali- 
(piam ejus speciem ; imnio, si in uno recipiatur, 
jam ah illo unitatem liabot, sicut et esse. Sod alia 
unitas quam facit intellectus, descendit ad omnia 
contonta suh uno communi. Prima igitur unitate, 
manifestum est quod nihil est unum commune cor- 
porihus (e) ccElestibus et elementaribus, super quod 
intellectus fundarepossitrationoin iinivorsalitatis^O, 
etc. » — H;oc ille. 

Ex quihus patet quod quccdam natura? universa- 
les, pnotor unitatem quam hahent ah intellectu, 
hahentquamdani aliam unitatem in esse quidditalis, 
vol natura^, aut essentioj. Tamon talis unitas non ost 
rcealis in actu ; quia nec quidditas, considerata ut 
prfficedens omnia sua inferiora, vel supposita, cst 
(juid proprie reale in actu, sed solum in potentia : 
quia porfectam realitatem accipit per sua inferiora, 
sicut et esse. 

Secunda etiam solutio data ad argumentum prin- 
cipale, quoad aliqua potest sustineri, sicut patet per 
statim dicta. Nam intellectus prima intellectione 
non tendil in illam universalitatem ohjecti, sed in 
ohjectum prout est in sui natura. Et tunc, — ad 
pnmam hnprohationeni hujus, conceditur conse- 
quens quod ibi infertur, scilicet quod nullo intelle- 
ctu considerante, nuUum universale esset actu uni- 
vensale; et quod scientia pure hahitualis non hahet 
ohjectum univer.sale in actu. — Ad xerundam iui- 
prohationem, dicitur quod objectum intellectus, 
inquantum est prius omni actu intellectus, tam 
agentis quam possihilis, non est intelligibile, nisi in 
polenlia, noc uiiiversalo nisi in potentia ; sed , ut 
sequitur actum intellectus agentis, et priccedit 
aclum intellectus possibilis, est univei^sale quasi in 
liahitu, vel actu primo; sed , ut so(piifui' aclum 
intellectus possihilis formantis conceplum porfcctum 
de re, est universale in actu comploto, et quasi 
secuiido. — Ad tertia)n iniprohationem, dicitur 
quod modus universalitatis lit ab inlellectu agento. 
Noc valet consequentia ihidem facla, quod ille 
modus non sit necossarius ; quia ante illum modum, 



[a) in natura. — (3m. Pr. 

(5) aliquod. — aliquid Pr. 
(y) aniinal. — aninialis Pr. 

(6) e.^isc csl. — cst esse Pr. 
(z) corporihus. — super Pr. 

(:;) univcrsalilalis. — universalis Pr. 



1 



DISTINCTIO V. — QU^STIO 111. 



97 



objectum non intelligebatiir, sed abstrabebatur : 
(juia intellectus agens non intelligit, sed facit intelli- 
gibilia in actu. 

Tertia denique responsio ibidetn data potestsusti- 
neri quoad aliqua. Est namque verum, quod obje- 
ctum intellectus potentiale pra^cedit intellectum in 
actu : quia, ut dictum est, naturse rerum materia- 
lium efficiuntur actu intelligibiles per intellectum 
agentem ; et sic ante actionem intellectus agentis , 
nulla talis natura est actuale objectum intellectus, 
sed solum potentiale. Tunc, ad primam i)i)proba- 
tionem bujus, dicitur quod solum concludit quod 
objectum actuale intellectus possibilis prsecedit 
natura intellectum possibilem (a); sed non probat 
quod prsecedat intellectum agentem : quia intelle- 
ctus agens est potentia pure activa; et ideo non 
sequitur, sed priecedit suum objectum, quod est uni- 
versale, sicut causa efficiens suum effectum. Secus 
est de intellectu, qui est potentia passiva. — Ad 
secundatn, dicitur quod ante actionem intellectus 
agentis, nulla natura materialis habet diffinitionem 
universalis, nisi valde remote, quia nulla talis habet 
actualem unitatem cum aptitudine essendi in multis : 
quia vel accipitur natura in esse naturse et quiddi- 
tativo, et tale esse non est reale in actu, nec ejus 
unitas est realis in actu; vel accipitur natura prout 
est in singularibus, et ut sic perdit unitatem quam 
prius habebat, ut ssepe dictum fuit. Et sic in nullo, 
esse, extra intellectum aut ante actionem intellectus 
agentis, habet realem unitatem cum aptitudine 
essendi in multis. Item, multa sunt universalia, 
quse non habent aliam unitatem, nisi illam quam 
dat eis intellectus, ut supra dictum est. — Ad ter- 
tiam, dicitur quod objectum intellectus agentis per 
universale non se habet ad illum ut movens ad 
motum, sed ut effectus ad causam efficientem. 
Secus est de intellectu possibili. — Ad quartam, 
patet per idem ; quia solum probat quod universale 
actuat intellectum possibilem. 

Ad secuiidam rationem principalem pro prima 
conclusione, dicitur quod subjectum scientice prsece- 
dit intellectionem intellectus possibilis, sed non 
actionem intellectus agentis, si loquamur de subje- 
cto scientiai in esse subjecti universalis et ada^quati 
in actu. Potest tamen prsecedere in esse quiddita- 
tivo (6), vel secundum esse quod habet in singulari ; 
sed, ut sic, est universale solum in potentia, et 
similiter subjectum scientise in potentia, non autem 
in actu. — Et ad primam probationem, dicitur quod 
subjectum scientise, ante actionem intellectus agen- 
tis, nullam potestatem adsequationis habet in actu 
reali, sed solum in potentia, vel in esse quiddita- 
tivo. — Ad secundam, dicitur quod consequentia 
non valet. Nam nou omne quod habet passionem 

{!x) possibileni. — potentialem Pr.- ( 

(6) quiddilalivo. — quidditalive Pr. ' 



adsequatam est actu universale, nisi habeat unita- 
tem quse possit stare cuin multitudine singularium: 
Et eodem modo polest dici ad prajcedentem , quid 
non omnis potestas arguit universalitatem in actu. 
— Ad tertiam et quartam, patet per idem ; quia con- 
sequentia non valet. Et communiter istaj quatuor 
probationes deficiunt, quia quselibet assumit falsum, 
scilicet quod necessario subjectum scientia3 habeat 
potestatem et passionem adsequatam , aut diffinitio- 
nem actu, ante omne opus intellectus agentis-; 
horum enim falsitassuperius est ostensa, et inferius 
ostendetur : quia non omni universali, vel subjecto 
scientise correspondet unitas in esse quidditativo, 
sicut patet de ente, substantia, corpore, et multis 
subjectis scientiarum, — Ad primam confirmatio- 
nem ibidem factam, dicitur quod non cuilibet ter- 
mino universali correspondet unitas in re; immo 
nulli universali correspondet unitas realis actualis. 
— Ad secundam confirmationem , negatur conse- 
quentia : quia objectum intellectus fit universale per 
actum intellectus agentis ; sed intellectus agens non 
comparat universale ad plura extra, sed hoc facit 
intellectus possibilis. Omnia enim argumenta ista 
procedunt ex falso intellectu positionis nostrse, sci- 
licet ac si nos diceremus quod intellectus possibilis 
intelligendo fabricat universalia. Hoc autem non 
dicimus; sed hoc facit intellectus agens, non intel- 
ligendo, sed abstrahendo. 

De responsione quse ibi datur de realitate univer- 
salis, ut est subjectum scientise, conceditur quod 
nullum universale habet perfectam iiec actualem 
realitatem, post aut ante realitatem singularium. 
Et (a) ideo quoad hoc solutio illa bona est. Et (6) 
tunc — ad primam ejus improbationem, dicitur 
quod scientia aliqua dicitur realis, non ideo quia ejus 
subjectum adsequatum sit reale, quantum ad modum 
vel intentionem «niversalitatis, aut subjectibilitatis, 
aut potestatis, aut ada^quationis ; sed ideo quia 
natura cui talia attribuuntur, est reaIis,'non Facta 
per intellectum. — Ad secundam, dicitur quod ideo 
scientia tradita in libris logicalibus non dicitur 
realis, quia nec modus naturse, nec natura de q^ui- 
bus agunt, est realis, sed utrumque est ab intelle- 
ctu. — Ad tertiam, dicitur quod positio nostra non 
dicit quod universale, quod prsedicatur in quid, sit 
ens factum totaliter ab intellectu , sed solum quoad 
suum formale. Nec prsedicatur pro formali, sed 
materiali, licet formale sit modus prsedicati, et nbn 
prsedicatum, et causa sine qua non praedicationis. 
Et hoc intellige vocando formale intentionem Secuh- 
dam ; quia, si formale universalis dicatur prima 
intentio, illa potest prsedicari in quid de alia prima 
intentione, sicut vox de voce; sed quod sic prsedi- 
catur, non prsedicatur pro se, sed pro re, quia pro- 



(a) Et. — At Pr. 
(6) Et. — AlVv. 



V. — 7 



«8 



LlBHl III. SENTENTIAUUiM 



prie loquendo res non praedicatur, nisi ut concepta, 
vel expressa per nomen. — Ad quartam, dicitur 
quod eo modo quo passio est realis et una, illo 
modo subjectum est reale et unum. Passio autem 
non est realis quoad universalitatem, aut unitatem 
ejus in mullis, sed est realis quoad naturam cui 
attribuitur intentio : universalitas autem ejus et 
unitas est per intellectum ; et ita est de subjecto 
scientia?, aut passionis. — Ad quintam, dicitur 
quod ideo plus metaphysicus agit de universali quam 
de vero, quia universale est in re potius quam 
verum : quia universale, quoad suum (a) materiale, 
est natura quaedam non facta per intellectum ; 
verum autem proprie dictum totaliter est in intelle- 
ctu, cum sit conceptio intellectus adaequata rei. — 
Ad sextam , dicitur quod universale non est omnino 
ens rationis; immo supponit pro ente reali, licet 
significet vel connotet (6) ens rationis. — Ad septi- 
mam , patet per idem : [quia inter naturas rerum , 
quibus attribuuntur intentiones, et respectus ratio- 
nis, est ordo essentialis in esse essentisc , vel in esse 
concepto, licet forte non in esse (r) realis exsisten- 
tisi. Et de hoc sanctus Thomas, in tractatu de 
Genere (cap. 9), sic dicit : « Considerando entita- 
tem rerum in se, sicut facit primus philosophus, 
in substantia nuUa foret prsedicatio uniusde altero : 
quoe tamen in substantia reperitur secundum logi- 
cum, secundum quem (o) substantia quodam modo 
induit similitudinem inha;rentia2 accidentalis , ubi 
proprie est dici de altero, etiam secundum primum 
philosophum. Ex quo facile deprehenditur error 
volentium in natura rei multiplicare formas sub- 
stantiales, unde sumuntur pradicata essentiaUa, 
sicut et formaj accidentales multipHcantur in re de 
qua multa pra.'dicantur accidentalia reahter, cum 
tamen in substantia non sit praidicatio secundum 
rei naturam , sed tantummodo per actum intellectus 
nostri. Unde, ponentes plures formas substantiales 
in re una, ignorant naturam et originem propositio- 
num in quibus aliquid de aliquo praidicatur, et dif- 
ferentiam inter substantiam et (e) accidens. » — 
Ha3c ille. — Ex quibus patet quod ordo pryedicabi- 
lium non est secundum esse reale, sed solum per 
actum intellectus, aut in esse quidditativo, qui non 
est reahs, nisi in potentia. De hoc inferius in solu- 
tione argumentorum pro tertia conchjsione. — Ad 
octavam, dicitur quod scientia ideo dicitur esse de 
necessariis, quia est de quidditatibus reruni et 
rationibus, quse ahquo modo possunt dici necessa- 
ria3, et ut sunt in re, et ut sunt in intellectu. 

Quomodo autem in re sint necessari;e, ostendit 
sanctus Thomas, in scripto super Boetium , in illa 

(a) suuni. — silion Pr. 
(J) connotet. — convocet Pr. 
(y) e»se. — inesse Pr. 
(8) quom. — quam Pr. 
(i) 0t. — Om. Pr. 



qusestione qua quaerit, Utrum .scientia naturalis sit 
de his quae sunt in motu et materia, etc. (q, 5, 
art. 2), ubi sic dicit : « Propter difficultatem hujus 
quaistionis, coactus fuit Plato ponere ideas. Cum 
enim, ut dicit Philo.sophus, 1 . Metaphysicx (t.c. 5), 
crederet omnia sensibilia semper esse in fluxu, 
secundum opinionem Herachti, a3.stimavitscientiam 
de his esse non posse. Ideo posuit quasdam substan- 
tias a sensibihbus (a) separatas, de quibus essent 
scientiae et darentur diffinitiones. Sed hic defectus 
accidit ex eo quod non distinxit quod est per se ab 
eo quod est secundum accidens; et ideo secundum 
accidens falluntur plerumque, etiam sapientes, ut 
dicitur in i. Elenchorum (cap. 6 et 7). Ut autem 
probatur in 8. Metaphysicae (t. c. 3), cum in sub- 
stantia sensibih inveniatur et ipsum compositum , et 
ratio, id est, forma ejus : quod per se generatur et 
corrumpitur, est ipsum compositum ; non autem 
ratio sive forma, sed per accidens. Non enim fit 
domum esse, sed hanc domum, ut ibidem (t. c. 8) 
dicitur. Unumquodque autem potest considerari 
sine his omnibus quae non per se ei comparantur. Et 
ideo formai et rationes rerum, quamvis in motu 
exsistentium , prout in se considerantur, sine motu 
sunt ; et sic de eis sunt scientiae et diffinitiones , ut 
ibidem (t. c. 9) dicit Philosophus. Non autem scien- 
tiae sensibilium substantiarum fundantur super 
cognitione aliquarum substantiarum separatarum 
a sensibilibus, ut ibidem probatur. Hujusmodi (6) 
autem rationes quas considerant scientiae, ut sunt 
de rebus, considerantur absque motu. Et ideo patet 
quod considerantur (y) absque illis secundum quae 
competit motus rebus mobihbus. Cum autem omnis 
motus tempore mensuretur, et primus motus sit 
localis, quo remoto nullus alius motus inest, oportet 
quod secundum hoc aliquid sit mobile, quod est hic 
et nunc. Hoc autem sequitur rem mobilem , secun- 
dum quod est individuata (o) per materiam, exsisten- 
tem sub dimensionibus designatis. Unde oportet 
quod hujusmodi rationes, secundum quas de rebus 
mobihbus possunt esse scientiaj, considerentur 
absque materia signata, et absque omnibus quae con- 
sequuntur materiam signatam ; non autem absque 
materia non signata , quia ex ejus notione dependet 
notio formae quae determinat sibi materiam. Et ideo 
ratio hominis, quam significat diffinitio, secundum 
quam procedit scientia, consideratur sine his carni- 
bus et his ossibus ; non autem sine carnibus et ossi- 
bus absolute. Et (e) quia singularia includunt in sui 
ratione materiam signatam, univei^salia vero mate- 
riam communem, ut dicitur, 7. Metaphysicae 
(t. c. 39); ideo praedicta abstractio non dicitur 

(a) sensibilibiis. — scnsibus Pr. 

(6) Hitjusmodi. — liujus Pr. 

(y) considerantur. — considerentur Pr. 

(6) individuata. — ituiistiturta Pr. 

je) Et. — Oin. Pr. 



DISTINCTIO V. — QUiESTIO HI. 



99 



forma; a materia absolule, sed universalis a parlicu- 
lari. Possunt ergo hujusmodi rationes sic abstracta; 
dupliciter considerari. Uno modo, secundum se : et 
sic considerantur sine motu et materia signata; et 
hoc non invenitur in eis, nisi secundum esse quod 
habent in intellectu. Aho modo, secundum quod 
comparantur ad res quarum sunt rationes, quoe qui- 
dem res sunt in materia et motu ; et sic sunt princi- 
pia cognoscendi illarum, quia omnis res cognoscitur 
per suam formam. Et ita per hujusmodi rationes 
immobiles, et sine materia particulari consideratas, 
cognitio habetur in scientia naturali de rebus natu- 
ralibus extra animam exsistentibus. » — Hoec ille. 
— Ex quibus habetur quomodo quidditates rerum 
et rationes, quas dicimus universales actu vel poten- 
tia, sunt necessarias negative, scilicet quia non sunt 
per se corruptibiles, sed per accidens, quia sunt in 
rebus corruptibilibus. 

Gonsimihter, ut sunt in intellectu, sunt necessa- 
ria; negative, quia non inest eis per se corruptio, 
potissime ut sunt in intellectu divino, vel angelico, 
et similiter prout sunt in nostro objective. Et de 
hoc sanctus Thomas, ibidem, in soUitione quarti, 
sic dicit : « Scientia est de ahquo dupKciter. Uno 
modo, primo et principaliter; et sic scientia est de 
univerealibus rationibus, superquas scientia funda- 
tur. Alio modo est de aliquibus secundario, et quasi 
per reflexionem quamdam ; et sic est de iUis rebus 
quarum sunt iUai rationes, inquantum rationes iUas 
applicat ad res particulares quaruni suntadminiculo 
viriuni inferiorum. Ratione enim universaU utitur 
sciens, et ut re scita, et ut medio sciendi. Per uni- 
versalem enim hominis rationem possum judicare de 
hoc, vel iUo. Rationes autem universales rerum sunt 
omnes immobiles (a). Et ideo, quantum ad hoc, 
omnis scientia est de necessariis. Sed rerum quarum 
sunt illae rationes, qua:idam sunt necessaria^ et 
immobiles (6), quaedam contingeutes et mobiles ; et 
quantum ad hoc, de rebus contingentibus et mobi- 
libus dicuntur esse scientise. » — Ha^c iUe. — Item, 
1 p., q. 86, art. 3, sic ait (y) : « Gontingentia duplici- 
terpossunt considerari : uno modo, secundum quod 
contingentia sunt ; alio modo, secundum quod in eis 
aliquid necessitatis invenitur. Nihil enim est adeo 
contingens, quin in se aliquid necessarium habeat. 
Sicut hoc ipsum, quod est Socratem currere, in se 
quidem contingens est; sed habitudo cursus ad 
motum, necessarja est : necessarium est enim Socra- 
tem moveri si currit. Est autem unumquodque con- 
tingens ex parte materi» : quia contingens est quod 
potest esse et non esse ; potentia autem pertinet ad 
materiam. Necessitas autem consequitur rationem 
formae; quia ea quae consequuntur ad formam, ex 



(a) univei'sales rerum sunt omnes immobiles. 
rerum omnes sunt imtnateriales Pr. 
(6) immobiles. — immateriales Pr. 
(y) sic ait. — Om. Pr. 



illas 



necessitate insunt. Materia autem est individuatio- 
nis principium ; ratio autem universaUs accipitur 
secundum abstractionem form» a materia particu- 
lari. Dictum est autem supra (ibid., art. l),quod 
intellectus per se et directe est universalium, sensus 
autem singularium, quorum est indirecte intelle- 
ctus. Sic igitur conlingentia, prout contingentia 
sunt, cognoscuntur directe quidem sensu, indirecte 
autem ab inteUectu. Rationes autem universales et 
necessariffi contingentium (a) cognoscuntur per intel- 
lectum. Unde, si attendantur rationes universales 
scibilium , omnes scientiai sunt de nece.ssariis. Si 
autem attendantur res, sic quaedam scientia est de 
necessariis, quffidam vero de contingentibus. » — 
Hajc ille. 

Ex quibus patet quomodo scientia est de nece.ssa- 
riis : quia scilicet est de rationibus universalibus 
rerum, quse sunt necessariye ut sunt in re et ut sunt 
in intellectu; quia nec hic, nec ibi per se corrum- 
puntur, sed per accidens. Unde hoc ai^umentum 
procedit solum contra ponentes universalia esse tota- 
liter facta per intellectum, et esse conceptus animse, 
sicut ponit Occam. Nec tamen efficaciter convincit 
illos ; quia illi conceptus aliquam habent necessita- 
tem, puta quia semper prsesto sunt concipienti, nec 
generantur, nec corrumpuntur per se, generatione, 
aut corruptione proprie dicta. Ad consequentiam , 
patet responsio per prsedicta : quia universalia, 
secundum nos, non sunt pura3 conceptiones ; immo 
sunt verse res, quantum ad suum materiale, Ucet 
sint ab intellectu quoad suum formale. Et ulterius, 
dato quod universalia essent conceptus intellectus 
nostri, per illos potest haberi cognitio d^" rebus; 
quia, ut dictum est, talis ratio universalis, et est 
quid cognitum, et est ratio cognoscendi rem cujus 
est ratio. Et ideo opinio mutatur a vero in falsum 
propter mutationem in exsistentia rei , quia res est 
ultimum cognitum et opinatum, vel non proximum. 
Et sic patet ad argumenta inducta pro sua prima 
conclusione. 

Ad argumenta pro secunda concUisione, dicitur. 
Etprimo 

Ad primum conceditur consequens ibidem iUa- 
tum, scilicet quod universale tertio modo dictum, 
est ens per accidens; sicut hoc quod dico, homo 
albus. Cum quo tamen stat quod universale primo 
modo dictum, est ens per se, nec illud est uUo 
modo ab intellectu nostro, ut prius dictum fuit. Et 
similiter, universale acceptum secundo et quarto 
modis : quia, Ucet universale quarto modo dictum 
importet duo diversa, et diversorum generum, tamen 
solum unum illorum dicit in recto, aUud vero in 
obliquo; ens vero per accidens, dicit aliquid compo- 
situm vel aggregatum ex rebus diversorum praedi- 
camentorum, etutrumque dicit in recto, non solum 



(a) contingenkum. — contingentia Pr. 



100 



LlUUI III. SENTENTIAKUM 



per motlum connotati. — Ad impugnationem ratio- 
nis (a), patet per idem : quia universale primo 
modo diclum, est simpliciter in re; univer.sale 
.socundo modo, est (6) simpliciter ab intellectu ; uni- 
versale tertio modo, est simpliciter in re, id est, 
quoad sui partem principaliorem, et sub.stantialem , 
etabsolutam, .sed secundum quid ab intellectu, hoc 
est, quoad partem minus principalem, et accidenta- 
lem, et rcspectivam. Et idem estde universali quarto 
modo dicto. 

Ad seciindam probalionem conceditur quod uni- 
versale tertio modo dictum , non habet diffinitionem 
proprie unam, plus quam homo albus; .sed primo 
modoj vel quarto modo, velsecundo modo, habet. 

Et eodem modo dicitur ad tertium, quartum 
et quinlum. 

Ad illud quod tangitur in responsione quadam ibi 
data, dicitur quod universale primo modo, proprie 
est in genere ; et similiter secundo modo , et quarto 
modo; sed non tertio modo, nisi quoad sui partes. 
Et ideo responsionem illam non teneo pro nunc. — 
Ad ahud quod ibi tangitur, quomodo singularia 
sunt ejusdem rationis, dicitur quod ratio quando- 
que sumitur pro conceptu formali intellectus, qui 
dicilur verl)um ; quandoque pro conceptu objectaH, 
qui (y) est natura intelhgibilis in esse intenigibili 
vel quidditativo ; quandoque autem dicitur forma 
vel natura rei quse est in singulari, quia singulare 
est id quod est. Tunc dico quod individua ejusdem 
speciei sunt unius rationis, accipiendo rationem 
primo modo; quia conceptus formalis uniformiter 
se habet ad omnia individua unius speciei. Et simi- 
liter accipiendo rationem secundo modo. Sed acci- 
piendo rationem tertio modo, scilicet pro natura ut 
est in singularibus et nullo modo abstracta per intel- 
lectum, sic dico quod individua unius speciei non 
sunt unius rationis realis actu, nec potentia. Et sic 
patet (juod nullo modo sunt unius rationis realis in 
actu et completa realitate. — Ad aliud, de ordine 
prccdicabihum secundum sub et supra, •etc. , dictum 
e.st prius, quod talis ordo non est actu et formaliter 
extra intellectum, sed solum fundamentaliter, et de 
hocpbisdiceturinse^iuentibus. — Adaliuddeunitate 
pnedicamenlorum, etc, dicitur quod non omnia 
contenta in eodem prtedicamento habent unitatem 
realem, nec conveniunt in aliquo uno reah ; sed suf- 
ficit unitas rationiscum alicpiu rundameuto reali, ut 
post dicetur. — Noc valol consequontia contra hoc 
facta, (jua infertur quod pi-a3dicam(*nta non diffe- 
runt, nisi secundum rationem : — quia unum pr.c- 
dicamentum non solum dilfort ab alio, unitate cor- 
respondente toti pi'avlicamento, (iu:c est rationis; 
sed etiam unitatibus sinnulorum contentorum iu 



(a) Ad imjyugnatioiieni rationis. — Ad itecundu))t Pr. 

(6) cst. — Oin. Vr. 

(y) ohjectali , qui. — obcdientiali qua: Pr. 



pracdicamento illo, quarum multai sunt reales, sal- 
tem unitates numerales individuorum. — Ad aliud, 
de pra^dicationo univoca (a), dicitur quod j)raidica- 
tiounivoca (6) non requirit unitatem rationis secundo 
modo vel tertio modo dictai, sed sufficitunitasratio- 
nis primo modo dict», quj^e dicitur essentialis; quia 
est notio et diffinitio vel expre.ssio essentiaj cuju.s- 
libet individuorum, et non alicujus es.sentiaj com- 
munis omnibus individuis, ut post dicetur. Et mul- 
tominus dicitur essentialis, quia est essentia aliqua 
communis una exsistens in omnibus individuis. 

Et sic patet ad argumenta pro secunda conclu- 
sione, in quantum sunt contra nos. 

Ad argumenta vero pro tertia conclusione, nunc 
dicendum est. Et ideo 

Ad primum negatur minor; quia, circumscripto 
omni opere intellectus, nihil est in re, quod (y) 
unum in se exsistens, natum sit in pluribus actu 
esse simul et semel. Nec valet probatio; quia intel- 
lectus conferendo tali naturre universalilatem , non 
dat ei aliquid sibi repugnans, sed solum dat sibi ali- 
quid sibi attribuibile in es.se intelligibili, quod repu- 
gnat sibi in esse reali. Nec sequitur quod intellectus 
possit hoc dare Socrati ; quia nullum individuum 
habet aptitudinem ad univer.salitatem in esse intolli- 
gibili, sicut habet natura : quia natura potest 
abstrahi ab individuantibus, non autem indi viduum ; 
et ad talem abstractionem sequitur universalitas, 
ut soepe dictum fuit. Unde sanctus Thomas, i p., 
q. 86, art. 1, sic dicit : (( Singulare in rebus mate- 
rialibus, intellectus noster directe et primo cogno- 
scere non potest. Cujus ratio est, quia principium 
singularitatis in rebus materialibus est materia indi- 
vidualis. Intellectus autem noster intelligit abstra- 
hendo speciem intelligibilem ab hujusmodi materia. 
Quod autem a materia individuali abstrahitur, est 
universale. Unde intelleclus noster non est cogniti- 
vus directe nisi universalium. » — Uxc ille. — De 
responsione autem quam recitat arguens, quae 
distinguit de universali in actu et in potenlia, etc, 
— dicitur quod quoad hoc potest sustineri quod 
natura quoe est in individuo, sicut est intelligibilis 
in potentia et non in aclu , ita est universalis in 
potentia et non in actu : quia scilicet apta est esse 
in pluribus quadam aptitudine remota, inquantum 
apta est abstrahi per intellectum, et poni in esse 
ii)t(>lligibili, in quo habef uniformitatoui ad multa 
iudividua. Sed ex hoc non habetur quod unive>>sdi- 
tas natui\ie possit esse in e.sse reali, sed solum in 
es.se intellecto. Sed si dicta responsio intelligat quod 
nihil sit univei^sale in aclu, nisi actualiter sil in 
multis, non valet. Et idoo improbatioiK^sojus, quoad 
lioc conceduntur, usque ad illam quie (juioril (|Uo- 



(a) univoca. — unita Pr, 
(6) univoca. — unita Pi". 
(i) quod. — qui\f Pr. 



UISTINCTIO V. — QUiESTIO III. 



101 



modo intoUcctus reducit uiiiversale in potentia ad 
actum. Et ad illain dicitur quod intellectus non 
reducit illam potentiaiu in actum aliquo illorum 
modorum ibi tactorum, sed alio modo qui supra 
dictus est, scilicet quia spoliat naturam ab indivi- 
duantibus et contrahentibus eam, et impedientibus 
uniformitatem ejus ad multa. 

Ad secuiuliim principale, dicitur quod primse duai 
conclusiones sunt miniis bene probatai; et ideo ex 
illis nihil potest solide concludi. 

A(l tertium principale, conceditur consequens, 
quod inlert, scilicet quod omnis unitas vere realis 
est numeralis, vel habens annexam numeralem uni- 
tatem in eodem supposito. Et tunc, — ad primam 
ejus improbationem, negatur consequentia. Nec 
valet probatio ; quia eodem modo probaretur quod 
duo individua ejusdem speciei specialissima^ difTer- 
rent ad invicem specie. Quia arguam similiter : 
omnediversum ab alio, eadem unitate differt ab alio 
qua est unum in se ; sed Socrates est quid unum in 
se unitate numerali et specilica; ergo difTert a Pla- 
tone numero et specie. Quod est falsum. Cujus ratio 
est, quia major est falsa. — Ad secundam improba- 
tionem, similiter negatur consequentia. Nec valet 
probatio; quia fundatur in quodam falso statim 
negato, et nulliter probato, scilicet quod omnis dif- 
ferentia realis esset numeralis tantum. — Ad ter- 
tiam improbationem, similiter negatur consequen- 
tia ; quia fundatur in prajdicto falso. 

Scieiidum tamen quod ad illud tertium principale 
potest aliter dici,quod scilicet in nullo procedit con- 
tra nos. Nam nos non dicimus quod universale nullo 
modo sit in re, immo dicimus quod universale et 
singulare sunt in rebus, sed diflerenter. Nam singu- 
lare est in re dupliciter, et utroque modo in actu, 
scilicet et quoad suum materiale, et quoad suum 
formale, scilicet incommunicabilitatem. Sed univer- 
sale est in re actu quoad suum materiale, non autem 
quoad suum formale, quod est universalitas, aut 
communicabilitas in actu. Et ideo similiter possu- 
mus ponere duplicem unitatem realem : unam 
numeralem, qurn competit individuo ; et aliam spe- 
cificam, vel genericam (a), quse competit ipsi naturae 
specificse. Natura enim humana in Socrate est una 
unitate specifica reali, ad hunc sensum quod natura 
quae substernitur intentioni speciei vel generis,est in 
se una unitate naturai essentiio. Sed verum est quod 
illa unitas non communicatur individuis, ita quod 
duo individua sint unum realiter in tali natura, 
vel habeant unam naturam, ut (6) humanitas 
hujus sit humanitas illius, nec animalitas homi- 
nis est animalitas asini, nec Socrates et Plato sunt 
unus homo in re, nec homo et asinus sunt unum 
animal, sed duo in re; quia talis unitas non descen- 

(a) goiericam. — generatam Pr. 
(6) ul. — aut Pr. 



dit ad inferiora, ut prius dicebatur. Nec est com- 
plete realis in actu ; quia convenit naturai, ut prai- 
cedit individua, in quibus incipit completa realitas 
actualis. Similiter nec omni universali competit 
talis unitas. 

Sed, si quseratur quare magis intellectus abstrahit 
unum conceptum ab hoc albo et ab illo quam ab 
albo et nigro, si non plus conveniunt in aliquo uno 
reali (hanc enim difficultatem tangit argumentum 
in tertia improbatione consequentis), ad hoc respon- 
dit sanctus Thomas, in tractatu de Genere, quod, 
licet inter aliqua duo non sit aliqua unitas, aut 
communitas realis, tamen intellectus potest utrique 
attribuere unam intentionem ; quia in utroque est 
aliquid correspondens illi intentioni. Unde, ibidem 
(cap. 9), sic dicit : « Genus continet differentias 
potestate. Potentia autem principium est indistin- 
ctionis; sicut per oppositum actus primo distinguit. 
Illud ergo (a) genus pro generalissimo sumendum 
est, quod est primum principium indistinctionis 
aliquorum. Ut homo et equus, licet indistincta sint 
in animali, tamen animal non est primum princi- 
pium indistinctionis eorum ; nec etiam corpus. Stat 
autem ad substantiam. Nam, etsi in ente non distin- 
guantur, ens tamen non est generalissimum : quia 
non praedicatur de aliquibus univoce (6); quod requi- 
ritur ad naturam generis. Ista autem indistinctio 
aliter est in substantia, et aliter in aliis generibus 
qu3e sunt post. Inaliisenim generibus reperitur una 
natura aliqua quse subest intentioni universalis, 
ratione cujus, cum uniformitate quse est a ratione, 
ipsum genus uniformiter se habet ad omnia quse 
subsunt; quod est illa implicite continere. Sed in 
substantia non est res una subjecta intentioni ; sed 
intellectus ex diversis rebus colligit intentionem quae 
utriquenaturaeab intellectu applicatur. Unde in sub- 
stantia solum est convenientia in intentione, in qua 
est uniformitas ad omnia quse sunt in genere sub- 
stantia' ; per quod substantia dicitur omnia implicite 
continere. » — Hffic ille. — Item, ante prsedicta 
(cap. 7), sic dicit : « In substantia, quae est genus 
primum, non est reperire aliquam unitatem ex parte 
ipsius rei. Unde non est aliqua diffinitio ejus, per 
quam illa unitas ostendatur (y). Remanet igitur in 
substantia sola unitas quam facit intellectus, et nulla 
alia cujus (8) actio fundatur non super aliquam rem 
quocumque modo unam , sed super naturas penitus 
diversas, qua; tamen participatione generis erunt 
una substantia. Corporalia enim et incorporalia (e), 
plus differunt quam secundum aliquod genus reale. 
Et hoc ideo est, quia non habent aliquam rem unam 



(a) ergo. — Ora. Pr. 

(6) aliquibus univoce. — aliqn.a unitale Pr. 
(y) ostendatur. — ostenderetur Pr. 
(5) alia cujus. — actio ejus Pr. 

(e) corporalia enim et incorporalia. — corruptibilia 
enim et incorruptibilia, ut habetur, 4 Melnph. Pr. 



102 



LIBRl 111. SENTEiNTlAKUAi 



eis communem, sed rationem tantum, » — Haec 

ille. 

Sed potest quaeri quomodo in naturis penitus 
diversis potest fundari una communis intentio, vel 
conceptio inlellectus. — Dicitur quod hoc potest con- 
tingere duj^liciter. Primo, quia illae diversae natura^ 
sunt efiectus unius causse efficientisin numero, quaj 
suam similitudinem diversimode imprimit diversis 
effectibus. Secundo, quia non est inconveniens 
eumdem effeclum inad«quatum caus» produci a 
diversis causis. Etsic diversa species possunt impri- 
mere inlellectui intentionem unius rationis. Conce- 
ditur tamen quod nonnulla universalia habent in re 
aliquam unitatem quam non facit intellectus ; sed 
tamen illa unitas non descendit ad inferiora illius 
universalis, sed illam retinet naturam antequam 
descendat ad illa, ut saepe dictum fuit. 

A(l qiiartum principale, dicitur quod relatio men- 
sunc, vel similitudinis, vel aqualitatis, fundatur in 
aliqua unitate reali potentiali ; sed illa non sufficit 
ad universale in actu, ut prius dictum fuit. 

Ad quinlum similiter dicitur quod nulla operatio 
convenit universali, ut quod, accipiendo universale 
secundo modo; nec tertio modo, aut quarto modo, 
proprie loquendo. Sed accipiendo universale primo 
modo, aliqua operatio convenit sibi, ut quo. Et ideo 
argumentum concludit quod universale primo modo, 
est aliquid pure reale, non quidem realitate univer- 
sahtatis, sed realitate subjecti, vel fundamenti. 

Ad sextum negatur consequentia ; quia stat in 
ista falsa consequentia : extrema conlrarietatis habent 
unitatem aliam ab unitate quae competit individuo ; 
ergo habent unitatem universalis in actu. Nam, ut 
patet per saepe dicta, est ahqua unitas media, quse 
nec est pure rationis, nec complele realis, quia 
competit quidditati in esse potentiali plus quam in 
esse actuali. 

Ad septimum patet per pracdicta ; quia, licet 
quaedam universalia habeant unitalem realem aUam 
ah unitate numerali, illa tamen non suflicit ad 
universaHtatem. Et ulterius, non omnia universaha 
habent talem unitatem ; immo in quibusdam unitati 
ralionis factae per intellectum nulla unitas correspon- 
det in re. — Et cum dicitur quod unitas facta per 
intellectum non potest dici unilas essentiahs, etc. ; 
— respondetur quod eadeni unitas potest dici essen- 
tialis el intentionalis diversimode : intentionahsqui- 
dem ratione subjecti, scilicet intellectus, vel ejus 
accidentis (a); essentiahs vero, ratione objecti, quia 
scilicet repraesentat essentiam cujuslibet individui 
sinc iiidividuantibus. Unde hioc est fallacia irquivo- 
cationis; quia essentiale potest ali(iuid dici duplici- 
ter : scilicet quia est principium, vel ])assio, vel 
intrinsecum essentiae ; aut scilicet quia est designa- 
livum essentiae et quidditatis. 



{«) accidentis. — accidentalis Vr. 



Ad oetavum dicitur quod secunda? substantise, 
secundum nos, non fiunt ab intellectu, quoad hoc 
quod sint secundac, id est, communes et universa- 
les in actu. Unde argumentum non est proprie con- 
tra nos ; sed solum procedit contra ponentes univer- 
saba esse conceptus fabricatos per intellectum : 
cujusmodi (a) sunt omnes Occanistae et terministae. 
De hoc tamen dicit sanctus Thomas, in tractatu de 
Genere (cap. 9) : « Accipiendo animal sine inten- 
tione universalitatis , proprie prffidicabile non est ; 
quia sic est prima substantia, quaj neque in subje- 
cto est, neque de .subjecto dicitur. Sed accipiendo 
animal et hominem sub intentione universalitatis (6), 
quo modo individuum accipi non potest, propter 
repugnantiam universalitatis ad individuationis prin- 
cipia, animal et homo dicuntur secundai substan- 
tiae, quarum est de subjecto prsedicari, ut habetur 
in Prsedicamentis (cap. de Suhstantia). Quem 
modum considerationis de substantia metaphysicus 
non habet, qui considerat eam solum secundum 
quod est ens in se. Et ideo, secundum eum, .'^ub- 
stantia nec dicitur de subjecto, nec est in subjecto. 
Quod autem substantia praedicetur de subjecto, habet 
inquantum per actum rationis induit naturam acci- 
dentis. Quoci enim nostra ratio facit circa substan- 
tiam, accidens est, et non substantia. Et ideo Phi- 
losophus, in libro Prxdicamentorum (ibid.), dicit 
secundas substantias per quamdam nominis simili- 
tudinem significare hoc aliquid, quod est proprium 
substantiae, ut cum dicitur homo, vel animal ; sed 
secundum rei veritatem mag:is significant quale 
quid, inquantum per actum rationis transeunt in 
similitudinem accidentis, non amittendo propriam 
substantiam in rerum natura, sed accipiendo ratio 
nem uniformitatis in anima. Et ideo dicit eas signi- 
ficare quale quid, quia qualitatem, id est, uniformi- 
tatem, per quam fiunt universalia per actum ratio- 
nis, circa .substantias quasdam, res scilicet particula- 
res, determinant, quie proprie sunt quid. Ex pne- 
dictis patet quod, considerando entitalem rerum in 
se, sicut facit primus philosophus, in substantia 
nulla foret proc(licatio unius de altero ; quae tamen 
in subslantia reperitur, secundum logicum , secun- 
dum quem (y) substantia quodam modo induit simi- 
litudinem inhaerentiae accidentalis, ubi proprie est 
dici de altero, etiam secundum primum philoso- 
phum. » — PIa?c ille. — Et siuiile dicit, super 
7. Mctapltijsicie, in illo cap. : Quoiiam vcro de 
substantia , ubi exponens secundam rationem Ari- 
stotelis, qua probat quod universale non sit sub.>;tan- 
tia, qu;e talis est (t. c. 46) : Substautia dicitur 
qux non est dc subjecto , et unii^ersale sem}>cr 
dicitur de aliquo subjecto; ergo uuiversalc non 



I 



(«) cujusttKMli. — fujus Vr. 

(6) univcrsalitatis. — univcrsalis Pr. 

(y) <]uent. — quavi. 1 r. 



DISTINCTIO V. — QU^STIO III. 



103 



e»t suhstantia, etc, sic dicit (lect. 13) : « Videtur 
h86c ralio non valere. Dictum est enim in Prxdi- 
camcntis (cap. de Substantia) quod de rationesub- 
stantioc est quod non sit in subjecto. Praedicari vero 
de subjecto, non est contra rationem substantiaj; 
unde etiam ponuntur secundoe substantiae, quse 
prsedicantur de subjecto. Sed dicendum quod, secun- 
dum logicam considerationem, loquitur Philosophus 
in Priedicamentis. Logicus autem considerat res 
secundum quod sunt in ratione. Et ideo considerat 
snbstantias, prout, secundum acceptionem intelle- 
ctus, subsunt intentioni universalitatis. Et ideo, 
quantum ad prsedicationem, quae est actus rationis, 
dicit quod praedicantur de subjecto, id est, de sub- 
tantia exsistente extra animam. Sed philosophus 
primus (a) considerat de rebus secundum quod sunt 
entia. Et ideo apud ejus considerationem , non dif- 
fert esse in subjecto , et dici de subjecto. Hic enim 
accipit dici de subjecto, quod est in se aliqua res, et 
inest subjecto alicui exsistenti in actu ; et hoc impos- 
sibile est esse substantiam. Sic enim haberet esse in 
subjecto; quod est contra rationem substantise, ut 
etiam in Prsedicamentis habitum est. » — Haec 
ille. — Ex quibus patet quod secundae substantiae 
veraciter sunt substantiai quantum ad suum mate- 
riale, et quantum ad id quod sunt, et quantum ad 
id cui attribuitur tale nomen quod est secunda sub- 
stantia. 

Verumtamen hoc nomen, secunda substantia, 
formahter dicit accidens ; quia talis ordo prajdicabi- 
lium est ab intellectu, qui solum facit accidentia. 
De hoc sanctus Thomas, ubi supra (tract. de Genere, 
cap. 8), sic dicit : « Cum autem formatio generis et 
speciei, quai est actio intellectus, non sit fictitia, 
sicut est quando fingit non entia, ut montem 
aureum, cui nihil correspondet in re, sed ex conce- 
ceptione montis et (6) auri format montem aureum ; 
necessario in ipsa re corporea erit ahquid super quod 
intellectus format utrumque genus, substantiam 
scilicet et corpus, quse interse solum ordinem prio- 
ritatis et posterioritatis ab intellectu conceptum 
habent, a quo rationem generum habent; non quod 
in natura rerum sit aliquid ad aliud ordinabile, cum 
in una re non sit prius et posterius respectu sui 
ipsius : nisi forte in illis quorum essentia est in suc- 
cessione; quod non potest substantiae convenire : 
unde in ipsa non est ordo, ut dicitur, 7. Metaphy- 
sicx (t. c. 43); licet ordo sit in difierentiis quse 
ponuntur in diffinitione substantiae : tota namque 
diffinitio constituitur ex ultima differentia. Quod ex 
hoc patet, quia, si aliqua alia difi"erentia replicetur 
super illam, erit nugatio; ut si dicatur, Homo est 
animal bipes habens pedes, nugatio est : sub bipede 
enim includitur habens pedes, sicut ternarius in 



(a) primus. — Om. Pr. 
(6) et. — Om. Pr. 



senario. Si autem dicam habens pedes, et addatur 
duos, non est nugatio. Hunc autem ordinem inter 
differentias sola ratio facit ; quod ex processu Philo- 
sophi ibidem manifestum est, etc. » — Haec ille. — 
Ex quibus patet quod primitas (a), et secunditas 
substantiarum est per intellectum , et non ex natura 
rei ; et quomodo non est mirum , si secundae sub- 
stantise ponantur in genere, secundum logicum; 
quia et genera logica, et species, et difierentisc quoad 
suum formale, et unitatem, et ordinem, dependent 
a ratione. 

Ad nonum dicitur primo, quod praedicatio est 
actus rationis et non natura. Unde pr«dicatio potius 
est inter conceptus , vel inter res ut sunt sub conce- 
ptibus, quam inter res in se ex natura rei. Secundo, 
dicitur quod universale veraciter est in re, non 
tamen universalitas. Et ideo potest pradicari in quid 
de re, illo modo quo res debet concedi praedicari de 
re ; quia nec universalitas animalis praedicatur de 
homine, sed natura animalis. Ideo hoc argumentum 
et similia procedunt tantum contra terministas, et 
non contra nos. 

Ad decimum patet per idem ; quia quod quid est, 
est una res, non tamen sua universalitas : quia nec 
universalitas animalis aut hominis diffinitur, sed 
natura substrata universalitati. Unde in omnibus 
istis est fallacia accidentis, ac si argueretur sic : 
Homo albus est substantia ; igitur albedo est sub- 
stantia; vel : igitur album, inquantum album,est 
substantia. 

Ad undecimum dicitur quod illud argumentum 
fuit occasio hseresis Wiclefistarum, quse noviter in 
Anglia pullulavit , cui magnum fomentum prsestant 
et prsestiterunt verba Scoti in hac materia. Ipse 
namque in qusestionibus supra Metaphysiram , ex 
quibus sumpta sunt argumenta prsefata in secundo 
dubio, post probationem conclusionum , sic dicit : 
Secundum dubium est, ex quo natura universalis 
est in re habens aliquam identitatem et unitatem 
realem praeter intellectum, quomodo possibile est 
aliquod individuum totaliter annihilari sine altero, 
quia in utroque est aliquid idem reale : ergo vel 
utrumque destruitur, vel nullum secundum se 
totum. — Ad hoc, inquit Scotus, dicendum quod 
totum destructibile reale secundum se destruitur; 
universale autem non est destructibile. — Contra : 
Ergo non totum. — Dicendum quod totum, sed non 
totaliter, id est, sub omnimoda annihilatione cujus- 
cumque prius in eo reperti. — Contra : Destructis 
primis substantiis, impossibile est aliquod aliorum 
remanere, ut dicitur in Prvedicamentis (cap. de 
Substantia). — Dicendum quod verum est exsi- 
stenter, et modo durativo, non tamen essentialiter, 
et modo quidditativo. — Contra : Si quidditas rema- 
net, eryo sola accidentia destructa sunt. — Item : 



{t) priniitas. — pluralitas Pr. 



104 



LIBIU 111. SENTENTIARUM 



Si aliquid quocumque modo remanet, ergo non 
totum anniliilalur; et sic Deus non posset annihi- 
lare aliquod individuum tolaliter, nisi destrueret 
totani naturam speciei. — Ad primum, inquit Sco- 
tus, dicitur quod dcstructo individuo non remanet 
aliquid liujus, nec quidditas ut hujus, sed ut quid- 
ditas, inquantum abstrahit a quacumque duratione, 
et ab actu et potentia, — Ad secundum, inquit, 
dicitur quod nihil destructibile, nec ut hujus, rema- 
net. Et cum dicitur Deus non posset, etc; hoc est, 
quia quidditas secundum se non est destructibilis, 
nec general)ilis ; attamen natura speciei, inquantum 
proprie dicitur natura, ut composita ex materia et 
forma, potest destrui, inquantum exsistens in sin- 
gularibus, ita quod nihil remaneat durative, quia 
remanere dicit durationem. — Ha^c Scotus in forma. 
— Ex quibus verbis, nec immerito, Wiclefistaj opi- 
nantur quod Deus nullam rem potest simpliciter 
creare, nec simpliciter annihilare, addita quadam 
alia falsa conclusione hujus Doctoris, scilicet quod 
ens est univocum Deo et creaturce, et dicit quamdam 
formalitatem quai realiter est Deus et (a) etiam rea- 
liter est quselibet creatura. Ex quo sequitur quod, si 
Deus creat vel annihilat simpliciler asinum, creat 
vel annihilat seipsum, vel aliquam formalitatem 
quue est realiter Deus, scilicet formalitatem entis et 
substantiifi , etc. Et multi errores alii ex his duobus 
principiis puUuIaverunt. 

Dicendum est ergo quod incorruptibilitas et per- 
petuitas universalis aliter est intelligenda. Unde 
sanctus Thomas, de Potentia Dei, q. 5, art. 9, in 
solulione decimisexti, sic dicit : « Universale tripli- 
citer potest considerari ; et secundum quemlibet 
modum considerationis, aliquo niodo est verum 
quod universale est semper. Potest enim uno modo 
considerari natura universalis, secundum quod 
abstrahit a quolibet esse ; et sic est verum quod uni- 
versale est semper, per remotionem causa^ determi- 
nantis ad aliquod tempus, polius quam per positio- 
nem (6) causai perpetuitatis. De ratione enim naturai 
universalis non est quod sit magis hoc tempore 
quam illo; per quem modum etiam materia prima 
dicitur una esse. Alio modo potest universale consi- 
derari secundum esse quod habet in singularibus; et 
sic verum est quod estsemper, quia est quandocum- 
que est suum singulare; sicut etiam dicitur esse 
ubique, quia est ubicumque est suum singulare (y) : 
cum tanien multa loca sint, ubi sua singularia non 
sunl ; unde nec ibi est universalc. Tertio modo potest 
considerari secundum esse quod habet in intelleclu ; 
et sic etiam verum est quod imiversale est semper, 
pnecipue in divino intellectu. » — Ha^c illc. — 
Item, de Veritate, q. 1, art. 5, in solutione deci- 



(a) ct. — Oni. Pr. 

(6) posilionrm. — potcntinm Pr. 

(y) a vcrbo sicut usquc ad singulnrr, om. Pi , 



miquarti, sic dicit : « Hoc qUod dicitur, universale 
esse perpetuum et incorruptibile, Avicenna exponit 
dupliciter. Uno modo, ut perpetuum esse dicatur 
et incorruptibile ratione particulariurn , quse num- 
quam inceperunt nec deficient secundum (a) tenen- 
tes aiternitatem mundi ; generatio enim est ad hoc, 
secundum philosophos, ut salvetur perpetuum esse in 
specie,quod in individuo salvari non potest. Alio modo, 
ut dicatur esse perpetuum, quia non corrumpitur per 
se, sed per a«cidens, ad corruptionem individui. » — 
Ha3C ille. — Item, 1 p., q. IG, art. 7, in .solutione 
secundi, sic dicit : « Aliquid esse semper et ubique, 
potest intelligi dupliciter. Uno modo, quia habet in 
se unde extendat .se ad omne tempus et ad omnem 
locum ; et sic Deo competit esse ubique et semper. 
Alio modo, quia non habet in se quo determinetur 
ad aliquem locum vel tempus; sicut materia prima 
dicitur una esse, non quia habet unam formam, 
sicut homo est unus ab unitate formse, sed per remo- 
tionem omnium formarum distinguentium. Et per 
hunc modum, quodlibet universale dicitur esse ubi- 
que et semper, inquantum universale abstrahit ab 
hic (6) et nunc. Sed ex hoc non sequitur ea e.sse 
aeterna, nisi in intellectu, si quis sit seternus. » — 
Haec ille. — Ex quibus patet quod perpetuitas uni- 
versalis non est intelligenda illo modo quo ponit 
arguens, utputa quod sit quaedam essentia a Deo 
distincta, quae nec potest incipere, necdesinere, nec 
creari, nec annihilari ; sed potius, quia est quadam 
natura, quae ex sc non determinat sibi locum cer- 
tum, aut tempus; secundo modo, quia non corrum- 
pitur per se, sed per accidens; tertio modo, quia 
habet perpetuitatem in intellectu divino ; quarto, 
quia semper sunt individua universalium ; quinto, 
quia universalia semper pra^stosunt intellectui facto 
in actu per speciem intelligibilem, quia potest 
quandocumque (y) vult, formare conceptus univer- 
salium. Et multis aliis modis catholicis potest veri- 
ficari dicta propositio. Et certe potius deberet negari, 
quam concedi ad sensum arguentis, qui tam peri- 
culosus, et perniciosus exstilit toti Christianitati , 
potissime temporibus nostris in regno Anglix, et 
Boemiai, sicut sciunt qui adfuerunt concilio Constan- 
tiensi celebrato nuper ante et post electionem .san- 
ctissimi in Christo Patris Domini Martini divina 
providentia Pap» quinti. 

Ad duodecimuin conceditur quod matoria et 
forma pertinent ad quidditatem rei diffinihili? ; ot 
ideo bene concluditur quod talis quiddilas esl (juid 
reale : non autem portinent adejusunivei-salilatem; 
et ideo nec concluditur quod univei-salitas sit realis, 
sed quod sit alicujusrei et natune realis, qu;o tameu 
considerari potest tertio modo, medio inter esse uni- 



(a) secundum. — sed Pr. 

(6) hic. — hnc Vr. 

(y) quandocumquc. — quandnquc Pr 



DISTI.NCTIO V. 



QU^STIO 111. 



105 



versalis et esse singularis. Hoc tamen esse non est 
complete reale, sed solum in potentia; quaj tamen 
potentia non potest esse, nec est, nec fuit, nec erit, 
sine actu aliquo, sicut nullum ens secundum quid 
potest esse sine ente «impliciter, 6. Metaphysicas , 
nec ens per accidens sine ente per se, nec cns in 
potentia sine ente actu, nec ens rationis sine enle 
reali. Et ideo, cum in praicedentibus dictum est 
essentiam, quidditatem, naturam universalis proe- 
cedere in esse quidditativo esse singularium, non 
intelligimus pnecessionem durationis, sed naturce, 
et causa; formalis. Si tamen loquamur de universali 
secundum esse quod habet in intellectu divino, sic 
prajcedit duratione sua singularia. 

Et ha!c de universaUbus sufficiant pro nunc, ad 
aha properantibus. 

§ 2. — Ad argumenta contra secundam 
conclusionem 

I. Ad argumenta Scoti. — Ad primum contra 
secundam conchisionem nostram, dicendum est proe- 
mittendo qua?dam, videhcet quod personam huma- 
nam addere ahquid positivum supra naturam indi- 
viduatam, aut supra individuum naturro, potest 
intelhgi quadruphciter : primo modo, quod ihud 
additum sit intrinsecum naturse, tanquam princi- 
pium formale vel materiale constitutivum natura» et 
pars ejus; secundo modo (a), quod sit accidens abso- 
lutum vel relativum, per se consequens naturam ; 
tertio modo, quod sit accidens absohitum vel relati- 
vum, de per accidens contingens naturse; quarto 
modo, quod sit actus natura^, non per modum 
formaj substantiahs aut accidentahs, sed per modum 
quo esse actuahs exsistentiaj dicitur actus essentiaj 
ut quo et suppositi ut quod exsistit. Et isto modo 
videtur mihi quod sanctus Thomas intellexit perso- 
nahtatem addere ahquid positivum supra naturam 
rationalem et individuum natur» rationahs, et non 
primis tribus modis ; quia esse sic est de ratione 
suppositi, quod non est pars iUius, nec intrat ejus 
essentiam, sed se habet per modum connotati (6), et 
importatur in obhquo, quasi dicatur supposilum 
esse idem quod individuum substantise habens per 
se esse. Ita existimo sensisse sanctum Thomam. 
Quod mihi apparet : tum propter ahegata in proba- 
tione secundae conclusionis ; tum quia, 3. Sentent., 
dist. 6, q. 2, art. 2, ponit quod res subsistens habet 
per se esse, non autem res non subsistens, ita quod 
exsistere, vel esse quod est actus entis, non de})etur 
nisi rei subsistenti, ut videbitur in sequenti distin- 
ctione. Constat autenr quod, secundum eum, esse 
distinguitur a natura realiter; et sic, suppositum 



(a) modo. — Om. Pr. 

(6) connotati. — convocati Pr. 



addit .supra naturam esse. Simiha dicit in tractatu 
de Genere. Item, 3. Sentent., dist. 5, q. 1 , art. 3, 
ponit quod per se esse est de ratione personoe ; et 
simihter totahtas et comprehensio omnium quoe sunt 
in re. Constat autem omnia ista dicere ahquid posi- 
tivum. — lioc praimisso, dicitur, ad argumentum, 
quod consequens iUatum non est inconveniens, acci- 
piendo entitatem positivam quarto moda superius 
expresso. Imphcat enim contradictionem personali- 
tatem et totalitatem ahcui uniri. Et ad primam 
improbationem, dicitur quod Damascenus loquitur 
de entitatibus quai dicuntur entia ut quod, non de 
ihis quaj nuUo modo sunt aut esse possunt ens ut 
quod, sed ut quo, nec dicunt ahquam integram. 
naturam substantialem vel accidentalem , sed actum 
naturoe; cujus est esse exsistentia?. Ad secundam, 
dicitur quod omnis entitas positiva, quai est directe 
in genere , vel pars rei exsistentis per se in genere , 
est assumptibihs ; non autem entitas quarto modo 
dicta : proesertim quia esse actualis exsistentiaj sup- 
positi habet inseparabihter annexam quamdam nega- 
tionem repugnantem assumptioni suppositi, scihcet 
non esse partem, non esse in aUo, non communi- 
cari alteri , non uniri completiori aut perfectiori se , 
et muUas aUas. 

Ad secundum conceditur primum con.sequens 
ibidem iUatum, sciUcet quod humanitas unita Verbo, 
non habet es^e exsistentisc propriaB naturai debitum. 
Et simihter conceditur iUud quod secundo infertur, 
sciUcet quod , si Verbum deponeret humanitatem 
sibi unitam, iUa non posset per.sonari, immo nec 
exsistere in rerum natura, nisi noviter haberet esse 
actuahs exsistentiai resuUans ex principiis ejus 
intrinsecis. Unde sanctus Thomas, 3 p., q. 17, 
art. 2, in solutione quarti, sic dicit : « Anima in 
Christo dat esse corpori inquantum facit ipsum actu 
animatum , quod est dare ei complementum naturae 
et speciei. Sed si inteUigatur corpus perfectum per 
animam, absque hypostasi habente utrumque, hoc 
totum, compositum .ex anima et corpore, prout 
significatur nomine humanitatis, non significalur, 
ut quod est, sed ut quo aliquid est. Et ideo ipsum 
esse est personaj subsistentis, secundum quod (a) 
habet habitudinem ad talem naturam ; cujus habi- 
tudinis causa est anima inquantum perficit huma- 
nam naturam informando corpus. » — Haec iUe. — 
Item, 3. Sentent., dist. 6, q. 2, art. 2, in solu- 
tione primi, sic dicit : « Forma facit esse, non ita 
quod iUud esse sit formai, aut materiae, sed subsi- 
stentis. Quando ergo (6) compositum ex materia et 
forma est per se subsi.stens, acquiritur ex forma iUi 
composito esse absohitum per se. Quandoautem non 
est per se subsistens, non acquiritur j)er formam 



(a) personse subsistentis, secnndum qund. — per se suh- 
sistentis, sed Pr. 
(6) ergo. — hic Pr. 



106 



LIBRI III. SENTENTIARUM 



esse illi composito; sed subsislenti cui hoc adjungi- 
tur, acquiiitur respectus, secundum (a) esse, ad hoc 
quod ei additur. Sicut si ponamus hominem nasci 
sine manu, et manum per se separatim fieri, et post- 
ea miraculose ilii conjungi, constat quod forma 
manus causabat esse manus per se subsistentis ; sed 
postquam conjungitur homini, ex forma manus non 
acquiritur aUquod esse manui, quia nianus non 
habet esse proprium, sed acquiritur homini respe- 
ctus ad manum secundum suum esse. Ita eliam dico 
quod anima in Christo non acquirit proprium esse 
Jiuman» naturai; sed Filio Dei acquirit respectum, 
secundum esse suum, ad naturam humanam : qui 
tamen respectus non est aliquid secundum rem in 
divina persona, sed secundum ralionem. » — Haic 
ille. — Item, 9. Quodlibeto , q. 4, art. 3, sic dicit : 
« Si ponatur humanitas a divinitate separari, tunc 
humanitas suum esse habebit aliud ab esse divino. 
Non enim impediebat quin haberet esse proprium, 
nisi hoc quod non erat per se subsistens. Sicut si 
arca esset quoddam individuum naturale, ipsa tota 
non haberet nisi unum esse ; quselibet tamen par- 
tium ab arca separata proprium esse haberet. » — 
Hffic ille. — Ex quibus apparet quod persona vel 
suppositum supra naturam individuatam addit esse 
actuabs exsistentia? ; et quod , si humanitas unita 
Verbo separaretur ab illo, acquireret novum esse ; et 
quod nunc non habet tale esse creatum. 

Ad tertium negatur prima consequentia. Nec 
valet probatio ; quia , licet natura sit prior suo esse 
naturali, prioritate illo modo quo potentia est prior 
actu, et materia quam forma, tamen secundum 
ahum ordinem est posterior, eo modo quo actus est 
prior potentia. Actus enim et potentia suntsibi invi- 
cem causse, sicut materia et forma. Et ideo, sicut 
materia per nullam potentiam posset produci aut 
poni in rerum natura sine forma, ita nec essentia 
sine esse quo actuelur, aut saltem sine esse ad quod 
trahatur, ut alias dictum est. 

Ad quartuin negatur consequentia. Nam, licet 
esse suppositi dependeat a Deo, non tamen potest 
eidem uniri personaliter; quia, si uniretur Deo per 
tale esse, nihil esset : non quidem creatura, quia 
nec subsistens, nec non subsistens; nec Deus, quia 
non est natus exsistere per tale esse ; et sic tale esse 
non esset esse. 

II. Ad argumenta Aureoli. — Ad primum 

Aureoli, dicitur quod natura et quod quid est, non 
omnino sunt idem. Unde sanctus Thomas, super 
7. Metaphysicx (lect. 5), exponens illud capitulum, 
Utrum autcm idem, elc, in fine sic dicit : « Palet 
igitur ex dictis quando quod quid erat esse unius- 
cujusque est idem cum uno^iuoque, et quando non. 
Est enim idem in his qua; sunt perse, non in liis 



(a) secundum. — sed Vr. 



qua; sunt per accidens. Sciendum est autem ad evi- 
dentiam eorum qua^ dicta sunt,quod quod quid erat 
esse est id quod diffinitio significat (a). Unde, cum 
diffinitio praedicetur de diffinito, oportet quod quid 
erat esse de diffinito praedicari. Non igitur est quod 
quid erat esse hominis humanitas, quae de homine 
non prsedicatur; sed animal rationale mortale : 
humanitas enim non respondetur quairenti quid est 
homo, sed animal raf ionale et morlale (6). Sed tamen 
humanitasaccipitur ut principium formaleejus quod 
est quod quid erat esse : sicut et animalitas sumitur 
ut principium generis, et nongenus; et rationalitas 
ut principium differentise, et non differentia. Huma- 
nitas autem pro tanto non est idem cum homine, 
quia importat principia essentialia bominis cum 
praicisione omnium accidentium. Est enim humani- 
tas qua homo est homo. Nullum autem accidentium 
hominis est quo homo est homo. Unde omnia acci- 
dentia hominis excluduntur a significalione huma- 
nitatis. Hoc autem ipsum quod est homo, est quod 
habet principia essentialia, et cui possunt accidentia 
inesse. Unde, licet in significatione hominis non 
includantur accidentia ejus, non tamen homo signi- 
ficat (y) aliquid separatum ab accidentibus ; et ideo 
homo significatur (o) ut totum, et humanitas signi- 
ficatur ut pars. Si autem est aliqua res in qua non 
sit aliquod accidens, ibi necesse est quod non difi^e- 
rat abstractum a concreto, ut maxime apparet in 
Deo. » — Hsec ille. 

Item, 3. Sentent., dist. 5, q. 1 , art. 3 : « Scien- 
dum, inquit, quod in quibusdam differunt natura et 
persona secundum rem ; in quibusdam vero secun- 
dum rationem tantum. Natura enim, secundum 
quod hic loquimur, est quidditas rei, quam signifi- 
cat diffinitio sua ; persona autem est hoc quod sub- 
sistit in illa natura. In simplicibus autem quae non 
habent materiam vel quaj carent materia, ut dicit 
Avicenna, ipsum simplex est sua quidditas. Quiddi- 
tas vero compositi non est ipsum compositum ; 
humanitas enim non est homo. Gujus ratio est, quia 
in significatione humanitatis, sive quidditatis, sive 
natur», conlinentur tantum essentialia principia 
hominis secundum quai est homo ; non autem ea 
qu» pertinent ad determinationem materiae, per 
quam natura individuatur : quse tamen continentur 
in significatione Socratis, quia per ea Socrates est 
hic et divisus ab aliis. Et ideo, quia humanitas non 
includit in sua significatione totum quod est in re 
subsistente in natura, non pinjcdicatur, cum sit 
quasi pars. Et quia non subsistit nisi quod est com- 
positum, et pars a suo toto habetur; ideo liumanitas 
non subsistit, sed Socrates, et ipse est habens huma- 



(a) significat, — sigiiat Pr. 

(6) a verbo scd usquo ad mortalc, om. Pr. 

(y) significat. — signat Pr. 

(5) signi/icatiir. — signattir Pr. 



DISTLNCTIO V. 



QU^STIO III. 



107 



nitatem. Homo autem significat iitrumque, et essen- 
tialia, et individuantia ; sed diversimode : quia 
essentialiasignificat(a) determinate, individuantia(6) 
vero indeterminate, vel haic vel illa. Et ideo homo, 
cum sit totum, potest prffidicari de Socrate, et dici- 
tur habens humanitatem. Sed quia esse indistin- 
ctum et incompletum, est quasi ens in potentia, 
ideo homo non subsistit, sed hic (y) homo, cui con- 
venit ratio personaj. Est igitur ratio personai, quod 
sit subsistens distinctum , et omnia comprehendens 
qua3 in re sunt ; natura autem tantum essentialia 
comprehendit. In simplicibus autem non differt re 
persona et natura; quia natura non recipitur in ah- 
qua materia, per quam individuetur, sed est per se 
subsistens. Tamen , inquantum consideratur (B) 
essentia rei, sic dicimus ibi naturam; inquantum 
autem invenitur ibi aliquid subsistens, dicimus ibi 
personam. » — Hsec ille. 

Sed sciendum quod, cum dicit quod in simplici- 
bus persona non addit supra naturam , intelhgit 
quod non est ibi additio talis, qualis est in rebus 
materialibus compositis, ubi additur, supra naturara, 
res alterius generis ; sed non intendit excludere 
omnem additionem : quia, secundum eum, persona 
seu suppositum, in talibus, supra naturam addit 
esse. Quod patet. Nam, 2. Quodlibeto , art. 4, sic 
dicit : (( Philosophus, in 7. Metaphtjsicx (t. c. 20 
et 21), ubi inquirit (e), utrum sit idem unumquod- 
que, et quod quid est ejus, determinat quod in his 
quse per se dicuntur, idem est res, et quod quid est 
rei; in his autem quse dicuntur per accidens, non 
est idem. Homo enim nihil aliud estquam quod quid 
est hominis ; nihil enim aliud significat (Q homo 
quam animal gressibile bipes. Sed res alba non est 
omnino idem ei quod est quod quid est album, quod 
scilicet significatur nomine albi : nam album nihil 
significat nisi qualitatem, ut dicitur in Prxdica- 
mentis (cap. de Suhstantia) ; res autem alba est 
substantia habens qualitatem. Secundum hoc igitur 
cuicumque potest aUquid accidere quod non sit de 
ratione suse naturae , in eo diftert res , et quod quid 
est, sive suppositum et natura. Nam in significatione 
naturse includitur solum id quod est de ratione spe- 
ciei ; suppositum autem non solum habet hsec quse 
ad rationem speciei pertinent , sed etiam aha quae ei 
accidunt. Et ideo suppositum significatur ut totum , 
natura autem sive quidditas ut pars formalis. In 
solo autem Deo non invenitur accidens praeter ejus 
essentiam, quia suum esse est sua essentia; et ideo 
in Deo (r{) est omnino idem suppositum et natura. 



(a) significat. — significant Pr. 

(o) individuantia. — individua Pr. 

(y) hic. — hoc Pr. 

(6) considcratur. — consideretur Pr. 

(e) inquirit. — inquit Pr. 

(;) significat. — signat Pr. 

(/)) in Deo. — Om. Pr. 



In angelo autem non est omnino idem ; quia aliquid 
accidit ei prseter id quod est de ratione suoe speciei , 
quia et ipsum esse angeli est praeter ejus essentiam 
seu naturam, et alia qusedam ei accidunt (a) : quae 
omnia pertinent ad suppositum, nonautem ad natu- 
ram. » — Hsec ille. — Item, ibidem, in solutione 
primi, sic dicit : « Non solum in compositis ex mate- 
ria et forma invenitur aliquod accidens praster essen- 
tiam speciei, sed etiam in substantiis spiritualibus, 
quai non componuntur ex materia et forma ; et ideo 
in utrisque suppositum non est omnino idem cum 
natura. Hoc tamen est aliter et aliter in utrisque. 
DupHciter enim accipitur ahquid ut accidens praeter 
rationem speciei. Uno modo, quia non cadit in dif- 
finitione significante essentiam rei, sed tamen est 
designativum vel determinativum ahcujus essentia- 
lium principiorum : rationaleenim acciditanimali (5), 
utpote praiter ejus diffinitionem exsistens, et tamen 
est determinativum essentia? animahs ; unde fit essen- 
tiale homini, et de ratione ejus exsistens. Alio modo 
accidit aliquid ahcui, quia nec est in ejus diffinitio- 
ne, nec est determinativum ahcujus essentialium 
principiorum, sicut albedo accidit homini. His igitur 
quse sunt compositaex materia et forma, accidit ahquiH 
prseter rationem speciei utroque modo. Cum enim de 
ratione speciei humanae sit quod componatur ex 
anima et corpore, determinatio corporis et animai 
est praeter rationem speciei; et accidit homini, 
inquantum est homo, quod sit ex hac anima et ex 
hoc corpore; sed hoc convenit per se huic homini, 
de cujus ratione esset, si diffiniretur, quod esset ex 
hac anima et hoc corpore, sicut de ratione hominis 
communis est quod sit ex anima et corpore. Acci- 
dunt etiam compositis ex materia et forma, pra^ter 
rationem speciei, multa aha quae noi. sunt determi- 
nativa essentiahum principiorum. Substantiis vero 
immateriahbus accidunt quidem (y) aliqua, praeter 
rationem speciei, quae non sunt determinativa essen- 
tiahum principiorum, ut dictum est; non tamen 
accidunt eis ahqua quae sint determinativa essentiae 
speciei, quia ipsa natura speciei (o) individuatur, 
non per materiam, sed per seipsam ex hoc quod tahs 
forma non est nata recipi in aUqua materia ; unde 
per seipsam est non multiplicabihs neque praedica- 
bilis (e) de pluribus. Sed quia non est suum esse, 
accidit ei (C) ahquid praeter rationem speciei , sciU- 
cet ipsum esse, et alia quaedam quae attribuuntur 
supposito et non naturae. Propter quod suppositum 
non est in eis omnino idem cum natura. » — Haec 
ille. 

Ex quibus patet : primo, quomodo quod quid est, 

(a) a verbo et usque ad accidunt, om. Pr. 

(6) animali. — aliter Pr. 

(y) quidem. — quasdam Pr. 

(5) per seipsam. — Ad. Pr. 

(e) neque prssdicabilis. — Om. Pr. 

(i^) ei. — enim Pr. 



108 



LIBIII III. SENTENTIARUM 



proprie loqiicndo, non est idem quod quidditas; 
secundo, quod, dato quod sunnantur pro eodem, 
adhuc tamen quod quid est (a), vel natura, vel quid- 
ditas, didert ab eo cujus est, tam in rebus mate- 
rialibus qnam spiritualibus; tertio patet quomodo 
esse pertinet ad suppositum vel personam, et non ad 
natiiram. Sod dices: quomodo salvabitur dictiim Plii- 
loso])hi dicentis (7. Melwphysicx , t. c. 20), quod in 
his quiv sunt per se, etc. Item, dictum Commenta- 
toris (ibid., comm. 20) dicentis quod « Socratcs non 
est aliiid quam animalitas, etc. ». — Diciturad pri- 
mum, quod, si quod quid est sumatur pro quiddi- 
tate, tunc ipsum est idem cum eo cujus est, ad 
hunc sensum quod non sunt duaj res essentialiter 
distinclic, habentes duas essentias vel naturasdiver- 
"sorum {^'^cnerum, sed distinguuntur sicut essentia, 
et habens essentiam. Item, ad illud quod dicitur de 
Socrate, patet per idem ; quia Socrates non est aliud 
quam animalilas et rationalitas, vel humanitas, quia 
non dillert ab illis sicut essentia ab essentia, nec 
essentialiter; differt tamen alio modo. Et hoc inten- 
dit sanctus Thomas, in Quodlibeto statim alleoato : 
nam, ibidem, in solutione ultimi argumenti, sic 
dicit : {( Natura dicitur constituere suppositum, 
etiam in compositis ex materia et forma : non quia 
natura sit una res, et suppositum alia res (hoc enim 
es.set secundum opinionem dicentium quod natura 
speciei sit forma tantum, igitur constituit supposi- 
tum sicut (^) totum); sed quia, secundum modum 
significandi, natura significatur (y) ut pars, ratione 
supradicta , suppositum vero ut totum ; natura signi- 
ficatur ut constituens, suppositum vero ut constitu- 
tum. )) — Ha!C ille. — Ad istud propositum facit 
ilhid quod dicit Albertus, in commento super Meta- 
physicam, in tract. 2, c. 1, ubi sicdicit : « Istai duse 
sunt verai : quidditas rei non est aliud a re cujus 
est quiddilas; et quidditas rei e.st eadem rei cujus 
est quidditas. Et tamen ha3c est falsa : quidditas 
rei est res ip.sa cujus est quidditas. Et accipiamus 
hoc in homine, gratia exempli. Quod enim quiddi- 
tas hominis non sit aliud ab homine, patet per hoc 
quod quidditas hominis in actu participatur ab 
honiine, et non est in alio, nisi in polenlia, inquan- 
tum participatur vel participari potest ab alio indi- 
viduo ; sicut etiam dicimus quod genus et difleren- 
tia sunt unum in actu, et duo in potentia, inquan- 
lum genus potest determinari ab alia diderentia. 
Quod autem sit eadem rei cujus est quidditas, patet 
ex hoc quod vere participatur ab eo cujus est quiddi- 
tas. Nec tamen sequitur, si quiddilas hominis non 
ostahud, sed eadem homini, quod quidditas homi- 
nis sit homo ; quia significalum hominis non est ali- 
ipiod appcllatum ejus : quia hoc subjectum, quiddi- 



(a) est. — Om. Pr. 

(S) pnrx. — A(l. Pr. 

(y) signlficatur. — signatut- Pr. 



tas hominis, est significans sicut diffinitio; et cum 
diceretur, est homo, oporteret quod esset, aliquis 
homo singularis. )) — Ha3c ille. 

Ad secundura dicitur quod responsio ibidem data, 
sufficiens est. Unde et illam ponit virtualiter sanctus 
Thomas, 3 p., q. 4, art. 2, in solutione secundi, 
ubi sic dicit : « Natura^ assumptaj non deest propria 
personalitas propter defectum alicujus quod ad per- 
fectionem humanaj naturaj pertineat, .sed proj)ter 
additionem alicujus quod e.st supra naturam huma- 
nam, quod est unio ad divinam per.sonam. )) — Haic 
ille. — Item, q. 2, art. 2, in solutione secundi, .sic 
dicit : (( Personalitas naturffi, intantum ad dignita- 
tem alicujus rei et perfectionem pertinet, inquan- 
tum ad dignitatem et perfectionem ejus pertinet 
quod per se exsistat; quod in nomine personai intel- 
ligimus. Dignius autem erit alicui, quod exsistat in 
aliquo digniore se, quam quod exsistat per se. Et 
ideo ex hoc ip.so natura humana dignior e.st in Chri- 
sto quam in nobis : quia in nobis, quasi per se exsi- 
stens, propriam personalitatem habet; in Christo 
autem exsistit in persona Verbi ; sicut etiam esse 
completivum speciei pertinet ad dignitatem formaj, 
tamen sensitivum nobilius est. in homine, propter 
communicationem ad nobiliorem formam , quam sit 
in animali bruto, in quo est forma completiva. » — 
Hkc ille. — Ex quibus. patet quod responsio reci- 
tata, estde mente ejus. Et tunc 

Ad piimam hujus improbationem, dicitur quod 
ista responsio non confirmat propositum argumenti, 
sed destruit. Conceditur enim quod quidquid Ver- 
bum in natura humana plantavit, non repugnans 
assumptioni vel unioni personali ad Verbum, totum 
illud assumpsit; non autem oportet quod assumpse- 
lit illa plantata in natura humana quai repugnant 
unioni, cujus est per se subsistere. — Necvalet, 
si dicatur quod per sesubsistere non est quid positi- 
vum, sed pure negativum ; vel quod non est quid 
absolutum, sed respectivum : et ideo omnia positiva 
absoluta quod Deus plantavit in natura humana, 
illa assumpsit; sed non omnia negativa, nec omnia 
respectiva. — Hoc, inquam, non valet; quia non 
majorem evidentiam habet ista propositio, Omne 
positivum ahsolutum ad perfectionem^pertinens 
humancc naturx, est assumjJtum a Verbo, quam 
ista, Omne negativum, vel respectivum^ , perti- 
nens ad dignitatem humanx naturiv , est assum- 
ptum a Verbo. Qua igitur facilitate arguens negal 
secundam, negari potest prima : praeserlim cum 
illud positivum, quod nos ponimus peitinens ad 
peisonam, ct non ad naturam, non sit de ratione 
luiniaiue naturai, nec alicujus natunc creat;\?, scili- 
cet esse actualis exsistentiae ; immo accidit cuilibet 
naturffi creataj. De hoc sanctus Thomas, 2. Quo(Ui- 
beto, art. 3, sic dicit : (( Dupliciter aliquid de alitpio 
pricdicatur : uno modo, (Jssentialiler; alio inodo, 
per participationem : lux enim pnodicatur do ilhi- 



DISTINCTIO V. — QUiESTlO III. 



109 



mlnato participative ; sed , si esset aliqua lux sepa- 
rata, prycdicaretur de ea essenlialiter. Secundum 
hoc ergo dicendum est quod ens praedicatur de solo 
Deo essentialiter, eo quod esse divinum est subsi- 
stens et absolutum ; de qualibet autem creatura pree- 
dicatur per participationem , nulla enim creaturaest 
suum esse, sed est habens esse : sicut et Deus dici- 
tur bonus essentialiter, quia est ipsa bonitas ; crea- 
turse autem dicuntur bonoe per participationem, quia 
habent bonitatem ; unumquodque enim inquantum 
est, bonum est, secundum illud Augustini, 1. de 
Doctrina christia^ia^c&p. 32) : Inquantum sumus, 
boni sumus. Quandocumque autem aliquid prsedi- 
eatur de altero secundum participationem-, oportet 
ibi aliquid esse pricter id quod participatur. Et ideo 
in qualibet crealura est aliud ipsa creatura qu;c 
habet esse , et ipsum esse ejus. Et hoc est quod Boe- 
tius dicit, in lib. de Hehdomadibus, quod in omni 
eo quod est citra primum, aliud est esse, et quod 
est. Sed sciendum quod aliquid participatur dupli- 
citer. Uno modo , quasi exsistens de substantia par- 
ticipantis, sicut genus participatur a specie. Hoc 
autem modo, esse non participatur ab aliqua crea- 
tura : id enim est de substantia rei , quod cadit in 
ejus diftinitione ; ens autem non ponitur in diffini- 
tione creaturaB, quia nec est genus, nec differentia. 
Unde participatur, sicut aliquid non exsistens de 
essentia rei ; et ideo aUa qua^stio est, an est, et 
quid est. Unde, cum omne quod est prseter essen- 
tiam rei, dicatur accidens, esse quod pertinet ad 
quaestionem an est, accidens est; et ideo Commen- 
tator dicit, 5. Metaphysicsa (comm. 14), quod ista 
propositio, Socrates est, est de pnedicato acciden- 
tali, secundum quod importat entitatem rei, vel 
veritatem (a) propositionis, Sed verum est quod hoc 
nomen ens , secundum quod importat rem cui com- 
petit hujusmodi (6) esse, signifjcat essentiam rei, 
et dividitur per decem genera. Non tamen uni- 
yoce (y) : quia non eadem ratione convenit omnibus 
esse; sed substantiaa quidem per se, aliis autem ali- 
ter. Sicergo in angelo est compositio ex essentia et 
esse, non tamen est compositio ex partibus sub- 
stantiai, sed sicut ex suljstantia, et eo quod adhajret 
substantiai. -» — Ha:^c ille. — Ex quibus apparet : 
primo, quod esse actuahs exsistentiae non est de 
ratione alicujus naturse creata^, sed accidit sibi, et 
participatur ab ea ; secundo, quod Verbum divi- 
rium, assumendo naturam humanam sine persona- 
litate creata, non omisit ahquid assumere quod sit 
pars naturae humanse, vel (S) de ejus ratione, aut 
consequens eam in primo aut secundo modo (s) per- 
seitatis; tertio, quod arguens non plus probat Ver- 

(a) veritatem. — unitatem Pr. - 
(6) hujusmodi. — hujus Pr. 
(y) univoce. — unitate Pr. 
(8) vel. — animalis Pr. 
{t) modo. — Om. Pr. 



bum Dei assumpsisseomniaa Deo plantata in natura 
humana positive et absolute, quam omnia plantata 
ab eodem ad perfectionem pertinentia significata 
negative vel relative; ergo vel omnia talia assum^ 
psit, vel nullum. Concluditur ex ejus argumento. 
Constat autem quod non omnia negativa, vel rela- 
tiva, ad perfectionem pertinentia et eam designantia 
assumpsit. 

Ad secundam improbationem, dicitur quod, sicut 
terminus quantitatis continuai reducitur ad genus 
sui terminati, ila et terminus essentiai reducitur ad 
genus ejus; et ideo omne quod est terminus essen- 
ti;c, reducitur ad genus essentia^ quod terminat. 
Sed hoc est contra arguentem, qui ponit Verbum 
divinum esse terminum intrinsecum naturse assum- 
ptffi. Non autem contra nos, quia ponimus quod 
Verbum divinum non est illo modo terminus naturai 
creatse, nec esse potest. — Ad confirmationem ibi 
factam, dicitur quod terminatio humanitatis, si dicat 
habitudinem vel respectum, ahud est ab huma- 
nitate ; si autem dicat actum essendi et subsistendi, 
in quo fundatur dicta habitudo, adhuc (a) est ahud 
ab humanilate. Et sic terminus humanitatis nullo 
modo est humanitas, licet terminatio, vel terminus 
primo modo dictus, non sit in eodem genere cum 
humanitate, sicut est terminus et terminatio secundo 
modo dicta. 

Ad tertium dicitur quod, accipiendo reahtatem 
pro illo cui debetur ratitudo, ut quod est ratum, 
negatur antecedens prima^ consequentiae, scilicet 
quod terminatio humanitatis sit illo modo realitas ; 
et conceditur consequentia prima. Et simihter, acci- 
piendo ens, in antecedente secundae consequentiffi , 
pro illo cui debetur esse, aut quod exsistit, negatur 
antecedens, scilicet quod terminatio humanitatis sit 
en& illo modo ; et conceditur consequentia. Si 
autem in proedictis consequentiis et conditionibus 
accipitur realitas et ens, ut quo, et non ut quod, 
conceditur antecedens utriusque conditionalis et con- 
sequentiai ; sed negatur censequentia. Etenim secun- 
dum illum modum loquendi est terminatio quiddi- 
tatis, quod tamen nec est ens, nec realitas ut quod, 
sed ut ciuo. Similiter nec materia prima est quiddi- 
tas, nec realitas, nec ens ut quod, sed ut quo ; et 
ideo non sequitur quod materia prima nudata qua- 
cumque forma, sit assumptibilis. Similiter nec esse 
abstractum ab omni natura ; quia talia non sunt 
quidditates, nec proprie res, aut entia. — Ad con- 
firmationem, negatur prima conSequentia : quia, 
ut alias (2. Sentent., dist. 13) visum est, materia 
nec aliqua pura potentia potest separari a forma qua 
actu est extra nihil in rerum natura ; nec actus ulti- 
mus, cujusmodi ost esse, polest separari ab omni 
potentia, quia eo facto esset Deus. 

Ad quartum dicitur primo, quod personalitas et 

(oc) adhuc. — ad hoc Pr. 



110 



LlBKl 111. SENTEMIARUM 



perseitas tertii modi dicit aliquid positivum, scilicet 
esse, et aliquid negativum, scilicet non in alio; 
sicut et sub^istere illa duo dicit ; et utroque modo 
distinguitur realiter ab humanitate. Nec ex hac posi- 
tione sequuntur aliqua inconvenienlia. Quotl patet 
discurrendo per singula. — Primum namque incon- 
veniens illatum non sequitur. Nam consequentia ibi 
facta, peccat per fallaciam consequentis, ai^uendo 
a pluribus causis veritatis ad unam. Verbum enim 
divinum suppositat humanam naturam, non isto 
modo quod sit terminatio ejus, eo modo quo actus 
est terminus potentise, et esse est terminus essen- 
tiaj ; sed alio modo : quia scilicet (a) trahit humani- 
tatem ad suum terminum, et ad suum esse, et ad 
suam actualitatem ; sicut arbor, cui inseritur ramus, 
trahit ramum ad suam subsistentiam , et ad suum 
suppositum. — Similiternec ex hacpositionesequi- 
tur secundum inconveniens, scilicet quod Verbum 
divinum non sit homo; quia argumentum illud 
false imaginatur quod Verbum Dei, ideo dicatur 
homo, quia est terminatio naturae humanaB, et quod 
homo non sit aliud, nisi terminatio naturse humanic. 
— Simihter nec sequitur tertium inconveniens ; 
quia ai^umentum ad hoc factum supponit quod per- 
sonalitas angeli nullo modo dicat aliquid positivum 
distinctum ab angelo ; cujus falsitas superius est 
ostensa. — Similiter nec sequitur quartum incon- 
veniens (6); quia, licet prima substantia non sub- 
sistat per essentiam propriam, tanquam per actum 
subsistendi, qui est esse cum quadam negatione 
essendi in alio, subsistit tamen per propriam essen- 
tiam et substantiam, tanquam per immediatam et 
proximam rationem principiativam actus subsi- 
stendi et suppositandi et pereonandi. Nulla vero 
secunda substantia est illo modo proximum princi- 
pium, aut ratio talis actus, aut talis negationis. — 
Similiter, nec sequitur quintum inconveniens, ad 
sensum in quo est inconveniens. Rem enim aliquam 
creatam per se subsistere, potest intelligi dupliciter. 
Primo modo, quia subsistit per se, sicut per actum 
subsistendi; et sic conceditur quod nulla creatura 
per se subsistit, quia nulla creatura subsistens est 
suum esse, Secundo modo, quia habet in se proxi- 
mum elicitivum et susceptivum illius actus; et sic 
omnis prima substantia per se subsistit. — Similiter 
nec sequitur sextum inconveniens, illo modo quo 
est inconveniens. Nos enim non dicimus quod 
natura in rebus materialibus sit suppositum, nec 
quod compositum ex natura et ex esse,sit supposi- 
tum ; sed quod aliquid medium est suppositum, sci- 
licel individuum naturae stans sub tali esse. In tali- 
bus enim individuum addit supra naturam, et sup- 
positum supra individuum. In angelis vero dicimus 
quod suppositum est non aliquid tertium conslitu- 



(a) scilicet. — Om. Pr. 

(6) quartuni inconveniens. — falsum Ve. 



tum ex natura et ex esse, sed natura stans sub esse. 
Ex esse enim et essentia nullum vereunum tertium 
resultat. Et de hoc sanctus Thomas, 2. Quodlibeto, 
art. 3, in solutione primi, sic dicit : « Aliquando ex 
his quae simul junguntur, relinquituraliqua rester- 
tia : sicuti ex anima et corpore constituitur huma- 
nitas, qua homo est homo; unde homo componitur 
ex anima et corpore. Aliquando autem ex his quae 
simul junguntur, non resultat res tertia, sed resultat 
quaedam ratio composita; sicut ratio hominis albi 
resolvitur in rationem hominis, et in rationem albi. 
Et in talibus aliquid componitur ex seipso et alio ; 
sicut album componitur ex eo quod est album et 
albedine. » — Haec ille. — Et inducit illa ad osten- 
dendum quomodo angelus componitur ex essentia 
sua et ex esse suo ; quse compositio magis proprie 
dicitur compositio cum his, quam compositio ex 
Jiis. Dico ergo quod, quia ex natura individuata et 
ex esse non resultat aliquod tertium vere unum, ideo 
aggregatum illud non proprie dicitur persona; nisi 
forte distinguamus, sicut de albo, quod album est 
duplex, scilicet denominativum et formale. Illa etiam 
persona, vel suppositum, potest dici dupliciter : 
primo modo, denominative, et sic suppositum dici- 
tur illud individuum quod per se subsistit ; secundo 
modo, formale, et sic suppositum dicitur composi- 
tum ex tali individuo et ex sua per se subsistentia. 
— Similiter, nec sequitur septimum inconveniens : 
quia, sicut statim visum est, ex essentia et ex esse 
non resultat aliqua substantia per se una ; quia 
essentia est natura completa et integra, et ideo non 
potest esse pars. 

Ad quintum dicitur quod illa realitas est de prae- 
dicamento (a) substantiae. Et ad improbationem , 
dicitur quod esse non est proprie substantia, sed 
actualitas substantiae. Nec est inconveniens si ad 
genus substantiae tria pertineant reductive : scilicet 
materia, et forma, tanquam principia intrinseca 
specierum substantite, et esse vel per se subsistere, 
tanquam actualitas naturae constitutae, quae secun- 
dum se indifferens est ad esse et ad non esse. 

Ad sextum negatur assumptum. Et de hoc satis 
visum fuit in primo Sententianim (dist. 8, q. 1), 
et in secundo (dist. 16, art. 3, ad 1"'"; et dist. 17, 
concl. 2). 

Ad argumentum pro qua?stione factum, patet 
responsio per praedicta. 

Et \vxc de quaestione sufficiant. De qua benedi- 
ctus Deus. Ameu. 



1 



(a) prsedicanicnto. — praedicato Pr. 



DISTINGTIO VI 



QU^STIO 1. 



ill 



DISTINCTIO VI. 




QU.ESTIO I. 

UTRUM IN CHRISTO SINT PLURA ESSE 

iRCA sextam distinctionem tertii Senten- 
tiarum quseritur : Utrum in Christo 
sint plura esse. 

Et arguitur quod sic. Nam in Christo 
anima datesse corpori, cum sit forma ejus; sed non 
dat sibi esse divinum, cum sit increatum. Ergo in 
Christo est aliud esse prceter esse divinum ; et sic in 
Christo non est tantum unum esse, sed plura. 

In oppositum arguitur sic : Unumquodque, sicut 
diciturens, dicitur unum ; quia ens et unum con- 
vertuntur. Si ergo in Christo essent duo esse, et 
non tantum unum, Christuserit duo, et non unum; 
quod est falsum. 

In hac quocstione sunt tres articuli. In primo 
ponentur conclusiones. In secundo objectiones. In 
tertio solutiones. 

ARTICULUS I. 

PONUNTUR CONCLUSIONES 

Quantum ad primum articulum, sit 

Prima conclusio : Quod in Christo non sunt 
duo esse substantiaiia actualis exsistentise. 

Hanc ponit sanctus Thomas, 3 p., q. 17, art. 2, 
ubi sic dicit : « Quia in Christo sunt duae naturaj et 
una hypostasis, necesse est quod ea quse ad natu- 
ram pertinent in Christo, sint (a) duo ; quae autem 
pertinent ad hypostasim in Christo, sint unum tan- 
tum. Esse autem pertinet ad hypostasim, et ad 
naturam : ad hypostasim quidem , sicut ad id quod 
habet esse; ad naturam autem, sicut ad id quoali- 
quid habet esse : natura enim significatur (6) per 
modum formae, quae dicitur ens ex eo quod ea aliquid 
est ; sicut albedine est aliquid album , et humanitate 
est aliquis homo. Est autem considerandum quod, 
si aliqua forma vel natura est, quae non pertineat 
ad esse personale hypostasis subsistentis, illud esse 
non dicitur esse illius personaj simpliciter, sed secun- 
dum quid ; sicut esse album est esse Socratis, non 
inquantum est Socrates, sed inquantum est albus. 
Et hujusmodi esse nihil prohibet multiplicari in una 
hypostasi vel persona : aliud enim esse est quo 



(a) in Christo, sint. — liabet Pr. 
(6) significalur. — nignatur Vi . 



Socrates est albus, et quo Socrates cst musicus. Sed 
illud esse quod pertinel ad hypostasim vel personam 
secundum se, impossibile est in una hypostasi vel 
persona multip]icari;quia impossibileestquod unius 
rei sit nisi unicum esse. Si igitur. humana natura 
adveniret Filio Dei non hypostalice vel personaliter, 
sed tantum accidentaliter, sicut quidam posuerunt, 
oporteret (a) ponere in Christo duo esse, unum qui- 
dem, secundum quod est Deus, aliud autem, secun- 
dum quod est homo : sicut in Socrate ponitur aliud 
esse, secundum quod est albus, et aliud, secundum 
quod est homo ; quia esse album non pertinet ad 
esse personale Socratis. Esse autem capitatum, et 
esse corporeum, et esse animatum, totum pertinet 
ad unam personam Socratis ; et ideo ex omnibus his 
non fit in Socrate nisi unum esse. Et si contingeret 
quod post constitutionem Socratis adveniret Socrati 
manus, vel pes, vel oculi, sicutaccidit in caeco nato, 
ex his non accresceret Socrati aliud esse, sed solum 
relatio quaedam ad hujusmodi, quia scilicet dicere- 
tur esse non solum secundum ea quae prius habebat, 
sed etiam secundum ea quae postmodum advene- 
runt sibi. Sic igitur, cum humana natura conjun- 
gatur Filio Dei hypostatice vel personaliler, et non 
accidentaliter, consequens est quod secundum huma- 
nam naturam non adveniat sibi novum esse perso- 
nale, sed solum nova habitudo esse personalis 
praeexsistentis ad naturam humanam : ut scilicet 
illa persona jam dicatur subsistere non solum secun- 
dum divinam (6) naturam, sed etiam secundum 
humanam (y). » — Haec ille. 

Item, 3. Sentent., dist. 6, q. 2, art. 2, sic dicit : 
« Secundum Philosophum, 5. Metaphysicae (t. c. 14), 
esse dicitur duobus modis. Uno modc, secundum 
quod significat (o) veritatem propositionis, secun- 
dum quod est copula; et sic, ut Commentator dicit 
ibidem, ens est prajdicatum accidentale, Et hoc esse 
non est in re, sed in mente, quae conjungit praedi- 
catum cum subjecto, ut dicit Philosophus, 6. Meta- 
physicx (t. c. 8). Unde de hoc esse non est quaestio 
hic. Alio modo dicitur esse (e), quod pertinet ad 
naturam rei, secundum quod dividitur secundum 
decem genera. Et hoc quidem esse est in re ; et est 
actus resultans ex principiis rei, sicut lucere est 
actus lucentis. Aliquando tamen sumitur esse pro 
essentia, secundum quam resest, id est, pro quiddi- 
tate ; quia per actus consueverunt significari eorum 
principia , ut potentiae vel habitus. Loquendo igitur 
de esse secundum quod est actus entis, sic dico quod, 
secundum secundam opinionem, oportet ponere 
unum esse tantum ; secundum autem alias duas, 
oportet ponere duo esse. Esse enimsubsistentisest, 

(«) oporteret. — oportet Pr. 
(6) divinam. — humanam Pr. 
(y) humanam. — divinam Pr. 
(S) signi/icat. — signat Pr. 
(e) ease. — ens Pr. 



112 



LIBin 111. SENTENTIAUUM 



quod habet esse, tanquam ejus quod esl, quamvis 
sit nalurio vol forniic, tanquam ejus quo est ; 
unde nec nalura rei, nec partes ejus dicuntur pro- 
prieesse, si esse praodicto modo accipialur. Simiii- 
ter aulem nec accidentia, .sed suppositum comple- 
tum, est secundum omnia illa; undeetiam PhiIo.so- 
phus dicit, 7. Metaphysicx (t. c. 2), quod accidens 
magis proprie est entis quam ens. Prima ergo opinio, 
quia ponit duo subsistentia, ponit duo esse substan- 
tialia. SimiUter opinio tertia, quia ponit quod partes 
humanai naturai adveniunt divinjc personai acciden- 
tahter, {)onit duo esse, unum substantiale, et ahud 
accidentale. Secunda vero opinio, quia ponit unum 
subsistens, et humanitatem non advenire accidenta- 
hter divin;c personDC, oportet quod ponat unum 
esse. Impossibile enim est quod unum ahquid habeat 
duo esse substantiaha : quia unum fundalur super 
ens; unde, si sint plura esse, secundum quoe ah- 
quid dicitur ens simphciter, impossibile est quod 
dicatur unum. Sed non cst inconveniens quod esse 
unius subsistentis sit per respectum ad multa ; sicut 
esse Petri est unum, habens tamen respectum ad 
diversa principia ipsum constituentia. Et simihter, 
suo modo, esse Christi unum, habet duos respectvis, 
unum ad naturam divinam, ahud ad naturam huma- 
nam. » — Hkc ille. 

Ex quibus potest formari tahs ratio : Nihil vere 
et proprie unum, habet duo esse substantiaha , qui- 
l)us actuahter ex.sistit. Sed Ghristus est vere et pro- 
prie unum ens, et una substantia. Igitur, etc. 

Secunda conclusio esl quod in Christo sunt 
multa esse secundum quid et accidentuliu. 

Hanc ponit sanctus Thomas, QuodUbcto 9, art. 3, 
ubi sic dicit : « Esse dicitur duphciter, ut patet per 
Philo.sophum, 5. Metaphijsicse (t. c. 14), et in qua- 
dam glossa super principium Joannis. Uno modo, 
secundum quod est copula verbahs, significans com- 
positionem cujuslibet enuntiabihs, quam anima 
facit; unde hoc esse non est ahquid in rerum natura. 
Et sic e.sse attribuitur omni ei de quo propositio 
potest formari, sive sit ens, sive privatio entis ; dici- 
mus enim caicitatem esse. Alio modo dicitur e.sse, 
actus entis inquantum e.st ens, id est, quo (a) deno- 
minatur ahipiid ens actu in rerum natura. Et sic 
o.sse non altribuilur nisi ip.sis rebus quaj in decem 
goneribus continentur; unde ens a tah esse dictum, 
perdecem genera dividitur. Sed hoc esse attribuitur 
aii(;ui roi (hiphtiler. Uno modo, sicut ei ({uod vere 
ot pioprio habot e.sse, vel est ; et sic attribuitur soh 
substanliio per se subsisteuti ; unde quod vere esl, 
dicitur substantia, 1 . Physicorum (t. c. 27). Omnia(6) 
vero qua2 non per se subsistunt, sed in alio et cum 



(«) quo. — inquantimi denominatur vcl Pr. 
(6) Omnia. — Otntiibus Pr. 



aho, sive sint accidentia, sive formaj sub.stantiales, 
aut quselibet partes, non habent e.sse, ita quod ipsa 
vere sint; sed attribuitur eis esse alio modo, id est, 
ut quo aliquid est : sicut albedo dicitur es.se, non quia 
ipsa in esse subsistat, sed quia ea ahquid habet esse 
aUjum. Esse ergo vere et proprie non attribuitur 
nisi rei sub.sistenti, Huic autem attribuitur esse 
duplex : unum, scilicet esse quod resultat ex his ex 
quibus ejusunitas integratur, quod est primum esse 
substantiale suppositi ; aliud autem esse est suppo- 
sito attributum, prffiter ea quai integrant ipsum, 
quod est esse superadditum, sciiicet accidentale; ut 
esse album attribuitur Socrati , cum dicitur, Socra- 
tes est albus. Quia ergo in Christo ponimus unam 
rem subsistentem , ad cujus integritatem concurrit 
etiam ipsa humanitas, quia unum suppositum est 
utriusque naturse, ideo oportet dicerequod essesub- 
stantiale, quod proprie attribuitur supposito, in 
Ghristo est unum tantum ; habet autem unitatem 
ex supposito, et non ex naturis. Si tamen ponatur 
humanitas a divinitate separari, .tunc humanitas 
suum esse habebit aliud ab esse divino ; non enim 
impediebat quin haberet proprium esse, nisi hoc 
quod non erat per se sul)sistens : sicut si arca es.set 
quoddam individuum naturale, ipsa tota non habe- 
ret nisi unum esse ; quKlibet tamen partium ab arca 
separata haberet proprium esse. Et sic patet quod, 
secundum secundam opinionem, oportet dicere quod 
in Christo est unum esse substantiale, secundum 
quod proprie est suppositi (a); quamvis sit multi- 
plex esseaccidentale. » — Hsec ille. 

Ex quibus potest formari talis ratio : In quocum- 
que supposito sunt plures formae accidentales, in 
eodem sunt multa esse accidentalia et secundum 
quid. Sed suppositum Verbi est hujusmodi. Igi- 
tiir, etc. 

Et in hoc primus articulus terminatur. 



ARTIGULUS II. 

PONUNTUR OBJECTIONES 
§ 1. — CONTRA PRIMAM CONCLUSIONEM 

I. Argumenta Scoti. — Quantum ad secundum 
articuhim arguitur contra conclusiones. Et quidem 
contra primam arguit Scotus (dist. 6, q. 1), pro- 
bando (juod in Ghristo sit aliuci esse exsistentia^ ab 
os.<5e poterno. 

Primo. Quia terminus generutionis est esse oxsi- 
slontiio, vel aliquid habens tale esso, ex 5. Physi- 
comm (t. c. 7) : nam terminus generationis est 
aliquod e6.se pergenerationoni acquisitum. Sed Filius 
Dei vere generatur ex matre temporalitor, secuudum 

(a) suppositi. — suppositum Pr. 



DISTINCTIO VI. — QU^STIO 1. 



113 



Damasceniim (de Fid. orth.), lih. 3,cap. 12. Ergo 
illius j^oneralioiiis lerminu.s est aliquid Iiabens esse 
exsistenliio. : non autem es.se increatum, quia illud 
non fuit elTectum per generationem temporalem ; 
igilur aliud esse. 

Seciiiulo sic. Nam vivcrc vivcntibus esl esse, 
'2. de A)iima (t. c. 37). Sed in Christo fuit alia vita 
ah increata : aliter non esset vere mortuus; mors 
enim est privatio vit;e; sed vita increata privari non 
potuit; et ila fuit in eo aliud vivere. 

Tcrtio. Anima Chrisli croahatur. Crealio autem 
terminatur ad aliquod aclualiter exsistens. Ergo fuit 
aliqua exsistentia actualis anima3, inquantum ter- 
minans creationem ; sed non increata ; ei'gocreata, 
vel saltem alia ah increata. 

Quarto. lUam naturam quam Verhum persona- 
vit, tota Trinitas producit in ralione caus;c efficien- 
tis et conservantis. Sed causalitas causa; efficientis 
et conservantis iion terminatur nisi ad aliquod exsi- 
stere, et non increatum ; ergo ad exsistere crea- 
tum. 

Quiuto. Si natura humana dimitteretur a Verho, 
non oi)orteret sihi acquiri aliquod esse per genera- 
tionem, nec per creationem ; ettamen ipsa dimissa, 
ex quo dimissa est, non est annihilata, nec ens in 
potentia tantum, ut aninia Antichrisli ante creatio- 
nem ; ergo haheret aliquod e.sse in actu ; et non 
novum, quia per nullam mulationem positivam ; 
ergo illud quod modo hahet. 

Sexlo. Natura angeli (a) posset assumi a Verho; 
et illa non polest manere eadem, nisi maneat sua 
exsistentia, secundum te. Igitur, etc. 

Septiino. Fundamentum relationis naturaliter 
praecedit relationem ; et secundum esse actuale, pra3- 
cedit rationem (6) relationis actualis. Sed unio ista 
fuit relatio actualis. Igitur ejus fundamentum prK- 
cessit naturaliler, secundum esse actuale. Sed illud 
fundamentum erat ipsa natura totalis (y). Igitur. 

Gonfirmatur. Quia prius natura anima perficit 
corpus, quam nalura esset nata assumi ; et in illo 
priori, forma fuit actus materiyc ; et consequenter, 
dahat sihi esse, quod non corrumpehatur per assum- 
ptionem. 

Octavo arguitur contra rationem opinionis tuse. 
Si Verhum hahet tantummodo respectum rationis 
ad naturam assumptam, cum per respectum ralio- 
nis nullum supposilum dicatur esse formaliter ali- 
quid, ergo Verhum , inquantum est homo, non esset 
formaliter aliquid. Consequens est contra illud capi- 
tulum, dc ILrrclicis (Extra, lih. 5, tit. 7, cap. 7) : 
Cum Christus, etc. 

Nono. Quia pars adveniens toti, ideo non dat 
esse, sed recipit, quia perficitur a forma totius ; quia. 



(a) angeli. — hunmna Pr. 

(S) praecedit lalionem. — Om. Pr. 

(y) totalis. — relationis Pr. 



si remaneret distincta (a) siciit pi-ius, non reciperet 
esse totius, .sed haheret esse pioprium, vel nullum. 
Sed natura humana unita Verho, non informatur 
Verho, sed manet simpliciter distincta. Igitur, vel 
nullum osse hahet, vel hajjet e.sse propiuum. 

II. Argumenta Aureoli. — Ad idem arguit 
Aureolus (in Quaistionihus super Reportationes lihri 
teilii Sodcntiariim, q. 15). 

Priino. Quia esse est actus essentiffi, ita quod 
actuat esseuliam. Modo* esse divinum non actuat 
aliquam naturam creatam ; humanitas vero est poten- 
tialis essentia (6) respectu sui esse, et illud non 
amittit per assumptionem. 

Secundo. Quia tunchumanitas non pos.set assumi 
ah uno divino supposito, quin assumeretur ah omni- 
bus, cum in omnibus tribus peisonis non sit nisi 
unicum esse. 

III. Argumenta aliorum. — Arguiturab aliis, 
quorum argumenta recitat Durandus (dist. 6, q. 2). 
Et 

Primo sic (y)- Qn''^ unitas vel pluralitas ipsius 
esse in Christo, aut attenditur secundum supposi- 
tum, aut secundum naturas. Si secundum naturas, 
cum plures natursc sint in Christo, ergo et plura 
esse. Si secundum supposilum, — Contra.: Quia, 
si unitas suppositi arguit unitatem esse, tunc plu- 
ralitas suppositorum argueret pluralilatem ipsorum 
esse. Consequens est falsum ; quia tres persona> 
divinai, cum sint tria supposita , nou hahent nisi 
unicum esse exsislenti;^o, propter unitatem es.sentiaj. 
Ergo unitas vel pluralitas ipsorum esse non attendi- 
tur secundum unitatem vel pluralitatem suppositi, 
sed secundum naturam. 

Secundo. Quia agere supponit esse, et est suppo- 
siti, sicut el esse. Sed in Chrislo, non ohstanfe uni- 
tate supposili, pnetor agere divinum, est agere 
liumanuin. Ergo in Christo, prioter esse divinum, 
est aliud e.sse bumanum ; et sic plura e.sse. 

Tertio. Quia, si natura bumana qu;o est in Cbri- 
sto, sihi derelinqueretur, constat quod baberet pi-o- 
priuni esse exsistentia; aliud ah esse divino : aut 
ergo illud quod hahehat in divino supposito ; aut 
aliud. Si idem , hahetur propositum, scilicet quod 
in Cbrislo, pra^ter esse divinum, est aliud esse. Si 
aliud, — Contra : lllud quod amiltit totum esse sim- 
pliciter quod prius habuit, et acquirit totaliter 
novum esse quod prius non babuit, tale est vere 
corruptum et vere generatum. Sed, si bumana 
natura sihi derelinqueretur, amilteret totum esse 
simpliciter quod babuit, si in Cbristo solum est 
unum et idem esse, scilicet divinum, et acquireret 



(a) dislincta — distincle Pr. 
(g) essentia. — esse Pr. 
(v) sic. — Om. Pr. 



V. — 8 



il4 



LIBRl llt. SENTENTIARUM 



totaliter novum esse quod prius non habuit. Ergo 
vere (a) prius corrumperetur, et postea (^) generare- 
tur; et sic non esset eadem numero quae prius ; quod 
est inconveniens. Minor patet. Sed probatur major : 
Quia sicut illud corrumpilur socunduni quid, quod 
amittit aHquod esse, et non totum, sicut cum aqua 
calida infrigidalur, vel econtra ; sic iUud corrumpi- 
tur simpUciler, quod amittit totum esse simpliciter 
quod prius babuit. Et iterum : Essentia non potest 
manere vel conservari sine esse, quacumque virtute. 
Natura ergo luimana, amiltendo totum esse quod 
priushabuit : aut estcorrupta per amissionem primi 
esse; aut non, sed requirilur qiiod sic amittat esse 
pnccedens, quod nullo modo rocupercl aUud. Si 
primum detur, habelur propositum. Si detur secun- 
duni, — Contra : Essentia amittens onine esse, et 
nullum recuperans, vere adnibilatur; quia natura 
nun(iuam polest manere sine aUquo essc, ut diclum 
est. Si ergo essentia non corrumpitur nisi amiltendo 
totum suum esse, et nuHum recuperando, nunquam 
poteiit esse corruplio sine adnibilatione; immo non 
dillert nnum ab aUo ; quod est falsum. 

Quarlo. Quiaomnis generatio terminalur ad esse, 
et omnis conuptio ad non esse. Sed Cbristus, secun- 
dum humanam naturam , vere fuit genitus, et mor- 
luus. Ergo, secundum eam, habuit aliquod esse, 
quod per generationem acquisivit, et quod per mor- 
tem amisit. Illud autem non fuit essedivinuin, quia 
ilkid nunquam amisit. Ergo, pr^ter esse divinuni, 
fuit in Cbrislo aUquod esse creatum. Si vero dicatur 
quod per generationem temporalem Cbristi acquisi- 
tum fuit Christo esse divinum, non secundum se, 
quia iUud prius habuit, sed quia natura bumana 
novam relationem babuit ad ipsum ; — Contra : 
Quia illud por generationem acquiritur, quod per 
corruptionem amittitur; sed esse divinum, vel rela- 
lio ad ijjsum, non est amissa per corruptionem ; ergo 
nec acquisita per generationem. Et sic ex hac opi- 
nione sequitur quod Christus non fuit vere natus, 
nec vere mortuus. Igitur, etc. 

IV. Argumenta Durandi. — Arguit ad idem 
etiam Durandus, ubi supra (dist. 6, q. 2). Et 

I'riiuo sic (y). Quia meUus compelit natura> 
bumanic in Christo babere proprium esse, pr;cler 
esse suppositi, quam (o) competat accidenti babere 
proprium esse in subjecto, pra'ter esse subjecli. Sed 
accidcns habet proprium esse in subjocto, prajter 
esse subjocti. Ergo natui'a liumana in Cbristo habuit 
propriuni esso, pra^ter esse divini supposili. Prol)a- 
lur minor : Quia, si accidens non haberet in sul>je- 
cto aliud esse, prajter esse subjecli, tunc non posset 

(a) vere. — sic Pr. 

(5) postea. — prius Pr. 

(y) a vitIjo Arguil usquc ad sic, oin. Pr. 

(6) competal accidenli habere ropriuni esse, praeter 
esse suppositi quod. — Ad. Pr. 



a subjecto separari, nisi corrumperetur, co quod 
amitteret totum esse quod prius habuisset. iloc 
autem falsum est, ut patet in Sacramento Allaris. 
Igitur, etc. 

Secundo. Quia inlimius .sequitur essc ad cssen- 
tiam, quam agere ad potentiam. Scd in Chrislo 
multiplicatur agere, ad multiplicationem potenlia- 
rum (ot). Ergo in ip.so mulliplicatur esse, secundum 
niulti|)licationem essentiarum. 

Terlio. Quia plus dependet quantitas et omnia 
accidentia corruptibilia vel communia ab esse, quam 
dopendeat color a quantilate. Sed color non posset 
remanere in substantia, remola quantilate. Ergo 
ne(; quantitas, nec aliquod accidcns pos.set remaneic 
in natura bumana, aniolo esse, quod iulimius sequi- 
turad ipsam quam quodcumque aliud. Cum igitur 
in natura bumana in Cbristo exsistente fueritquan- 
titas, el reliqua accidentia, necessarium est qu<id in 
ipsa fuerit proprium esse, quod prieexigitur ad 
omnia illa. 

V. Argumenta Joannis de Neapoli. — 

Arguit Joanues dc Ncapoli ( QaodHbcto 1 , (|. 8). 

ri-iuio sic. Quia, sccundum Damascenum (de Fid. 
orlli.), lib. 3 (cap. 18), quod non est assumptihile, 
non est curabile. Sed quidquid est in homine, est 
curabilo ; cum totus bomo fuerit curatus quantum 
ad totam suam realilatem. Ergo tola liominis realilas 
fuit assumpla ; etsicassumpsit esse bumanum crea- 
tum. Hanc rationem tangit Damascenus (ibid.), 
lib. 3, cap. 18, ubi dicit : Quod inassinnptibilc (S) 
enim, ct incurabile (y). Assamit igilur tolum 
hominem , ct qiiod liujus est oplimum, iit toti 
salutem congralificct (8). 

Secundo. Quia inconveniens est subtrahere Chri- 
sto, qui ef-l jyerfcctus liomo, ut dicitur in symbolo 
Atbanasii, maximam bominis perfectionem. Sed (£) 
hoc est esse : perfectio enim substantialis major est 
omni accidentali, cum sit ejus linis; inter perfectio- 
nes autem substantiales, major est esse quam es.sen- 
tia, cum sit ejus actus. Igitur, etc. Conlirmatur 
ratio per quoddam diclum Damasii Papa% in (pia- 
dam epistola qua3 babetur in Historia tripartita, 
lib. 9, tit. 15, ubi dicitur sic : Ilunc, scilicet Chri- 
stum, si quis in divinilate sive ]iin)uinitate minits 
aliquid dixcrit liabuissc , ploius diaboli spiritu, 
diaboli Gehennx semelipsum fdium dcmonslrahit. 
Et Damascenus {deFid. orth.), lib. 3,capilulo(;) 18, 
sic dicit : Deum perfectum et hominem pcrfcclum 
dicentcs Christum, omnino omnia ihifiimus, ct 
quic Palris naluralia, ct qux Matris naturalia. 



(») potcnliarutn. — prioru7)i Pr. 

(o) inassuniptiliile. — inassuntptibilis Vr. 

(y) incurabile. — increabilis Pr. 

(5) salutem congrati/iret. — salvum gratificet l'r. 

(e) Seil. — Secundum Pr. 

(?) capitulo. - titulo Pr. 



DISTINCTIO VI. — QUJISTIO I. 



ilH 



Tcrtio. Qiiia prius,ordinenalLircc,humana nalura 
fuit jierfecla quantuni ad onmia sua naturalia et 
proprietates actuales vel accidentales , rjuani assuui- 
pta ; alias fuisset assum[)ta iniperfecla. Sed, sic 
accepta, includit esse ; quia propiietales accidentales 
et actuales non insunt nisi exsistenli. Ij^itur, etc. 

Qiiarto. Quia natura suhstanlialis, est perfectior 
onini accidenlali. Sed accidenlahs hajjel proprium 
esse, non solum quando esl })er se, ul in Sacra- 
mento, scd etiam quando est in supposito allerius 
natune. Igitur et nalurasuhstanliahs humana, exsi- 
slens in supposilo Veil)i, haljet pioprium esse. Pro- 
balur minor. llhid quod pneexsistit formtc acciden- 
iali in eodeni suhjecto, non potest formaliter perfi- 
cere formam accidentalem : pricexsislens enim in 
eodem , sc hai)et per niodum informali, et non 
informantis; ut palet de quaiititate rospeclu quali- 
tatis, et dc suhslantia respectu quantitali?. Sed 
exsistere suhstantia^ pricexsistit omni formre acci- 
dentali, saltem ordine nalura^ et intellectiis : omnis 
enim forma accidentalis incst exsistenti. Igitur exsi- 
stere suljslantiLC non polest formaliler perhcere for- 
mam accidentalem quamcumqne. Esse autem com- 
paratur ad essentiam ul aclus ad potentiam, et per- 
fectio ad perfcctihile, ulpote ipsam exsistentem 
denorninans. I^itur forma accidentahs hahet in suh- 
jecto proprium esse, praiter esse suhjecti. 

Quinto. Quia quantitas in Sacramento exsistit per 
idem formaliter, perquod exsistehat quando erat in 
suhstantia panis. Krjio, e converso, natura humana 
per idem exsistit in Christo, per quod exsistoret, si 
esset perse; et sic non peresse Verhi. Gonsequentia 
patet : quia sicut quanlitas naturaliter est in suppo- 
sito alterius natura?, et miraculose est per se; sic 
est in proposito, e converso. Antecedens prohatur : 
Quia quantitas est in Sacramenlo; et non potest 
dici quod careat omni esse, cum realiter exsislat in 
rerum natura. Nec potest dici quod ex.sistat peresse 
suhstantise, per quod erat ante ; (juia su])Stantia non 
manet, et csse suhstanti;c inscparahilius consequi- 
lur ipsam suhstantiam quam quijccumque proprie- 
las suum subjectum. Nec potest dici quod exsistat 
per aliud esse de novo sihi adveniens; quia seque- 
retur (juod esset aliud ens, si haheret aliud esse. 
Relinquitur ergo quartum memhrum, quia nullum 
aliud posset dari, .scilicet : quod quantitas exsistat 
per aliquod esse perficiens ip.sam formaliter, aliud 
ah esse suhstantia^, quod hahehat eliam quando 
inerat suhstanti;c jianis. Et jiari ratione, Iiumana 
nalura exsistens in supposito Verhi, hahetproprium 
e.sse, prKter esse Verhi. — Hicc ille. 

Et in hoc secundus articulus terminalur. 



ARTIGULUS 111. 

l^ONUNTUR SOLUTIONES 

§1. — Ad argumenta contra primam 
conclusionem 

I. Ad argumenta Scoti. — Quantum ad tertiuiri 
arliculum, rcstat ohjectionihus respondere. Et id- 
circo dico quod 

A(l primum Scoti, resjjondit dudum .sanctus Tho- 
mas, 9. Quodlibeto, art. 3, in solutione tertii, uhi 
sic arguit : « Generalio est mutatio ad csse. Sed in 
Ghristo est (jULi^dam generatio temporalis, de qua, 
Matth. 1 (v. 18), Cliristi aulem generatio sic erat : 
qu?e. non pote.st terminari ad esse geternum ; ergo 
terminatur ad aliquod esse temporale et creatum. 
Ergo in Ghi'isto est duplex esse, cum in ipso sit 
manifeste esse incrcatum. » Ecce argumentum. 
Sequitur re.sjDonsio : « Dicendum, inquit, quod 
generalio temporalis terminatur ad esse suppositi 
ffiterni, non ut per eam esse simpliciter incipiat, sed 
quod incipiat es.scsuppositum humana} naturai. » — 
Hicc ille. — Ex quihus patet in forma responsio ad 
argumentum Scoti (a) : quia argumentum falsum 
assumit, scilicet quod esse divinum non possit esse 
terminus temporalis generationis. Nec valet proba- 
tio : quia non est gencraliter veruni, quod omnis 
generatio iermineturad aliquod essenovum et novi- 
ter productum ; sicut palet in generalione novsc car- 
nis in homine, et in suscitatione Lazari, in quibus 
nuUum esse actualis exsistenticc noviter creatur, pro- 
ducitur aut generalur, sed solum aliquid noviter 
Irahitur ad esse actualis exsistentiffi pra;exsistens. 
Gonceditur tamen quod in omni generatione suh- 
stantiali acquiritur novum csse esscntiic. 

Hanc solutionem exlense ponit Bernardus de 
Gannato, in Impugnationihus Godofridi, 4. Quodli- 
heto , q. i, uhi Godofridus sic arguit : « Omnis 
nativitas terminaturad esse. Sed in Christo ponimus 
duas nalivitates. Ergo duo esse exsistenti*. » Ecce 
argumentum ejus. Sequitur responsio Bernardi : 
(( Guin, inquit, dicit arguens, quod omnis nativitas 
terminatur ad esse, — dicendum est quod verum 
est, in(juantum jier se lerminatur ad suppositum, 
ut patet, 7. i]JctapJnjsicie (t. c. 22). Si ergo in 
Christo, prcoter duas nativitates, ponamus duplex 
esse, oportct nos in eo ponere duo supposita. Unde 
dicendum quod utraque nativitas, sicut tei'minatur 
per se ad unum suppositum, itaad unum exsi.stere; 
sed divina terminatur ad illud supjwsitum, inquan- 
tum communicatur ei divina natura ; humana autem 
nativitas terminalur ad illud, inquantum communi- 
catur ei natura humana. Utraque enim natura com- 
municatur illi supposito, cum sit suppositum dua* 
rum naturarum. » — Ha^c ille. 



(a) Scoti. — Om. Pr. 



ne 



LIBRI III. SENTENTIARUM 



A(l secnndiiin respondit sanclus Tliomas, in pnr- 

dicto Quodlibelo, in solutione prinii, quod est tale : 

« Viveve, secundum Philosophum, in 2. de Anima 

(t. c. 37), viventibus est esse. Sed in Christo non 

est tantum unum vivere; cum sit in eo et vita 

creala, qua vi vit corpus per animam, et vita increata, 

qua vivitVerbum per seipsum. Ergo neque in Chri- 

sto est lantum unum esse. » Ecce argumentum. 

Sequitur responsio : « Dicendum, incjuit, quod 

vivere dicit esse quoddam spccificatum per speciale 

essendi principium; et ideo diversitas vituc conse- 

quitur diversitatem principiorum vivendi; sed esse 

magis respicit ad suppositum suhsistens. » — Ha^c 

ille. — Ad hoc etiam argumentum solvit Bernardus 

de Gannato, ubi supra : « Vivere, inquit, si acci- 

pialur pro esse simpliciter, unum est in Christo, 

cum debeatur supposito, sicut et esse;*licet illud 

vivere habeat relationem ad vitam divinam et huma- 

nam. Si autem vivere accipiatur secundum quodest 

actus vitaj, et non pro esse simphciter, sic dicen- 

dum est quod duo vivere sunt in Christo, id est, duo 

aclus vila?,, sicut du» scientia;, et duie voluntates, 

sciHcet divina et humana; sed hoc non tollit unita- 

tem esse simpliciter, licet tollat unitatem esse essen- 

tiic. Ponit eliam pluralitatem esse accidentalium in 

Christo, qua; bene ponimus in eo secundum quid, 

ut e.sse album, et esse quantum , et sic de aliis, quffi 

supponunt simpliciter exsistere, et tamen addunt 

sua propria exsistere secundum quid ; et de talibus 

nullus negat quin sint plura in Christo. Sed cum 

forniaj accidentales in Christo liabeant (a) sua propria 

et distincta exsistere, sicut in aliis hominibus, 

quare etiam natura humananon dat suum esse pro- 

priuni et dislinctum ab exsistere divino? Dicendum 

quod hoc ideo est, quia formoe accidentales habent 

in Ghristo quidquid ha])ent in aliis, scihcet subje- 

ctuin in actu ; et ideo faciunt in eoquidquid faciunt 

in ahis. Sed natura humana in Christo non habet 

quod liabet in aliis : quia in aliis liabet suppositum 

proprium et distinctum ab omni alio, et ideo dat 

sibi esse simpliciter; sed in Christo non habet pro- 

prium suppositum distinctum a divino, sed ipsa 

liahilur ad (6) suppositum divinum, et ideo non dat 

sibi esse s-impliciter. » — Hicc Bernardus, et bene. 

— Sed responsio sancti Tiionur; est compendiosior, 

quie stat in hoc, quod in Christo dicitur duplex 

vivere, non propter duplex es.se, sed propter duplex 

principium vivendi, ad quod vivere habet respe- 

ctum : non quidem quod esse supposili divini, vel 

ejus vivere, realiter principietur ab aUquo principio 

a se realiter distincto, .sed solum secundum modum 

intelhgendi. 

Ad lerliiini dicitur quod creatio animaj Ghristi 
terminabatur ad esse essentiie ipsiusanimaiChristi, 



(«) Imheanl. — eliani Pr. 

(6) ipsa Iruliilw ad. — ipsamet Pr. 



quod est distinclum ab esse divino. Item, termina- 
l)atur ad e.sse exsistentia' diviiii supposili, illo modo 
quo prius dictum e.st : non quidem quod illud e.sse 
noviter crearetur, sed quia suppositum divinum, 
quantum ad suum esso, novum respectum acquisi- 
vit, quia noviter fuit animatum, sicut et noviter 
humanatum et incarnalum ; et quia illud e.sse novi- 
ter extendebat se ad aliquid ad quod non prius, et 
novo modo specificabatur, quia poterat dici Christus 
habere non solum esse divinum, immo esse anima- 
tum, esse corpoieum, e.sse humanuui, 

Ad hoc propositum, Bernardus, ubi supra, sic 
dicit : « Esse exsistentiai, simpliciter est esse ; quod 
debelur supposito sicut enti, natune autem vel 
forma) sicut principio. Unde ejus est exsistere sim- 
pliciter, cujus est esse simpliciter. Solius autem sup- 
positi est esse simpliciter in actu. Ergo solius sup- 
positi est exsistere simpliciter, Et ideo, cum in 
Christo non ponamus nisi unum suppositum, non 
possumus ponere in eo nisi unum esse exsistentiae 
simpliciter. Quod quidem habet respectum ad natu- 
ram divinam et humanam ; et, secundum hoc, illud 
esse dicitur divinum et humanum. Unde potest dici 
quod Ghristus habet esse humanum ; licet hoc idem 
esse sit idem quod divinum, quia unum est. Plura 
autem esse essentiic bene ponimus in Christo. » — 
Hicc ille. — Item, post pauca : « Esse dicitur 
actualitas fornii^e, non ut habeat (a) es.se per se ; 
immo sic esse est actualilas suppositi ; sed per se 
estaclualitas formai ut principii, quia ista actualitas 
est in supposito a forma sicut a principio, Et quia in 
Christo forma humananon habetsuppositum distin- 
ctum a divinosupposito, sed innititur divino suppo- 
sito, ideo non dat aliud esse exsistentiiC simpliciter 
ab esse divino, licet det aliud esse essentiiE. » — Item, 
post : « Exsistere simpliciter, non convenit formaj 
substantiali, nec accidentali, sed supposito tantum, 
Sed exsistere per accidens, convenit forma' substan- 
tiali, inquantum est pars suppositi, quod per se 
exsistit; sicut et generai'i, perse convenit supposito, 
per accidensforniiesubstantiali, Accidentibusautem 
convenit exsistere, eo modo quo sunt entia, scilicet 
secundum (juid ; unde aliud exsistere (6) habet unum 
accidens in subjecto, et aliud aliud ; quaj {-^) omnia 
illa exsistere fundantur in uno exsistere simpliciter, 
quod est supposili. Unde dicendum quod natura 
humana, in Ghristo, habet exsist(?re, non per se : 
quia nec tale exsistere habet in Petro, quasi scilicet 
sit ipsius naturoG humanaj ut formaliter considera- 
tur (8); sed sic esse est Petri ut suppositi, ipsius 
aulem natuiir humaniP quasi per accidens. Ita, in 
Christo, est unum exsislere simpliciter, quod esl 
suppositi divini, et per accidens naturo} humanae; 

(a) habeat. — /umianitatis Pr. 
(g) secundum quod. — Ad. Pr. 
(y) quse. — quia Pr. 
(6) consiiicralur. — consideretur Pr. 



DISTINCTIO VI. 



QU^STIO I. 



117 



licet, per se, illiul exsistere sit naturoe divinoe, quia 
divina natura est suum exsistere, sicut et suum 
esse, natura aulem humana non. Et ideo non est 
quairendum exsistere simpliciternaturai iiumaniein 
Christo, sed suppositi (a); cum nec in aliis homini- 
bus nalura habeat simi)Hciter exsistere, sed suppo- 
silum suuiii.Sedin hoc lamen est dilTerenlia, quiain 
Cbrislo natura humana innititur alteri supposito, 
quod tamen efficitur humanum ex unione naturie 
humana} ad ipsum : itaquod non habet ibi supposi- 
tum suum proprium, distinctum a supposito divino ; 
in aliis auteni habet proprium supposilum. » — 
Haec ille. 

Ex quibus patet quod nec naturaj humanae, nec 
animce humana}, dum est conjuncta, debetur pro- 
prie exsistere ; sed supposito, in quo sunt, debetur 
tale esse, per se et primo ; Ibrmis autem, quasi per 
accidens et secundario. Et ideo non oportet quod 
creatio anima^ Cbristi terminetur ad aliquod esse 
exsistentite per se, et seorsum correspondens ipsi 
animai, sed ad esse suppositi divini. Nec est incon- 
veniens abquam novam productionem terminari ad 
esse antiquum , sicut dictum est in solutione primi. 
Necest de ratione productionis, quod per ipsam ali- 
quod novum esse producatur. Sufficit enim commu- 
nicatio esse sine ejus productione ; sicut etiam in (6) 
individuarum personarum productione, nuHum esse 
actuabs exsistentiic producitur. In creatione ergo 
animaj Christi, esse divinum communicatur ipsi 
aninKc, et non producitur, etc. 

Ad quartuni patet solutio per prcedicta. Concedi- 
tur enimquod productioetconservatio naturse assum- 
ptffi a Verbo terminatur ad esse divinum ; quod tamen 
non producitur, nec conservatur, sed efficitur esse 
humanum, et communicatur naturaj humanai. De 
qua communicatione dicit beatus Thomas, 3. Sen- 
tent., dist. 6, q. 2, art. 3 : « Ad rationem totius 
duo pertinent. Unum sciHcet, quod esse totius com- 
positi pertinet (y) ad omnes partes; quia partesnon 
habent proprium esse, sed sunt per esse totius. Aliud 
est, quod partes componentes causant esse totius. 
Secundum autem primam et tertiam opinionem, 
neutrum horum invenitur iu Christo. Quia opinio 
prima dicit quod hic homo habet suum esse pro- 
prium ; unde esse divina) person» ad ipsum non per- 
tinet. Simibter, tertia opinio dicit quod est esse 
superadditum ad esse divinic personic accidentab- 
ter; unde anima et corpus non dicuntur partes per- 
sonffi (o), sicut nec accidentia subjecti. Unde neutra 
ponit personam Verbi compositam. Sed secunda 
ponit unum esse in Christo ; unde esse divinai per- 
sonae pertinet ad utramque naturam. Non tamen 



(x) suppositi. — in supposito Pr, 
(gi in. — Om. Pr. 
(f) pertinet. — pertineat Pr. 
(5) personw. ■— per se Pr. 



illud esse causatur ex conjunctione naturarum, sicut 
csse compositi causatur ex conjunctione componen- 
tium. Unde, secundum hanc opinionem, persona 
Christi, post iucarnationem, potest dici aliquomodo 
composita, inquantum salvatur ibi abqua conditio 
compositi, Non tamen est ibi vera ratio composilio- 
nis; quia dedcit altera conditio, etc. » — Ha^c ille. 
— Ex quibus patet quoinodo e.sse divinffi per.«onoe 
communicatur naturic humano! assumptai. — Item, 
eadem qutestioue, art. '2, in .'^olutione primi argu- 
menti, sic dicit : « Forma facit esse; non ita quod 
illud esse sit niateriic vel formi.c, sed subsistentis. 
Quando igitur cumpositiim ex materia et fornia est 
per se subsistens, acquiritur ex illa forma illi com- 
posito esse a})Solutum per se. Quando autem non est 
per se subsistens, non acquiiitur per Ibrmam e.sse 
illi composito ; sed subsistenti cui hoc adjungitur, 
acquiritur respectus, secundum esse, ad hoc quod 
ei additur : sicut, etc, » ut allegatum e.st in prai- 
cedenti quffistione, solvendo ad secundum contra 
secundam conclusionem. 

Ad quinlum dicitur quod, si natura assumpta 
dimitteretur (a) a Verbo, exsistens in rerum natura, 
oporteret sibi dari novum esse actualis exsistentiic ; 
vel potius, ipsa daret proprio supposito tale esse. Et 
ideo negatur assumplum argumenti. Et de hoc dictum 
est in probatione secundffi conclusionis. Item, san- 
ctus Thomas, 3. Sentent., dist. 5, q. 3, art. 3, in 
solutioue tertii, sic dicit : « Separatio dat utrique 
parlium totalitatem , et in continuis dat etiam ulri- 
que esse actu ; unde, quia, supposito quod Verbum 
bominem deponeret, subsisteret homo ille per se in 
natura rationali, ex hoc ipso acciperet rationem per- 
sonai. » — Hffic ille. — Ex quo patet quod in tali 
casu natura humana haberet aliud esse, non primo, 
sed secundario, ab esse quod nunc habet. — De hoc 
Bernardus, ubi supra : « Si humanitas Christi sibi 
dimitteretur, tunc ipsa exsisteret per modum suppo- 
siti, et fieret suppositum ; et sic ipsa haberet tunc 
exsistere illius suppositi, quod esset pure humanum, 
sicufmodo babet suppositi sui, quod est divinum 
et humanum ; unde non acquireretur sibi proprium 
exsistere vel subsistere, sed supposito per se, et 
humanitati ex consequenti. » — Hiiec ille, 

Ad sextum, negatur minor. Nam rami inserti, et 
priccisi , non est eadem exsistentia ; et tamen est 
idem ramus. Item, pars *n toto, et (6) .separata a 
toto , e.st eadem ; et tamen non habet eamdem exsi- 
stentiam, ut patet per pnedicta. 

Ad septimum, conceditur totum consequens, sci- 
licet quod natura unita praecedit, non quidem dura- 
tione, sed naturali prioritate, relationem unionis 
sui ad Verbum, secundum esse actuale : quia, ut 
superius dictum fuit, talis relatio consequitur actio- 



(a) dimitteretur. ■ 
(g) et. — est. Pr. 



dimittetur Pr. 



118 



LIBRI 111. SENTENTIARUM 



neni per qiiani ex humanitate et Verbo aliquo niodo 
fit ununi ; ila quod unilas et indivisio eorum pnt;- 
cedit illam jelationem, secundum esse actuale. Non 
lamen sequitur quod illud esse actuale, sitcreatum. 
Ideo argumentum nil concludit contra nos. 

Ad confirmalionem, nej-atur minor. Tum (a)quia 
imaginatur |)rioritatem naturai hal)eie diversa si|^ua 
vel instanlia, in quorum uno sit causa et non ejus 
elTectus; quic imaginatio falsa est, quia tale prius 
non ost prius in quo , sed a (jxo. Secundo, quia 
assuniit aliud falsum, scilicet quod quandocumque 
forma, vel anima, est actus materiLc, det sihi esse 
actualis exsistentia; ; quod jfalsum est, nisi quando 
consliluunt proprium suppositum. Et de lioc hahi- 
lum fiiit iu proJjatione primoe conclusionis, et in 
sohilione quarti argumenti. De liocsanctus Thomas, 
3 p., q. 17, art. 2, in sohitione quarti, sic dicit : 
« Anima in Christo dat esse corpori, inquantum 
facit ipsiun actu animaliim; quod est dare ei com- 
plementum (6) naturoC et speciei. Sed si inteUigatur 
cor|)us perfectum per animam absque hyposlasi 
habente utrumque, hoctotum compositumex anima 
et corpore, prout significatur (y) nomine humanita- 
tis, non significatur (o) ut qiiod cst, sed ut quo ali- 
quid est. Et ideo ipsum esse esl personie subsislen- 
tis, secundum quod habet habiludinem ad talem 
naluram ; cujus habitudinis causa est anima, inquan- 
tum perficit humanam naturam informando cor- 
pus. » — Ha?c ille. — Item, q. 33, art. 3, sic dicit : 
(( Proprie dicimus Deum factum hominem ; non 
autem proprie dicimus quod homo faclus sit Deus : 
quia scihcet Deiis assumpsit siln id quod est homi- 
nis; non autem praiexstitit id quod est hominis, 
quasi jier se subsistens, antequam a Vcrbo assume- 
retur. Si aulem caro Christi fuissel concepla ante- 
quam susciperetur a Verbo, habuisset aliquando 
ali(piani hyposlasim prtetcr hypostasim Verbi Dei ; 
quod est contra rationem incarnalionis, secundum 
quam ponimus Verbum Dei esse unitum huniamc 
naluriie et omnibus partibus ejus in unitate hyposta- 
sis. Nec fiiit conveniens quod hypostasiin pruoexsi- 
stenlem humante natunr,, vel alicujus parlis ejiis, 
Verhnni Dei sua assumptione deslrueret. Et ideo 
contra fidem est, dicere quod caro Christi prius 
fiierit concepla, et postmodum a Verbo Dei assum- 
pta. » — Ijjioc ille. — Ex qiiibus patct quod erro- 
ncum est ponere naturam bumanam, in ali(juo 
signo, habuisse esse aclualis exsistenliLC ante sui 
assum|)tioiiem : quia lunc, pro illo signo, habuisset 
pro|)rium supposilum ; (juia subsisleret, in illo 
signo, cum esset, et iion in alio cssef , sed jier se 
('s.set. 



(a) Tw». — tamen Pr. 
(6) coniplemenluni. — complctum Pr. 
(y) SKinijicatur. — sigtiatur Pr. 
(6) siyni/iculur. — siynalur Pr. 



A(I oclavum dicitur (juod jjositio nostra non tenet 
quod Verbum habeat tantummodo resj)ectum ad 
natui-ain assumjilam ; imnio,. ut alias visuni est, 
respecliis ille se(juitur unitatem et indivisionem 
duarum nalurarum in Christo in esse personali. 
Ideo argumentum non est contra nos. Immo, est 
contra factorem suum : Quia ijxsenon ponitaliquem 
moduiii unilalis inter j)er.sonam Verbi et naturam 
humanam, nisi per quemdam respectum dependen- 
tia^; et non jionit indivisionem in quocumque esse. 
Modo, sicut arguit saiictus Tliomas, 3. Scntent., 
disl. G, q. 2, art. 2, « qiKccumque diflerunt secun- 
dum esse, unum eorum non pncdicatur de altero; 
sed Deus est homo, et econtra; ergo est unum es.se 
Dei et hominis. )) Item, (( omne (a) (juod habel per 
se esse, est subsistens ; si ergo in Christo est duplex 
esse, sunt ibi duo subsistentia (6), et duK hyposta- 
.ses; )) hypo.stasis autem non proedicalurde hyjiostasi 
a se distincta; et sic ista est falsa, Deus est homo. 
Quod autem divinum esse communicetur natura; 
assumplcc, SLt-pius dictum est. Item, pricter loca 
superius allegata, hoc j)onit in praesenti distinctione, 
arliculo slatim allegato. Item, dist. 13, q. 3, art. 1 
(ad 7"'"), ubi dicit qiiod persona unitur natura; 
immediate quanlum ad esse. Item, 3 p., q. 6, art. (3, 
sic dicit : « Gratia unionis est ipsum esse personale, 
quod gratis divinitus datur (y) humanai natune in 
per.sona Verbi (o); quod quidein ed terminus assum- 
ptionis. » 

A(l nonum respondit Bernardus de Gannato, ubi 
supra. Nam Godofridus facit istud ai-gumentum, 
quasi in forma, dicens quod « exemplum sancti 
Thomie adductum deadventu novi pedis, vel manus, 
non valet. Quia forma totius formaliter informat 
pedem advenientem; et quia a forma est esse, ideo 
non habet aliud e.ssequam e.ssequod priccedebat. Sed 
non sic e.st hic ; quia divinitas divini suppositi non 
iiilormat formaliler naliiram humanam ». Ihecsunt 
verija Godofridi. — Ad quod resjiondit Dernardus : 
« Quod, inquam, dicit arguens, quod divinitas non 
iuformat naluram humanam in Chiisto; — dicen- 
diim quod non ojiorlet quod informet naluram 
humanam, quia ipsiiis non p.st esse (e) simjtliciler; 
scd sufficit quod divinilas informet suj)j)ositum 
natunc humana;. Et hoc cst verum, loquendosecun- 
diim ralionem ; quia divinilas se habet ut forma 
resjioctu sujtjJosili , licet sit idein realiler ijuod suj)- 
j)osilum divinum. Ex lioc ergo quod divinitas sic 
informat sujij^ositum divinum, quod est idem cum 
supj)osito natura' humanai in,Cliristo, sequitur (juod 
nalura liumana, (jux' noii lialiel exsi.stpre nisi sui 



(a) omne. — esse Pr. 

(o) Huhsistentia. — substuntia Pr, 

(y) datur. — Om. Pr. 

(5) Verbi. — Oin. Pr. 

(e) esse. — e.vemplare Vr. 



DISTINCTIO VI. — QU/ESTIO I. 



119 



suppositi, non hal)eat aliud esse al) esse (a) quod 
divinilas dat supposito. Etideonatura huniana assu- 
niitur ad ideni esse (6), sicut pes ad osse (y) compo- 
siti. Unde exoinphiin boiium est. » — Hicc Bernai- 
dus. — E.\ (piihus patet solulio ad argumeutum. 
Quia non oportet quod Verhum inrorniet liunianam 
naturam, ad hoc quod liumaiia natura trahatur ad 
es.se Verhi ; surficiteiiim quod sit suppositum ejus : 
quia nec aniinal informat pedein, cuin pes traliilur 
ad esse animalis ; sed quia forma dans esse animali, 
iiiformat suppositum pedis, ideo dat ex consequeiiti 
esse ipsi podi. 

II. Ad argumenta Aureoli. — Ad priinum 

Aureoh', nej^atur antecedens in forma : quia esse 
non ost actus essenliLC sicut illius qnod formahter 
exsistit, sed sicut illius quo ahquid formaiiler exsi- 
stit; et ideo nec actuat essentiam priino, sed suppo- 
situm essentia} ; .sed secundario acluat essentiani, 
inquantuiii suppositum, cui dehetiir exsistere, exsi- 
slit in tah iiatura. — Item , falsum est, cum dicitur 
quod humanitas in Cliristo potentiahs est res|)ectu 
sui es.se. De hoc Bernardus, uhi supra : « Natura 
humana in Glirislo hahet esse (o), quale dehetiir 
formiTC in supposito. Non aiitem dehetur formic suh- 
slanliali in supposito per se e.sse (s), sed ipsi suppo- 
silo, et ex consequenti formai, et quasi per acci- 
dens; et sic omnino est in Ghristo. Unde dicenduin 
quod humana natuia hahet esse in Ghristo formali- 
ler, .sicut iii aliis, id cst, esse suppositi. Ex conse- 
quenti, ipsa eliam dat esse su])posilo, scilicet esse 
essentia;; et facit illud suppositum esse formaliter 
hominem, et animal, et sic de aliis quic sunt essen- 
tialia homini, Sed quod dioit, quod omnis forina 
humana informans materiain, oportet qnod det 
esse; — dicendum est quod quando forma humana 
sic informat materiam, quod non supponit aliquid 
quod haheat esse simpliciter, sicut est in aliis a 
Ghrislo, tunc ipsa dat esse simpliciter; quod lamen 
non estipsius, sed suppositi. Sed in Ghristo aliqua- 
liter natura humana degenerat in activis, secundum 
Damascenum, quia advenit supposito hahenti esse 
simpliciter ; et ideo non dat sihi esse simpliciter, sed 
esse hoc, id est, humannm : sicutetiam forma acci- 
dentalis, quia advenit hahenti esse simpliciter, non 
dat esse simpliciter, sed esse hoc, scilicet acciden- 
taleesse. Hoc tainen esse, quoddat humana natura, 
licet adveniat euti in actu, non est accidentale, id 
est, quod sit in genere accidentis, sicut aljjum esse, 
quod dat alJjedo Ghristo; sed est in genere suhslan- 
tiaD per reductionem, sicut et ipsa : esse enim quod 



(a) esse abesse. — exeniplare ab cxemplare Pr. 
(6) esse. — excinplare l'r. 
(y) esse. — exemplare Pr. 
(S) esse. — exemplare Pr. 
(e) esse. — exemplare Pr. 



humana natura dat Cliristo, facit Cliristiim per se 
e.s.se in genore sulislanliiC, et animalis, et cor[)oris. 
Nec est intelli^^endum quod illud esse humanum, 
quod fornialitordat natura humana, sitahud ahesse 
simpliciter diviiii suppositi ; immo est idem simpli- 
citer. Sed, secundum quod illud e.s.se simpliciter, 
quod est divinum, refortur ad naturam hiimanam 
ut sihi unitam, vel ina}^is su|)posito, ciijus pro|)rie 
est e.sse, secundum hoc, dicilur hunianum. Non 
ergo natura humana in Christo dat esse simpliciter, 
quia illud est reternum ; sed traliitur ad illud esse 
simpliciter; et ipsa facit formaliter illud esse divi- 
num, esse humanum. In aliis aulem aChristo, facit 
utriunque : quia et dal esse simpliciter; et illudesse 
simpliciter, facit formaliter es.se humanum. Sed iii 
Christo facit tantum unum, quia advenit enti sim- 
pliciter. » — HiEC ille. 

Atl secnndum respondit sanctus Thomas, 3. Sen- 
tent., di.st. 6, q. 2, art. 2, uhi arii-uit sic (arg. 2) : 
(( Unum est e.sse Filii Dei et Patris. Si ergo unum 
esse ost hujus hominis et Filii Dei, nnum erit esse 
liujus(a) hominis et Dei Palris. Sed nulla est major 
unio quam ea quae est aliquorum secundum esse 
unum. Ergo hnmanitas est unita Deo Patri. » Ecce 
argumentum. Sequitur responsio : cc Dicendum est, 
inquit (6), quod aliud est de Deo et de aliis omnihus 
rehus : quia in Deo essentia subsistens est; unde 
sibi secundum se debetur esse; immo ipsa est suum 
esse subsistens; unde es.sentia a per.sona non ditTert 
secundum rem ; et ideo es.se essentiiC est eliam esse 
per.sonic ; et tamen persona et essentia ratione difle- 
runt. Quamvis igitur unum sit esse, tamen potest 
considerari vel prout est essentiijo; et sic non unitur 
sibi humanitas in e.s.se divino; unde non unitiir 
Patri : vel potest considerari secundum quod est 
personi» ; et sic unilur in esse divino. » — Hkc ille. 
— Ex quihus patet solutio ad argumentum : quia 
prima consequentia ibidein facta non \alet, nec 
sua probatio similiter. 

II. Ad argumenta aliorum. — Ad primum 
uliorum, dicitur quod unitas ipsius esse in Ghri- 
sto atteiulitur secundum suppositum ; qiiia unum 
supposiluni non potest habere pluraessesimpliciter. 
Et ad hujus improbationem, negatur consequentia 
ibi facta; quia non oportet quod, si unitas suppositi 
arguit unitatem esse, quod similiter pluralitas sup- 
positorum arguat pluralitatem esse, maxime ubi 
plura supposita relativa identificantur in una essen- 
lia absoluta, quai est suum esse. Unde ad hoc argu- 
mentum solvit sanctus Thomas, 3 p., q. 17, art. 2 , 
iibi arguit sic (arg. 3) : « In Trinitate, quamvis .sint 
tres per.sona3, est tamen unum es.se, propter unita- 
tem naturse. Sed in Christo sunt duiE naturaej 



(a) hujus. — Filii Pr. 
(6) inquit. — inquam Pr. 



120 



LIBRI III. SENTENTIARUM 



quamvis sit una persona. Er^^o in Christo non est 
tanturn unum esse, sed duo. » Ecce argumentum. 
Sequitur responsio : « Dicendum, inquit, quod, quia 
pensona divina cst idem cum natura, in pei-sonis 
divinis non est aliud esse, pra-ter esse naluriiri; et 
ideo tres personie iion habent nisi unuin esse. Habe- 
rent autem triplex esse, si in eis es.set aliud es.se 
nalurai, et ahud esse personte. » — Hacc ille. — Ex 
quibus patet quod tria supjjosita possunt habere 
idem esse simphciter, .si sint eadem essentia ; .sed 
unum .^uppositum non polest habere duo es.se sim- 
phciter, quia ex hoc sequeretur ipsum esseduoentia 
absoluta. Et quod hoc argumentum sit sophisticum, 
patet. Naiii, si foi"ma arj^uendi valeret, a^quahler 
concluderet quod in Christo sint duo esse per sesub- 
sistentiye, sicut duo esse actuahs exsistentiic ; quod 
tamen negat arguens. Quod patet, arguendo sic, 
sicut ip.se arguit : Phirahtas per se subsistentia?, vel 
attenditur in Chrislo, etc, nil ahud nnitando in 
argumenlo, nisi loco esse ponendo esse per se suh- 
sUlentiic. Quia, sicut consequensad quod ipsededu- 
cit, scihcet quod esse (a) actualis exsi.stentioe sit 
multiplex in divinis per.sonis, est inconveniens; ita, 
et iHuUo fortius, quod in eis sint muUa esse per se 
subsistentiic. Causa autem quare neutrum argumen- 
tum valet, est : quia divinai persona) sunt rela- 
tivae; esse vero simphciter, est absohitum, et potis- 
sime esse divinarum personarum, quod non est 
ahud quam e.s.se divinae naturie ; modo rationi inagis 
consonurn est quod in uno absoluto fundentur phi- 
res relationes, quam quod plura esse absduta reah- 
ter distincta et per .se subsistentia conveniant, vel 
fundentur in uno supposito relativo. 

Ad secundum dicitur quod, si argumentum vale- 
ret, non .solum probaret quod in Ghristo sunt duo 
esse, immo quod in illo sunt duo supposita : quia 
agere, .sicut supponit esse, ita et suppositum ; et 
ideo, si ex pluralitateactionum arguiturduplexesse, 
ita et (hiplex suppositum; quod est falsum et erro- 
neum. Ideoque dicitur quod argumentum neutrum 
praidictorum concludit : quia, licet agere supponat 
e.sse et supi)ositum, non tainen sicut adaiquatum 
principium ; sed talis adajquatio e.st inter operatio- 
nem in genere vel specie sumptam , et formam vel 
naturam, quic esl principium quo talis actionis : 
idem enim suppositum, et per idem esse ex.sisten- 
tise, pole.st esse principium quod operationum 
genere distinctarum, dum tamen habeat formas eli- 
cilivas talium operationum genere distinctas, et 
daiites (liversa es.se e.ssentiui. Unde ad hoc argumen- 
tuin (piasi in forina respondet sanctus Tliomas, 
9. Quodlibeto , art. I], ubi sic arguit : a Sicut e.sse 
est suppositi, ita et opei-atio, Sed (6) unitas suppositi 
non facit quin in Christo sint multa' (iperationes. 

(«) esse. — est Pr. 
(6) Se<l. - Si Pr. 



Ergo non facit quod iu Christo sit tantum unum 
esse. )) Ecce argumentum. Sequilur responsio : 
« Dicendum, inquit, quod operatio suppositi non est 
de integritate unitatis («) ejus, sed sequitur ejus 
unitatem : nam unius suppositi invenimus multas 
operationes, secundum diver.sa operationurn princi- 
pia, qua) supposito insunt; sicut homo aliud opera- 
tur linguaet manu. Sed e.s.se est id (6) in quo funda- 
tur unitas suppositi ; unde esse multiplex pra^judi- 
cat unitali. » — Ha2c ille. 

A(l terlium patet responsio per-dicta ad quintum 
Scoti. Dicitur enim quod, si natura hurnana dimit- 
teretur a Verbo, tunc ip.sa haberet aliud supposi- 
tum qiiam modo habeat; et per con.sequens, aliud 
es.se actualis exsistentitc haberet, sibi correspon- 
dens secundario et ex consequenti. Et ad hujus 
improbationem, dicitur primo, quod, si major intel- 
ligatur de esse essentiae, vera est. Si autem intelli- 
gatur de esse actualisexsistentise, tunc distinguitur. 
Quia amissio talis esse potest dupliciter contingere : 
uno modo, propter deperditionem antiquai formaj 
et adventum (y) novoe form», et propter primum 
motum physicum, qui e.st alteratio ; et illud quod 
sic perdit totaliter esse pnccedens, vere corrumpi- 
tur : alio modo, propter tractum ad aliud comple- 
tius et perfectius, sine quacumque deperditione 
principiorum essendi, sed per .solum impedimen- 
tum principiorum, ne causent esse, et ne exeant 
in actum essendi; sicut contingit cuin ramus inse- 
ritur arbori, vel gutta aquse additur amphora; et 
sic illud quod taliter amittit esse pra^cedens, non 
oportet quod vere corrumpatur. Et sicut distinctum 
est de corruptione, ita potest distingui de genera- 
tione. Nunquam enim est vera generatio propter 
solam acquisitionem novi esse actualis exsislentiae, 
nisi illa ac(juisitio fiat propter acquisitionem alicu- 
jus principii essendi, potissime propter formam : 
quia quod sic acquirit esse sine alteratione priina, 
quasi nihil novum acquirit, cum illud prius haberet 
in potentia summe proxima ; quia prius habuisset 
esse, quod modo habet, nisi principium essendi 
habuisset impedimentum ; ita quod non erat in 
potentia ad hoc esse, nisi accidentali, et non essen- 
tiali, sicut dicimus de gravi posito sursum, 8. Phy- 
sicorum (t. c. 32). 

De hoc satis dictum fuit, 2. Sentent., dist. 15, 
ubi tractu.batur de pluralitate formarum. Et adducta 
sunt ibi dicta sancti Thomai in tractatu de Natura 
materiie ; de quibus hic aliqua referam. In(|uit 
eniin in illo tractatu, circa thiem (cai». 9) : « Tri- 
plex est polentia, in (jua aliciuid dicitur esse : scili- 
cet potentia materia', in (jua nihil est de illo quod 
de potentia educendum est; potentia mixti, vel 
materi;e , qua) est in alteratione , in qua , licet essentia 

(a) unitalis. — unionis Pr. 

(6) id. — itlem Pr. 

(y) antiqux forniw et adventum, — Om. Pr. 



DISTINCTIO VI. — QU^STIO I. 



121 



formoc non sit, virliis tamen est; potentia totiiis, 
secundum (juam partes sunt in toto, quaeest maxime 
actui propinqua, secundum Philosoplium; unde in 
eis, cum nihil sit agens ad actum proprium, ut est 
quando harmonia est perfecta, necessario erunt 
essentiac formarum [)rope (a) sua esse. Hoc autem 
facilius scietur, si gradus et ordo rerum materialium 
diligenter discutiatur. Sciendum est igitur quod 
communissimus unilatis modus repertus in rebus 
malerialibus, est unilas conlinuitatis. In omnibus 
enim rebus materialibus, hffic unitas reperitur. Pri- 
mum namque accidens, quod sequitur materiam, 
est quantilas. Super hanc autem unitatem, in diver- 
sis rebus reperitur unitas su;c formoe propriic : in 
quibusdam autem magis, in quibusdam vero minus 
perfecte, ut habetur, 5. Mctapliysicx (t. c. 9). 
Unitas autem conlinuitatis vel quantitatis in re 
reperla, maxime potentialis invenitur; quia omne 
continuum, est unum actu, et multiplex in poten- 
tia : sicut Hne;c partes non sunt aliqua duo in actu , 
sed sunt unurn actu ; ipsa vero (6), .scilicet linea, 
est (y) duo in potentia, et, facta divisione, fit (8) 
duo actu ; sohi enim divisio facit in continuis esse 
actu; unde in divisione linene non inducitur aliquid 
novi in ipsis divisis, sed e.ssentia linese eadem, qusc 
prius erat actu una, et multiplex in potentia, per 
divisionem facta est multa in actu. Est tanien hic (e) 
similitudo cujusdam corruptionis ; quia actus prior, 
qui erat totius, ablatus est, et potentia ducta est ad 
actum posteriorem per solam divisionem. Gonsimile 
penitus reperitur in lapide,et in igne,et inomnibus 
generabilibus et corruptibilibus inanimatis : forma 
enim totius in eis, per quam liabent unitatem quam- 
dam su8e natunc super unitatem quantitatis, secun- 
dum totam rationem formao est in qualibet parte 
taUum rerum ; unde, facta divisione, manet essentia 
ejusdem formai in partibusab invicem divisis : quye- 
libet eniin pars ignis, est ignis ; et quoelibet pars 
hipidis, est lapis. Est tamen in istis divisionibus 
quicdam similitudo corruptionis et generationis : 
non quod novaj formce per talem divisionem indu- 
cantur; sed quiaesse, sive actus prior, aufertur per 
ipsam divisionem, et potentia ducitur ad actum pro- 
prium. Super haicautemsuntanimataimperfecta, ut 
planlte, et etiam qusedam imperfecta animaha, ut sunt 
anulosa. Et in ipsis iterum idem invenitur : quia, 
cum avellitur ramus ab arbore, non advenit nova 
forma vegetabilis, sed eadem essentia, quoe una erat 
in arbore tota, etiam in actu uno, simul erat multi- 
plex in potentia, et per divisionem novum esse per- 
dit (0, et alius actus secutus est. Similiter, in ani- 



(a) prope. — proprie Pr. 
(6) cero. — Om. Pr. 
(y) est. — sunt veru Pr. 
(o) fit. — (iunl Pr. 
(£) liic. — Itwc Pr. 
(y })enrtt. — Om. Pr. 



malibus anulosisest anima actu una, sed est multi- 
plex in potentia accidentali ; vinde, facta divi.sione, 
et rcmoto actu priori et unitale actus, sunt multa 
in actu. Et sic facile est videre quomodo essentia 
alicujus foimai est in potentia accidentali ad esse, 
quod tamen nondum hal)et. Et hoc totum contingit 
propter imperfectionem talium formarum : quia, 
cum sint sub uno actu, simul sunt sub potentia 
multiplici, respectu diversorum esse, quai acquirun- 
tur sine aliqua corruptione in suis essentiis, sed sola 
divisione facta. In animalibus vero perfectis, et 
priccipue in homine, forma quse est una in actu, 
non est multiplex in potentia, ut per divisionem con- 
slituatur («) eadem essentia sub diversis esse et 
diversis actibus; cum anima hominis non dividatur 
per .se, nec per accidens. Unde, cum in homine sit 
unitas continuitatis cuju.sdam, quai manifesta est 
tam in carne et osse quam in aliis membris quoe 
sibi conjunguntur propter naturam ipsam continui- 
tatis, necessario erit in eo aliquaalia essentia formaj, 
qua3 per solam divisionem a toto habeat esse actu, 
etc, )) — Hoec ille. — Et frequenter, in eodem tra- 
ctatu, dicit eamdem es.sentiam forma^ .successive 
habere divensa esse, sine quacumque generatione et 
corruptione. Non ergo acquisitio novi esse simplici- 
ter, aut secundum quid, inducit generationem sim- 
pliciter, aut secundum quid ; nisi concurrat acquisi- 
tio novoe formiv, et principium essendi. 

Ad quartum dicitur quod responsio ibi data, bona 
est, ut patuit in solutione primorum quinque argu- 
mentorum Scoti. Tunc, ad improbationem respon- 
sionis, negatur minor. Nam, licet per mortem Ghri- 
sti non fuerit amissa unio anima; ad Verbum, nec 
unio carnis ad ipsum, fuit tamen amis.sa unio tertioe 
entitatis, quse dicitur humanitas. Sed arguens in 
hoc fallitur, quia negat totum distingui a partihus, 
ut alias (dist. 2, ad arg. contra S-""" concl.) patuit. 
Addendum est autem illi responsioni, quod humana 
natura, in nativitate vel morte Ghristi, non solum 
acquisivit, vel amisit relationem unionis ad esse 
divinum ; immo, proeter hoc, acquisivit vel amisit (6) 
immediate ipsum esse pensonale Verbi , etunitatem, 
et indivisionem ad illud, ut alias ('2. Sentent., 
dist. 15, q. 1, art. 3, etc.) dictum fuit. 

IV. Ad argumenta Durandi. — Ad primum 

Durandi, respondit Bernardus de Gannato, ubi 
supra; nam hoc argumentum est Godofridi. Et ideo 
responsio hujus posita est in solutione secundi 
Scoti, recilando dicta Bernardi. Et addit Bernardus 
contra Godofridum dicentem quod non minus dat 
natura humana, in Ghristo, quam naturoe acciden- 
lales supervenientes, etc. : « Potest, inquit Bernar- 
dus, concedi quod plus dat quantum ad esse essen- 



(a) constituatur. — coiistitucrelur Pr. 
(g) rel aniisit. — Om. Pr. 



122 



LIBRI III. SENTENTIARUM 



liu3 : quia dat esse in genere sub^tanlia^; formai 
autem accidenlales quai sunt in Ghrislo, nun dant 
esse simpliciter, sed accidenlale. Item, potest con- 
cedi quod minus dat : quia non dat csse simpliciter, 
c.um illiid praiexsistat ; nec secnnduui quid, cum 
non sit forma accidentalis ; formai autem accidenta- 
les dant ei esse secundum (juid. Et causa liujus 
diversitatis visaost. » — Hu}cille. 

A(l secundiini dicitur sicut ad secundum alio- 
riun. Nogalur enim antecedens, ubi essentia est 
impedita, et non potentia, sicut e.st in Christo, Ad 
essentiain namque non sequitur esse, nisi consti- 
tuat suppositum; in Christo autom natura liumana 
non cunsliliiit suppositum, quia traliilur ad aliquid 
perfectius. Et dehoc multadicta sunt prius. 

A(l terlium dicitur quod, si major intelliyatur de 
proprio es.se creato, quod naturalitor natuui ost 
sequi humanitatem, falsa est ; quia accidentia cur- 
poralia possunt .sequi humanitateu) , non solum 
quando (lat supposito proprium esse, immo quando 
nuUum esse dat. Si vero intelli^alur major generali- 
ter de quocumque csse, niliil concludit ari>umen- 
tum ; (juia nos cuncedimus quod liumanitas in Ghri- 
sto hahet esse divinum personalc. De hoc sanctus 
Thomas, in tractalu de Nalura inaterix, multa 
dicit, alibi recitata, cum de pluralitate Ibiniarum 
in humine loqueremur, 2. Scntent. (dist. 15). 
Uiulo, inter cKtera, dicit (cap. 8) : « Possibile esl 
ponere essentiam alicujus formiG in homine, sine 
hoc quod eam sequatur alicjuod esse subslantiale, 
etc. » Ilem, plus dicit : «. Non rejiuiinat iulelliL^ore 
ponere essentiaui formai ad quam dependeat quan- 
titas secundum originem, sine tamen esse quod se 
habeat ad illam formam ut principiatum ad suum 
principium, etc. » Et multa similia dicit il)idem. 

V. A(i argumenta Joannis de Neapcli. — Atl 
l>i*imnin Juannis de Neajioli, jiatet responsioex prai- 
c(Nlonti (juiostione. Damascenus enim, in verbis illis, 
locjuitur de humine quoad naluram hominis, el par- 
t(.'s ojus, ot nalurales ejus j)rojiiiotalos ; nam quud- 
libet lale as.sumpsit, ct curavit. Sed osse actualis 
oxsistentia) simpliciter non estde numei"odictorum ; 
(piia noc ost natiira humana, nec jiars ejus, nec ali- 
(juid sibi j)roj)rium, nec quid necossario consoquens 
eam. Item, islud aigumentum est contra arguen- 
tem, et (juemcumque catholicum lenentem iii Ghri- 
sto iion osse duo suppusita. Et eo modo quo ij).se 
rospondobit, nos resj)oii(Iebiuius. Naui, sicut ijisi 
arguunt, nos arguomus sic : Quid(juid Deus j)lanla- 
vil in natura huinana, illud assumj)sit; sed perso- 
nalitatom et liyj)ostasim per se subsistentem (a) 
j)lantavit in natiira humana; igiliir oinnia ista 
assumpsil. Gonsequens est orroncum. Nec valet si 



(a) et Itijpostasiiti per s« stibsistettteni. — /iypo.stasim 
per se subsistere Vv. 



dicatur quod iu hoc j»ioces.su est fallacia figunc 
dictionis, mutando unum pncdicamentum in aliud. 
Hoc, inquam, non valet : quia similiter dicam quud 
ita est in aiguincnto (|uod facit cuntra nos ; quiasub 
ly qiildqnid, (juod ost distiibulivum jjio natura ot 
ejus principiis, subsuinitur esse, quod neutrum 
praidictorum est, immo est accidens omni natune 
cieata^, ut sujierius (i. Sentent., di.st. 8) dictuni 
e.st. 

Ad seciindum jiatet jier idem ; quia idem argu- 
mentum jiotest fieri de personalitaleet de persesub- 
sistentia liumana, quarum neutram Verbum assum- 
jisit. Dico igilur quod perfectio hominis est duplex. 
Una, quic est propria humaiue naturai prout distiii- 
guitur a quacumque alia natura, sicut esse risibi- 
lom , ratioiialcm, etc; et talem perfectionem sub- 
trahore hiimanai naturai in Ghristo, inconveniens 
ost. Alia vero perfectio convenit liomini inquantum 
convenit cum aliis naturis, sicut peisonalitas, sup- 
positatio, subsistentia ; et lalem perfectionem siib- 
trahere natunc humaiuo in Christo, cum additione 
superioris jierfectiunis, non est inconvoniens ; quia 
dignius est personari ct supj)0sitari divina per.sona- 
litate et divina subsistentia, quam humana. — Vel 
aliter dici potest, conformiter ad superiora, quod, 
sicut Christus suscepit humanam naluram, non 
autom bypostasim aut per.sonam, ita necassumpsit 
illa (jua; sunt propria hypostasi vel persona', cujus- 
modi est subsistere per se, non in alio e.sse. — Item, 
cum dicitur quodsumma perfeclio hominis est esse, 
falsum est : secundum lioc enim sequeretur quod 
e.s.se esset ultima huniinis beatitudo, aut felicitas; 
(juod falsum e.st. Nec valet probatio : quia perfectio 
accidentalis, uno modo est melior perfectione siib- 
stanliali ; sicut gratia et gloria, quam natura. — Et 
de hoc sanclus Thoinas, 1 p., q. 5, art. 1 ( ad 1"'" ), 
sic dicit : « Licet bonum et ens sint unum secun- 
dum rem, quiatamen differunt secundum rationem, 
iion eodein modo dicitur aliquid ens simplicitor et 
bonum simj)li(itei'. Nain, cumensdicat juopi ie es.<e 
in aclu, actus auloin habeat (a) j)roprie urdinem ad 
jiotenliam, secundum hoc ali(juid dicitur ens sim- 
pliciter, secundum quod primo discernitur ab eo 
(juod est in potontia lantum. Hoc autem est e.sse sub- 
slanlialo uiiiuscujns((ue roi. Uiide per suiim esse 
sulislanlialo, (licitur unumquuchjue ons simpliciter; 
per actus auteni sujieraddilos, ilicitur ali(juid esse 
.secundum (|ui(l : sicut esse albuni signilicat (,&) esse 
socundum (piid ; non onim os.^^e album aufort esso in 
jiotentia simpliciter, cuni advoniat rei jam j)ra>oxsi- 
stenti in actu. Sed boiium dicit rationem j)erfecli 
quod est apjietibile ; et per consequens, dicit ralio- 
nom ultimi. Unde illud quod est ullimo porfoctum, 
dicitur l)onuni simj^Iicitor; qiiud autom nun hahot 



(a) hal>eut. — hahel Vv. 
(6) sigiii/ical. -- siyiial Pr. 



DISTINCTIO VI. — QU/ESTIO 1. 



123 



ultiniain perfecUonem quam debet habere, quamvis 
hal)eat ali(|uain perreclioneni iiKniantum est actii, 
non tameii dicitur perfectum simpliciler, necbonum 
simpliciter, sed .secundiim quid. Sic itiiliir, secun- 
dum primum esse, quod est subslantialc, (liciliir 
aliquid ens simpliciter, et bonum secundum quid, 
id est, inquantiim ens; secundum vero ultimuin 
actum, dicitiir aliquid ens secundum (juid, et (x) 
bonum simi)liciler. » — Ha?c ille. — Ex quibus 
patet quod esse substantiale non est maxima perfe- 
ctio bominis, immo (luasi minima. Et, (jiiidquid sit 
de hoc, tainen esse simpliciter, cum sit proi^rium 
suppositi (6), repuiJuat unioni et assumptioni ad 
aliud suppositum. 

Ad terliuin patet responsio per dicta ad argu- 
mentum septimum Scoti (y) et ejus confirmalionem. 
Qiiia, si argumentum procederet, non .solum proba- 
i'et quod natura bumana prius natura habuit esse 
quam assumeietur, immo quod priusnatura fuitsup- 
positata proprio supposito ; quia, pro illo priori, ipsa 
habuit esse per se subsistens, cum suum e.sse nulli 
innileretui', nec es.set in suppositoalieno, nec in alio 
ut in subjecto, quod suflicit ad rationem suppositi. 
Dico igitur ad argumentum, quod natura humana, 
pro nullo signo durationis vel natura}, fiiit prius 
perfecta quam assunipta; sed simul fuit [icrfecta et 
assumpta. Nec valet consequentia ibidem facta, Ergo 
fiiit assumpta imperfecta (o) : quia, ut dictum est, 
pro nullo jiriori , ante sui assumptionem, fuit, nec 
perfecta, nec imperfecta; quia primum instans sua; 
creationis fuit pi'imum instans sutu perfectionis et 
suae assumptionis. Unde fictio e.st imaginari talia 
signa naturai, ut superius dictum est. 

Si aulem qiueritur : Numquid prius natura, 
humana natura fuit perfecta quam assunipta? — 
dicitur qiiod non ; immo, econtra, prius natura fuit 
unila quam perfecta, potissime loquendo de acciden- 
tali perfeclione, cujusmodi est esse, et accidentia, 
quu' suntextra rationem e.ssentii.eet bumanai uatitrai. 
Secus est de perfectione essentiali, aut de propria 
passione essentiie. Quod patet in simili. Sanctus 
Thomas enim, 3 p., q. 7, art. 13, quccrit siinilem 
qua^stionem, scilicet : Utrum gratia habitualis in 
Christo sequatur unionem. Et respondet sic : « Unio 
hiimana? natura! ad divinam, quam supra (ihid., 
((. G, art. 6) diximus esse ipsam unionis gratiam, 
priecedit gratiam habitualem in Christo, non ordine 
temporis, .sed natur» et intellectus. Et hoc triplici 
ratione. Prinio (juidem, secundum ordinem princi- 
piorum utriusque. Principium enim unionisest per- 
sona Filii assumens naturam humanam, qua^secun- 
dum boc dicitur esse mi.ssa in mundum, quod natu- 
ram humanam assumpsit ; principiuin autem gratia^ 

(«) et. — id esl Pr. 
(g) suppositi. — supposituDi Pr. 
(y) septinium Scoli. — Om. Pr. 
(5) imperfecta. — impeyfevto Pr. 



habitualis, (pue cum charitate dalur, est Spiritus 
Sanctus, (jui .sccundum hoc dicitur mitti, (juod per 
charitatem uKMitem iiihabitat. Missio aiitem Filii, 
secundum ordinem natura', est prior missione Spi- 
rilus Sancti ; sicut, ordine natura?, Spiritus San- 
ctus procedit a Patre et a Filio dileclo. Unde et unio 
personalis, secundum quam intelligitur missio Filii, 
cst prior, ordiue naturaj, gratia habituali, secun- 
dum (|uam intelligitur missio Spiritus Sancti. 
Secundo, accipitur ratio hujus ordinis ex habitu- 
dine gratiai ad suam cau.^^am, Gratia enim causatur 
in bomine ex piie.sentia deitatis, sicut lumen in 
aere ex prffisentia .solis. Pricsentiaautem Dei in Chri- 
sto, intelligitur secundum unionem humanjB naturaj 
ad divinam per.sonam. Unde gratia habitualis Chri- 
sti intelligitur ut consequens unionem banc, sicut 
splendor solem. Tcrllo , ratio hujus rfirdinis accipi 
potest ex fine gratiai. Ordinatur enim ad bene agen- 
dum; actiones autem sunt suppositoruin et indivi- 
duoruin ; unde actio, et per consequens gratia ad 
ipsam (jrdinans, pra-supponit hypostasim operan- 
tem. Hypostasisautem non prresupponitur in natura 
huinana ante unionem, ut ex supra dictis patet 
(ibid., q. 4, art. 2). Et ideo gratia unionis, secun- 
dum intellectum pnecedit gratiam habitualem. » — 
Ha?c ille. — Sicut autem ipse dicit de gratia habi- 
tuali, ita dico de omni accidenfali iierfectione naturiE 
humana2, polissime respiciente suppositum exsi- 
stens (a) simpliciter, propter tertiam rationem. 
Similiter, propter secundam, quia unio personalis 
est causa omnium perfectionum natura! humana?, 
et sic prajcedit quamlibet perfectionem , sicut causa 
suum effectum. Non tamen oportet ibi somniare 
signa natune. — Item, ibidem, in solutionesecundi, 
sic dicit : « Sicut dispositio in via generationis pra?- 
cedit perfectionem ad quam disponit, in his quoe 
succe.ssive perficiuntur; ita naturaliter perfectionem 
sequitur, quam jam aliquis assecutus est : sicut 
calor, qiii fuit dispositio ad formam ignis, est effe- 
ctus profiuens a forma iguis jain pr;eex.sistentis. 
Humana autem natura in Christo, unita est per- 
soiu€ Verbi a principio, sine succe.ssione. Unde gra- 
tia babitualis non intelligitur ut pra?cedens unio- 
nem , sed ut consequens eain , sicut qutedam pro- 
prielas naturalis. Undc et Augustinus dicit, in 
Enchiridione (cap. 40), quod gratia est qnodam- 
modo Chrislo homini naturalis. » — Haic ille. — 
Ex quibus patet quod perfectiones, non solum gra- 
tuita', verum etiam naturales bumanie natune, 
seciuuntur, ordine naturte, unionem humana? naluraj 
ad Verbum. 

Ad quartum patet responsio ex dictis Bernardi de 
Gannato superius recitatis, in solulione secundi 
Scoti (6). 



(a) exsistens. — el e»s Pr. 
(g) Scoti. — Om. Pr. 



124 



LIBRI III. SENTENTIARUM 



Ad quintiirn, negatur consequentia principalis. 
Cujus ratio est : quia natura liumana in Ghristo, se 
hahet per modum partis, vel forma^, et natura? suh- 
stantialis; constat autem quod nun(|uam pars, aut 
formasul)slantiaHs, aut natura exsistit per essepro- 
prium, sed sohim per esse totius, autcompositi, vel 
suppositi ; secus est deaccidentihus. Elquod dicitur, 
quod natura humana hahet se in Giiristo per modum 
accidentis, — parum valet. Quia, ut dicit sanctus 
Thomas, :} p., q. 2, art. G, in solutione secundi : 
« Ilhid quod advenit post esse completum, accidcii- 
tahter advenit, nisi trahatur in communionem ilhus 
esse completi : sicut in resurrectione, corpus adve- 
niet anim» prccexsistenti ; non tamen accidentahter, 
quia ad idem esse assumetur, ut scihcet corpus 
liaheal esse vitale per animam ; non sic ast de alhe- 
dine, quia aliud esse est alhi, et ahud est esse homi- 
nis, cui advenit alhedo. Verhum autem Dei, ah 
aeterno esse completum hahuit secundum liyposta- 
sim sive personam ; ex tempore auteni advenit ei 
natura humana, quasi assumpta ad unum esse, non 
prout esl naturai (sicut corpus assumitur ad esse 
anima;), sed ad unum esse, prout est hypostasis vel 
person». Et ideo humana natuia non unitur acci- 
dentahter Fiho Dei. » — Ha^c ille. — Ex quihus 
patet (juod humana natura non hahet in Ghristo 
ihiim modum accidentahtatis quem arguens putat. 

De pra'dictis, Bernardus, uhi supra, sic dicit : 
(( Quando suhstantia separatur ah accidentihus in 
Eucharistia, non acquiritur eis novum exsistere; 
sed iUud exsistere quod hahehant in aho quaiido 
separata sunt, hahent per se, virtute divina : ita 
ut exsistere (a) quod prius hahehant, (iat exsistere 
simphciter, qiiantum ad modum essendi , sciHcet 
non essendo in aho; quod facit virtus divina. Non 
er^o datur eis novum exsistere, sed novus modus 
essendi ; qui modus essendi per se potest vocari sub- 
sistere. Si autem natura ahqua pncexsistens in ali- 
quo supj)osito, ut pes, uniretur ahi per divinam 
virlutem, tunc suum suhsi.stere fieret inexsistere, 
ita quod tunc assumeretur ad exsi.stere simphciter 
ilhus suppositi cui uniretur. Nec tamen haheret 
ahud exsistere quam exsistere ilhus suppositi : quia 
non est ahud exsistore totius et partis ; quia exsi- 
stere totius, est exsistere partium, ex con.sequenti, 
60 modo quo partes exsistunt in toto. » — Ha-c 
ille. 

Ad arj^umentum })ro quiestione, patet responsio 
per priudicta. 

Et hajc d£ quajstione suflicianl. De qua henedi- 
ctus Deus. Anien. 



(«) spcrnirfum. — Ad. Pr. 



DISTINCTIO VII. ET VIII. 




QUiESTIO I. 

UTRUM IN CHRISTO SINT dVE FILIATIONES 

mcA .septimam et octavam distinctionem 
3. Senlcnliarum, quairitur : Utrum in 
Ghri.sto sint duffi filiationes. 

Et videtur quod sic. Quia filiatio qua 
quis dicitur filius alicujus, ut patris, vel matris, 
dependet aliqualiter ah eo : quia esse relatiunis est 
ad aliud aliqualiter se hahere; unde, et interemplo 
uno reiativorum, interimitur et reliquum. Sed 
filiatio aiterna, qua Christus est Filius Dei Patris, 
non dependet a Matre ; quia nullum leternum depen- 
det a temporali. Ergo Christus non e.st hlius Matris 
filiatione tcterna. Aut ergo nullo modo est filius 
ejus^ quod est falsum ; aut oportet quod sit filius 
ejus quadam alia filiatione temporali. Ergo sunt in 
Ghristo duai filiationes. 

In op[)Ositum arguitur. Quia, sicutdicit Damasce- 
nus {de Fid. orth.), Hh. 3 (cap. 14), ea qure sunt 
natura? multiplicantur in Ghristo, non autem ea 
(|u;)e sunt personoc. Sed filiatio inaxime pertinet ad 
personain ; est enim proprietas personalis. Ergo in 
Ghristo est tantuin una filiatio. 

In hac qusestione sunt tres articuli. In primo 
ponentur conclusiones. In secundo ohjectiones. In 
tertio solutiones. 



ARTICULUS I. 

PONUNTUR CONCLUSIONES 

Quantum ad primum articulum, sit 

Prima conclusio : Qnod in Clnisto non est nlsi 
iinica filialiu realis. 

Ilanc ponit sanctus Thomas, 3 p., q. 35, art. 5, 
uhi sic dicit : « Circa hoc, inquit, suiit diversa' opi- 
niones. Quidam enim attendenlos ad causi\in filiatio- 
nis, (lua; est nativitas, ponunt in Ghristo diias filia- 
tiones, sicut et duas nalivitates. Alii vero atlenden- 
tes ad suhjectum liliationis, quod est persona vel 
hypostasis, poniint iii Chrislo tantum unam filiatio- 
nem, sicut el uiiaiu hypuslasim vei j)ersuiiam. Uni- 
tas enim relalionis vel ejus pluralitas non allenditur 
secundum lorminos, sed secundum causiun vel suh- 
jectuni. Si enim secundum lerminos attendeix^tur. 



DISTINCTIO VII. ET VIII. - QU^STIO I. 



12b 



oporteret qnod quilihet homo haberet in se duas 
niiationes : unam, qua (a) referretur ad palrem ; et 
aUam, (jua (6) referretur ad matrem. Sed recte con- 
sideranli apparet, eadem relatione unumquemcjue 
referri ad suum patrem et matrem, propter unita- 
tem causiTO, : eadem enim nativilate hoino nascilur 
ex patre et matre; unde eadem relatione ad utrum- 
que refertur. Et eadem ratio est de magistro qui 
docet multos discipulos eadem doctrina, et de 
domino qui gubernat diversos subjectos eadem pote- 
state. Si vero sint diversoc causas specie differentes, 
ex consequenti videntur relationes specie differre. 
Unde niiiil prohihet plures tales relationes eidem 
inesse : sicut si aliquis est aliquorum magister in 
grammatica, et aliorum in logica, alia est ratio 
utriusque magisterii ; et ideo diversis relationihus 
unus et (y) idem homo potest esse magister, vel 
diversorum, vel eorumdem, secundum diversas 
doctrinas. Contingit (o) autem quandoque quod ali- 
quis habeat relationem ad plures secundum diversas 
causas, ejusdem tamen speciei : sicut cum aliquis 
est pater diversorum fdiorum secundum diversos 
actus generationis ; unde paternitas non potest dif- 
ferre specie, cum actus generationum sint idem spe- 
cie. Et quia plures forma^ ejusdem speciei non pos- 
sunt simul inesse eidem subjecto, non est possihile 
quod sint phires paternitates, in eo qui est pater 
plurium fihorum generatione naturali. Si autem ali- 
quis sit paler plurium, unius generatione naturali, 
et alteriusper adoptionem, tunc sic hahet in se plu- 
res paternitates. Manifestum autem (z) estquod non 
una et eadem nativitate Christus est natus ex Patre 
ab loterno, et ex Matre ex tempore ; nec nativilas 
est unius speciei. Unde, quantum ad hoc, oporteret 
dicere in Christo esse diversas filiationes, unam 
temporalem, et aham a^ternam. Sed quia subjectum 
fihationis non est natura aut pars natura^, sed 
solum persona vel hypostasis ; in Christo autem non 
est persona vel (s) hypostasis, nisi ffiterna ; non 
potest in Christo esse ahqua fihatio, nisi quaj sit in 
hypostasi asterna. Omnis autem relatio quas ex tem- 
pore de Deo dicitur, non ponit in ipso Deo tcterno 
aliquid secundum rem, sed secundum rationem tan- 
lum. Et ideorelalio qua Christus referturad Matrem, 
non potest esse realis, sed secundum rationem tan- 
tum. Et sic, quantum ad aliquid, utraque opinio 
dicit verum. Nam, si attendamus ad causas, vel ad 
perfectas rationes filiationis, oportet dicere duas 
filiationes, secundum dualitatem nalivitatum ; si 
autem attendarnus ad suhjectum filiationis, quod 
non potest esse nisi suppositum seternum, non potest 



(a) qua. — quod Pr. 

(6) qua. — qux Pr. 

(y) et. — etiani Pr. 

(6) Conlingit. — Convenit Pr. 

(e) autem. — Om. Pr. 

(0 vel. - Om. Pr. 



eSse in Christo realiter nisi una filiatio. Dicitur 
tamen lelative Filius ad Malrem, ieIationequa.'Coin- 
telligilur rclationi qua Mater refertur ad Filium : 
sicut Deus dicitur Dominus relative ad creaturam, 
relatione quai cointelligitur relationi reali (a), qua 
creatnra suhjicitur Deo. Et qnamvis relatio dominii 
non sitrealis inDeo, tamen realiterdicitur (o) Domi- 
nus, ex reali subjeclione creaturai ad ipsum. Et 
simililer, Christnsdicitur realiter(Y) Filius Virginis 
Matris, ex reali relatione maternitatis ad Christum. » 
— H;ec ille. 

Ex qnihus potest formari talis ratio : In illo est 
tantum unica filiatio, quod habet unam, et non est 
capax alterius. Sed Christus e.st hujusmodi (S). Igi- 
tur. Major et minor patent ex dictis. Unde hanc 
innuit .sanclus Thomas, ihidem, in solutione primi, 
dicens : « Nativitas temporalis cau.saret quidem in 
Christo temporalem filiationem realem , si esset ibi 
subjectum hujus filiationis capax. Quodquidem esse 
non potest. Ipsum enim suppositnm aeternum non 
potest e.sse susceptivum relationis temporalis. Nec 
etiam potest dici quod sit susceptivum filiationis 
temporalis ratione humante naturae , sicut et (e) 
temporalis nativitatis : quia oporteret naturam 
humanam aliqualiler esse subjectam filiationi, sicut 
est aliqualiter suhjecta nativitati; cum enim aithiops 
dicitur albns ratione dentis, oportet quod dens 
aithiopis sit suhjectum albedinis ; natura autem 
humana nullo modo potest esse subjectum filiatio- 
nis, quia h;i3C relatio directe respicit personam. » — 
Ukc ille. — Simile ponit, 3. Sentent., dist. 8, q. 1, 
art. 5. Item, 9. Quodiiheto , art. 4. 

Secunda conclusio est qiiod , licet Christus non 
referatur ad Matrem aliqua reali filiatioue, 
refertur taineii ad ipsam aliqua alia reali rela- 
tione. 

Hanc ponit sanctus Thomas, in proedicto Qiiodli- 
beto, art. 4, sic dicens : « In hoc difTert ad aliquid 
ab aliis generibus, quod alia genera ex propria 
ratione sui habent quod aliquid sint (sicut quanti- 
tas, ex hoc ipso qnod esl quantitas, aliqnid ponit; 
et similiter de aliis); sed ad aliquid ex propria sui 
generis ratione non habet quod ponat aliquid, sed 
ad aliquid. Unde inveniuntnr (jua?dam ad aliquid, 
quffi nihil sunt in rernm natura, sed in ratione ; 
quod in aliis generibns non convenit. Et quamvisad 
aliquid ex ratione sui generis non habeat quod ali- 
quid ponat, non tamen etiam habet ex ipsa geueris 
ratione qnod nihil ponat : qnia sic nulla relatio esset 
aliquid in rerum natura ; unde ad aliquid non esset 

(a) reali. — Om. Pr. 
(6) dicilur. — cst Pr. 
(y) reaHler. — Om. Pr. 
(6) hxijusmodi. — hujusVr. 
(c) et. — est Pr. 



126 



LIBni III. SENTENTJAnUM 



iinum de decem fieneribiis. Habet autem relatio 
(juod iih aliquid realo, ex eo quod relatiouem cau- 
sat. Cum enim in aliquo invenitur aliquid reale (a), 
per quod ad alterum dej)endeat et comparetur, lunc 
dicitur rcalitei' comparari, vel dejiendere, vel referri ; 
sicut letjuaHtas ponilur relalio realis ex virtutequan- 
litatis, qua3 yequalilalein causat. Quia vero ex eodem 
res habet esse et unitalem, ideo unitas realis rela- 
lionis pensanda est ex ipso relationis fundamento 
vel causa : ut (juia una (juantitas est, perquam plu- 
rii)us siun acfjiialis, in me non est nisi una relalio 
realis ajqualilatis, Iiabens respectus ad plures. Simi- 
liler, (juia una nativitate ex matre et jialre sum 
«^enilus, una filiatione )'eali dicor filiiis ulriusqiio, 
(juamvis multij)licentur i'esjiectus. Sed in Chiislo 
non possumus dicere unam causam esse /iliationis, 
secundum quod refertur ad Patrem et ad Matiem ; 
cum sint dua3 nativitales penitus disjiaratai. Unde, 
si esset aliqiiid qiiod lilationem temjioralem posset 
recij)eie quasi subjeclum, oporleret ponere in Chri- 
sto plures filiationes. Nunc autem iiliatio est talis 
relatio, qii;e non potest habere j)ro siibjecto ni^i 
ipsuiii siipj)ositum. In Ghristo autem non est nisi 
supjiositum ajternum ; quod quidem non potest esse 
subjectum alicujus relationis temporalis : qutecum- 
que enim relationes temporales de Deo dicuntiir, 
siint relationes rationis, et non rei. Unde filiatio 
(jiia Cbristus refertiir ad Matrem , non est realis 
lelatio, sed rationis tanlum ; sicut et Cietene quK de 
Deo dicuntur ad creaturas. Non enim potest dici 
quod subjectum filiationis sit suj)positum ceternum, 
ratione bumaiuic natuiie vel alicujus jiaiiis suie, 
sicut dicitui- subjectum mortis vel alicujus passic- 
nis : quia sic humana natura ipsa, vel j^ars ejus, 
esset primum subjectum filiationis, et denominare- 
lur j)er ipsam ; sicut continjjit de aliis accidentibus 
(jua2 atlribuunlur Cbrislo ratione buman:ic natuiLC. 
Filiatio vero nunquam d^Miumiuat uisi ij)sum supjio- 
situm, nec potest aliud pro subjecto habere. Nibil 
tamen prohibet aliquas relationes reales inesse 
Christo ad Virginem, sicut ciim dicimus corpus 
Christi esse originatum a Virgine; sed ista relatio 
non habet rationem filiationis, nisi jionereiuus, 
secundum jirimam oj)inionem, suppositum creatum 
aliud esse in Christo ab increalo. » — H;cc ille. 

Ex quibus j)otest formari talis ralio : Posito suf- 
ficienti susceptivo, et siiflicienti fundamento, et ter- 
inino, el omni causa alicujus realis relationis, jioni- 
tur lalis realis relatio. Sed in Christo est sufficiens 
causa mult;iium ndationum r(\Tlium, t;un fun(l;itiva 
quam suscej)tiva. Igitur, etc. Miuor jiatet : (jiii;! iii 
Chrislo est vel fuit realiter generalio jiassiva, ot 
nativitas |)assiva, quae fundat relationem j)roducti 
ad j)roducens, et originati ad originans; in ipso est 
eliam sufliciens susceptivum, scilicet corpus huma- 

(a) reale. — Om. Pr. 



num, ct ejiis partes. Et ha^c omnia in comparatione 
ad Matrein. Igitur Cliristus habet realem relationem 
ad Matrem. 

Et in hoc primus arliculus terminatur, 

AHTICULUS II. 

P N U N T U R B J E C T I N E S 



1. — CONTRA PRIMAM CONCLUSIONEM 



I. Argumenta Scoti. — Quanlum ad secundum 
arliculuni, arguendiim est contra ('onclusiones. 
Unde contra primam arguit Scolus (dist. 8, q. 1), 
probando quod in Christo sint duie reales filiatio- 
nes. 

Primo sic. Quia, si Iioc negaretur, Iioc essel quia, 
licet fundamentum plurificetur, non tainen suj)po- 
sitiim, ciijus j)roj3rie est filiatio. — Sed conlra. Si 
(ilialio tantum est personjc, ita quod non jiossit plu- 
riticari non plurificato supposito, licet fundamen- 
luin jilurificetur : aut hoc contingit in(juantum est 
relatio absolute (a) ; aut inquantum talis originis (6) 
relalio. Non primo modo : quia tunc, si Christus 
fuisset albus, non fuisset realiter similis alicui 
allei-i albo ; nec fuisset realiter a-fjualis alteri habenti 
tantam quantitatem quanlam ipse; tunc etiam in 
sujipositis creatis relaliones non jiossent multipli- 
cari propter fundamenta. Si secundo modo, hoc est 
falsum : quia non plus repugnat relationi originis 
plurificari in eodem supposilo, quam ipsam origi- 
nem, quai quasi praicedit relationem ut proxima 
ratio fundamenti ; sed origines plurificanturineodem 
supposito, secundum Damascenum {de Fid. orlh.), 
lib. 3, cajjit. 7 : Duas, inquit, gcncrafwncs Chri- 
sli vencraniur. 

Secuiulo. Nam Pater a?ternus, etsi sit uuum sup- 
I)ositum, tanien habet duas relationesoriginis, vide- 
licet ad Filium et Spiritum Sanctum ; et ita super 
unum et idem suppositum fiindantur duoe relationes 
acliva), et super idem fundamentum. Ergo, multo 
magis, suj)er duo fundamenta diversa (y) j)ossunt 
fimdari (lu;e relaliones originis j)assiva3. 

'rcriio. Christiis Iiabet diias operationes, secun- 
duiu Dainascenum {de Fid. orth., lib. 3, cap. 15). 
Relatio autem non magis respicit supj)ositum (juam 
operatio, quia suppositi estoperari. Ex quo arguilur 
ad j)roj)o.situiu : Quia, sicut Christus natui;iIitor oj)e- 
rabatur (juibusdam operalionibus nalunv humame, 
ila, si genuisset duos filios rcaliter, habuissel in se 
duas j)aternitates ad illos, propter duas generationes 
activas. Ergo, modo, propter duas generaliones pas- 
sivas, habet duas filialiones. 



(a) absohde. — Om. Pr. 
(S) oyiffiiiis. — Oin. Pr. 
(y) ilirersa. — acccpta Pr. 



DISTtNCTIO VII. ET Vlll. — QU^STIO 1. 



121 



Quarto. Quia qiiod compotit Cliristo prsDcise (a) 
secunclum rationem personalitatis leterna!, non dici- 
lur de illo inquantun» homo ; sicut liicc est falsa, 
Christiis, inquanlum homo, csl pcrsona. Ergo et 
lia'c, Christus, inquanlum homo , est Filius, si 
liliatio {(j) (licitur de Deo solum secundum rationeni 
vel relationem personalitatis aiternae. 

Qiiinlo. Quia distinctio priorum naluraliter, con- 
cUidit distinctionem posteriorum. Sed non tantuni 
suppositum naturaliter priccedit i-elationem, sed 
etiam fundamentum. Ei'go, mulliplicato funda- 
niento, multiplicatur relalio. Et ila, in proposito, 
cum sint duo fundamenta, duai erunt relationes (y). 

Sexlo. Filiatio est hajjitudo naturaliter producti 
similis suo producenti iii natura iiitellectuali. Ista3 
particula} patent : quia, sicut paternilas est habitiido 
producentis, ita filiatio est hahiludo producti ; natu- 
ratiter etiani additur, quia, propter defectum hujus 
particuhc, Spiritus Sanctus non est Filius; similis 
produccnti additur, quia, propter hoc, vermis non 
est filius hominis; in natura intellectuali additur, 
quia ideo if^nis non est filius ignis, nec planta 
plantir, nec brutum Ijruti proprie. (Quod si con- 
tendas brutum esse lilium biuli, tunc filiatio est 
habitudo producti naturaliter similis producenti in 
natura intellectuali vel sensitiva (8). ) In ista autem 
descriptione, nihil primo et per se respicit supposi- 
tum, nisi ratione productionis ])assivie ; quia omnia 
alia addita respiciunt naturam in producente, vel in 
producto, vel in iitroque. Filiatio ergo ratione (e) 
nullius determinat sibi ut sit supposili (^), magis 
quam generatio passiva. Sed generatio passiva mul- 
tiplicalur ad multiplicationein natnrarum actualiter 
exsi.slenlium acceptarum per ipsas generationes, ut 
palet per Damascenum {de Fid. orth. ), lib. 3, cap. 7 ; 
quia Ghrisli sunt dum generationes. Ergo fdialio 
plurilicalur ad plurificationein illarum. 

Septiino. Quia ad duos terminos non potest e.sse 
eadem relalio; quia tunc idem simul esset et non 
esset. 

Octavo. Quia qu;fcumque proprielas personalis 
divina ;c(pie non respicit aliquod creatuin pro ter- 
mino. Ergo, sicut paternitas ajterna non potest esse 
relatio qua Paler dicitur esse pater temjiorahs, ita 
uec filialio teterna. 

Nono. Quia,si Mater genuisset puriim hominem, 
fuisset vere mater, et ille vere filius, filialione reali. 
Sed non minus egit modo quam egisset tunc; nec 
Christus, ut liomo, minus realiter accepit naturam 



{y} preecise. — Om. Pr. 

(6) /iliatio. — /ilius Vi\ 

(-() duse eriiiit relatio)ies. — Oin. Pr. 

(o) inlellectuali vcl sensiliva. — sensitiva no)i inlelle- 
ctuali Pr. 

(e) ratione. — respectu Pr. 

(0 1/t sit suppositi. — suppositum , ut sit supposituni , 
uisi ratione naturx ut fundamenti Pr. 



ab ip.sa, quam alius accepisset. Ergo, ex natura 
extremorum, est modo in Christo aliqua nova filiatio 
realis. — Hirc Scotus, in forma. 

II. Argumenta Aureoli. — Arguit etiam (7.) 
Aureolus ( in quKst. super Reporlationes 3. Sen- 
tent., q. 16). 

Primo. Quia, licet effectus aliquando referatur 
ad causam , sine hoc quod causa referatui' ad efle- 
ctum, nunquani tamen invenitur econtra, quod 
causa referatiir ad effectum , et elfectus non refera- 
tur ad causam. Sed Virgo Maria realiter refertur ad 
Christum, sicutcausa ad elfectum. Igitur, etc. (S). 

Secundo sic. In Christo sunt ducC nativitates, et 
duoe generationes passiv;c. Ergo et dua3 reales filia- 
tiones. Prohatur consequentia : quia nativitas, et 
generatio passiva, et filiatio, idem sunt realiter. 
Quod probatur ex loco a conjugatis : quia idem est 
esse natum, et e.sse genitum, et esse filium ; et idem 
estgenitrix, et mater. Et sicut filius dicitur genera- 
tione fdius, ita generatus dicitur generatione gene- 
ratus. Unde filiatio non est nisi generatio passiva, 
ut transiit in prteteritum. Et ideo non potest dici 
quod filiatio fundetur super generationem passivam. 
Confirmatur. Quia, sicut negatur ista, Chrisius 
est duo filii, ita negatur ista, Christus est duo nali, 
vel duo geniti; ettamen certum est quod in Christo 
sunt duK nativitates, et duoe generationes passivK. 
Tertio. Quia non propter aliud negatur quod in 
Christo sint duaj filiationes, nisi quia non concedi- 
tur quod Christus sit duo filii. Sed hoc non impedit : 
quia, sicut Christus non est plures quales propter 
plures qualitates, nec plures scientes propter plures 
scienlias, cum tamen habeat omnes scientias; ita, 
licet in eo sint plures filiationes reales, non tamen 
prnpter hoc oportet concedere quod sint plures 
filii. 

Quarto. Quia suppositum non est immediatum 
fundamentum relationis, sicut tu supponis. Licet 
enim natura non sit genitum, sed suppositum, 
tamen natura est fundamentum relationis ; sicut est 
illud a quo profluit actio et passio, et tamen actiones 
et passiones dicuntur esse suppositorum. Unde, 
licet actio, et passio, et relatio, denominent suppo- 
situm, tamen fundantur in natura tanquam in fun- 
damento et principio a quo profluitur; et ideo mul- 
tiplicanturad rnultiplicationem natura;. 

Quinto. Ut dicit, opinio nostra ponit quod per 
eamdem relationem aliquid potest referri ad plures 
terminos. Sed hoc est impossibile. Quod probalur : 
— Tum primo, quia quandocumque aliquid est de 
conceptu quidditativo alicujus, multiplicato illo, 
multiplicatur et ille conceptus, et per consequens, 
illud cujus est ille conceptus quidditalivus; sed ter- 



(a) etiam. — Om. Pr. 
(6) etc. — et econtra Pr. 



128 



LIBRI III. SENTENTIARUM 



minus est de conccplu (luidditativo relationis ; i^ii- 
lur, etc. — Sed forte dices quod relatio hahet quid- 
ditatem ex termino suo, sed ex fundamentu suo 
hahetentilatem ; ideo, manente eodem fundamento, 
manet eadem cntilas, licet termini multiphcentur. 
— Sed hoc nihil est : quia ah eodem hahet res enti- 
tatem et e.><senliam , cum haheat esse per suam quid- 
ditatem. — Tum secundo, quia, 3. Pliiitiicorum 
(t. c. 18), dicitur quod eadein e.st via intra duos 
terminos. Et ralio est, sccundum Commentatorem : 
quia intermedium sumit unitatem ex terminis. Tunc 
sic : Quod est impossihile circa viam realem, est 
impo.ssihile circa viam rationis; sed impossihile est 
quod via reahs, sit inter phires terminos, nisi inler 
duos; ijiitur. — Confirmatur. Quia, sicut se hahet 
hahitudo secundum rem, ita secundum rationem ; 
modo impossihile est quod intellectus intelhgat ali- 
quam hahitudinem secundum rationem respectu 
plurium terminorum, quin statim intelligat illam 
multiplicari. — Tum terlio, quia paternitate una 
corrupta in patre pcr mortem unius filii, adhuc 
manet aha re-speclu alterius fihi ; igitur sunt ihi 
plures paternitates et filiationes. — Tum quarlo , 
quia iinpossihile est quod aliquid fiat de non depen- 
dente dependens, nisi facta ahqua mutalione circa 
ipsum. Modo paternilas unius personse rcspectu 
fihi quem (y.) hahet, coexigit illum fihum. Sed 
quando fit paternitas alterius (6) (ihi, coexigit (y) 
filium ahum. Et ideo consequenter pater dependet 
ad illam , ad quam prius non dependehat. Et sic est 
facta mulatio circa ipsum, vel circa ipsam paterni- 
tatem, quyc modo exigit ilkim filium ahuui, quem 
prius non exigehat. Et sic est aha coexigentia, et 
ah'a paternitas. 

Sexto. Arguit, dicens quod opinio nostra ponit 
quod pateinitas fundatur super aliquo derehcto ex 
generatione in patre. Sed , ut dicit, non valet; quia 
non apparet quid (o) sit illud deiehctum. Non 
enim potest dici quod sit aliqua res ahsoluta : quia 
illa posset corrumpi, saltem divina virlute, manente 
fiho ; et sic corrumperetur paternitas, manente 
fiho et patre. Iloc ctiam est contra Philo.sophum, 
qui dicit, i). Melaplnjtiicu' (t. c. 20), quod liujus 
respectus fundatur super potentiam. Nec potest dici 
quod illud derelictum, sit respectus : tum quia ille 
mulliplicaretur sicut generatio, et hahetur inten- 
lum ; tum (|uia unus respectus non est fundamen- 
tum alterius. 

Hicc sex argumenla ultima sunt Aureoli. 

III. Argumenta Durandi. — Arguit etiam (e) 
Duraiuhis ( dist. 8, q. 3). 



Primo. Quia realis relatio non polest advenire 
alicui sine reali mutatione facta, secundum aliquod 
ahsolutum, in ipso, vel in altero. Sed,si humana 
natura a Filio Dei assumpta sihi dimitteretur, in 
ipsa esset realis relatio ad Matrem ; slatim enim es.set 
per.sona ; et tamen nihil ahsohitum adveniiet sihi, 
nec Filio Dei. Ergo oportet quod nunc (a), ratione 
ipsius, sit in Filio realis relatio ad Matrem. Et con- 
stat quod est realis relatio ad Patrem (€). Ergo dua;. 

Sccundo. Quia ?cqualis dependentia est in Chri- 
sto ad Matrem, ratione naturic assumptaj, sicut in 
aliis filiis. Sed, propter talem dependentiam, in aliis 
ponitur realis filiatio. Ergo et in Christo poni dehet. 

Terlio. Quia unitatem (y) filiationis in Cliristo, 
non pote.st arguere nisi unilas supposili, vel ejus 
leternitas. Non unitas suppositi. Qiiia hoc esset (o), 
vel quatenus filiatio est (e) relatio, vel quatenus est 
talis relatio, cujus denominatio soli supposito con- 
venit. Non quatenus est relatio ; quia in eodem sup- 
posito videmus multas relationes reales. Nec quate- 
nus denominat solum supposituin : quia, sicut esse 
filium convenit soli supposito, sic et actiones sunt 
suppositorum ; sed plures actiones reales siint in 
Christo, non oh.stante unitate suppositi ; ergo plures 
relationes et filiationes reales possunt e.sse in ipso. 
Nec etiam foternitas ohsistit pluralitati (iliationum 
realium : quia non minus repugnat supposito trlerno, 
quod de novo adveniat ei accideiis reale ahsolutum, 
quam realis respectus; sed Christo, ratione naturaj 
assumptic, competunt de novo, vel ex tempore, 
multa accidentia realia ahsoluta, sicut esse quantum, 
esse alhum, et sic de aliis; ergo potest ei advenire, 
mediante natura, respectus realis. 

Quarlo. Quia, quamvis inveniamus in ordine 
rerum, quod causa non realiter referatur ad efTe- 
ctum, uhi (C) effectus realiter refertur (Y,)ad causam 
( ut patet de relatione Dei ad creatui'am ), nunquam 
tamen invenimiis quod causa lealiter referalur ad 
effectum, et effectus referatur solum sccundum 
rationem. SedChristus, secundum humanam natu- 
ram , se hahet ad Matrem ut eflectus ad causam. 
Cum ergo in Matre sit realis maternitas, per quam 
refertur ad Filium, iiecesse est quod iii Filio sit rea- 
lis filiatio, per quam referatur ad Matrem. 

Quinlo. Quia, plurificato reali fundamento rela- 
tionis, necesse est relationem rcaliter plurifioari. 
Sed reale fundamentum filiationis est nativitas, vel 
natura per nativitatem accepta. Ergo, cum ista rea- 
liter plurificentur in Christo (in ipso enim est duplex 
realis nativitas, et duplex natura per diiplicem nati- 



(«) quein. — quain Pr. 
(6) alicujus. — Ad. Vr. 
(y) alium, puta. — Ad Pr. 
(S) quid. — quod Pr. 
(i) cliam. — Om. Pr. 



(x) nunc. — nec Pr. 

(6) Patrem. — Matrcm Pr. 

(y) ibi. - A(l. Pr. 

(o) rssct. — exse Pr. 

(t) est. — essct Pr. 

(:;) ubi. — ui.si Pr. 

(r,) refertur. — rcfcratur Pr. 



DISTINCTIO Vn. ET VIII. — QU^STIO 1 



129 



vil.ilcm accepta), vicletur quod in Cliiisto sit duplex 
realis liliatio, etc. 

Ad hoc ianien dicunt (juidam , (juod fundamen- 
tum filialionis non est nalivitas active sive passive 
assumpta, ({uia, illa tianseunte, manet filiatio ; nec 
natuia per nalivitatem accepla; sed quoddam dere- 
liclum in supposito, consecjuens ad nalivitatem et 
naturam per eam acceptam. Et illud dicunt esse 
quamdam subjectionem , sive quamdam servitutem 
filiorum vel lilialem, correspondentem cuidam juri 
in pati'e : ita (juod i>eneratio vel nativitas esi causa 
paternitatis vel maternitatisei (7.) filiaiionis, sed non 
est immediatum fundamentum ; sed illud est in 
patre et matre jus quoddam derelictum ex j>enera- 
tione activa, ei in filio quyedam servilus seu subje- 
ciio derelicla ex nativitate passiva. Et tale jus, seu 
subjeciio vel servitus, fundatur immediaie in sup- 
posito sul)sisiente, secundum quod sul)sistens est : 
quia habere jus, sive possidere aliud ut sibi subje- 
ctum, est solius suppositi, ut primi et {Q) imme- 
diali subjecti ; et similiier, possideri, sive esse obli- 
gatum iali serviiute; quamvis talia insint supposito 
ex aliquo aciu pnecedente. Et quia tale jus, sive 
servitus, immediaie fundaiurin sup])osito, non mul- 
tiplicatur nisi ex multiplicaiione supposiii ; nec per 
consequens filiatio, quia ialem serviiuiem habet 
pro immediato fundamento. 

Sed isla responsio non valet. Quia, secundurn 
Philosoplium, 5. Melaphysicx (t. c. 20), i^aler 
dicilur pater fdii, quia hic fccit, ille autem pas- 
siis cst. Eryo ei paterniias ipsa ei niiaiio fundaniur 
super aciionem. Nec obstat quod generatio acliva et 
passiva iranseunt, filiatio autem et paternitas non 
transeunt ; quia in creaiuris paternitas et filiatio 
suntsolum qua;dam reales denominationes, consur- 
genies ex generaiione activa et passiva, secundum 
priicieriium (y) : pater enim est, quia genuit; et 
filius, quia genitus fuii ; et ideo, quamdiu verum esi 
dicere quod ille genuit et iste genitus est, verum est 
dicere quod iste est paier et ille est filius. — Item. 
In (livinis est realis paiernitas et filiatio; et iamen 
in eis non est in Patre respectu Filii iale jus, nec 
in Filio talis subjeciio. Ergo falsum est et erroneum 
quod paiernitas ei filialio fundeniur super tale jus 
etsubjectionem. — Item. Tale jus et talis subjectio, 
aut sunl res, aut i-aiio. Si ratio, non possunt esse 
fundamenium realis paternitalis etfiliationis. Si res : 
auiabsoluia; aut relaiiva. Si absoluta, da eam ; nec 
poteris dare nisi naturam per generaiionem acce- 
ptam ; ei tunc habebitur propositum. Si respecius, 
cum subjeclio in lilio, et jus quod respondei (0) ei in 
paire, magis pertineant ad mores quamad naturam, 

(a) et. — Om. Pr. 
(6) et. — cliani Pr. 

(y) secunduni prxleritum. — sed in praeterituni vel 
prazsens Pr. 
(S) respondet. — respondit Pr. 



paternitas autem ei filiatio perlineant ad esse natura}, 
quod prcccedit csse morale, patet quod j)aieiniias ei 
filiatio pnccedunt iale jus ei talem subjectionem ; 
sicui ea quaj suni naturue, pnwiedunt ea quac sunt 
moris; et cuin prius non fundeiur in jwsteriori, .sed 
magis econtra, absurdum est dicere quod })aiernitas 
ei filiaiio fundeniur super illo jure et subjeciione. 
Gonlirmatur. Quia paierniias et filiaiio sunt in bru- 
tis, sicut et in hominibus; ei iamen ibi non esi iale 
jus, nec talis subjeclio. Ei ideo inconsueta adinven- 
iio fuii, quod iDaiernitas ei filiatio fundentur su})er 
tale jus et ialem subjectionem. Nec obsiat quod dici- 
tur, quod naiura poiesi dici genita, nata, vel serva, 
nunquam iamen dicitur filia. Quia hoc non est pro- 
}:)ter hoc ({uod liliatio immediatius insit supposiio 
quam naiura}, sed quia filius et filia magis accedunt 
ad naiuram substantivi quam esse naium vel geni- 
tum, quffi pure denominative accipiuntur : nam, si 
denominative accipiamus filiaium, leque proprie 
posset dici naiura iiliata, si hoc usus haberet, sicut 
diciiur nata vel genita. 

Sexlo arguii sic : Ubicumque producens et pro- 
ducium incidunt in eumdem ordinem, et maxime in 
idem secundum speciem, si unum refertur realiter, 
ei reliquum. Sed Christus secundum naluram huma- 
nam, et beata Virgo, inciduni in eumdem natura; 
ordinem. Ergo, si maternitas est relatio realis in 
Matre, necesse est quod filiatio sit realis in Filio. — 
Hicc Durandus. 

Et istsc suni poiiores raiiones quK fiunt contra 
primam conclusionem. Ideo in hoc primus articulus 
terminaiur. 



ARTIGULUS 111. 

P N U N T U li S L U T I N E S 
§ I. — Ad argumenta contra primam 

CONCLUSIONEM 

I. Ad argumenta Scoti. — Quantum ad ter- 
lium articulum, respondenduin est objectionibus 
supradictis. Idcirco 

Ad primum Scoti , dicitur quod causa cur in 
Ghristo non possunt esse duic (a) filiationes reales, 
non est illa quam arguens ibidem recitat, pnEcisa el 
principalis, scilicei : quia in Cbrisio non sunt plura 
supposita. Setl poiissima causa est, quia illud .sup- 
positum Christi unicum, non est ca}3ax realis filia- 
tionis temporalis, nec quoad diviniiatem, nec quoad 
humanitatem ; quia neutra illarum naturai"um in 
ip.so potest esse subjeclum filiationis. Daio enim 
quod illud supposiium essei capax talis filiationis, 
unitas supposiii non obstarei quin posset habere 



(a) dux. — Om. Pr. 



V. 



130 



LlDRl III. SENTENTIARUM 



duas filiationes, sccun(lum divcrsa fundamcnta : 
sicut si ali(]uis sit fdius unius ])ati'is per naturalem 
originoui, et allerius pcr adopticjueui, vel doctiinarn, 
vel hujusmodi. Et ideo prima consequentia ibi facta, 
neganda esl : (]uia illa non est pra^cisa causaconclu- 
sionis; licct sit pars (■ausa!, priosoitim (]uoad hoc 
quod dicit, (]uod niliil est subj^iclum lilialionis nisi 
su])i)ositum. — Et cum hoc ultimum improbatur, 
— dicitur quod filiatio habet lioc, non inquantum 
relatio, sed inquantum talis relatio. Nec valet hujus 
im])robatio : quia solum concludit quod in eodem 
su])posito ])ossunl esse duai vel i^lures relationes ori- 
ginis; quod concedit nostra secunda conclusio; sed 
hoc non est ad propositum. Sed est fallacia conse- 
quentis; (]uia non omnis relatio orii^inis, vel fun- 
dala iu origine ])assiva, est filiatiu, ul {latet ex primo 
arlicido et secunda conclusione. El ideo concludore 
duplicem filiationem ex du]ilici relatione originis, 
est sophislicum , ul videlur. 

A(l sociindiiin di(_itur quod peccat, sicut priicco- 
dens, secimdum non causam ut causam. Gonceditur 
euim quod unitas suppositi pnccise non prohibel 
duas relationes oi'iginis activae vel i^assivai esse in 
eodom snpposito, sed incapacitas suppositi resijectu 
talis relationis. Dicitur secundo, quod in Christo 
sunt dua) relationes originis passiva^; tamen unica 
illarum est filiatio. Et sic argumentum est sophisma 
consequentis. 

A(l lortiiiin dicitur quod secunda propositio ibi 
assum])la, est falsa, scilicet quod filiatio non mayis 
respicit su])])ositum quam actio vel operatio. Quia, 
licet nlruinque istorum tantummodo conveniat su])- 
])osito ut (juod , quia solum suppositum agit et dici- 
tur (ilius, tamen in hoc est diflereutia du])lex. 
Prima, quia ])roximum (a) etadaBquatum subjectum 
actionis vel operationis non semper est suppositum, 
immo i)otest esse ])ars integralis, vel essentialis, vel 
l)oteutialis supposili : ut patot de opei-atione qua ali- 
(]uis scribit vel iDcrcutit, cujussubjectum proximum 
et ad^quatum est manus; item, proprium subje- 
clum intelloctionis et volilionis est intellectus et 
voluntas, vol anima ; secus est de (iliatione, cujus 
subjectum .semiior est .sup]iositum. Secuuda dille- 
rentia est, quia, licet actio ])rincipaliter attribuatur 
lantum supposito, tamen quaiidoque, licet minus 
principaliter et instrumentaliter, attribuilur parti ; 
sicut quod oculus videt , liiigua loquitur, voluutas 
vult; secus est de (iliatione, quaj nec i)riuci])aliter, 
nec in.strumentaliter, nec secundario dicitur lilia 
vel filius. Et sic patet (juod non est simile de filia- 
tiono et o})oratione. — Dicitur S((Cundo, quod, si 
Christus naturali generalione genuis.sot dnos vel 
mille filios, nullam realem patoinitatem ex hoc 
ac^juisisset ad illos; quia Christus (6) paternilatis 

(i) pyoxtmum. — proposiUim Pr. 
(S) Christus. —jtis Pr. 



non est capax : nec quoad personam rcternam, quac 
iiullam haliot realem rolalionem ad creaturas, nec 
csse potost subjc^ctum accidenlium ; nec (juoad nalu- 
ram humanam, quia .soluin suppositum est imme- 
diatum subjoctum paternitatis et (iliationis, ul 
dictuin est. Uude hoc argumentum poccat, sicutduo 
pr;ocedentia, socundum noii cau.sam ut cau.sam. — 
Itom, conces.sa conclusione hujus arguinenti, non 
concluditur contra nos ; quia concedimus in Ciiristo 
duas (iliationos, non tamen ambas reales. Concedi- 
uuisinsuporin Christo roalom respectum ad Patrem, 
et realom respectum ad Matrem ; sod rcspectus non 
est proprie filiatio, etc. 

Ad qiiarUiiii dicitur^iiiod in nulloest contra nos : 
quia nos non dicimus quod Chrislus tanlnmmodo 
dicatur Filius socundum relationem vel rationem 
:ietorna3 personalitatijj;, vel secundum a^ternam filia- 
tionem qua lefortur ad Patrem ; immodicimusquod 
ost veraciter filius alia filialione temporali, qua 
refertur ad Matrem ; sed illa non est relatio roalis, 
S(^d rationis tantum ; quo non obslanlo, ipse est rea- 
liter Filius Virginis Mariai : tum quia Mater habot 
ad i|)sum relationem roalom maternitatis ; tum quia 
ipse roaliter torminat per roale fiindamentiim et 
su])|)ositum illam maternilatem. — De prx'dictis 
sanctus Thomas, 3. Sentenliaruhi , disl. 8, q. 1, 
art. 5, in solutione priini, sic dicit : « Nativitas 
tomiioralis, sive gonoratio jiassiva Christi, est quvo- 
dain pa.ssio, (lUiie, secundum rem, fundaturin natura 
humana; et ex hoc nominatur nalus, sicutethomo. 
Sod (a) filiationis subjeclum (6) non polest esse 
natura, cum sit ejus quod habet complemenlum (7") 
s])ociei ot esso. Et ideo duic nativitates causant (]uasi 
duas filiationes, sed unam secundum rem, et alte- 
lam secundum rationem tantum. )) — Uxc ille. — 
llem, in solutione secundi,sic dicit : (( Ex hoc quod 
Filius ])oi rofertur ad Malrem, non o]iortet quod 
habeataliam filiationein secunduin rem,sedalium (5) 
rospectiim ratioiiis. )) Item , in solulione tertii, sic 
dicit : (( Maternitas posita ponit alium resiJectum in 
Christo, ot remota removet illum ; sed non oportet 
qiiod ponat aliam filiationem realem. )) Item, in 
solutione .'^exti, dicit quod, (( si Pater carnem assuin- 
psi.sset de Virgino, essot filius Virginis : non (]ui(lem 
per ali^juam r(\alem filiationem, cujus supi^ositum 
Kternum esset subjectum ; sed por respoctum ralio- 
nis tanliim. )) — H;vc ille. — Ex quibus patet quod 
non esl ejus mens, dicere quod Christus ])or (iliatio- 
nem aHernam reforatur ad Matrem, sed per aliam 
filiationem, non realom. 

A(l ((iiinliiiii ])at(>t rosj^onsio ])or stalim dicla : 
(]uia soliim concludit (]Uod Christus alium resiie* 



(i) SeJ. — sprunilu)}) Pr. 

(o) suhjectuyji. — supposiluni Pr. 

(y) coni])le»ienlum. — completum Pr. 

(6) alium. — Om. Pr. 



DISTINCTIO VII. Et Vlll. — QU.ESTIO I. 



131 



ctuin habel nd Pali'oni , et alium ad Matrem ; quod 
cniicodilur; sod non concludil (|uod utiMque sit rea- 
lis lilialio. Undc^ lioc ariiuineutuui facit iu forrua 
panctus Tlinmas, ul)i supra, priuio locu arliculi : 
(i Midliplicala causa, multiiiJicatur oHoctus. Sod 
nativilas csl causa liliationis, elc. » Et rospondct 
sicut statini allogatum ost. llom, 3 [)., q. 35, arl. 5, 
in pritno loco, tacil illiul argunionluni ; et respondet 
sic : ct Nativitas temporalis causaret quidom in (".hri- 
sto teniporalom filialiouom realcm, si essct ibi sub- 
jeclnm hujus liliationis capax, etc, » nt aliegatum 
luit in probatione prim;o conclusionis. Ilem, ibi- 
dem, in solutione tertii, sic dicit : « In Christo est 
tantuin nna liliatio realis, qna^ respicit Palrem 
lutornum ; est tamen ibi alius rospectus temporalis, 
qui rospicit Matrem temporalom. » — Ha^c ille. 

A(l sexliiin dicitnr primo, quod illa doscriptio 
liliationis est defi^ctuosa : (|uia oportot addere quod 
tale produclnm, quod osl subjectum talis habitudi- 
nis, sit subsistens ; alias humanilas Chrisli esset 
filins Virginis, quia habot ad illam talem liabitudi- 
noin (juaHs ibi describitur. — Dicitnr secundo, quod 
liliatio magis res])icit suppositum quam generatio 
passiva : quia subjectum proximum passionis potost 
esse natura, vet pars naturte, sicut dictum fuil in 
secunda conclusione ; licet etiam suppositum letor- 
num, sit subjectum generationis, ratione natura^ 
assunqit». Et ulterius, secus ost de generatione et 
de fdiatione : quia generatio signiticatur (a) por 
inodum cujusdam motus et passionis, motus autem 
diversificatur ex terminis, et habet ex eis realita- 
tem; secus est de filiatione, quio signilicatur (6) per 
modum relationis. Unde sanctus Thomas, 3. Soi- 
tent., ubi supra (dist. 8, q. 1, art. 5), arguit sic : 
(( Motus diversilicantur per terminos. Sed sicut 
motus habet speciem a terminis, itaet relatio. Ergo, 
cum Christus sit filius Patris et Matris, o})ortet 
([uod alia liliatione ad utrumque roferatur. » Ecce 
argumentum. Soquitur responsio : (( Dicendum, 
inqiiit, quod omnis motus est aliquid secundum 
rem , non autem omnis relatio. Undo, quamvis ex 
forminis multiplicentur respectus relationis, non 
lamen oportet quod multiplicentur relationes secun- 
dum rem, sicut motus multijilicantur .secundnm 
rem (y) ex diversifate terminorum. » — IIicc ille. — 
Dicilur tortio, quod argumentum non plus conclu- 
dil, nisi quod Christus hal)ot duas filiationes distin- 
ctas; sed non concludit quod ulra(|ue sit roalis. 

Ad septimiim patet por statim dicta. Item, .san- 
ctus Thomas, 3 p., q. 35, art. 5, sic arguit(arg. 3) : 
(( Unum relativornm ponitur in diflinifionc alterius; 
ex quo patet quod unum relativorum specificatur ex 
alio. Sed unum et idem non potest esse in diversis 



(a) signi/icatur. — signatur Pr. 
(o) significatHV. — signatur Pr. 
(y) secunduni rcm, — Om. Pr. 



speciel)US. Ergo impossibile videtur quod iina et 
(^adem relatio terminefur ad extroma omnino di- 
vensa. Sed Christus dicitur filius l*atris loterni, et 
Matris lomporalis, qui suut omnino diversi. Ergo 
videtur quod non possit eadem rolatione dici filius 
Patiis ot Mafris. Sunt ergo in Christo dnyo filia- 
tiones. » Ecco arguiuentum. Se(juitur responsio : 
(( Dicendum, inquit, quod unum et ens se conse- 
quuntur, ut dicitur in 4. Metaphysicx (t. c. 3). 
Et ideo, sicut contingit quod in uno extremorum 
relatio sit quoddain ens, in alio autom non sit 
ens, sed ratio tantum, sicut de scionlia et scibili 
dicit Philosophus, 5. Melapliysicx ( t. c. 20); ita 
etiam contingit quod ex parte uniusextremi est una 
relatio, ex parte autem alterius extremi sunt multiX! 
relationes : sicut in hominibus, ex parte parentum 
invenitnr du})lex rolalio, una pateinitatis, alia 
maternitatis ; qua> sunt specie differentes, propter 
hoc quod alia ratione pator, et alia ratione mater est 
generationis principium. Si voro e.ssent pluresoadcm 
ratione principium unius actionis, puta cum mulli 
simul tralumt navom, in omnibus esset una et 
eadem relatio. Ex parte autem prolis, est una sola 
filiatio secundum rem , sed duplex secundum ratio- 
nem, inquantum correspondet utrique relationi 
parentum secuiidum duos respocfus intellectos. Et 
sic etiam, quantum ad aliquid, in Christo est tan- 
tum una filiatio realis, quic respicit Patrem rcfer- 
num ; est tamen ibi alius respectus temporalis, qui 
respicit Matrem temporalem. » — Hajc ille. — Ex 
quibus patet quomodo eadem relatio potest es.se ad 
diversos terminos. Secundo, quomodo talis relatio 
ost duplox secundum rationem. Tertio, quomodo 
Christus alia liliatione refertur ad Patrem, et alia 
ad Matrem, et non eadem. Quarto, quomodo non 
sequitur quod eadem relatio simul sit et non sit, 
aut (juod desinat et maneat, sed .solum quod eadem 
relatio maneat quantum ad unum respectum, et 
desinat quoad alium : sicut patet de liliatione illius 
qui habet patrem et caret inatre, aut econtra; et de 
illo qui prius habuit duos frafres, et modo non 
habet nisi unum; vel prius fiiit ixjqualis quatuor, et 
modo non est ifqualis nisi fribus. 

Atl oc(avum patot responsio per dicta ad quar- 
tum, et similiter ad .septimum. 

A(I nouum dicitur (juod jieccat secundum non 
causam ut causam. Quia non ideo negamus realem 
filiationem in Christo respoctu Matris, quia Mafer 
ejus minus egerit in generatione illius quam aliic 
matre^, nec quia Filius Dei minus acceperit ab ea 
quam filii aliarum matriim, de illis quai perfinent 
ad naturam ; sod ideo quia lilii aliarum matriim sunt 
capaces talis novtc filiationis realis, non autem 
Chri.stus. Ulterius, quia ad generationem pa.ssivam, 
et ad acceptionem naturfE, non sequitur filiatio rea- 
lis, nisi quando talis natura constituit proprium 
suppositum, et non innitifur supposito per aliam 



132 



LIBRI III. SENTENTIAUUM 



naluram conslitnlo; hoc avitem ost in aliis liliis, et 
non in Christo, (juoad naturam humanam. 

II. Ad argumenta Aureoli. — Ad itriiniim 

Aureoh, dicitur quod nihil conchidit contra nos, 
Concechmus eniin quod in Christo est leahs respe- 
ctus ad Matrem , sicut dicit secunda conclusio ; sed 
ille non dicilur (ihatio, rationejam dicta. 

A(l seciinduni, ne<^atur consequentia prima. Et 
ad cjus proi)ationem , negalur assumplum, ut per 
dicta ad quaitimi Scoli patet. Nativitas enim et 
generatio passiva, sunt passiones, et quasi quidam 
motus; non sic fihatio. Item, si nativitas et genera- 
tio passiva, essent idem realiter quod fihatio, sequi- 
tur quod, cessante nativitate et generatione j)assiva, 
cessaret lihatio, et quod nuUus possel thci fihus, 
nisi pro illa mensura qua nascitur aut generatur; 
qusc omnia sunt ahsurda. — Et ad prohationeni 
ihius falsi assumpli, dicitui' quod essc natum, vel 
esse genituiii, potest sumi duphciter. Primo modo, 
ut esse uatuvi idem sit quod liahere nativitatem 
actualem, et esse genitiim idem sit quod hahere 
generationem actualem. Et sic accipiendo, manifeste 
patet quod non idem est es.se filium quod esse miiwn 
vel genitum : quia hoino quinque annorum est 
filius; et tamen pro tunc non habet generationem 
actualem, nec nativitatem, quia nec nativitas, nec 
generatio durat, nisi per instans, aut per parvum 
tenipus. iSecundo modo potest sumi, ut esse natum 
vej geiiituni idem sit quod habuisse nativitatem vel 
generationern. Et adhuc sic accipiendo, none.stidem 
esse natum et csse filium : quia de Ahel vere dici- 
tur quod hahuit nativitalem et generationem, et 
tamcii non vere dicitur quod sit fihus; simihter, de 
pupillo vel orphano vere dicitur quod habuit gene- 
rationem et nativitatem, non tamen quod sit (ihus. 
Et sic patet quod, quocumque modo sumatur esse 
natum vel genitum , non e.st idein quod esse filium; 
quia ista non converluntur, sed semper unum est in 
plus quani ahud. Item, dalo quod converterentur, 
non ideo aiguitur quod hoc sit illud ; sicut patet de 
liomineet risihilitate. — Ulterius, cum dicit aiguens, 
quod fihatio non est ahud quam geiieratio ut transit 
in prteteritum : aut intelligit quod fihatio est gene- 
ratio quac fuit, sed non est ; et lioc imphcat contra- 
dictionem, qui^ tunc (iiiatio esset illud quod cst 
niliil, (>t sic (iliatio es.set et non esset. Aut intelli'>it 
quod filiatio est genei-atio (piye est et fuit ; et hoc est 
impos.sibile, (juia generatio non durat per temj)us ; 
et ulterius, (juia tunc in primo instanti quo est 
g<ineratio, non esset filiatio, quia tunc non est vera 
illa copulativa, Generatio csl el gcneralio fuit. Et 
sic non ajij)aret quomodo lalia dicla j)ossint susti- 
neri. — Si dicatur quod idem resj)ectus prinio dici- 
tur esse generatio, el j)ost ces.sat es.>^e generatio, sed 
dicitur filiatio, — non valet : (juia tunc idem re.sj)e- 
ctus, nullo addito, nulloque remoto, ad suuni csse 



jiertinente, qiiandoque esset generatio, et quando- 
que esset non generatio; nec generatio e.sset e.s.sen- 
tialiter mutatio, aut j)a.ssio, aut inceptio. Et multa 
alia inconvenientia sequerentur, poti.ssime loquendo 
de generatione in creaturis. Secus est de divina 
generatione. 

Ad confirmationem, dicitur quod non ideo pre- 
cise ista negatur, In Christo sunt duie fdiationes , 
quia infert istam, Christus est duo fdii; sed pro- 
j)ter aliam causam. Ideo argumentuiu peccat secun- 
dum non cau.sam ut causam. Veiumtamen dicitur 
(juod ista jiotest concedi, Jn Christo sunt plura 
genita, scilicet Verbuiu Dei est unum genitum, et 
humanitas e.st aliud genituin, saltem quasi termi- 
nus generationis et nativitatis; et tamen nullo 
modo concediturquod in Christo sint multi filii, 

Ad tertium, negatur assumptum, ut patet jier 
statiin dicta; quia multse sunt aliaj causa;. — Dici- 
tur secundo, quod ista consequentia est bona, in 
hac materia : In Christo stmt plures reales filia- 
tiones; ergo in Christo sunt plura supposita. 
Quia, cum in supj)osito Christi seternosit una realis 
liliatio ab aeterno, et non j)lures, si sint ibi plures, 
hoc erit per advenlum novai realis (iliationis. Si 
autem illa adveniat, non j3otest recipi iii supposito 
Christi yeterno, quia non est capax accidentiuin 
secundum se ; nec in humanitate sibi unita, quia 
omne subjectum filiationis realis, est suppositum. 
Igitur recipitur iii aliquo supposito distincto a sup- 
jiosito seterno, et sunt ibi duo suj)j)osita. — Dicitur 
tertio, quod instantia contra prKdictam consequen- 
tiam non valet : nam nulla qualitas, nec aliquod 
accidens aliud a filiatione, quod sit (a) in Chi'isto, 
exigit pro proprio suscej)tivosupposilum distinctum 
a supjjosito leterno, sicut facit temporalis realis 
filiatio. 

Ad qiiartum dicitur quod nos non sujiponimus 
quod suppositum sit immediatum fundamentum 
hujus relationis qu;e dicitur (iliatio; dicimus tamen 
quod est ejus proximum et immediatum subjectum : 
sicut, licet qualitas sit fundamentuin similitudinis, 
et quantitas a^qualitatis, tamen nec qualitas nec 
(juantitas sunt subjectum talium relalionum. Et 
quia divinum supj)Ositum, nec secundum se, nec 
secundum aliquid sibi unitum, jjotest esse subjeclum 
filiationis realistemporalis, ideo talis (iliatio non est 
iu 00. Cum vero ulterius dicitur, quod relatio mul- 
tij)licatur ad niultijilicationem naturoe, etc, — 
j)atet, per j^ricdicta, quod, hoc concesso, nihil con- 
cluditur contra nos; quia concedimus iu Christo 
duas filiationes, non taiuen utrauHjue realeui. Ouod 
si aigualur, quod, multiplicato fundamento realiter, 
multij)iicantur respectus realiter; — dicilur (juod 
verum est, ubi subjectum est cajiax talium; non sic 
est in proposito. 



i 



(x) sit. 



sic Pr. 



DISTINCTIO VII. ET VIII. ~ QU^STIO I. 



133 



De prsedictis sandiis Thomas, 3. Sententiarum, 
dist. 8, q. i, aii. 5, sic dicit : « Roiatio non habet 
ex hoc quod ad allerum dicitur, quod sit aliquid in 
rerum natura; sed hoc hahet ex eo quod (a) relatio- 
nem causat, quod est (6) in re quic ad alterum dici- 
tur. Et quia ex eo les hahet unitatem et multipHca- 
tionom, ex quo hahet esse, ideo secundum id in 
quo rolatio lundatur, judicandum (y) est de ea, 
utrum sit secundum rem una, vel pkues. Sunt igi- 
turquiedam relationes, qua3 fundantur superquan- 
titatem ; sicut axjuahtas, qua3 fundatur super 
unum (5) in quantitate ; et cum unitas quantilatis 
non sit nisi una in re una, inde est quod per unam 
a^ipiahtatem (e) est resffiquaHs omnibus quibus dici- 
lur ajquahs (X). Alise vero relationes fundantur 
super actionem et passionem (r,). Et in istis est con- 
siderandum quod una passio respondet duahusactio- 
nibus, quando neutrum (0) agens sufficit per se ad 
actionem complendam : sicut est in eo qui una nati- 
vitate nascitur ex patre et matre ; unde in patre et 
matre sunt dua' relationes secundum rem, sicut et 
du;c actiones; sed in nato est una relatio secundum 
rem, secundum quam refertur ad patrem et matrem , 
sicut et passio una. Item (c), considerandum est 
quod qu^edam relationes non innascuntur ex actio- 
nibus secundum quod sunt in actu, sed magis 
secundum quod fuerunt : sicut aUquis dicitur pater, 
secundum quod ex actione est enectus consecutus. 
Et tales relationes fundantursuper id quod ex actione 
in agente rehnquitur, sive sit dispositio, sive habi- 
tus, sive aUquod jus .seu potestas, vel quidquid 
hujusmodi. Sed quia (x) hoc quod i'ehnquitur ex 
hujusmodi (X) actionihus unius speciei, non potest 
esse nisi unum , inde est quod relationes tales etiam 
secundum rem non muUiphcantur secundum diver- 
sas actiones, sed magis sunt unum secundum id 
quod ex actione relinquitur. Et, propter hoc, non 
sunt diversai relationes secundum i'em in patre uno 
qiii (a) generat phires fdios, nec in uno magistro 
qui docet plures discipulos. Si autem sint actiones 
plures secundum speciem , causant etiam plures 
relationes speciei diflerentes. Unde, cum Christus 
non per unam generationem passivam se haheat ad 
generationem activam Pati'is et ad generationem 
activam Matris, sed per aliam et aham, et haj duoe 



(a) quod. — quia Pr. 

(o) qtiod est. — Om. Pr. 

(y) judicandHm. — indistinguendu») Vr. 

(^) a verbis super quanlitatem iisqiie ad iinum , om. 



Pr. 



(e) sequalilatem. — essentialitatem Pr. 

(i;) sequalis. — fssentialis Pr. 

(?)) actionem et passionem. — actione ct passione Pi 

(0) neutrum. — neuter Pr. 
|t) Item. — UndcVr. 

(x) ex. ~ Ad. Pr. 

(1) hujusmodi. — /h4jus Pr. 
(|ji) qui. — qnod Pr. 



generationes non sint unius generis, necdum unius 
speciei, nil, ut videtur, impedirot quin in Chrislo 
po.ssent es.se duaj fiUatioiies secundum rem dilferen- 
tes, nisi immediatum susceptivum fiUationis e.sset 
suppositum; quod quidem, secundum secundam 
opinionem, non est nisi aiternum in Christo. Et 
quia ox nullo teinporaU advenit rei ffiternai aUqua 
relatio realis, sed rationis tantum, ideo fiUatio quaj 
consequitur Christum ex generatione temporaU, non 
est reaU's, sed rationis tantum ; et lamen reaUter 
fiUus est, sicut et (a) Deus est reaUter Dominus ex 
hoc quod creatura reaUter refertur ad ipsum. Unde 
concedo quod in Chri.sto non est nisi una fiU*atio 
realis, qua refertur ad Patrem, et respectus quidam 
i^ationis, quo ad Matrem refertur. Tamen prima 
opinio, quio ponil duo supposita in Christo, ])osset 
ponere duas fiUationes ; nec tamen poneret duos 
fiUos inascuUne, sed duo fiUa neutraUter, si latine 
diceretur. » — Ha?c iUe. — Ex quibus patet unde 
venit unitas vel multitudo relationum et fiUationum, 
et quando taUs multitudo est realis, et quando non. 

A(l quinlum dicitur quod positio nostra non 
ponit quod in Ghristo unica relatio terminetur ad 
phires terininos, nec quod Clni.stus unica (iUatione 
loterna reforatur ad Patrem et Malrem , ut Scotus et 
Aureolus false iinponunt sancto Thomie. Sed ve- 
rum (6) est quod in aUa materia est possibile et 
verum (y), quod idem referatur ad diversos termi- 
nos, unica relatione secundum rem , et muUiplici 
secundum rationem, sicut siepius superius dictum 
fuit : sicut patet de liUo respectu patris et matris, 
et de doctore respectu plurium discipulorum in 
eadem scientia, et de aUio et bicuhito respectu phi- 
riiim simiUum et LcquaUum. 

Et ad primarn liujus improbationem, dicitur 
quod rosponsio ibi recitata, l)ona e.st, sicut patet ex 
dictis ad quartum immediate pra^cedens. Nec valet 
repUca contra iUam respon.sionem : quia, ut dictum 
fuit in probatione secunda^ concUisionis, roaUtas et 
entitas, in rerum natura, aUter conveiiit relationi 
quam aUis priedicamentis ; ip.sa enim non habet ex 
sua ratione pnecisa quidditatem naturalem, nec esse 
reale. De hoc satis dictum fuit, 1. Seutentiaram 
(dist. 20, 31 et 33). Item, de hoc sanctus Thomas, 
3. Sententiarum , ubi supra (dist. 8, q. 1, art. 5), 
in secundo loco, arguit sic : a Relativa sunt quorum 
esse est ad alterum se habere. Sed esse fihationis 
ffiterna^, non ost ad Matrem Christi se habere (o). 
Ergo per eam non refertur ad Matrem. Sed aliqua 
fihatione refertur ad Matrem. Ergo in Christo sunt 
duiv fiUationes. » Et respondet (z) : « Dicendum, 



(aj et. — Om Pr. 

(6) verum. — unum Pr. 

(y) vevum. — unum Pr. 

(g) et ita. — Ad. Pr. 

ie) a verbis Ergo per eam usque ad rcspondet, om. Pr. 



134 



LIBRI III. SENTENTIARUM 



inquil (a), qiiod Philosophus non accipit essesecun- 
dum quod dicitur actus entis; sic enim relatio non 
hahot es.sc ex eo ad quod dicitur, sod cx suhjecto, 
sicut onniia alia accidentia; .sed accipit esse pro 
quidditate, vel ratione, quam significat diffinitio. 
Ratio (6) autem relationis est ex respectu ad alte- 
rum, etc. » Item, 9. Quodliheto , art. 4 (arg. 3), 
arguit sic : a Fihus est relativum secundum esse, et 
non secundum dici. Sed hujusmodi relativa, secun- 
dum Piiilosophum, in Pi^oedicamenli s (cap. de His 
qu;e ad aiiquid), sunt quorum esse ost ad ahud se 
Jiahere. Erj^o cssc liliationis est esse respectus, quo 
referlur ad aliud ; et ita, si sunt plures respectus, 
sunt plures fiUationes. » Ecce argumentum. Sequi- 
tur responsio : « Dicendum, inquit, quod in illa 
descriplione Philosophi esse ponitur pro ralione 
esseiuli, socun(him quod (Hffinitio dicitiu' oralio 
significans quiddilatom (y) rei. Unde non oportet 
quod relatio haheat esse rcaliler ex respectu , sed ex 
causa respectus ; ex respectu vero (o) hahet propriam 
ratioiiem generis et speciei. » — Hicc ille. — Ex 
quihus patet primo, quod nullum accidens hahet ex 
sua quidditate sufficiens principium suai realitatis, 
et sui esse; immo principaHter causatur ex suhjecto. 
Secundo, quod relatio, nec ex sua qui(hiitate, nec 
ex suo suhjecto, praecise hahet reaUtatem, nisi con- 
currat reale fundamentum, et quffidam aha, 1. Sen- 
lentiarum (dist. 30 et 31) dicta. De quihus vide 
sanctum Thomam, de PoicydialJei, q. 2, art. 5. 

Ad accundam improhationem illius cpiod tenet 
noslra positio, dicilur quod inter duos terminos non 
polest esse multiplex via ahsohita; ot ideo idem est 
motus quem causat movenset recipit mohile. Tamen 
inler illa sunt pluros via; relativaj, sicut aclio et 
))assio in esse leali, et mullo plus in esse ralionis. 
Noc valet quod dicit arguens; quia, sicut dictum 
fuit in sohitiono sexti Scoti et ahhi, plurificatister- 
minis, phirificantur respectus seciindiim lationem, 
non lamon soinpor socundum rem. 

Ad coiifirmationem, ncgatur antecedens : (juia 
aliun(h! rehitio liahet rationem sui generis vel spe- 
ciei, et ahiinde i(>ahtatein, sicut diclum fuit siipe- 
rius; unde phiiificatio rationis per intellectum, non 
iiifort phiiilicalionem in re. 

Ad tcrliani improbationem dicitur quod, in taU 
casu argumenti, (|uamdiu manet aliquis phirium 
fihoruiii uiiius palris, paternilalo unius speciei, non 
lolhtur nec corrumpitur aUqua i(!alis patornilas in 
patre, sed .sohim respectus ejus ad hunc vel ilhim in 
esseralionis, donec omnes filialiones doficiant. 

Ad quarlam improbationem (Hciliir (jiiod peccal 
por faUaciam consequoiilis. Qiiia, hCot in patie 



(a) inquil, - - Oin. Pr. 

(6) Ralio. — non Pr. 

(y) quidditatou. — quid est esse Pr. 

(fi) vero. — uno Pr. 



generante secunduni fihum fiat aliqua rnutatio, 
tamen oportet quod illa mutatio fiat per acquisitio- 
nem alicujus novu? relationis realis, aut lealispater- 
nitatis. Sufficit enim quod mutetur in esse reali per 
ali(piid ahsolutum, vel per aliquam novam actio- 
nem, ot in osse rationis mutetur acquirendo novum 
respectum prima; paternitati reali ; alias sequeretur 
quod, dum generatur aliqua stilla vel gutta aquic 
pluvialis, omnes gutt<o maris illi ajquales in quanti- 
tate, vei similes in qualitate, ac(juirerent novam 
relationem realem ; et rnulta alia inconvenientia. 
Sed nil mirum si arguens talia adducit, quia ipse, 
i. Sententiarum (dist. 30 et 31), determinat nul- 
lam relationem esse ens reale. 

A(l sexlum dicitur primo, quod sanctus Thomas 

hoc posuit, 3. Sentcntiaruin (dist. 8, q. l,art. b), 

sicut allegatum fuit in solutione quarli. Sed in 

Sumiiia nusquam ponit hoc ; noc in 5. Metaphij- 

sicve, in cap. de Ad aliquid. Immo sic ihi (lect.lTj 

dicit : (( Rolativorum qua^dicuntiir socundiim poton- 

tiam activam et passivam, attenditur divorsitas 

secundum diversa tempora. Qua?dam enim diciin- 

tur relative secundum tempus (a) praeteritum, sicut 

quod fecit, ad id quod factum e.^t; ut pater ad 

filium, quia hic (S) genuit, ille genitus est; qua' 

diflerunt socundum fecisse et passum e.sse. Qua?- 

dam vero secundum tempus futurum, sicut factu- 

rus refertur ad faciendum, etc. » Rem, 4. Senten- 

tiarum, dist. 41, q. 1, art. 1, q'" 2, sic dicit : 

« Relatio aliqua desinit osse dupliciler : uno modo, 

ex corruptione suhjecti; alio modo, ex suhtractione 

causaj; siciit similitudo e.sse desinit, quando aller 

similium moritur, vel qiiando (fualitas quie erat 

caiisa similitudinis, siihtrahitiir. Sunt autem qua*- 

dam relationes quai hahent pro caiisa actionem vol 

passionem, aut inotum, ut in 5. Melaphijsicx 

(t. c. 20) dicitur : quarum qua'dam causantur ex 

iiiotu, inquantum aliquid movetur actii, sicut ipsa 

rolalio quic est moventis et moti ; quiedam aulem 

iiujuanliim hahent aptitudinom ad motum, sicut 

motivum et mohile, dominus et servus ; qua>dani 

autem ex hoc quod ali(juid prius motum est,sicut 

pator et filius, non ex hoc qiiod est generari nunc, 

ad invicem dicuntur, sed ex lioc (pujd est genoralum 

esse. Aptitudo autem ad molum,el ipsum moveri, 

transit; sod motiim esse, perpetuum est; quia quod 

facliimest, niinquam dosinit osse factum. Et ideo 

pak'niitas et filiatio nim(|uam per suhtractionem 

caiisa' dostruuntur, sed soliini per corruptionem suh- 

jecti peralterutrum exlremorum. Et similiter dicen- 

diim est de affinitate, (piio causatur ex hoc quod 

ali(pii conjiincfi sunf , iioii ox hoc (piod conjunguii- 

fiir, oU-. » Similia dicit in muUis aliis locis, scilicet 

(piod })aternitas fundatur in ncfione praHerila, ef 



(a) in. — A(f. Pr. 
(6) hir. — hoc Pr. 



DISTINCTIO Vil. ET VIII. — QU^STIO I. 



13!) 



non in aliquo praosenli derelicto ex tali actione. Et 
ideo non est necesse, in praosenti proposito, illiul 
dictum 3. Sententiurum sustinere. 

Si quis tanien velit illud dictuni sustinere, potest 
dicere ad lioc argumentuui, quod id quod relinqui- 
tur ex yeneratione in patre, potest dici quaedam 
auctoritas principii respectu niii, vel potestas, aut 
jus (a). — Et ad liujus improbationem primam, 
dicitur quod consequentia non valet : quia, licet 
gtmeratio multiplic(>tur in Glirislo, non lamen sub- 
jeclum relatiouis; immo nec est ibi subjeclum capax 
temporalis fdialiouis, ut sicpius dictum fuit. — Ad 
secundam improbationom , dicitur quod tenens boc 
diclum, habet dicere quod ille respectus, in quo 
rundalui' paternitas, non est aliud realiter a pater- 
uitate,sed solum secundum rationem. Relatio enim 
relicta a generatione activa in Patre, potest conside- 
)'ari ut in habitu, et sic luudat; vel ut in actu, et 
sic fuudatur. Vel,secuudum modum loquendi vene- 
rabilis Domini Alberti, potest considerari ut conce- 
pla, et sic fundat; vel ut exercita (6), et sic fuuda- 
tur. Aliter : quia (y) potest considerari in natura 
accidenlis inhiioreutis, et quoad suum inesse, et sic 
fundat; vel quoad naturam relationis, et ad aliquid, 
et sic fundatur. Aliter : ((uia (o) potest comparari ad 
suum subjectum, et sic fundat; vel ad suum termi- 
num, et sic fundalur. Et nuillis aliis modis potest 
illud dictum sustineri ; licet non sit ne(-esse illud 
sustineri, quia standum est semper in talibus ultimai 
determinationi, qua; babetur in Snmina. 

III. Ad argumenta Durandi. — Ad iuimum 

Durandi, negatur miuur : quia, iu casu illo, licet 
non fieret realis mutatio circa personam Verbi, fieret 
tamen realis mutatio circa naturam quam deponeret; 
ct illa nalura novum esse et novum suppositum acci- 
])erel, ut alias dictum fuil. 

Ad sceundum, negatur minor. Quia relalio filia- 
tionis non consurgit, in aliis filiis, propter solam 
ilependentiam filii ad matrem ; sed ideo quia natura 
accepta a matre, constituit suppositum capax talis 
relationis, vel est in tali supposito. Non sic autem 
est in Christo ; quia humanitas quam accipit a 
Malre per generationem , nullum suppositum con- 
stituit. 

Ad (erliiiin, negatur ma)or;quia uon propter ali- 
quod illorum ibidem adductorum negatur duplex 
filiatio in Christo, sicut dictum est in solulione 
primi Scoti. Cum autem ibi adducitur, quod sup- 
posito aiterno adveniunt ex tempore accidentia abso- 
luta, etc. ; - dicitur quod cousequentia non valet : 
quia suppositum seternum, .secundum se, non est 



(a),/us. — illius Pr. 

(6) exercita. — excreata Pr. 

(y) quia. — enim Pr. 

(6) quia. — enim Pr. 



capax alicujus accidentis, nisi pro quanto natura 
sibi unita capax e.st accidentis absoluti ; non autem 
filiationis; licet multorum aliorum respectuum sit 
capax, illo modo quo ponit secunda conclu.sio, et 
mulla! solutiones pi'accedeutes. 

Ad qiiardim patet responsio perdicta ad primum 
Aureoli, et ad multa pra3cedentia. Quia ultima con- 
sequenlia peccat per fallaciam consequentis : non 
enim omnis relatio realis geniti ad generans, vel 
oi'iginati ad originans, est filiatio. 

Ad qiiiiiliini patet responsio per dicta ad quartum 
et quintum Scoti. Non enim plurificatio cau.sai effi- 
cientis arguit plurificationem effectus, nisiadsit pas- 
sum capax multiplicis forma' ; quod non convenit in 
proposito; quia in Chrislo nihil est capax filiationis 
realis temporalis. 

De responsione ibidem data, dicitur quod non est 
necesse illarn sustinere, sicut dictum est in solu- 
tione sexti Aureoli; quia illam sanctus Thomas 
posuit in primis operibus, non autem in ultimis, et 
sic significat se non illam approbare. Si quis tamen 
vult eam sustinere, potest respondere, juxta pra?di- 
cta in solutione .sexti Aureoli. Unde, ad primam 
improbationem, potest dicere quod paternitas uno 
modo fuudatur super generationem, .scilicet loquendo 
de fundamento reali, quod est cansa fundati super 
ipsum ; alio modo fundatur super aliquid derelictum 
ex (a) geueratione, illo modo quo in una et eadem 
re multiplici secundum ralionem, ratio posterior 
fundatur in ratione priore. — Ad secundam impro- 
bationein, dicitur quod in divinis Pater habet aucto- 
ritatem respeclu Filii ; et dicitur principium ejus, 
Filius vero dicitur de principio ; licet ibi non sitjus, 
nec subjectio. — Ad tertiam improbatitnem, patet 
per idem : quia non dicimus quod in divinis sit jus 
aut subjectio, sed paternitas et filiatio; quui possunt 
dici fundata in relatione principii etejusquod estde 
principio, sicut habetur, 1. Sentcnt., di.st. 29. — 
Ad confirmationem, patet per procdicta : quia in 
brutis est principium et principiatum ; inter bruta 
nihilominus est jus naturale, ut ostendit sanctus 
Thomas, 1" 2-'^, q. 57, art. 3. Cum autem dicit 
arguens de filia et filiata, — non valet : quia neu- 
trum illorum dicitur de re non subsistente, quan- 
tumcumque sit nata vel genita ; alias pes posset dici 
filius vel filiatus, 

Ad sextiim dicitur quod peccat per fallaciam con 
sequentis; quia , licet in Christo sit realis relatio 
originis ad Matrem, non tamen diciturfiliatio. 

Ad argumentum pro qu^stione, respondet san- 
ctus Thomas, 3 p., q. 35, art. 5, in solutione 
secundi, dicens quod « filiatio leterna non dependet 
a Matre temporali (S); sed huic filiationi ceternai 
cointelligitur quidam respectus temporalis depen- 



(a) ex. — Om. Pr. 

(6) temporali. — Om. Pr 



i36 



LIBRI III. SENTENTIARUiM 



dens a Matre, secundum quem Chrislus dicitur 
filius Matris ». — Ha^c ille. 

Et ha}c de qna;stione .sufficiant. De qua benedi- 
ctus Deus. Amen. 



DISTINCTIO IX. 




QUi^]STIO I. 

UTRUM HUMANITAS CHHISTI SIT ADORANDA 
ADORATIONE LATRLE 

'iRC.A nonani distinctionem 3. Sententia- 
^ i'um, quairitur : Utrum hiimanitas Chri- 
sti sit adoranda adoratione latriai. 

Et arguitur quod non. Quia adoratio 
latria! dehetur Deo, in recognitionem maximi domi- 
nii, secundum illud DeiUero)iomii, 6 (v. 13) : 
Dominum Deum luum adorabis, et illi soli ser- 
vies. Sed Christus, secundum quod homo, est 
minor Patre. Ergo humanitas ejus non est adoranda 
adoratione latriai. 

In opposilum arguitur. Quia drcit Damascenus 
(de Fid. orlh.), lib. 4 (cap. 3) : Adoratur autem 
caro Christi , incarnato Domini Verbo, non pro- 
vter seipsam, sed propter unitam ci hypostasim 
Vcrhi. Et super illud Psalmi (98, v. 5), Adorate 
scabelliim pcdum ejus, dicit Glos.sa : Qui adorat 
corpus Cltristi, non terram intuetur, sed illum, 
potius cujus scabellum est, in cujus Itonore sca- 
bellum adorat. Sed Verhum incarnatum adoratur 
adoratione latriic. Ei'go et corpus ejus, .seu humani- 
tas. 

In hac quaistione sunt tres articuli. In primo 
|)onentur conclusiones. In secundo objectiones. In 
tertio solutiones. 



ARTICULUS I. 

PONUNTUR CONCLUSIONES 
Quantum ad primum articulum, sit 

Prima conclusio : Quod humauiCas Cluisti ad- 
oranda est adoralioiie latriiv, se<l tainen ipsa 
non est ralio talis adoralionis. 

Hanc ponit sanctus Thomas, 3 p., q, 25, arl. 2, 
ubi sic dicit : « Honor adorationis dcbetur propi-ie (a) 

(a) propvie. — Om. Pr. 



hypostasi subsistenti ; tamen ratio honoris polest 
esse aliquid non subsistens, propter quod honoiatur 
persona cui inest. Adoratio ergo humanitatisChri.sti 
potest dupliciter intelligi. Uno modo, ut sit ejus 
sicut roi adoratie ; et sic adorare carnem Chiisti, 
nihil aliud est quam adorare Verbum incarnatum ; 
sicut adorare vestes regis, nil aliud est quam ad- 
orare regem vestitum. Et secundum hoc, adoratio 
humanitatis Christi est adoratio latria^ Alio modo, 
potest intelligi adoratio humanitatis Christi, illa 
([usi lit ratione humanitatis Christi perfecta; omni 
munere gratiarum. Et sic adoratio humanitatis Chri- 
sti, non est adoratio latri*, sed dulitc : ita sciiicet 
quod una et eadem persona Christi adoretur adora- 
tione latriaj, propter suam divinitatem ; et adora- 
tione duliaj, propter perfectionem humanitatis. Nec 
hoc est inconveniens : quia ipsi Deo Patri debetur 
honor latriaj, propter divinitatem ; et honor dulia;, 
propter dominium quo creaturas gubernat. Unde 
super illud Psalmi (7, v. 2), Domine Deus meus in 
te speravi, dicit Glossa : Domine om^iium, propter 
potentiam tibi debetur dulia; Deus omnium, tibi 
dcbctur tatria, propter creationcm. » — Hxc ille. 

Exquo pote.st formari talis r^atio, pr-o pr'ima parte 
conclusiorris : PIus unitur humanitas Verbo incar'- 
nato, quam vestis regi induto. Sed eadem ador-a- 
tione ador^atur vestis regis, qua rex ve.stitus. Ergo 
eadem adoratione ador^atur Irumanitas, qua Veihum 
incarnatum. Constat autem quod illud adoratur ad- 
oratione latria^. Igitur, etc. — Pro secunda parte 
arguitur sic : Nihil est ratio vel causa adorationis 
latriffi, nisi primum principium («), vel essentia 
primi principii. Sed humanitas non est pr'imum 
principium, nec e.ssentia primi principii, ut pr'i- 
rTium principium est. Igitur ipsa non est r^atio ad- 
orationis latriai. 

Eamdem conclusionem tenet, 3. Sententiarum , 
dist. 9, q. 1, art. 2, q'" 1. 

Item, 3 p., q. 25, art. 1, ponit pr'iiuam par^tem 
conclusionis, dicens : « In eo qui adoratur (6), pos- 
sumus diro considerar^e : scilicet eum cui honor 
exhihetur, et oausam honoris. Pr'opi'ie autem honor 
exhil)etur rei subsistenti : non onim dicimus quod 
manus hominis honor^etur, sed quod horno honore- 
lur; et si quandoque contingat quod dicatur hono- 
i'ari pes vel manus alicujus, hoc non diiitru' ea 
ratione, quia hujus parHes .secundum se honoieutur, 
sed quia in istis partibus hoiroratur totum ; per 
quem etiam modum homo potest honoiari in aliquo 
exteriori, puta in veste, aut iu imagine, aut in 
nuntio. Causa autom honoris est illud ex quo ille 
(jui hoiroi-atur, habet ali(iuam excellentiam : nam 
honor est reverentia exhibita alicui propter sui excel- 
lentiam. Et ideo, si in uiio homine sunt plures 



(a) quo. — Ad. Pr. 

(6) adoiatur. - - ailorat Pr. 



DISTINCTIO IX. — QU.ESTIO I. 



137 



cansro honoris, pnta pniolatio, scientia et virtns, 
erit qnidem illins hominis unns honor ex parte ejns 
qni honoratnr, plnres tainen secnndum cansas hono- 
ris : homo enim est qui honoratur, et propter scien- 
tiam, et propter virtntem. Gnm igitur in Christo 
tanlum sit nna persona divinK et liuman:ie natnra?, 
et etiam nna hypostasis, et unum snppositum, est 
quidem una ejus adoratio, et unns honor, ex parte 
ejus qni adoratur; sed ex parte causai qua adoratui-, 
possnnt dici esse plures adorationes, ut (a) scilicet 
alio honore lionoretur propter sapientiarn increatam, 
et alio propter sapientiam creatam. Si autem pone- 
rentur in Cliristo plnres hypostases, seu person», 
seqneretnr quod simpliciter essent phn'es adoratio- 
nes. Et hoc est quod in synodis reprobatur. Dicitur 
enim in (apitnHs Cyrilli : Si (luis audet dicerc 
afisumptum hominem coadorari oportere Vcrho 
Deo, quasi oHcrum alleri, ct non magis una 
(idoratione honorifical Emmanuelem , secundum 
quod factum cst caro Vcrhum, anathema sit. — 
Ha3c ille. 

Secunda conclusio est quod imago Christi ad- 
oranda est adoratione latrite. 

Hanc ponit sanctns Thomas, 3 p. , q. 25, art. 3, 
ul)i sic dicit : « Sicut dicit Philosophus in libro dc 
Mcmoria et Reminiscentia (cap. 2), dnplex est 
molns animai in imagineni : unus quidem in imagi- 
nem ipsam, secnndum quod est res quaedam ; alio 
modo in imaginem, inqnantum est imago alterius. 
Et inter hos duos motus estdifferentia : quia primus 
motus, quo aliquid movetur in imagiriem, proutest 
res quiedam, est alius a motu qni est in rem ; secun- 
dns autem motns, qni est in imaginem, inquantum 
est imago, est unns et idem cum illo qui est in rem. 
Sic igitur dicendum est quod imagini Christi, 
inquantum est res qua?dam , puta lignum sculptum 
vel pictum, nulla reverentia exhibetur; quia reve- 
rentia non debetur nisi naturae rationali. Relinqui- 
tur ergo quod debeatur ei reverentia solum inquan- 
tum est imago. Et sic sequitur quod eadem reveren- 
tia exhibeatur imagini Christi, et ipsi Christo. Cum 
igitur Christus adoretur adoratione latriie, conse- 
qnens est quod ejus imago sit adoranda adoratione 
latriu'. » — Hiec ille. 

Et confirmatur per dictnm Damasceni {de Fid. 
orth., lib. 4, cap. 16), inducentis dictum Basilii 
dicentis (lib. de Spiritu Sancto) : Imaginishonor 
ad prototijpum pervcrtit, id est, exemplar. 

Eamdem conclusionem ponit, 3. Scntentiarum, 
ubi snpra (dist. 9, q. i , art. 2, q'* 2), cum eadem 
probatione. 

Ex quibus potest formari talis ratio : Eadem reve- 
rentia debetur imagini Christi , inqnantum est ejus 



(a) ut. — Om. Pr. 



imago, et ipsi Cbristo; et econlra. Sed ipsi Christo 
debetur reverentia et adoratio latriio. Igitur et ejus 



imagmi. 



Tertia COnclusio est quod crux Christi est ad- 
oranda adoratione latrite. 

Hanc ponit sanctus Thomas, 3 p., q. 25, art. 4, 
ubi sic dicit : « Honor seu reverentia non debetur 
nisi rationali naturaj. Creatune autem insensibili 
non debetur honor seu reverentia, nisi ratione 
natura^ rationalis. Et hoc dupliciter : uno modo, 
inqnantum reprffisentat naturam rationalem ; alio 
modo, inquantum ei aliquo modo conjungitur. 
Primo modo consueverunt homines venerari regis 
imaginem ; secundo modo ejns vestimentum. Utrum- 
que autem venerantur homines eadem veneratione 
qua venerantur et regem. Si ergo loquamur de ipsa 
cruce in qna Christus crucifixus est, ntroque modo 
est a nobis veneranda : nno modo, inqnantnm scili- 
cet reprasentat nobis fignram Christi extensi in ea; 
alio modo, ex contactu ad membra Christi, et ex 
hoc quod (a) ejus sanguine est perfusa. Unde utro- 
que modo adoratur eadem adoratione cum Christo, 
scilicet adoratione latri*. Et propter hoc etiam cru- 
cem alloquimur et deprecamnr, qnasi ipsum Chri- 
stum crucifixum. Si vero loquamur de effigie crucis 
in quacurnque alia materia, puta lapidis vel ligni, 
argenti vel auri, veneramur crucem tantum ut ima- 
ginem Christi, quam veneramnr adoratione latriai. » 
— Hsec ille, 

Item, 3. Scntentiarum , ubi supra(dist. 9, q. 1, 
art, 2), q'" 4, sic dicit : « Crnx Christi, ipsa in qua 
Christus pependit, potest dnpliciter considerari. 
Vel inqnantum imago Crncifixi ; et sic adoratur 
eadem adoratione qua Crucifixus, scilicet latria ; 
unde eam alloquimur sicut Crucifixum, dicentes(6) : 
Crux avc, spes unica. Vel inquantum est res 
quiodam ; et sic, cum non pertineat ad personam 
Verbi quasi pars ejus, non potest adorari eadem 
adoratione cum Verbo ; sed adoratur inquantum est 
res qua^dam Cliristi, ratione ipsius, hyperdulia (y). 
Sed aliaj cruces non adorantur nisi nt imago; et ideo 
adorantur tantnm latria. » — Hiec ille. 

Ex quibus potest formari talis ratio : Quandocum- 
que res inanimata vel insensibilis honoratur ratione 
alicujus natuno rationalis, tnnc idem honor debetur 
utrique. Sed crnx Christi est hujusmodi, Igitur 
adoranda est eadem adoratione qua Christus. Sed 
Christus adoratur adoratione latria;. Igitur et crux. 

Et in hoc primus articulus terminatur. 



(a) qnod. — Om. Pr. 

(6) /licentes. — dicens Pr. 

(y) hyperdulia. — hijperduliap Pr. 



138 



LIBRl m. SENTENTIAULM 



ARTIGULUS II. 

PONUNTUR OBJECTIONES 
§ 1. — CONTRA PRIMAM CONCLUSIONEM 

Argumenta Scoti. — Quantiim ad seciindum 
articulum, arguiturcontraconclusiones. Et quidem, 
conlra primam argiiit Scotus (dist. 9, q. 1), pro- 
bando qiiod Christussitadorandus adoialioiie latrise, 
ralione humanitatis, et quod humaiiilas sit ratio 
talis adorationis. 

Priino. Qiiia summum dominium non consequi- 
tiir immediate divinam natiiram : qiiia, secundum 
Auguslinum (5. de Trinildte , cap. ult.), Deus non 
fuit dominus (a) creaturne nisi ex tempore, sicut 
ci'eatura fiiit serva; summum ergo (6) dominium e.st 
ratione creationis, per quam creatura accepit totum 
esse suiim a Deo. Sed tanta ratio dominii videtur 
Deo competere propter redemptionem , sicut piopter 
creationem. Igitiir ita debetur cultus lalriai Redem- 
ptori (y), ut Redemptor, ratione redemptionis, sicut 
Greatori, ratione creationis. Assumptiim de lequa- 
litate (o) dominii in Creatore et Redemptore, respe- 
ctu creati et redempti, probatur multipliciter. 
Primo, per illud (i. ad Corinth., 6, v. 20) : Empti 
estis pretio magno, etc. Ergo sum servus ejus, 
quia redemptus. Confirmatur per Gregorium : Nihil 
nasri profnil, 7iisi redimi jjrofuisscl (=); tantiim 
ergo l)oni (C) confertiir per redemptionem, quaiitum 
per creationem. Quod confirmatur : quia per redem- 
ptionem confertur bonum gratiffi et glori?o, sed per 
ci'eationem tantum l)onum natune. Ex isto conclu- 
diturquod, cum Christus fueiit Redemptor secun- 
diiiu humanam naturam, ergo, secundum istain, ut 
seciindum rationom adorandi, non ut absolute hajc 
hiiaanilas, sed (y,) ut ipsa fiiit latio redimendi, 
debetur Christo adoratio quae et Creatori. ■ — Hiec 
Scotus. 



.^ 'i. 



CONTUA SECUNDAM CONCLUSIONEM 



I. Argumentum Henrici. — Contra secundam 
conclu.sionem argnit Henricus, 4. Quodlibclo, q. 2 : 
I.alria, iiKpiit, nulla imago est adoranda ; quia Deo 
iiulla potest fieri iniago, dicente Damasceno (f/^' Fid. 
orlh.), lil). 4, cap. IG : Jnfi(jiirahiH>< Dci qiiis 
2>olest facere imagineni '? Et idco in veteri teMa- 
nwnlo non erat nsas imaginuni , nec iii lege 



(j) doniinus. — Deus Vr. 
(S| d-rfo. — enini i'r. 
(vj Hcdemplori. — rodemiiiioni l'r. 
(fj) wiiualilate. — esscHlialilalc l'i'. 

{'.) Ha3C verha desiiiiiuntur cx IteiioJiilinm- ceivi pasiha- 
lis. 
(:;) boiii. — bomnn Pi-. 
(t)) sed. — secunduiii Pr, 



naturae, sed in lege gratia?, postquam Deus faclvs 
est homo. 

II.ArgumentumDurandi. — Contraeamdem(x) 
arguit Durandus (dist. 9, q. 2), quod nulla imago 
sit adoranda adoratione lafri.e. Quia, quantumcnm- 
que sit unus et idem motus animie, quo fertur iii 
imaginem, iit imago, et in rem , nunquam tamen 
anima dicit imaginem, inqnantiim est imago, esse 
idem cum exemplari, neque signum, inquantum 
signum, esse idem cum signato; sed semper est 
inter ista distinclio in re et in conceptione animai. 
Habiliido enim eorum ad invicem, e.st relativa ; rela- 
tivi autem esse, est ad aliud esse ; et ideo quod atlri- 
buitur exemplari vel signato, minquam attribuen- 
diim est imagini vel signo, quantiimcumqiie consi- 
derentur sub relatione imaginis vel signi. Et ideo, 
proprie loquendo, nunquam reverentia exemplaris 
vel signati debetur signo vel imagini. 

III. Argumenta Holcot. — Ad idem (o) 
arguit Holcot, inPostilJa super Ubriim Sapientice, 
lect. 57. 

Priiiio. Quia latria esl honor soli Deo debitus. 
Sed nulla imago est Deus. Erso nulli imauini debe- 
tur talis honor. Ergo contradictionem includit, 
dicere quod latria sit honor soli Deo debitiis, et 
tamen quod debeatur imagini Christi. 

SecuiKlo. Si idem honor debetur Christo et ima- 
gini, ergo idem honor debetur lapidi et Christo; et 
per consequens, idem honor debetur Deo et crea- 
tura); quod non est dicendiim. 

Terlio. Quia (jui honorat aliquem honore latriie, 
confitetur illud esse Deum. Ergo, si aliquis possit 
licite adorare imaginem cultu lafria^, potest licite 
profiteri, protestari et confiteii aliud a Deo esse 
Deum. 



§ 3. 



CONTRA TEHTIAM CONCLUSIONEM 



Argumentum Durandi. — Contra tertiam 
concliisionem arguit Diirandus(disl. 9, q. 2, ad 3"'" ), 
qiioad illud quod adducitur de 3. Senlcnliaruni 
( dist. 9, q. 1 , arf . 2, q' ' 4 ), scilicet (|Uod ipsi cruci 
in qua Ghristus pependit, debeatiir aliqiiis honor in 
se, ut est res qua>dam Chiisti, — dicens quod istud 
non valet. Quia illud qiiod non potest es.se siibje- 
ctiim susceptiviiiii saiictitatis vel virtntis, non pofesl 
esse secundum se terminus adorationis. Sed lignuin 
crucis in qua Christus pepemlit, non est subjectuin 
susceptivum sanctifatis aut virtufis. Ergo secun- 
dum se non potest esse ferminiis adorationis. Nnn- 
qiiam ergo cruci Cbrisfi debelur aliquis honor, nisi 
inqiianfum ducit in rememorafionem Chiisli ; quod 



(a) Contra eamdeni. — secundo Pr. 
{€} Ad idem. - Terlio Vr. 



DISTINCTIO IX. — QU.EST10 I. 



139 



facitfij?urata, vel signata (a). Aliffi autem solum hoc 
faciunt ratione figuva!. — Ha.'c ille. 

Et in hoc secundus articulus terminatur. Amen. 



ARTICULUS 111. • 

PONUNTUn SOLUTIONES 

§ 1. — Ad AHGUMENTA CONTRA I'RIMAM 
CONCLUSIONKM 

Ad argumenta Scoti. — QMantum ad lerlium 
articulum, restat pricfatis objectionihus lespondero. 
Et ideo ad argumenta Scoli contra primam conclu- 
sionem dicitur. Et 

Ad primum quidem, dlcitur prinio, quod suni- 
nium dominium, si accipiatur pro relatione tempo- 
rali ad creaturam Deo suhjectam et servientem, non 
consequitur immediate divinam essentiam, nec 
etiam divinam potentiam , hoc modo, quod, ea sola 
posita, sine quocumque extrinseco termino, iusur- 
gat relatio «lominii ; sicut nec simihtudo immediate 
consequitur qualitatem illo modo ; quia omnis relatio 
requirit fundamentum et terminum. Si autem 
arguens intelligat quod relatio dominii non conse- 
quitur divinam essentiam vel potentiam immediate, 
hoc modo quod requirit ahquod fundamentum ex 
pai'te Dei, pryeter divinam essentiam et ejus attri- 
huta, puta ahquod creatum, — ■ falsum est. Nec 
dictum Augustini contra hoc militat : quia non ideo 
ex tempore Deus hahet relationem dominii ad crea- 
turam, quia ex tempore haheat fundamentum illius 
relalionis; sed ideo quia ex tempore, et per creatio- 
nem, incipit terminus illius relationis, licet funda- 
mentum sit ;oternum. 

Dicitur secundo, quod prima facie videretur quod 
non tanta ratio dominii competitDeo, respectu crea- 
tura3, ratione redemptionis, sicut ratione creationis. 
Tum quia opus redemptionisfundatur in operecrea- 
tionis; non tMiim redimitiu', nisi quod creatum est 
ad imaginem Dei. Tum quia opus redemptionis non 
consummatur nisi per creationem ; quia gratia et glo- 
ria sunt per creationem. Tum quia opus redemptio- 
nis non conservatur nisi per creationem ; quia crea- 
tio et conservatio suut eadem actio in Deo, ut visum 
est in secundo (2. Sentent., dist. 1, q. 2). Tum 
quia opus creationis se extendit ad omnia quas sunt 
in creatura, non autem opus redemptionis ad omnia 
qua} sunt in redempto. Tum quia opus creationis 
arguit primarium dominium, non autem opus red- 
emptionis, ut pra?scindit ah opere creationis. Sed , 
istis non ohstantihus, conceditur quod tanta ratio 
dominii competit RedemptorisiculCreatori, propter 
rationes quas arguens adducit; quihus annuit san- 



(a) vel signata. — et non figurata Pr. 



ctus Thomas, l"» 2'"^, q. 113, art. 9, uhi determinat, 
post Augustinum, quod justiticalio impii est niajus 
opus (juam creatio coeli et terra;. Dicit enim sic : 
« Opus ahquod potest dici magnum dupHciter. Uno 
modo, ex parte modi agondi ; et sic maximum esl 
opus creationis, in {y.) quo ex nihilo (o) aliquid fit. 
Aho modo potest opusdici magnum, propter magui- 
tudinem ejus quod fit; et secundum hoc, majus 
oj)us est justificatio impii, quffiterminalurad honum 
a)tei'num diviuio participationis, quani creatio cooli 
ettenu', quai terminatur ad J)onum natura) mula- 
hilis. Et ideo Augustinus, cum dixisset(in Joannem, 
tract. 72) quod majusest nt ex impio ficret juslus, 
qiKim creare rcelum etterram, subjungit : Ccelum 
cnim el terra trunsibit, priedestinatorum autem 
salus et justificatio permanehit. » — Hlcc ille. — 
Item, ihidem, in solutione secundi, sic dicit : 
(( Donum universi est majus quam bonum particu- 
lare unius, si accipiatur in eodem genere utrumque. 
Sed honum gratiai unius est majus quam honum 
natura^ totius universi. » — Ha}c ille. — SimiHtei- 
ponit, 4. Sentent., dist. 17, q. 1, art. 5, q'» 1. — 
Ex quihus patet quod opus crealionis non majus est 
opere redemptionis, si loquamur de creatione bono- 
rum naturalium, immo minus; et consequenter, 
quod opus redemptionis cum suo effectu, tantum 
vel majus exigit etinfertdominium quam opus crea- 
tionis honorum pure natuialium. 

Dicitur tertio, quod, dato quod ista duo opera 
arguant asquale dominiuin, argumentum nihil con- 
cludit contra nos; quia dicetur quod, sicut diviuitas 
est primum principium creationis, ita et redemptio- 
nis, et non humanitas. De hoc sanctus Thomas, 
3 p., q. 48, art. 5 : « Ad hoc, inquit, quod aHquis 
redimat, duo requiruntur : scilicet actus solutionis, 
et pretium solutum. Si enim aliquis solvat, pro 
redemptione alicujus rei, pretium quod (o) non est 
suuin, sed altei'ius, non ipse dicitur redimere prin- 
cipaliter, sed magis ille cujus est pretium {i). Pre- 
tium autem redemptionis nostne est sanguis Ghri- 
sti, vel vita ejus corporalis, qua? est in sanguine, 
quem ipse Christus exsolvit. Unde utrumqueeorum 
ad Christum pertinet immediate, inquantum est 
bomo; sed ad totam Trinitatem, sicut ad causam 
primam et remotam , cujus erat el ipsa vita Ghristi , 
sicut primi auctoris (t), et a qua inspiratum fuit 
homini Christo ut pateretur pro nohis. Et ideo esse 
immediate Redemptorem, est proprium Chrisli, 
inquantum est homo ; quamvis ipsa redemptio pos- 
sit attribui toti Trinitati, sicut primte causiC. » — 
Haic ille. — Item, ibidem, primo loco, arguit sic : 

(a) in. — ibi Pr. 

(6) vihdo. — iwllo Pr. 

(yi scquale. — essentiale Pr. 

{h)prelium quod. — si Pr. 

(s) pretium. — Om. Pr. 

(?) auctoris, — actoris Pr. 



140 



LIBRI III. SENTENTIAKUM 



« Dicitur, inquit, in Psalmo (30, v. 6) : Redemi- 
sli me, Dominc, DcKii veritati.^. Sed esse Dominum 
Deum veritalis, convcnit loti Trinitati. Ergo non est 
proprium Clirislo. » Ecce argumentum. Sequitiir 
responsio : « Dicendum, inquit, quod Glossa sic 
exponit : Tu , Domine, Deiia verilaiis, redemisti 
me in Chrislo clamante : In manus titaf' com- 
mendo spiritum meum. Et sic redemptio imme- 
diate pertinet ad hominem Christum, principahter 
autem ad Deum. » Item, secundo loco, arguit sic : 
« Ille dicitur redimere, qui dat pretiuni redemptio- 
nis. Sed Deus Pater dedit Fihum suum redemptio- 
nem pro peccatis nostris, secundum ihud Psalmi 
(110, V. 9 ) : Rcdemptionem misit Dominm poputo 
SHo; ubi (a) Glossa dicit : id est, Christum, qui 
dat redemptionem captivis. Ergo non solnm Chri- 
stus, sed etiam Deus Pater nos redemit. » Ecce 
argumentum. Sequitur responsio ; « Dicendum, 
inquit, quod pretium nostric redemptionis homo 
Cliiistus solvit immediate, sed de mandato Patris, 
sicutprimordiahs auctoris (6), » — Hiji-c ihe. — Ex 
quibus patet quod, sicut tota Trinitas est primum 
principium creationis, ita et redemptionis; et con- 
sequenter, non liumanitas, sed divinitas; hoc 
addito, quod nec humanitas, nec ahqua ejus pars, 
fuit sufficiens pretium redemptionis, nisi ex unione 
ad divinitatem in persona Verbi. De hoc sanctus 
Thomas, 3 p., q. 48, art. 6, sic dicit : « Duplex 
est efficiens : principale, et instrumentale. Efficiens 
quidem principale humaniT; sahitis, Deus est. Quia 
vero humanitas Christi est divinitatis in.strumentLim, 
ex consequenti omnes actiones et passiones Christi 
instrumentahter operantur, in virtute divinitatis, 
ad .sahitem humanam. Et secundum hoc, pas.sio 
Christi efficienter (y) causat salutem humanam. » 
Hsec ille. — Item, ibidem, in solutione ad pri- 
mum, sic dicit : « Passio Christi, relata ad Christi 
carnem, congruit infirmitati a.ssumpt;e. Relata vero 
ad divinitatem, consequitur ex ea virtutem (o) infi- 
nitam, secundum iUud 1. Corinih. i (v. 25) : 
Quod infirmum est Dei, fortius esi liominibus; 
quia .scihcet ip.sa infirmitas Chri.sti, inquantum est 
Dei, habet virtutem excedentem omnem virtutem 
humanam. » Item, in solutione secundi, sic dicit : 
« Pa.s.sio Chi'isti, licet sit corporahs, liabet tamen (e) 
virtutem .spiritualem ex divinitate unita, etc. » — 
Ex (]uibus patet ad argumentum. Quia, hcel huma- 
nilas Christi operata sit ad nostram redomptionem, 
hoc tamen fecit ut aj>ens instrumentale et secunda- 
rium et minus principale, et non ut agens principale 
aut primarium; et semper fuit ut quo, et non ut 
quod. Et ideo non arjiuitur quod humanitas fueril 

(a) Gregorii. — Ad Pr. 
(6) auctoris. — actoris Pr. 
(y) ef/icienter. — effiraciter Pr. 
(6) virtutem. — virlutc Pr. 
(i) tanicn. - Om. Pi'. 



ratio adorationis latria? ; quia nihil est ratio tahs 
adoralionis, nisi sit primaria latio dominii et crea- 
tionis, ac redemptionis, ju.stificationis ac glorifica- 
tionis i'erum. 

§ 2. — Ad argumenta contra secundam 
conclusionem 

I. Ad argumentum Henrici. — Ad primuin 

contra secundam conclusionem, respondet Bernar- 
dusde Gannato, quod immoimajio crucifixi, inquan- 
tum repri.osenlat divinum suppositum crucifixuni, 
adoranda e.st adoratione latriie. « Certum, inquit, 
est enim quod Deo delietur vera latria. Deus (a) 
autem vere crucifixus est. Et ideo, quia non stat 
mens in imagine ut e.st r^s, sed ut repra,»sentat Deum 
crucifixum, imago crucifixi debet adoraii latria. Dei 
autem, ut Deus non humanatus, non pote.st esse 
ahqua imago ipsum repricsentans perfecte, sed solum 
ut eflectus causam. » — Htcc illc. 

II. Ad argumentum Durandi. — Ad argu- 
mentum quod est Durandi, dicitur primo, quod, 
cum anima vel ahijua ejus potentia fertiir in imagi- 
neni ut imago e.st, Hcet non affirmet quod imago est 
res cujus est imago, non tamen oportet quod quo- 
hbet tah actu neget unum ab alio, aut formet duos 
conceptus distinctos de ilhs; immo, eodem conce- 
ptu, potest utrumque concipere, unum in ordine ad 
ahud. Nec valet ratio in oppositum : quia, sicut illa 
quiE sunt unum in re, potest intellectus diversis 
conceptibus concipere, ita illa qua; sunt reahter 
distincta, potest unico conceplu concipere, et judi- 
care quomodo unum illorum est ad ahud, hcet non 
habeat semper duos conceptus totaliler distinctos, 
quorum unus sit ad alium, potissime in relativis, 
quorum unum clauditur in conceptu alterius. — 
Dicitur secundo, quod, licet signum et signalum, 
exemplar et imago, reahter, semper, et (piandoque 
conceptil)iHter distinguantur ; tamen (piandoque, et 
philosophi, et theologi , ea quie dicuntur de uno, 
attribuunt alteri ; sicut dicit sanctus Thomas, de 
Verilate, q. 4, arl. 8, ubi quiierit : Utrum omne 
quod factum e.st, sit vita in Verbo. Unde, ibidem, 
sic dicit : « Simihtudo creaturio in Verbo, est vila 
ejus. Simihter etiam simihtudo creaturio est quo- 
dainniodo ipsa creatura, p<M' mo(him illiim qiio dici- 
tur quod anima est quodammodo omnia. Unde ex 
hoc quod simiUtudo creaturiie in Verbo, est produ- 
ctiva et motiva creaturic in propria natura exsisten- 
tis, quodammodo contingit ut cre;itura seipsam 
moveat, el ad esse perdiuat (6), in^piantiiin scihcet 
pro(hicitur in esse, oi movetur a sua simihtudine 
in Verl)o exsistente. Et ita similitudo creatuiu' in 



(x) Dcus. — Domimis Pr. 
(g) pcniucat. — pro(hicnt Pr. 



DISTINCTIO IX. — QU^STIO I. 



141 



Vciibo, csl quodainmodo vila crcaluroc. » — lla^c 
ille. — Et in mullis aliis locis dicit quod ideo 
omnis creatura dicilur e.sse vita in Deo, quia simi- 
litudo et idea creaturae est vita in Deo, — Dicitur 
terlio, (|uod reverentia quffi exhibelur signalo et 
exemplato, non debet exhiberi signovel imagini seo- 
rsum a signato et exempiato, nec ut est res quicdam 
dislincta, .sed inquantum est unum cum exemplato 
et signato. Nec reverentia sistit (a) in imagine, sed 
lendit (6) ad exemplar : ut sic adorare crucem, sit 
adoraro Cbristum crucitixum, ut est propter nos 
crucifixus; ita quod Cbristus et crux sint unum 
totale objectum adorationis ; tamen talis adoralionis 
ratio non est crux, sed divinitas crucilixi. 

III. Ad argumenta Holcot. — Ad prinuim 

Holcot, dicitur quod latria est honor soli Deo debi- 
tus per se ; sed de per accidens, vel per aliud, putest 
exbiberi aliis a Deo. Et hoc declarat Durandus 
(dist. 9, ([. 2), dicens quod (( honor latri», vel 
cujuscumque alterius reverentiye, potest alicui exbi- 
beri dupliciter : scilicet per se, et per accidens. Per 
•^e exhibetur ei in quo est cau.sa talis honoris; per 
accidens aulem, exbibetur ei in quo non est causa 
talis honoris, sed habet aliquam habitudinem ad 
illud in quo est causa. Potest autem aliquid habere 
haljitudinem ad Deum, cui per se debetur honor 
latrisc, dupliciler : uno modo, quia incidit in idem 
secundum (y) suppositum, sicut est humanitas Cbri- 
sti ; alio modo, quia non tendit (S) in idem secun- 
dum suppositum, sed habet solam habitudinem 
extrinsecam ad ipsum, ut Mater, crux et imago, 
etc. )). — Haic ille. ■ — Ex quibus patet ad argumen- 
lum. 

Ad secuiidum dicitur quod consequens quod infer- 
tur ibi, non est inconveniens, scilicet quod idem 
honor debetur Deo et creatura;, sane intelligendo, 
scilicet quod idem honor qui debetur Deo per se, 
potest exhiberi creaturse per accidens, non ut seor- 
sum a Deo tali adoratione adoretur, sed simul cum 
Deo. Unde sanctus Thomas, 3 p., q. 25, art. 3, in 
solutione secundi : « Apostolus, inquit, prohibet 
communicare infructuosis operibus gentilium ; com- 
municare autem eorum operibus utilibus, non pro- 
hibet. Adoratio autem imaginum est inter infru- 
ctuosa opera computanda, quantum ad duo. Primo 
quidem, quantum ad boc quod quidam eorum ado- 
rabant ip.sas utquasdam res, credentes in eis aliquid 
veri numinis esse, propter responsa quai da^mones 
in eis dabant, et alios mirabiles effectushujusmodi. 
Secundo, propter res quarum erant imagines ; sta- 
tuebant enim imagines aliquibus creaturis, quas in 



(a) sistit. — sislat Pr. 
(6) tendit. — tenetur Pr. 
(y) secunduni. — Om. Pr. 
(£) tendit. — cedit Pr. 



eis veneralione latriic venerabantur. Nos autem ad- 
oramus adoratione lati-iai imaginem Christi, qui est 
verus Dcus, non |)ropter ipsam imaginem, sed pro- 
pter rem cujus est imago. )) — Ibcc ille. 

Ad lerliinn dicitui" quod major est vera, si intel- 
ligatur de illo quod per se adoratur latria, et est 
ratio talis adorationis. Falsa est autem , si intelliga- 
tur de illo cui exhibelur lalis adoratio solum de per 
accidens, nec ut rationi adoralionis. Modo creatura 
isto secundo modo adoratur vencratione latriic, et 
non primo modo, ut dictum est. 

§ 3. — Ad AIIGUMENTUM CONTRA TERTIAM 
CONCLUSIONEM 

Ad argumentum Durandi. — Ad argumen- 
tum contra tertiam conclusionem, conceditur totum 
argumentum ; (piia illud quod sanctus Thomas dicit 
in 3. SenlcnliaruDi , videtur correxisse in 3 p. 
(q. 25, art. 4), ubi expresse dicit, ut allegatum est 
in tertia conclusione, quod^^ei inanimata?, aut insen- 
sibili, vel irrationali, non debetur alius honor seor- 
sum ab honorequi debelur natura} rationali, ratione 
ciijus res irrationalis veneratur secundum idem. 

Ad argumentum pro parte negativa quccstionis, 
respondet sanctus Tbonias, 3 p., q. 25, art. 2, in 
solulione tcrtii, dicens : « Adoratio latriffi non exhi- 
betur humanilati Cbristi, ralione sui ipsius, sed 
ratione divinilalis cui unitur, secundum quam 
Ghristus non est minor Patre. )) — Hac ille. 

Et haic de qua^stione sufliciant. De qua benedi- 
clus Deus. Amen. 



DISTI NCTIO X. 



QU.ESTIO I. 

UTRUM CHRISTUS, SECUNDUM QUOD HOMO, 
SIT TERSONA DIVINA 

C55^^^iRCA decimam distinctionem 3. Sentcn- 
WfW^^ ^^^''""^' qua-ritur : Utrum Christus, 
?l^^^ secundum quod homo, .sitDeus, vel per- 
^^:^^ sona divina. 

Et arguitur quod sic. Cbristus, secundum quod 
homo, est persona, et non alia quam divina. Ergo 
Christus, secundum quod homo, est persona divina. 
Prima pars antecedentis patet. Quia Christus, .secun- 
dum quod homo, est substantia rationalis natura^ ; 
non autem substantia universalis ; ergo substantia 
individua. Sed nihil aliud est per.sona, quam ratio- 



Ii2 



LlBRl III. SENTENTIARUM 



nalis naturtv individiia mhstantia , ut dicit Boe- 
liu.s in lil). de Jhiabus Naluris. Ergo Chri.sUi.s, 
secuudimi quod liomo, ost per.sona. 

In o[)|)08itiiiTi arguitur sic : Cliristus, Recundum 
quod houio, non est per.sona aclerna. Si ergo, secun- 
dum quod hoino, sit persona, sequeretur quod in 
Christo sint duie per.sonic, una temporali.s, et alia 
leterna, quod est erroneum. 

In hac (|uuoslione suiil ties articuli. In primo 
poniintur conclusiones. In secundo, objectiones. In 
lerlio, soluliones. 



ARTIGULUS I. 

PONUNTUR CONCLUSIONES 
Quanliim ad primum arliculuin, sit 

Prima conclusio : Quod ista propositlo, Chri- 
slUff, seviinduiii qiiod cxt lioilio , cst J)cii^, cst 
vera iii iino scnsu, el falsa in alio; inayis (aineu 
es( neijaiula quain coucedencla. 

Hanc ponit sanctusThomas, 3 p., q. 16, art. 11, 
iihi sic dicit : « Iste terminus liomo, in reduplica- 
tione posilus, potest dupliciter accipi. Uno modo, 
quantum ad naturam ; et sic non est verum quod 
Christus, secundum quod liomo, sit Dcus ; quia 
humana natiira est dislincta a divina, secundiim 
dilTerentiam naturae. Alio niodo potest accipi ratione 
suppositi ; et sic, cum suppositum naturai humanfc 
in Christo sit persona Filii Dei, cui per se convenit 
e.sse Deum, verum est quod Christus, secundum 
quod homo, siL Djus. Quia tamen terminus in 
reduplicatione i^ositus, magis proprie tenetur pro 
natura quam pro supposito, ideo magis est isla 
neganda, Cliristus, secundum quod homo, est Dtus, 
(piam sit affirmanda. » — Hoec ille. 

Ex (juibus i)otest formari lalis latio : Illa proposi- 
tio e.st in uno sensu vera, et in alio lalsa, quiB potest 
(juandoque desi<jnare quod natura humana sit 
natiira divina, et (|uandoque ([uod suppositum 
humanum sit suppositum diviniim. Sed sic esl de 
ista, Christus, secunduiu quod homo , est Dcus. 
Igitur, etc. — Item : Illa propositio magis est 
neganda (juani affirmanda, (jun' niagis declinat ad 
sensiiiu falsum quain ad verum. Sed isla est hujus- 
modi. Igiliir, ctc. 

Eamdem ponit, 3. Scnteut., dist. 10, q. 1, art. 1, 
(j''' 1, ubi sic dicit : « Id quod in aliqua propo.sitione 
reduj^licatiir cum (a) hoc (juod dico, serundum 
quod , ost illud per qiiod priodicamenlum convonil 
subjocto. Unde ojiortet (juod aliquo modo sit idom 
cum suhjeclo,et ali(|uo modo idem cuni prccdicato : 

(«) cu«i, — tttnien Pr» 



sicut mediiis lerminus, in syllof>ismo affirmall-vo, 
ad j)riodicalum quidem (a) habet comjiaratioMom sicut 
ad id (6) qiiod j)erse consequitur ad ipsum (nil enim 
convenit alicui secundum quod est animal, nisi illud 
animali (y) conveniat jier se, secundum quemcum- 
qiie modum dicoiidi |)er se); ad siibjoctum autein 
comjjaratur sicut ad (o) id (jiiod in su])jecto aliquo 
inodo includitur. Includilur aulem in subjocto ipsa 
substantia subjecti, et antecedentia, sicut causac (e), 
et consequontia, sicut accidentia. Sub.stantia autem 
subjocti est ipsum subjectiim, ot natura ojiis. Et 
ratione omnium istorum potest aliquid atlribui 
Chi'isto, ot cuilibet bomini. Si enim aliquid atlri- 
buitur homini ratione principiorum pnocedentiuni , 
sicdicimus, quantum ad causam materialein, quod 
liomo, secundum quod est compositiim ex contra- 
riis, e.st corruptibilis; quantiim ad causani forma- 
lem, dicimus quod homo, socundum quod habet 
animam rationalem, est ad imaginem Dei ; quan- 
tum voro ad causam officientem , dicimus quod 
Petrus, secundum quod natus est de tali jiatro, est 
ejushiores; (juantum autem ad finalom, dicinius 
quod homo, secundum qiiod est ad beatitudinem 
ordinatus, ojiortel quod sit immortalis quoad ani- 
inam. Si aulem attribiiatur aliquid homini ratione 
accidentium, sic dicimus quod homo, secundiim 
quod est coloratus, est visibilis. Si autem attribui- 
tur aliquid homini ratione ipsius suppositi, sic dici- 
mus (juod Socrates, secundum quod Socrates, est 
individuum. Si aulem ratione naturi^e, sic dicimus 
quod homo, secundum quod homo, est animal. 
Secundum hoc ergo dicendum (Q, quod, cum dici- 
tur, Christus, secunduni quod homo, est Dcus, 
ly homo jjotest replicari ratione humana' natuno; 
et sic est falsa, quia nalurK humanio non jier se 
competit, inquantum talis nalura, ut divinit! natunc 
uniatur. Si autem replicatur ratione suppositi, cum 
suppositum buinante natura5 in Christo sit supposi- 
tum Lcteinum cui per se convenit es.se Deuni, orit 
vera. Quia tamen hoc nomen homo non importal 
aliquod doterminalum suppositum huinana} naturm, 
nisi por demonstrationem adjunctam, et .^^olum cui- 
dam sujiposito humanai natura} determinalo convo- 
nit (Yi) jier se esse Deum ; ideo, nisi aliquid addatur 
vel intolligatur (0), non est simpliciter concedenda, 
Christus, secunduni quod houio, cst Deus. » — 
llcecille. 

Secunda conclusio ost quod ista proposltlo, 



(j) quidem. — quocl Pr. 

(S) ii(. — Om. Pr. 

(y) aniniali. — itlter Pr. 

(5) ad. — Om. Pr. 

(e) causx. — rliam Pr. 

(;) ergo. — Ad. Pr. 

(t)) convenil. — conveniat Pr. 

(6) intelligatur. — addatur Pr. 



DISTINCTIO X. — QU^STIO I. 



i43 



Christus, sccuiulinn (juod homo, cst pevsona , 
vcl hypostcDiis, vel 9upposituni , cel ros nalurve, 
lu iino seiisii cst falsa, ct iii alio vcra. 

Hanc |)onit sanctiis Tliomas, 3 [)., q. 46, art. 12, 
iil)i sio (licit : « Isto terminus homo , iii reiluplica- 
liouo jiositus, i)otest accipi vel ratione supposili, vel 
ratione naturce. Gum ergo dicitur, Cliristas, secun- 
dum (juod homo , cst pcrsona , si accipiatur ratione 
suppositi, inanifestuin est quod Ghristus, secuii- 
duin quod hotno, est persona ; quia suppositum 
hunianas natura^ non est aliud quam persona Filii 
Dei. Si autem accipiatur ratione natunc, sic pote.st 
intelligi dupliciter. Uno modo, quod intelligatur 
quod naturai humanse competat es.se in aliqua per- 
.sona; et hoc etiam modo verum est : omne enim 
quod subsistit in natura humana, est persona. Alio 
modo potest intelligi, ut humana} naturaj in Christo 
|)ropria personalitas deheatur, causata ex principiis 
Iiumana! naturae; et sic Christus, secundum quod 
homo, non est persona : quia humana natura non 
est per se seorsum exsistens a divina natura ; quod 
requirit ralio persona'. » — Ha:c ille. 

Item, ihideni, in solutione terlii, sicdicit : « Sicut 
persona signilicat (x) quoddam completum et per se 
suhsistens in natura rationali, ita hypostasis, et 
suppositum, et i-es natura}, in genere substanti;e 
significant quoddam i^er se subsistens. Unde, sicut 
liumana natura non est persona seorsum a persona 
Filii, ita etiam non est per se hypostasis, vel sup- 
positum, vel res natura?. Et ideo in sensu in quo 
negatur ista, Chrislus, sccundum quod homo , est 
persona, oporlet etiam negari onines alias. » — 
Ha2c ille. 

Ex quibus potest formari duplex ratio pro utra- 
que (6) parte conclusionis. — Prima talis est : 
Omne suppositum humanum, est persona ; et omnis 
natura humana, e.st in ali({ua persona. Sed hioc pro- 
positio, Christus, secunduni quod homo, est per- 
sona, lial)et quandoque illos duos sensus. Ergo, in 
talihus sensibus, est vera. — Secunda talis est : 
Humana natura, in Christo, non habet propriam 
personalitalem dislinctarn a personalitate Filii Dei. 
Sed ha?c propositio, Christus, secundum quod 
homo, est jjcrsona, habet quandoque sensum illi 
oppositum. Ergo, in lalisensu, estfallacia. — Sicut 
arguitur de ista, ita de aliis. 

Eamdem conclusionem tenet, 3. Sentent., distin- 
ctione pra^senti, q. 1 , art. 2, q''* 1 , 2 et 3. 

Tertia COnclusio est quod quiclibet istarum est 
simpliciter concedenda : Christus , secundum 



(a) significat. — signat Pv. 
(6) utraque, — secunda Vr. 



quod iste homo, est Dous; — Christus, secun- 
dum quod istc homo, est persona. 

PrimamponitsanctusThomas, 3<S^'H/^n^,dist.40, 
q. 1, art. 4, q''' 2, ubi sicdicit : « Ad hoc quod ali^iua 
pncdicatio sit per se, non oportet quod praidicatum 
per se conveniat subjecto secundum omne quod in 
iiomine subjecti implicalur, sed sufficit si aliquid 
eomm per se sibi conveniat : sicut ratiocinari, per 
se convenit homini, non secundum quod habet cor- 
pus, sed inquantum habet animam ; unde hirc est 
per se, Ilomo ratiocinatur. Cum autem dicitur, 
Iste homo , demonstralo Christo, includitur, ex vi 
demonstrationis, delerminatum suppositum humana? 
natura^, quod est suppositum a-ternum, secundum 
secundam opinionem ; cui supposito per se convenit 
esse Deuni ; unde htoc est per se, secundum secun- 
dam opinionem, Islc homo est Deus. Et quia ad 
veritatem hujus locutionis non exigitur nisi quo(J 
prajdicatum conveniat ei quod reduplicatur, ideo 
ha^c est vera : Christus, secunduni quodistehomo, 
cst Dens. )) — Haec ille. 

Item, aliam propositionem , scilicet : Christus, 
i^ccundum quod iste homo, cst persona, ponit, 
3. Sentent., dist. 40, q. 4, art. 2, q''* 4, ubi sic 
dicit : (( In Christo non est ni.si una persona, qihT 
est ieterna. Nullum autem ffiternum convenit Chri- 
sto, secundum quod homo, proprie loquendo. Unde 
haic non est vera, Christus, sccundum quod homo, 
cstpersona, nisi reduplicetur suppositum hominis, 
ut dicatur : Christus, secundum quod iste homo, 
cst persoria ; hoc enim verum est. » — Hsec ille. 

Similia ponit, 3 p., q. 46, art. 41, iu solutione 
tertii, ubi sic dicit : (( Cum dicitur, iste homo, 
pronomen demonstrativum trahit hoc nr»men homo 
ad suppositum. Et ideo hffic est magis vera, Chri- 
stus, secundum quod istc homo, cst Deus, quam 
ista, Christus, secundum quod homo, est Deus. » 
— Hsec ille. 

Ex quibus potest formari talis ratio : Ad verita- 
tem propositionis reduplicativK, sufficit quod pr,\i- 
dicatum per se conveniat ei quod reduplicatur, sub- 
jecto autem principali conveniat simpliciter. Sed 
ha^c propositio, Christus, secundum quod iste 
homo, est Deus, est reduplicativa ; et ejus pra^dica- 
tum per se convenit huic quod dico, iste homo, 
quod reduplicatur (a). Igitur ipsa est vera. 

Et in hoc primus articulus terminatur. 



ARTIGULUS II. 

PONUNTUR OBJECTIONES 

Argumenta Durandi. — Quantum ad secun- 



(a) reduplicatur. — reducilur Pr. 



144 



LIBIU III. SENTENTIARUM 



dum articuluin, objiciendum est conlra conckisio- 
nes, specialitcr contra tertiam, contra (juam arguit 
Durandus (di.st. 10, q. d ). 

Priino. Quia lioc pronomen iste non demon.strat 
su|)|)ositiim ;cteniuni, nisi quatenus iinporlatur 
nominc liomiiiis. Eigo sic denionstrat, sicut ijii (a) 
importatur in (6) nomine hominis. Sed ibi, ratione 
implicationis, importatur formaliter, et non mate- 
riaiiter, hoc est, non .secunduni se, sed utestliabens 
talem naturam, qusc sit ratio convenientiai pra^di- 
cati cum subjecto. Ergo sic demonstratur. Erj>o non 
verificatur propositio, nisi natura nomine hominis 
importata, sit ratio quare esseDeum conveniatChri- 
sto. Non autem est sic. Igilur, etc. Ad probationem 
niinoris, prccmitlit quod implicatio secundum quod, 
si proprie sumatur (y), importat cau.sam inhyerentia? 
pra'dicati ad subjectum, proximam vel remolam. 
Sed considerandum e.st, nt dicit, quod ter'minus 
concretus positus in pnudicato, vel in quacumque 
imphcatione circa subjectum (o), tenetur formahter 
pro natura, et non materiahter pro supposilo : non 
quod terminus concretus unquam supponat forma- 
liter it) pro natura in recto, ex quacumque parte 
ponatur; quia tunc talis propositio esset falsa ; ut si 
dicatur, Socratoi cst hoino, vel Socrates (^), secun- 
dum qnod honio, cM ra( ionali s ; iunc enim esset 
sensus quod Socrates csset natura humana, vel_quod 
Socrates, secundum quod est natura humana, esset 
rationahs. Sed pro tanto dicitur teneri formaliter 
ex parte praidicati, vel imphcationis, inagis quam 
ex parte subjecti, quia quando terminus concretus 
ponitur ex parte subjecti, inagis accipitur secun- 
dum id (■!]) quod est ahquid in se, quam .secundum 
id quod est habens ahquam naturam : ut si dicatur, 
Albuni currit, albuni magis stat ibi pro eo quod est 
ahquid in se subsislens, quaiii secundum (juod est 
habens talem naturam, scihcet albediiiem ; quamvis 
enim (0) non jiossit verificari propositio nisi cur- 
renti insit albedo, tanien (i) albedo non est causa 
quare cursus insit Socrati, vel cuicumque suppo- 
sitocurrenti ; unde et non album potest currere. Sed 
(juando ponitur ex jiarle pnedicati, vel cum imph- 
catione, ut (hcendo, Homo est albns, vel Socrates, 
secii7idiim qiiod e^t albiii^, disgregat, ibi pra^dica- 
tum non convenit subjecto nisi ut est liabens talem 
iiaturam ; ita (piod quando imphcalio (^st vera, ipsa 
est causa qnare piicdicatuni esl in sul)jecto. Ex qui- 
bus patet quod (juaiihbet harum est simpliciter falsa, 
Chrii^tus, secundnm quod liomo, est pcrsona, et 



(a) ibi. — Om. Pr. 

(6) m. — Om. Pr. 

(y) si propric sunialur. — proprie suniitiir i*r. 

(6) circa subjeclum. — Om. Pr. 

(c) foniKililcr. — Oin. Pr. 

(;) Socralcs. — Om. Pr. 

(t|) iil. — Om. Pr. 

(0) cniiu. — Om. Pr. 

(i) laincii. - cuvi Pr. 



Christus, secundum quod hic homo, cst persona : 
quia implicalio imporlat cau.sam inhx-rentiie pruedi- 
cali ad subjectum, quanlum ad naturam per termi- 
num implicationis imporlatam ; nunc ila est, quod 
natura imporlata per hoc nomen homo, vel iste 
homo, non est causa remota vel propinqua quare 
Christo cornpetat e.sse per.sonam. Ergo quielibet 
harum est fal.sa : Christus, secundum quod liomo , 
est pcrsona; Christus, secundum quodiste homo, 
est persona. 

Secundo aiguit, dicens quod iion valet illud quod 
dicit nostra conclusio, scilicet quod non oportet pr;o- 
dicatum convenire subjecto ratione omnium quae 
implicantur, sed .solum ratione unius. Quia cum 
dicitur, Christus, inqnantinn iste homo, prono- 
men demonstrativum non est pars implicationis (a), 
sed demonstratio ejus. Et ideo oportet quod propo- 
silio verificetur ratione alicujus formaliter importati 
nomine hominis; quod non esl in proposito. 

Tertio. Qiiia, quanivis non oporleat pivcdicatum 
inesse subjecto ratione cujuslibet impli(;ati ab.solute, 
tamen, si implicatiocadit sub reduplicatione dicente 
causam, oportet quod prycdicatuin iiisit subjeclo 
ratione omniuin implicatorum ; ut in oninibus patet. 
Unde sicut ha^c est vera, Iste homo est persona , 
demon,stralo Christo, ita et ha}c, Ilomo est persona, 
non soluni pro hominibus pui"is, sed pro Christo. 
Ergo .similiter, si ista est falsa, Christiis, scrun- 
dum qnod honio, cst persona; eadein ralione, hKC 
est falsa, Christus. secundum quod iste homo, est 
persona. — Hlcc ille. 

Et in hoc secundus articulus terminalur. 



ARTICULUS 111. 

P N U N T U R S L U T I N E S 

Ad argumenta Durandi. — Quantum ad ter- 
tium articulum, respondendum est objectionibus 
supradictis. Et 

Ad priniam quidem , dicilur primo, quod , posito, 
sed non concesso, quod hoc pronomen isle non 
demonstret suppositum iclernum nisi ex additionc 
hujus nominis homo , non tamen sequitur quod illo 
eodem modo denionstret supposituni ;clerinim, sicut 
iinportatur per lioc noineii homo in absenlia prono- 
minis, sicut in hac reduplic^ativa, Chrisfus, secun- 
dum (luod homo, cst persona, in qua lenetur for- 
nialiler. Immo oportet qnod hoc proimmen aliter 
demonstret, et lioc nomeii ho)no aliler importel 
suppositum , puta magis niaterialiler quam formali- 
ter. Cujus ralio est : (|uia, cum prononiina signifi- 
cent puram subslautiam sine (pialilale, id est, sup- 
posilum sine expressione quiddilalis, ideo eorum 



(a) esl pars iniplicationis. — solum i^nplicatuv V\ . 



DISTINCTIO X. — QU/ESTIO I. 



145 



addilio ad nomina concreta, trahit illa ad standum 
pro suppositis potius quam pro quidditate, et magis 
materialiterquam formaliler, quantumcumqueredu- 
plicatio cadat super aggregatum ex pronomine 
demonstrativo et nomine concreto. — De hoc san- 
clus Thomas,3 p., ^. 16,art. 10,sicdicit : « Nomen 
sumptum cum reduphcatione, magis proprie tene- 
tur pro natura quam pro supposito : sumitur enim 
in vi praedicati, quod tenetur formaliter; idem 
enim est dictu, Christus, secundnm qiiod homo, 
ac si dicerelur, Chrislus, secundum quod est homo. 
Et ideo est magis concedenda quam neganda , Chri- 
stus, secundum quod homo, est creatura. Si tamen 
adderetur aliquid per quod traheretur (a) ad suppo- 
situm, esset propositio magis neganda quam conce- 
denda ; puta si diceretur, Christus, secundum quod 
hic homo, est creatura. » — Haec ille. — Ex qui- 
hus patet quod pronomen demonstrativum, additum 
nomini concreto, sive in praMlicato, sive in redupli- 
catione, retrahit illud, ne teneatur formahter, seu 
pro natura ; sed facit illud stare materiahter, seu pro 
supposito. 

Dicitur secundo, quod, dato quod reduplicatio (6) 
cadens super pronomen demonstrativum singulari- 
zans nomen concretum, faceret illud complexum 
stare formahter, non tamen sequitur, sed est fallacia 
consequenlis , quod stet pro forma specifica : sufficit 
enim quod stet pro natura individui singularizata, 
vel pro proprietate constilutiva individui. Et si illo 
modo stet in ista, Christus, secundum quod iste 
homo, est Deus, velpersona, propositio vera est. 
Nam sensus est iste : quod Christus ex eo ex quo (y) 
hahet proprietatem personalem constitutivam hujus 
suppositi, quod est humanum, et in quo natura 
humana hahet istam singularem personahtatem, est 
persona, vel Deus. Et iste sensus est verus : quia 
totum hoc hahet Christus ex seterna fihatione, quge 
est reahter divina essentia ; et quicumque hahet 
istam fihationem , necessario est Deus vel persona ; 
quicumque taiiter suppositat humanam naturam, 
sicut Christus suppositat, necessario est Deus et per- 
sona ; et in quocumque supposito natura humana 
suppositaretur, puta quod uniretur tahter primo 
principio, illud est Deus. 

Dicitur tertio, quod, dato quod ad veritatem pro- 
positionis reduphcativae requireretur quod illud 
quod imphcatur, vel reduphcatur, sit ratio inha^- 
renti» praedicati ad suhjectum, non tamen oportet 
quod sit causa vel ratio tahs inhierentise secundum 
quodhhet sui, ut dicit tertia conchisio. Et ideo, dato 
quod hoc complexum, iste homo, teneatur formali- 
ter in ista, Christus, secundum quod iste homo, 
est Deus, non tamen oportet quod omnis forma 



importata per hoc complexum, sit causa tahs inhffi- 
rentia; : puta forma importata per ly iste, qui est 
proprietas aeterna constitutiva personie Fihi Dei ; et 
humanitas importata per ly homo. 

Et sic patet quod argumentum non procedit, pro- 
pter tria falsa quse assumit. Et hcet istu responsio 
sufficiat ad hominem, quantum ad duo dicta ultima ; 
videtur tamen quod standum est in primo dicto 
responsionis, scilicet quod nec ly homo , nec ly iste 
homo tenetur in illa reduphcativa formahler, sed 
materiahter pro supposito aeterno subsistente in dua- 
hus naturis, et non formahter et prsecise pro ahqua 
illarum. De hoc sanctus Thomas, 3. Sentent., 
dist. 10, q. 1, art, 1, q'* 2, sic arguit (arg. 2) : 
(( Christus, secundum quod Deus, caret matre. Si 
igitur, secundum quod iste homo, est Deus; ergo, 
secundum quod iste homo, caret matre. » Ecce 
argumentum. Sequitur responsio : « Cum, inquit, 
dicitur, iste homo, demonstratur suppositum dua- 
rum naturarum, quarum utraque caderet in diffi- 
nitione ejus, si diffiniri posset. Et ideo ea quae sunt 
utriusque naturse, per se ei conveniunt. Et ideo 
Christus, secundum quod iste homo, est Deus; et, 
secundum quod iste homo, est homo. Et similis est 
ratio de ilhs quae consequuntur ad alterutram natu- 
rarum. Unde, secundum quod iste homo, est hahens 
matrem, et carens matre ; nec unum excludit ahud, 
cum non sint opposita, quia non secundum idem 
conveniunt. » — Haec ille. — Item, arguit sic 
(arg, 1) : « Omne quod praedicatur de altero secun- 
dum quod ahquid, oportet quod sit diffinitio, vel 
pars diffinitionis, aut per se accidens ilhus secun- 
dum quod praidicatur; sicut cum dicitur : Petrus, 
secundum quod homo, est animal rationale mor- 
tale; vel, secundum quod homo, est risihihs (a). 
Sed Deus nuho istorum modorum se hahet ad hunc 
hominem. Ergohaecest falsa, Christus , secundum 
quod hic homo , est Deus. » Ecce argumenlum. 
Sequitur responsio : « Sicut, inquit, ahquid est de 
diffmitione speciei, quod non est de diffinitione 
generis; ita ahquid esset de diffinitione individui, 
si diffiniretur, quod non est de diffinitione speciei ; 
sicut pars materiai, ut dicit Philosophus, 7. Meta- 
physicx (t. c. 35). Unde, hcet Deus non sit pars 
diffinilionis hominis, esset tamen pars diffinitionis 
hujus hominis Christi, si diffiniri posset, i-atione 
Verhi. Unde patet quod est per se. » Item, arguit 
sic (arg. 3) : « Remoto eo secundum quod ahquid 
ahcui convenit, ulteriusei non convenit. Sed remoto 
a Christo quod sit hic homo, adhuc convenit ei esse 
Deum : quia ab a^terno fuit Deus; non autem ab 
seterno fuit hic homo. Ergo Christus, secundum 
quod iste homo, non est Deus. » Ecce argumentum. 
Sequitur responsio : « Dicendum quod remoto a 



(a) traheretur. — trahetur Pr. 

(6) redupUcatio. — reduplicatione Pr. 

(y) ex quo. — Om. Pr. 



(a) secundwni quod honto, est risibilis. 
bile Pr. 



quod est risi- 



V. — 10 



146 



LIBRI III. SENTENTIARUM 



Ghristo toto lioc quod importatur cum dico, iste 
homo, non convenit ei esse Deum; quia ibi inclu- 
ditur natura divina et humana. Sed remota altera, 
scilicet humana natura, sequitur quod Filius Dei 
non possit dici iste homo. Ratione tamen illius 
naturDG, scilicet humana?, non verificatur prsedicta 
locutio. Et est simile sicut si dicatur : Petrus, 
inquantum Jiomo, sentit; quia remoto rationali per 
intellectum, non erit homo, et erit sentiens, ut 
dicitur in libro de Causis (prop. 1). » — Hscc ille. 
— Ex quibus apparet manifeste, quod in dicta 
redupHcativa non oportet quod ly iste homo tenea- 
tur formaliter pro natura humana prsecise, nec pro 
divina pra^cise, sed materialiter pro supposito inchi- 
dente duas naturas, et quodammodo constituto ex 
duabus naturis. — Item , in hoc argumento quod- 
dam falsum assumitur fundamentum, scilicet (a) 
quod totum aggregatum et complexum ex termino 
communi et pronomine demonstrativo, eodem modo 
supponat sicut supponei^et terminus communis sine 
tali pronomine sumptus; quod est falsum, ut patet 
omni logico. — Item , aliud falsum, scilicet quod 
Iioc pronomen iste non habet quod demonstret sup- 
positum Kternum, nisi ratione hujus termini homo. 
Hoc enim falsum est : quia sine tali additione potest 
FiHum Dei, immo quamlibet divinam personam, 
demonstrare (6), ad placitum loquentis. Immo, per 
oppositum, hic terminus homo non habet quod sup- 
ponat discrete pro Filio Dei, nisi ex additione pro- 
nominis, sicut nec proaliquo alio homine. 

Ad sccuiidum patet responsio per prasdicta; quia 
non valet consequentia (y). Quia, licet ly homo 
implicetur et redupHcetur, non tamen oportet quod 
illa redupHcatio sit ratione natura^, nec ratione aH- 
cujus importati formaHter per hoc (8) quod dico 
liomo; sed suflicit quod fiat ratione aHcujus impor- 
tati per hoc complexum , vel alteram ejus partem, 
istchomo. Sic autem est in proposito. 

Ad lerlium, negatur antecedens. Nec valet pro- 
batio : quia, Hcet ad veritatem redupHcativae exiga- 
tur quod pra?dicatum verificetur de quaHbet parte 
complexi redupHcati, sicut arguens bene probat; 
non tamen oportet quod de quaHbet verificetur cum 
hoc quod (s) dico secundum quod, vel quod talis 
pra}dicatio sit perse, aHquo modo perseitatis : sicut, 
licet ad veritatem (Q hujus redupHcativai, Socra- 
tes, sccunduin quod homo alhus, esl visibilis, 
requiratur veritas harum duarum propositionum, 
Homo est visibilis , Album est visibile; non tamen 
oportet quod utraque sit per se, nec quod istaj duK 
sint vera), Socrates, secundum quod Iiomo, est 



(a) scilicet. — vel Pr. 

(5) demonstrare. — de matre Pr. 
(l') lamen. — Ad. Pr. 

(6) vel. — Ad. Pr. 
it) quod. — Om. Pr. 

(?) veritatem. — unitatem Pr. 



visibilis, Socrates , secundum quod albus, est 
visibilis; sufficit enim veritas(a) unius iHarum. Sic 
in proposito : quaeHbet istarum est vera, Iste est 
persona, Homo cst persona; sed prima tantum- 
modo est per se. De hoc sanctus Thomas, 3. Sen- 
tent., dist. JO, q. 1, art. 2, q'-' 1, in secundo luco, 
arguit sic : « Quod convenit aHcui secundum quod 
homo, convenit omni hominisecundum quod homo. 
Sed Petrus, secundum quod liomo, est persona. 
Ergo et Christus. » Ecce argumentum. Sequitui- 
responsio : « Dicendum, inquit, quod nec Petrus, 
inquantum homo, est persona, sed (6) inquantum 
iste homo : quia haec non est per se, Homo est per- 
sona; sed ha^c, Iste homo est pcrsona. » — Item , 
in secunda quaistiuncula, in solutione primi , sic 
dicit : « Christus, secundum quod homo, est aH- 
quid. Non tamen sequitur, Ergo, secundum quod 
homo, est aHquid universale vel particulare : quia 
homini accidit universale vel particulare (y); unde 
hsec est per accidens, /irono cst aliquid jjarticu- 
lare; hsec autem est per se, Iste homo est aliquid 
particulare. Unde Christus non est aHquid parti- 
culare, secundum quod homo, sed secundum quod 
iste homo. » — Ha^c iHe. 

Ad argumentum pro parte affirmativa quaestionis, 
respondet sanctus Thomas, 3. Sententiarum , prae- 
senti distinctione, q. 1, art. 2, q'=> 1, in solutione 
primi. Sic dicit : « Christus, secundum quod homo, 
est substantia rationalis natura^; sed, secunduin 
quod iste homo, est individua substantia rationaHs 
natur». Unde, secundum quod iste homo, est per- 
sona; sicut, secundum quod iste homo (o), est 
Deus. » In 3 p. vero, q. 16, art. 12, in solutione 
secundi, sic dicit : « Substantia individua, qua3 
ponitur in diffinitione personae, importat substan- 
tiam completam, per se subsistentem (e), separatim 
ab aHis : aHoquin manus hominis posset dici per- 
sona, cum sit substantia quadam individua; quia 
tamen est substantia individua, sicut in aHo exsi- 
stens, non potest dici pei^ona. Et, eadem ratione, 
nec natura humana in Christo; quoe tamen potest 
dici individuum, vel singulare quoddam. » 

Et haic de quKstione sufficiant. De qua benedi- 
ctus Deus. Amen. 



(a) verilas. — unitas Pr. 

(g) secundum. — Ad. Pr. 

(y) a verbo quia usque ad parliculare , om. Pr. 

(5) a verbo est usquc ad homo, om. Pr. 

(c) subsistenlem. — subsistendi causa Pr. 



DISTINCITIO XI. 



QU/ESTIO I. 



U7 



DISTINCTIO XI. 




QU^.STIO I. 

UTRUM II.EG COPULATIVA, CIIRISTUS IXCEPIT 
ESSE, ET CHRISTUS EST CREATURA , SIT CONCEDENDA 

iiRCA undecimam distinctionem 3. Sen- 
teniiariuu , quoeritur : Utruni ista copu- 
lativa sit concedenda, sine quocumque 
addito : Christus inclpit esse, et Chri- 
stus est creatura. 

Et arguitur quod sic. Quia quKlibet ejus pars, 
sine addito (a), est vera. Antecedens probatur. — 
(6) Primo, quoad primam partem, sic : Christus 
incepit esse homo. Sed esse hominem , est esse sim- 
pliciter. Ergo Christus incepit esse simpliciter. — 
Pro secunda parte autem, sic : Principalior pars 
hominis est anima ([uam corpus. Sed, ratione cor- 
poris, quod traxit de Virgine, dicitur esse simplici- 
ter natus de Virgine. Ergo, ratione anim», quai 
creata est a Deo, debet dici simpliciter creatus, et 
quod sit creatura. 

In oppositum arguitur. — Et primo, quod prima 
pars sit falsa. Quia dicitur, ad Hxhrxos, ultimo 
(v. 8) : Jesus Christus herl, et hodxe; ipse et in 
sxcula. — Secundo, arguitur quod secunda pars sit 
falsa. Quia dicit Ambrosius, 1. dc Trinitate (de 
Fide ad Gratianum, cap. 16) : Numquid dicto (y) 
factus est Christus? numquid mandato creatus 
est Christus? quasi dicat, non. Et subdit : Quo- 
modo autem creatura in Deo esse potest? ctenim 
Deus naturx simplicis est, non conjiinctse. Ergo 
haec non est concedenda : Christus est creatura. 

In hac quccstione erunt tres articuli. In primo 
ponentur conclusiones. In secundo objectiones. In 
lertio solutiones. 



ARTICULUS I. 

PONUNTUR CONCLUSIONES 
Quantum ad primum articulum, sit 

Prima conclusio : Quod non est absolute et sine 
detei'minatione dicenduni, quod Christus sit 
crealura. 

Hanc ponit sanctus Thomas, 3 p., q. 16, art. 8, 
dicens : a Sicut dicit Hieronymus(incap. 5ad Gal.), 

(a) sine addito. — sive additio Pr. 
(8) pro. — Ad. Pr. 
(y) dicto. — dico Pr. 



ex verbis inordinale prolatis incurritur hairesis. 
Unde cum hccreticis nec nomina debemus habere 
communia, ne eorum errori favere videamur. 
Ariani autem hoeretici, Ghristum dixerunt esse 
creaturam, et minorem Patre, non solum ratione 
humanse naturoe, sed etiam ratione divina^ naturse. 
Et ideo non est absolute dicendum quodChristus sit 
creatura, vel minorPatre, sed cum determinalione, 
scilicet secundum naturam humanam. Ea vero de 
quibus suspicari non potest quod divinoc personai 
conveniant secundum seipsam, possunt simpliciter 
dici de Cbristo ratione naturai humana;; sicut sim- 
pliciter dicimus Christum esse passum, mortuum et 
sepultum : sicut etiam in rebus corporalibus et 
humanis, ea quse in dubitationem venire possunt au 
conveniant toti vel parti, si insunt alicui parti, non 
attribuimus toti simpliciter, id est, sine determina- 
tione ; non enim dicimus quod ^l^thiops est albus, 
sed (a) quod est albus secundum dentem ; dicimus 
autem sine determinatione, quod est crispus, quia 
hoc non potest ei convenire nisi secundum capillos. » 
— Hkc ille. 

Item, 3. Senlentiarum , dist. 11, q. 1, art. 2, 
sic dicit : « Creatio proprie respicit esse rei ; unde 
in libro de Causis (prop. 18) dicitur quod esse 
est (€) per creationem, alia vero per informationem. 
Esse autem simpliciter et per se est suppositi subsi- 
stentis. Alia vero dicuntur esse, inquantum suppo- 
situm in eis subsistit : vel essentialiter, sicut forma 
et materia , et sic (y) natura ipsa dicitur esse ; vel 
accidentaliter, sicut accidentia esse dicuntur. Esse 
ergo simpliciter dictum de supposito, siguificat (S) 
esse personale ipsius (s); esse vero, secuudum quod 
convenit parti vel accidenti, non dicitur limpliciter 
de supposito, sed suppositum dicitur esse in eo. 
Unde cum dico, Cliristus est , significatur esse 
ipsius suppositi, non autem esse ipsius natuixe, vel 
accidentis, aut partis. Cum autem fiat unio natura- 
rum in esse supposili, juxta secundam opinionem, 
esse, secundum quod Christus simpliciter esse dici- 
tur (C), est esse increatum. Unde non potest dici 
creatura, non tantum ad vitandum errorem Arii, 
ut quidam dicunt, sed etiam ad vitandum falsitatem. 
Potest tamen dici quod aliquid creatum, est in Chri- 
sto, scilicet natura humana : quia esse, quamvis sit 
unum,tamen habet respectum ad naturam huma- 
nam et ad partes ejus, secundum quem (t,) natura 
humana dicitur esse in Christo, vel partes aut 
accidentia ejus; unde, sicut esse aliquomodo perti- 



(a) sed. — secundum Pr. 

(g) est. — Om. Pr. 

(y) sic. — Om. Pr. 

(g) signi/icat. — signat Pr. 

(e) ipsius. — illius Pr. 

{i) esse dicitur. — Om. l^r. 

(yj) queni. — quas Pr. 



148 



LIBRl 111. SENTENTIARUM 



netad naturam, et ad partes et accidentia ejus, ita 
et creatio. » — Hyec ille. 

Ex quibus potest formari talis ratio pro conclu- 
sione : llla propositio non est absolute concedenda, 
nec asserenda, quai potest esse occasio erroris, et 
favet modo loquendi haireticorum. Sed ista proposi- 
tio, Christus est creatura, est hujusmodi, Igitur, 
etc, — Item, arguitur sic : IUud non est creatura, 
quod simpliciter subsistit per esse increatum, nec 
habet aliud esse simpliciter prster esse increatum, 
Sed Christus est hujusmodi, Igitur, etc. 

Secunda conclusio est quod isla propositio iion 
est absolute concedenda : Christus incepit esse. 

Hanc ponit sanctus Thomas, 3 p., q, 16, art. 9, 
ubi sic dicit : « Non est dicendum quod ille homo, 
demonstrato Ghristo, incepit esse, si nihil addatur. 
Et hoc duplici ratione. Primo quidem , quia locutio 
est simpliciler falsa, secundum sententiam catho- 
licai fidei, qua ponimus in Ghristo unum supposi- 
tum, et unam hypostasim, sicut et unam personam. 
Secundum (a) hoc enim, oportet quod in hoc quod 
dicitur, istehomo, demonstrato Christo, designetur 
suppositum a^ternum, cujus aiternitati repugnat 
incipere esse, Unde ha^c est falsa : Hic hoino ince- 
pit esse. Nec obstat quod incipere esse convenit 
humanffi natursc, quse significatur (6) per hoc nomen 
homo; quia terminus in subjecto positus non tene- 
tur (y) formaUter pro natura, sed magis materiahter 
pro supposito, Secundo, quia, etiamsi esset vera, 
non tamen esset ea utendum absque determinatione, 
ad vitandum hseresim Arii, qui sicut personai Fihi 
Dei attribuit quod esset creatura, et quod esset minor 
Patre, ita attribuit ei quod esse inceperit, dicens 
quod erat quando non erat. » — Hsec ille. 

Item, 3. Sententiarum , dist. 12, q. 1, art. 1, 
sic dicit : « Quidam distinguunt istam, Iste homo 
incepit esse, ex hoc quod hoc pronomen istc potest 
denotare personam Verbi, vel singulare hominis; et 
primo modo est falsa, secundo modo est vera. Sed hoc 
non valet : quia, cum dicitur, Iste homo, pronomen 
iste non potest demonstrare nisi id quod supponitur 
per lioc nomen homo ; suppositum autem per hoc 
nomen homo, non est aliud quam persona Verbi, 
secundum secundam opinionem ; unde , secundum 
eam, non potesl slare : quia, quamvis ponat in 
Christo esse aUciuod singulare pra^ter personam 
Verbi, sciHcet humanam naturam, tamen iUud sin- 
gulare non supponitur per hoc nomen homo, nec 
j)ra^dicatur de Ghristo. Et ideo patel quod distinctio, 
secundum priniam opinionem esl boiia, sed noii 
secundum secundam. Et ideo, hac omissa, quidam 



(a) Secundurti. — Om. Pr. 

(6) signi/icalur. — signatur Pr. 

(-() tcnelur. — luiiluni Vi: 



dicunt quod hoc verbum incepit potest notare ince- 
ptionem respectu suppositi simphciter, et sic est 
falsa, quia suppositum est aiternum ; vel respectu 
suppositi, ratione forma^ significatae , et sic est vera. 
Et ponunt exemplum de hac, Scutum album inci- 
pit esse hodie, supposito quod scutum heri factum , 
hodie dealbetur. Sed (a) hoc dictum non videtur 
habere efficaciam, propter duo. Primo, quia, etsi 
natura humana habeat aliquid simile accidenti in 
Christo, tamen hoc nomen homo non est adjecti- 
vum, sed substantivum, etiamsi natura humana 
esset pure accidentaliter adveniens ; et in talibus 
plus facit modus significandi, quam proprietas rei 
significata^. Secundo, quia, dato quod esset adjecti- 
vum, oporteret quod praedicatum conveniret ei quod 
copulatur vel supponitur per nomen positum in sub- 
jecto, vel ratione sui, vel ratione alicujus quod est 
in eo. Illa autem prsedicata quae nata sunt convenire 
ipsi supposito, non prsedicantur de eo ratione ali- 
cujus quod est in eo simpliciter, neque secundum 
partem, neque secundum accidens aut naturam, 
nisi ei secundum se conveniant; quia lunc sequere- 
tur quod affirmatio et negatio verificarentur de 
eodem, si ratione alicujus exsistentis in ipso, de eo 
verificaretur aliquid quod ratione sui vere de eo 
negatur. Et hoc patet in proposito. Ei enim quod 
supponitur, cum dicitur, Iste homo, convenit esse 
semper; unde de eo non potest verificari negatio, ut 
dicatur, Non fuit semper, simpliciter loquendo; et 
per consequens, nec aliquid quod dictam negatio- 
nem importet, sicut verbum incipiendi. Undedicen- 
dum est quod hajc simpliciter est falsa, Iste homo 
incepit esse; et est secundum quid vera, scilicet 
cum determinatione humanae naturae : sicut et ha>c, 
Iste homo est creatura , est falsa, nisi determinatio 
addatur ; et tunc etiam est tropica, ut supra (dist. 11) 
dixit Magister. Unde hic non intendit eam distin- 
guere tanquam muUipIicem, sed dicere quomodo 
potest esse vera vel falsa. » — Hkc iUe. 

Ex quibus potest formari ratio pro conclusione : 
NuUum suppositum aeternum incepit esse, Sed iste 
homo, demonstrato Christo, seu Christus, est sup- 
positum a;ternum. Igilur non incepit esse ; et per 
consequens, cum haic propositio, Christus incepit 
esse, significet quod suppositum divinum incepit 
esse, falsa est, et neganda. 

Tertia COnclusio est quod qujrlibet istarum est 
coucedeuda et assercnda : Christus, secundunt 
quod homo, est creatura (6); Christus, secun- 
duni quod homo, incepit esse. 

Ilanc ponit sanclus Thomas, 3 p., q. 16, art. 10, 
ubi sic dicit : Cum dicitur, Christus, secundum 



(a) Sed. — Secuiuluni Pr. 

(6) a verl)0 Christus usque ad crealum, oiu. Vv. 



DISTINGTIO XI. — QU^STIO I. 



U9 



quod homo , hoc nomen homo potest siinni in redu- 
plicatione, vel ratione suppositi, vel ratione natursc. 
Si quidem resumatur ratione suppositi, cum suppo- 
situm humanse naturae in Christo sit geternum et 
increatum, hscc erit falsa, Christus, secundum 
quod homo ,'est creatura. Si vero resumatur ratione 
liuinaniie natura^, sic est vera ; quia, ratione humanae 
natui-ae, sive secundum humanam naturam, conve- 
nit sihi esse creaturam. Sciendum tamen quod 
nomen sic resumptum in redupUcatione, magis pro- 
prie tenetur pro natura quam pro supposito : resu- 
mitur enim in vi pnr-dicati, quod tenetur formali- 
ter; idem enim est dictu, CJiristus, secundum quod 
homo, ac si diceretur, Christus, secundum quod est 
homo. Et ideo haec est magis concedenda quam 
neganda, Christus, secundum quod (a) homo , est 
creatura. Si tamen adderetur ahquid per quod tra- 
heretur ad suppositum , esset propositio magis 
neganda quam concedenda ; puta si diceretur, Chri- 
stus, secundum quod hic homo, est creatura. » 
— Haec ille. 

Item, 3. Sententiarum , dist. 11, q. 1, art. 3, 
sic dicit : « Natura humana se hahet ad personam 
compositam Christi sicut pars; quamvis pars pro- 
prie dici non possit, sicut nec proprie persona com- 
posita. Pars autem ahquando habet ahquam disposi- 
tionem quae nata est convenire toti, ahquando autem 
hahet ahquam quse non est nata convenire toti : 
sicut alhedo, quaj inest capillis, potest etiam toti 
convenire; crispitudo autem ita convenit capilHs, 
quod nuUo modo toti, vel alicuialteri parti. Ergo(6), 
secundum dispositiones illas quse insunt tantum 
parti, denominatur totum simpliciter et proprie per 
dispositionem partis, nullo addito; sicut dicitur 
homo crispiis. Sed quantum ad illas dispositiones 
quie nata? sunt et toti et parti convenire, non deno- 
minatur totum a parte simpHciter, sed addita parte, 
ut cum dicitur, homo alhus sccundum capillos; 
nec hoc proprie, sed figurative per sinecdochen. 
Unde patet quod, cum creatio et naturse et personae 
nata sit convenire, sicut et esse utrique ahquo modo 
convenit, non potest dici de Christo, quod sit crea- 
tura, quia humana natura creata est, nisi fiat addi- 
tio, ut dicatur, secundum hominem, vel, secun- 
dum quod homo; et tunc est tropica vel figurativa, 
ut Magister dicit, sicut et hsec, ^thiops est albus 
secundum dentem. » — Haec ille. 

Ex quihus potest sic argui pro conclusione : 
Omne totum potest denominari ex dispositione suae 
partis, addita illa parte. Sed Christus nominat quod- 
dam suppositum se habens ad naturam sibi unitam 
(|uasi totum ad partem. Ergo potest denominari ex 
dispositione partis. Pars autem vere et realiter dici- 
tur creata et nova, seu habens inceptionem. Ergo 



et (a) veraciter potest dici Christus creatus vel crea- 
tura, et incepisse, secundum humanitatem. 
Et in hoc primus articulus terminatur. 



ARTICULUS II. 

PONUNTUR OBJECTIONES 



§1. 



CONTRA PRIMAM CONCLUSIONEM 



(a) est. - 
(6) Ergo. 



Ad. Pr. 
- Om. Pr. 



I. Argumenta Scoti. — Quantum ad secun- 
dum articulum, arguendum est contra conclusiones. 
Unde contra primam arguit Scotus (dist. 11 , q. 1), 
probando quod hsec sit concedenda, Christus est 
areatura. 

Primo. Quia non plus repugnat illi (6) naturae 
esse post non esse, quam non esse post esse; quia 
utrumque repugnat feternitati. Sed Christus dicitur 
mortuus; cum tamen mortuuin esse (y) dicat non 
esse post esse, quia non vivere post vivere, et vivere 
viventihus est esse , secundum Philosophum , 2. de 
Anima (t. c. 37). 

Secundo. Quia mortale et immortale ita repu- 
gnant formaliter, sicut creatum et increatum ; et 
tamen ambo prima dicuntur de Christo (8). 

Tertio. Ita repugnat^e) formaliter naturse humanae 
esse creatorem vel aeternam , sicut repugnat aeternae 
incipere. Ergo seque negabitur Christus esse creator, 
propter repugnantiam ad naturam humanam, sicut 
creatura, propter repugnantiam ad naturam divi- 
nam. 

Quarto. Quia Damascenus ( de Fid. orth., lib. 3), 
cap. 4, dicit quod Christus est creattis et increa- 
tus, passihilis et impassibilis; et per rumdem 
(lib. 4, cap. 5), conceditur dici creatura. 

Quinto. Quia per Augustinum, Sermone in 
Natali Domini, voluit esse creatura, qui (C) est 
Creator. 

Sexto. Quia Hieronynius, super illud Ephesio- 
rum (2, V. 10), Ipsius factura sumus, dicit (r)) : 
Nos autem (G) proclamamus (t) non esse pericu- 
lum dicere Christum esse creaturam. — Haec 
Scotus. 

II. Argumenta Durandi. — Arguit Duran- 
dus (dist. 11, q. 1). 

Primo. Quia generari est fieri ; et generari sim- 
pliciter, est fieri simpliciter, quia determinatur ad 

(a) Ergo et. — Om. Pr. 

(6) illi. — ulli Pr. 

(y) esse. — Om. Pr. 

{'j) Chfisto. — quarto Pr. 

(e) repugnat. — repugnant Pr. 

(0 7'<'- — '/Mas Pr. 

(ti) a verbo Ipsius usque ad dicit, om. Pr. 

(G) autem. — non Pr. 

(i) dicit. — Ad. Pr. 



loO 



Llliin lil. SENTENTIARUM 



esse simpliciter. Et tamen , ratione liunianoc naturoQ, 
convenit supposito divino esse genitum absolutc, ct 
sine aliqua determinatione, et ita simpliciter, ut 
nunc loquimur : hsec enim recipitur tanquam vera, 
Filius Dei, vel Cliristus, est genitus de Virgine ; 
nec oporlet adderc inquanium homo. Ergo simili- 
ter, potest dici creatus vcl creatura al)solute; nec 
oporlet addere inquantum liomo. Et si dicitur quod 
ista non verificatur, CJwistus est natus de Malre, 
nisi cum liac determinatione, inquanlum homo, 
expressa vel intellecta; pari ratione, potest dici 
quod illa, Christus est creatura, potest verificari 
sub eadem determinatione non expressa, sed tantum 
intellecta. 

Secundo arguit contra rationem adductam de 
3. Senlentiarum, dicens quod esse simpliciter, 
non est solum esse suppositale (a), sed omne esse 
substantiale ; quia omnis substantia completa, est 
ens simpliciter. Ideo, sicut in Christo est duplex 
substantia, divina scilicet et humana, sic et duplex 
esse, secundum quorum quodlibet potest dici sim- 
pliciler genitus et natus; ct, pari ratione, secun- 
dum (6) alterum potest dici creatus, nisi aliud obsi- 
stat. 

Torlio arguit contra illud quod dicit conclusio de 
3 p. Quia, sicut creari natum est convenire suppo- 
sito et naturai, ita et nasci vel generari. Sed, hoc 
non obstante, Filius Dei, vel Christus, dicitur abso- 
lutc genitus vel natus de Virgine ; nec oporlet adderc 
inquantuni homo. Ergo, eadem ratione, poterit 
dici creatus absolute, sine aliqua determinatione, 
proptcr humanam naturam, quse in principiis suis 
est a Deo secundum creationem, et secundum se 
habila a Matre per generationem vel nativitatem. 

Quarlo arguit quod humana natura est pars sup- 
positi divini, alio modo quam (y) sint illffi partes de 
quibus exemplificatur. Quia ilkc partes non prajdi- 
cantur de toto substantialiler et in quid (non enim 
bene dicitur, Homo est nasus (8), vel capillus); 
respiciunt etiam totum diminute ; et ideo non est 
mirum si proprietates earum non denominent sim- 
l)Iiciter et absolute suum totum. Sed humana natura, 
in Christo, pryedicatur de supposito aliquomodo in 
quid etsubstantialiler(dicimus enim (juod (e) Filius 
Dei est homo) ; et similiter respicit totum supposi- 
tum indifTerenter et pcrfecte ; et ideo proprietates 
ejus inagis possunt perfecte denominare (Q supposi- 
tum absolute. 

Quinlo arguit contra quoddam dictum sancti 
Thom;c, dicentis quod, cum (yj) conceditur ista pro- 



(a) siippositale. — siipponibUe Vr. 

(6) secuiuhmi. — sed Vr. 

(y) quam. — quod Pr. 

(5) 7i(isus. — Deus Vr. 

('.) si. — Ail. Pr. 

(C) ilenoniinare. — denolare Vr. 

(y)) diceiitis quod, cu7U. — dicens ijund Vr. 



posilio, Chrislus, secundum quod homo, est crea- 
tura ('/), ly secundum quod non est nota perseita- 
tis, sed determinatio ex|)licans modum imperfe- 
ctum. Hoc, inquit Durandus, non videtur sufficien- 
ter dictum : quia natura humana est causa et ratio 
quare supposito divino possit inesse creatio ; nec 
imper-fecte conveniunt Christo quse conveniunt ei 
ratione humanre natura?, ut nasci, mori, pradicare, 
et hnjusmodi, sicut iniperfecte convenit albedo 
homini ratione dentis. — Hlcc ille. 

§ 2. — CONTRA SECUNDAM CONCLUSIONEM 

I. Argumentum Scoti. — Gontra secundam 
conclusionem arguit Scotus (dist. 11, q. 3), pro- 
bando quod ha!C propositio sit simpliciter conce- 
denda, CJiristus incepit esse. (6) Quia, cum Chri- 
stus importet unum totum quasi per accidens, scili- 
cet Vcrbum hominem, secundum Damascenum 
{de Fid. orth., lib. 3, cap. 3), pra^dicatum, scili- 
cet inceptio, potest verificari de subjecto, ratione 
totalitatis sua;, vel ratione unius partis, quaecum- 
que sit illa , sicut cum dicitur, Socrates albus inci- 
pit esse, subjectum potest accipi dupliciter respectu 
prajdicati, sive (y) pro toto ente per accidens, sive 
pro albedine; ut dicatur incipere, quia albedo inci- 
pit esse, vel quia subjcctum incipit es.se. Sicut igi- 
tur Chrislus secundum humanitatem est mortuus, 
et ideo conceditur quod Christus est mortuus; ita, 
si secundum humanitatem incipiat essc, ita quod 
hoc prDedicatuni possit vere enuntiari de subjecto 
ratione illius partis subjecti, videtur quod possit 
simpliciter enuntiari (B) de illo. Restat ergo videre 
utrum incipere esse dicat inceptionem secundum 
primum esse ejus de quo dicitur, vel secundum 
quodcumque simplicitcr esse illius. Quia, si prinio 
modo, falsa est, sicut est ista, Christus creaiur. 
Si secundo modo, cum quodlibet (i) es.se substanliio 
sit esse simpliciler, et Christus incepoi-it esse secun- 
dum esse liumanum, quod est .substanliic, videtur 
quod incepitesse simpliciter. Secundumautem vide- 
tur magis esse de virtute sermonis : quia, sicul esse 
secundum adjacens enuntiat esse simpliciter, et non, 
ex vi sermonis, primum esse ejus de quo dicitur, si 
subjectum habet plura esse, sicut Christus (p; ita et 
incipere determinatum per secundum esse, videtur 
dicere inceptionem in esse simpliciter, non autem 
in primo esse illius subjccti. Simpliciter crgo, de 
virtute sermonis, posset concedi quod Christus, 
secundum (■/{) quod importat hoc quod est Verbum 



(a) esl creatura. — Om. Pr. 

(S) Primo. — Ad. Pr. 

(y) respeclu preedicati, sive. — preedicali Vr. 

(S) cniintiari. — iiuntiari Pr. 

(e) qiiodlibet. — qiiolibel Vr. 

C^) a viM'l)0 si usquc ad C/irislus, om. Pr. 

(t]) secuniluin. — Om. Pr. 



DISTINGTIO XI. — QUvESTIO I. 



151 



homo, incepit esse, hoc est, habet aliquod esse 
simpliciter, quod prius non habuit; licet hoc non 
sit prirnum esse Chrisli. Hoc modo eliam posset 
ista concedi, Isle fiomo inQepit esse : non tamen 
nude ; quia (a) de subjecto demonstrante supposi- 
tum (6) in natura divina, non debet concedi ince- 
ptio, sicut quod Filius Dei incepit esse. — Hffic 
Scotus. 

II. Argumenta Durandi. — Arguit Durandus 
(di.^t. 12, q. 1). 

Prlino. Quia, si ista simpliciter neganda sit, 
Christiis, vel (y) iste Jiomo, incepit esse, hoc 
potissime, secundum te, denegalur (5), quia per 
istam videtur (s) quod inceptio conveniat Ghristo 
non sohim ratione naturoe humanro, sed ratione 
ipsius suppositi : quia terminus positus in subjecto, 
non tenetur formaliter pro natura, sed magis mate- 
rialiler pro supposito ; et ideo, ratione naturae 
humanai, non potest inceptio Christo competere, 
quamvi.s nomine Christi vel hominis importetur 
nalura humana ; quia quando hsec nomina ponun- 
tur ex parte subjecti, non stant pro natura, sed pro 
supposito. — Sed istud (C) non valet. Quia pro tanto 
terminus in subjecto positus dicitur materialiter 
teneri pro supposito, et non formaliter pro natura, 
quia aliquid pote^t verificari de eo, non ratione 
naturai per ipsum {r^) importata; ; ut si dicatur, 
Album disputat. Per hoc tamen non excluditur 
quin termino posito in sivbjecto multa possint con- 
venire, ratione naturse per terminum importatse; 
ut si dicatur, Album disgregat, vel Homo est 
rationalis. Et eodem modo, Hcet i.ste terminus, 
Christus, vel, Iste homo , a parte subjecti positus, 
stet pro supposito, et non formaliler pro natura 
humana, quia aliqua possunt ei convenire non 
ratione humanse natura^, ut infinitas virtutis, et 
hujusmodi; tamen per hoc non exchiditur quin, 
ratione humanainatura?, possintei multa convenire, 
ut incipere esse, nisi ahud obsistat. 

Seciinclo. Quia, si hoc negaretur, hoc esset, 
secundum aliquos, quia proprietas humanse naturse, 
quse exckidit a Christo proprietatem naturse divinse, 
non potest ei absolute convenire. Sed incipere esse, 
est hujusmodi : quia includit (6) non semper fuisse ; 
proprietas autem divinge naturse est semper fuisse ; 
et sic incipere esse, excludit a Christo proprietatem 
divinse naturse, etc. — Sed hoc non videtur valere. 
Quia, quamvis ponendo iu Christo solum unum esse, 



(a) non tamen nuile; quia. — lamen Pr. 

(6) nude. — Ad. Pr. 

(y) s/. — Ad. Pr. 

(S) denegatur. — videtur Pr. 

(s) videtur. — denegatur Pr. 

(;) istud. — illud Pr. 

(t)) per ipsum. — partium Pr. 

(e) includit. — concludit Pr. 



incipere esse excludat semper fuisse secundum quod- 
cumque esse, ex quo non ponitur nisi unum ; tamen, 
ponendo in Christo plura esse, sicut oportet aliquo- 
modo ponere, incipere esse secundurn unum es.se, 
non excludit semper fui.sse, nisi secundum ilhid 
tantum. Et hoc est verum in Christo : quia, dato 
quod inceperit esse secundum naturam humanam , 
et non semper fuerit secundum illud esse, per hoc 
tamen non excluditur quin semper fuerit secundum 
aliud, scihcet secundum esse divinum, et sic proprie- 
tates humanaj naturse non exchidunt proprietatem 
divina3 naturse. Non enim sic est de incipere esse (a), 
sicut de creari : quia creari est produci, nullo peni- 
tus supposito ex parte ejus quod dicitur creari ; 
incipere autem esse, est de novo accipere esse quod 
prius non habebat, quamvis forsitan haberet aliud 
esse. 

Tertio. Quia nullum inconveniens videtur conce- 
dere illam cum distinctione. Cujus ratio est, quia, 
quamvis esse dicatur multipliciter, tamen illa mul- 
tipHcitas terminatur per adjuncta : non sokim ex 
parte proedicati, ut dicendo, Homo incipit esse 
albus, ubi non accipitur esse pro esse simphciter, 
sed pro esse tak ; immo etiam per iUud quod ponitur 
ex parte subjecti, ut dicendo, Albedo incipit esse; 
hoc enim verificatur non pro esse simpkciter, quia 
tale esse non compelit albedini, sed pro esse secun- 
dum quid, quod competit accidentibus. Et ikud : 
aut est de virtute sermonis, ut sic accipiatur esse in 
prsedicato, sicut congruit subjecto; vel saUem ex usu 
loquendi. Quando ergo (6) ex parte subjecti ponitur 
terminus concretus importans suppositum et natu- 
ram, et per ikam naturam constituitur suppositum, 
tunc, si ei attribuatur e.sse, oportet quod intekiga- 
tur de esse suppositi et natune : quia per aham 
naturam non est (y) suppositum illud ; nec habet 
ahud esse suppositi, quam ilkid quod congruit ei 
ratione natura^. Si vero non constituatur per natu- 
ram importatam per terminum in subjecto positum, 
ut cum dicitur, Album est, vel cum in subjecto 
ponitur duplex terminus, unus importans naturam 
per quam suppositum constituitur, akus vero non, 
sed quamdam akam (3),sicut dicendo, Homo albus 
est, vel, incepit esse, tunc non est loquendum sim- 
pkciter, sed cum quadam distinctione, scihcet an 
incipere esse referatur ad suppositum secundum se 
et naturam constituentem ipsum , vel ad ipsum 
ratione akerius naturse : verbi gratia, si quaeritur, 
An homo albus incepit esse, supposito quod homo 
qui fuit prius, postea factus est albus, non erit 
respondendum absolute ; sed dicendum quod, si 
incipere esse referatur ad hominem, falsum est; si 

(a) esse. — Om. Pr. 
(6) ergo. — autem Pr. 

(y) aliam naturam non est. — illani naturam Pr. 
(6) non, sed quamdam aliam. — secundum quod alia 
sunt Pr. 



m 



MBRI III. SENTENTIARUM 



vero ad hominem inquanlum albus, vera est. Et 
causa hujus distinclionis est : quia esse, positum in 
praedicato (a), accipitur, secundum usum loquendi, 
prout congruit subjecto ; propter quod , ubi diversa 
implicantur in sul)iecto, quil)us diversimode conve- 
nit esse, opus est procdicta distinctione. Modo, in 
proposito nostro, cum dicitur, Christus incepit csse, 
perterminum in subjecto positum, impoiiatur sup- 
positum divinum, et natura humana, per rpiam 
non constituitur; et similiter, cum dicitur, Istc 
homo. Non autem sic est, cum dicitur, Fitiiis Dei ; 
quia per hoc nomen (6) non importatur nisi suppo- 
situm divinum, cum constituentibus ipsum. Et ideo, 
si (licatur Filius Dci incepit esse, falsa est; quia 
intellif^itur de esse quod convenit supposito ratione 
sui et constituentium (y) ipsum, quod nunquam 
esse incipit. Sed cum dicitur, Christus, vel, Iste 
liomo incepit (o) esse, distinguendum est : quia aut 
refertur ad suppositum ratione suppositi, et tuncest 
falsa; aut ratione bumanse natura^, et tunc est 
vera. — Ha3c Durandus. 

Et in hoc secundus articulus terminatur. 



ARTICULUS III. 

PONUNTUR SOLUTIONES 

§ 1. — Ad augumenta contra primam 
conclusionem 

I. Ad argumenta Scoti. — Quantum ad ter- 
tium articulum, respondendum est objectionibus 
supradictis. Et ideo 

Ad primiiin contra primam conclusionem , nega- 
tur minor, scilicet quod Gbristus habuerit non esse 
simpliciter post esse; quia in Gbristo non est, nec 
fuit nisi unicum essesimpliciter, quod est ifilernum, 
ut patet ex prajcedentibus. Et ad probationem, dici- 
tur quod Ghristus in morte sua non pordidit esse 
simpliciter, sed essebominem. Etcum dicitur quod 
Cliristus babuit non vivere post vivere, etc; — 
negatur : quia Gbristus semper babuit vivere, licet 
non semper babuerit vivere humanum. Immo, in 
istisconsequentiisest fallacia consequentis, arguendo 
a negatione inferiorum ad negationem superiorum, 
ut sic dicendo : Ghristus in morte hal)uit non esse 
hominem , igitur habuit non esse ; vel : Non vixit 
vita humana, igitur non vixit vita. Sicut enim ex 
assum])tinne naturic bumano? non advenit Filio Dci 
aliquod novum esse .simj^liciter, sed nova habitudo 
esse personalis prreexsistentis ad naturam huma- 
nam, ut scilicet persona illa jam dicatur subsistcrc, 



(«) posHiim in prsedicato. — proposUiini in rerlxi Vv. 

(6) nomen. — argumenturn Pr. 

(y) ciinstitiienlium. — rnnstitiili(i)i Pr. 

(6) incepit. — incipit Pr. 



non solum .secundum naturam divinam , sed etiam 
secundum humanam (ut ponit sanctus Thomas, 
3 p., q. 17, art. 2; et 3. Sentent., dist. 8, q. 1, 
art. 4, q'" 1, in solutione secundi, ubi sic dicit : 
(( Quamvis in Ghristo sit unum es.se, tarnen, .secun- 
dum illud, habet respectum ad duas naturas; et (a) 
ita nativitas est duplex, secundum duplicem respe- 
ctum qui acquiritur personii! ad duas naturas acce- 
ptas per generationem. » — H;ec ille); sic propor- 
tionaliter diccndum e.st quod Gbristus in morte non 
perdidit aliquod e.sse simpliciter, quod prius habe- 
ret, sed esse ejus oeternum desiit habere respectum 
ad aliquid ad quod prius babuit respectum , scilicet 
ad humanitatem, licet quailibet pars humanitatis 
remanserit unila per.sona; divin;o. Et similiter, si 
vivere dicat e.sse simpliciter cum habitudine ad 
principium vivendi, puta naturam humanam et 
divinam, tunc in Gbristo fuit duplex vivere, non 
quidem propter duplex e.sse, sed propter duplicem 
habitudinem ad principium vivendi; et sic, quia in 
morte desiit una illarum (6), ideo desiit unum 
vivere, scilicet humanum, non desinente aliquo esse 
simpliciter. 

Ad secundum dicitur quod non e.st simile de 
creato et increato, et de morlali et immortali ; quia 
mori potius conceditur de Christo, quam creari. 
Gujus ratio est : quia, sicut dicit sanctus Thomas, 
3. Sententiarum , dist. 21, q. 1, art. 3, in solu- 
tione secundi, « nomen creatura? non magis se babet 
ad naturam quam ad suppositum vel personam ; et 
ideo non potest dici simpliciter ratione naturae ; prse- 
cipue cum creatio respiciat esse, quod magis videtur 
ad per.sonam quam ad naturam pertinere. » — Ha^c 
ille. — Et post, in solutione quinti, sic dicit : « Ea 
quae sunt partis tantum , et parti nata convenire, 
dicuntur de toto ratione partis ; sicut homo dicitur 
crispus propter capillos ; et ita moVs, quae e.st condi- 
tio corporis, potest prjodicari de persona. » — Ha?c 
ille. — Ex quibus patet quod mori prajdicatur de 
Cbristo sine addilione, quia tale pncdicatum est pro- 
prietas parlis, scilicet corporis ; creari autem est 
tale pryedicatum , quod ita natum est convenire toti 
sicut parti ; ideo unum conceditur de Gbristo ratione 
natura? humanai, non autem aliud. De hoc diffuse 
loquitur, 3 p., q. 16, art. 4, etc. Item, 3. Scnten- 
tiarum, dist. 11, q. 1, art. 4, .sic dicit : (( Natura (y) 
et suppositum natur.c in quibusdam difTerunt re et 
ratione, sicut in compositis; in quibusdam autem 
ratione et non re, sicut in divinis. Sed differentia 
qu;c cst secundum rationem, est difforentia opposi- 
tionis; quia (h) natura et suppositum babent inlen- 
tiones oppositas; et ideo ea qu:c pertinent ad ratio- 
nem natunc, nullo modo pranlicantur de supposito, 

(a) et. - Om. Pr. 

(6) una illarum. — unus illoriiin Pr. 

(y) Natura. — Nonicn Pr. 

(£) quia. — 7«« Pr. 



DISTINCTIO XI. — QU^STIO I. 



153 



nfc in ahstracto, nec in concreto, neqne in divinis, 
neque in humanis : sicut Pater non dicitur com- 
mune trihus, nec Petrus diciturforma totius. Diffe- 
rentia autem quse est secundum rem, non est oppo- 
sitionis, sed est sicut principii (a)formalis ad forma- 
tum ; et ideo illa quac secundum rem ad naturam 
pertinent, possunt prsedicari de supposito, sicut 
natura prredicatur, scilicet in concreto. Quia autem 
unio facta est in supposito, ut scilicet idem sit sup- 
positum humanfG natur» et divinse, ideo de illo 
supposito possunt pra^dicari ea quaj consequuntur 
secundum rem utramque naturam, sicut et ipsoe 
natura3 de ipso prcedicantur : quia enim divina 
natura pra^dicatur de Filio Dei in ahstracto et in 
concreto, ideo et proprietates ejus possunt utroque 
modo prsedicari de ipso ; quia vero natura humana 
prsedicatur in concreto tantum , ideo proprietates 
natur» humanse in concreto tantum praedicantur. 
Nec difTert utrum fiat pra?dicatio secundum nomen 
quod significat divinam naturam, ut Verhum, vel 
humanam, ut Jesus, vel utramque, prout (6) si- 
gnificat Christus ; quia per omnia supponitur idem 
suppositum. Sed tamen hoc suppositum non consti- 
tuitur per naturam humanam, sed natura humana 
advenit ei jam ah seterno prseexsistenti in alia natura. 
Unde duo singulariter inveniuntur in compositione 
naturee humanoe ad istud suppositum, scilicet quod 
unitur ei, et quod se hahet ad ipsum per modum 
partis, secundum quod illud suppositum in duabus 
naturis suhsistit. Et ideo a prsedicta generalitate 
excluduntur ea quse important unionem, et iterum 
qure nata sunt de se convenire naturse et personee, 
quaj non possunt praidicari de supposito nisi cum 
additione, sicut ea quaj sunt partis de toto. » — 
Haec ille. — Item, eadem qusestione, art. 2, in 
solutione quarti, sic dicit : « Totum denominatur a 
proprietate partis, quando illa proprietas nullo modo 
nata est convenire nisi illi parti, sicut crispitudo 
capillis, et claudicatio pedi. Sed creatio non tantum 
naturso, sed etiam personse nata est convenire, et 
etiam personw, vel supposito magis proprie. Et ideo 
non potestdici de supposito, quod sitcreatum, quia 
natura est creata. Et per hoc patet solutio ad quin- 
tum. Quia nasci ex matre non est natum convenire 
supposito hominis, nisi per hoc quod corpus tradu- 
citur a matre. Unde non habet repugnantiani tem- 
poraHter nasci ad soternaHter nasci (y) : quia unum 
naturam iuimanam respicit, et alterum naturam 
divinam ; quarum unam habet Christus a Patre seter- 
naliter, alteram a Matre temporahter. Sed creatum 
et increatum utrumquepotest respiceresuppositum, 
ratione esse, quod est suppositi. » — Ha^c ille. — 
Sicut autem ille dicit de nasci temporaliter, ita 
dicendum est de mori. 



(«) principii. — principium Pr. 

(S) pvotit. — Om." Pr. 

(y) ad aslernaliter nasci. — Om. Pr. 



Ad tertium, negatur consequentia ; quia Christus 
ahter se habet ad naturam divinam quam ad huma- 
nam. Unde hoc argumentum quasi in forma solvit 
sanctus Thomas, 3. Sentent., dist. 12, q. 1, art. 4, 
uhi arguit sic (arg. 2) : « Iste homo demonstrat 
suppositum utriusque naturse, divinse scilicet et 
humanse. Sed, ratione divina; naturffi, potest dici, 
Iste homo fuit semper. Ergo, cum incipere conve- 
niat humanai naturffi, sicut esse ab seterno divinse, 
ratione human;c naturK" potest dici , Iste homo inci- 
pit esse. » Ecce argumentum, quod est simile argu- 
mento Scoti. Sequitur responsio : « Dicendum, 
inquit, quod , quamvis illud suppositum sit utrius- 
que natura" suppositum , tamen, quantum ad ali- 
qua, se habet (a) ahter ad naturam divinam quam ad 
humanam. Quia est idem re cum natura divina, et 
constitutum (6) in esseper ipsam , secundum modum 
intelHgendi ; unde quandocumque fuit natura divina, 
fuit ipsum suppositum. Non autem ita se hahet ad 
naturam humanarn ; et ideo non oportet quod, inci- 
piente humana natura, ipsum incipiat. » — Haec 
ille. — SimiHter, in proposito, dico quod, Hcet 
naturse humanas repugnet esse creatorem, non 
tamen repugnat supposito ejus, quod potest esse 
aHud ab ea. Sed creari non solum repugnat naturse 
divinoc, immo cuiHhet suo supposito ; quia semper 
est idem cum ea , nec potest ab ea reaHter distin- 
gui, 

Ad quarUim respondet sanctus Thomas, 3 p., 
q. 16, ai't. 8, in solutione secundi, uhi sic dicit^y) : 
« Omnes proprietates naturse human» possunt aH- 
quaHter dici de Christo, sicut et divinae. Unde Dama- 
scenus dicit in tertio Hbro (de Fid. orth., cap. 4), 
quod Christus , qui Deus et homo dicitur, creatus 
est et increatus, passihilis et impassioilis (S). Sed 
tamen iHa quae dubitationem habent circa alteru- 
tram naturam , non sunt dicenda absque determina- 
tione. Unde et ipse postea, aHbi (lib. 4, cap. 5), 
subdit : Ipsa una hypostasis, sciHcet Christi, et 
increata est divinitate , et creata est humanitate. 
Sicut et e converso, non esset dicendum sine deter- 
minatione, (e) Christus est incorporeus, vel impas- 
sihilis, ad evitandum errorem Manichsei, qui posuit 
Christum verum corpus non habuisse, nec vere pas- 
sum esse; sed dicendum est, cum determinatione, 
quod Christus, secundum divinitatem, est incor- 
poreus, et (^ est impassihilis. » — Hsec iUe. 

Ad quintum dicitur sicut dicit sanctus Thomas, 
ibidem, in solutione primi, quod a aHquando sancti 
doctores, causa brevitatis, determinatione omissa. 



(a) habel. — habent Pr. 
{?,) et constihitum. — est constitutinim Pr. 
(y) dicil. — dicitur Pr. 

(g) creatus est el increatus, passibilis et inipassibilis. — 
creabilis est et increabilis, partibilis et impartibilis Pr. 
(t) quia. — Ad. Pr. 
(!;) et. — Om. Pr. 



154 



LIBKI III. SENTENTIAUUM 



nominatione crealuraa utunlur circa Ghristum ; est 
tamen in eorum dictis subintelligenda ». — Hsec 
ille. 

Ad sextum dicitur sicut ad prajcedens. Unde 
sanctus Tliomas, 3. Sentent., dist. 12, q. 1 , art. 1, 
in solulione primi, sic dicit (a) : « Talia et similia 
verba intelligenda sunt cum determinatione, ut 
Magister dicit in littera; quamvis illa determinatio, 
causa brevitatis, intermittatur. » — Ha^c ille. 

II. Ad argumenta Durandi. — Ad primum 

Durandi, dicitur secundum sanctum Thomam, 3p., 
q. 16, art. 8, in solutione tertii, quod est tale : 
({ Principalior pars hominisest anima quam corpus; 
sed Christus, ratione corporis quod traxit de Vir- 
gine, dicitur simpHciter esse natus de Virgine ; ergo, 
ratione animaj qua^ creata est a Deo, debet simpU- 
citer dici quod Christus sit creatura. » Ecce argu- 
mentum. Sequitur responsio : « Dicendum , inquit, 
quod de nativitate ex Virgine nulla dubitatio potest 
esse quod conveniat persona^ Filii Dei, sicut potest 
esse de creatione; et ideo non est simiHs ratio utro- 
bique. » — H«c ille. — In tertio autem Sententia- 
rum, dist. 11, q, 1, art. 2, in solutione quinti, 
respondet quod « nasci ex matre, non est natum 
convenire supposito hominis, nisi per hoc quod cor- 
pus traducitur ex matre, etc. », ut recitatum est in 
solutione secundi Scoti. 

Potest etiam dici quod ista, simpliciter et sine 
additione loquendo, est falsa, CJiristus, vel Filius 
Dei factus est, sicut et ista, Christus creatus est. 
De hoc sanctus Thomas, 3. Sentent., dist. 7, q. 2, 
art. 1, sicdicit : « Cum diciiuv, Deus factus est liomo, 
hocparticipium factus potestse tripliciter habere in 
locutione ista. Uno modo, quod feratur ad totam 
propositionem, ut sit sensus, est factum quod Deus 
sit homo ; ct sic est vera ; quamvis hic intellectus 
non possithaberi secundum proprietatem locutionis : 
tum quia non est de illis quai habent determinare 
compositionem, sicut necessarium et contingens; 
tum quia, cum sit adjectivum mascuHni generis, 
rcquirit substantivum. Secundo, dictum partici- 
piuni potest determinare alterum extremum compo- 
sitionis absolute; et sic, sive determinet praedica- 
tum, sive subjeclum, locutio est falsa : omnis enim 
determinatio potest pnvdicari de determinato; haic 
autem est falsa, Deus factus est ; et simihter ista, 
Ille liomo, demonstrato Christo, faclus est, nisi 
ahud addatur; quia supponit suppositum ajternum, 
juxta secundam opinionem. Tertio modo, partici- 
pium potest determinare subjectum in comparatione 
ad pnedicatum ; et sic locutio vera est secundum 
omnes opiniones. Et non obstat quod videtur ponere 
fieri circa Deum : quia hoc fieri, quod participium 
importat, non est nisi lieri rationis; quia unio qua 



Deus dicitur esse homo, est quidem secundum rem 
in natura humana, sed secundum rationem in Deo, 
sicut sunt ahae relationes qua; dicuntur de Deo ex 
tempore. Et quia non dicitur factus homo (a), nisi 
quia relatio unionis de novo advenit ei postquam non 
fuit, ideo, sicut relatio illa non ponit ahquam rem 
novam in Deo, sed dicitur tantum secundum ratio- 
nem intelligentis, ita ctiam et factus homo non 
importat ciixa Deum nisi fieri rationis, sicut etiam 
cum dicitur (Psahn. 89, v. 1) : Domine, refugium 
factus es nobis. » — Hajc ille. — Ex quibus 
patet quod ista simpUciter non debet concedi, Chri- 
stus factus est. 

Tuncad probationemilHus, Quia generari simph- 
citer, est fieri simphciter, etc, — respondet sanctus 
Thomas, 3 p., q. 16, art. 6, in solutione primi, 
ubi arguit sic : « Cum homo significet substan- 
tiam, fieri hominem est (6) fieri simpHciter. Sed 
htcc est falsa, Deus factus est simpJiciter. Ergo 
hnec est falsa, Deus factus est homo. » Ecce argu- 
mentum. Sequitur responsio : « Dicendum, inquit, 
quod fieri hominem est fieri simpHciter, in omnibus 
liis in quibus humana natura incipit esse in suppo- 
sito creato de novo. Sed Deus dicitur factus homo, 
ex eo quod natura humana incepit esse in supposito 
divinai natune ab a^terno prseexsistente. Et ideo 
Deum fieri hominem, non est Deum fieii simpHci- 
ter. » — Ha2C iHe. — Ex quibus apparet (juod non 
omne generari simpHciter, est fieri simpHciter, nisi 
per talem generationem ahquod novum suppositum 
constituatur. Sed non sic est in proposito : quia tem- 
poraHs Cliristi generatio potest dici generatio simpH- 
citer, quia per eam acquiritur nova natura substan- 
tiahs; sed non potestdici factio simpHciter, quiaper 
eam nuHum novum esse acquiritur simpHciter, nec 
ahquod novum suppositum constituitur. 

Ad secundum dicitur primo, quod esse substan- 
tiale actuaHs exsistentiffi, non debetur nisi soH sup- 
posito, utquod estens actu in rerum natura; parti- 
bus autem aut naturis non debetur tale esse, nisi ut 
quo. Secus est de esse essentiai. — Dicitur secundo, 
quod in Christo non est nisi imum esse actuaHs 
exsistentiye substantiale, ut ahas (dist. 6) visum 
fuit. — Dicitur tertio, quod non omnis substantia 
completa est ens simpHciter per proprium esse, nisi 
subsistat. Et de istis nuilta visa sunt, dist. 6. 

Ad terlium responsum est in sohitione primi, 
ubi adductum est dictum sancti Thomie, de3. Scn- 
tent., dist. 11, q. 1, art. 2, in sohitione quinti, ubi 
sic dicit : « Nasci ex matre, non est natum conve- 
nire supposito hominis, nisi ])er hoc quod corpus 
traducitur, etc, » ut prius. Ex quibus patet quod 
nasci vel generari aHter respicit naturam quam crea- 
tio : quia terminus creationis proprie est esse, quod 



(a) quod. — Ad. l'r. 



(a) homo. — Om. Pr. 
(6) cst. — et IV. 



DISTINCTIO XI. — QUy^ilSTIO I. 



155 



respicil supposilum; terminus aulom nativitalis osl 
ipsa forma, vel natura. De hoc sanctus Tliomas, 
3 p., q. 35, art. 1 , sic dicit : « Nativitas potest ali- 
cui attribui duplicitor : uno modo, sicut subjecto; 
alio niodo, sicut termino. Sicut subjecto quidem, 
attribuitur ei quod nascitur. Hoc autem proprie est 
hypostasis, non natura. Cum enim nasci sit quod- 
dam generari, sicut generatur aliquid ad hoc quod 
sit, ita nascitur aliquid ad hoc quod sit. Esse autem 
proprie rei subsistentis est : nam forma qu» non 
subsistit, dicitur esse solum quia ea aliquid est. 
Persona autem vel hypostasis significatur per modum 
subsistentis ; natura autem significatur per modum 
formoe, in quaaliquid subsistit. Et ideo nativitas, 
tanquam proprio subjecto nascendi, attribuitur per- 
sonaj vel hypostasi, non naturce. Sed, sicut termino, 
attribuitur naturai : terminus enim generationis, et 
cujushbet nativitatis, est forma ; natura autem per 
modum formK significalur. Unde nativitas dicitur 
via in naturam , ut patet per Philosophum, 2. Phy- 
sicorum (t. c. 14); terminatur autem naturse inten- 
tio ad formam seu naturam speciei. » — Hsec ille. 
— Ex quibus apparet quod , licet tam ci^eari quam 
generari sit ipsius suppositi ut quod, tamen nasci 
et genorari non convenit supposito nisi ratione 
naturte, creari vero ratione ipsius esse. Et quia 
Christus nullum novum esse exsistentiae accepit in 
sua incarnatione, accepit autem novam naturam (a); 
ideo potest absolute et simpHciter dici natus tempo- 
raliter ex Matre, non autem creatus, ut ssepe dictum 
est. Ipsa autem humanitas assumpta, creata est, non 
autem pi^oprie nata. 

Ad qiiarUim dicitur quod, Hcet natura humana 
aliter sit pars suppositi divini quam nasus (6) vel 
capillus sit pars hominis, tamen non oportet quod 
denominet suppositum divinum absolute, sed cum 
determinatione, sicut dictum est in sobitione quarti 
Scoli. Et hoc est verum, potissime quantum ad illas 
conditiones qurc non sunt de ratione humante 
naturai, nec sibi propriae, cujusmodi (y) est crea- 
tura. Unde sanctus Thomas, 3. Sententiarum , 
dist. 11 , q. 1 , art. 2, arguit sic (arg. 2) : « De quo- 
cumque pra?dicatur inferius, et superius. Sed crea- 
tura est genus ad hominem. Ergo, cum homo prge- 
dicetur de Christo, pradicabitur creatura. » Ecce 
argumentum. Sequitur responsio : « Dicendum, 
inquit, quod creatura non est superiusad hominem : 
quia creatio magis respicit esse quam naturam ; esse 
autem non est genus, nec includitur in significa- 
tione alicujus generis, ut Avicenna dicit, cum ea 
quic sunt in uno genere, non conveniant in uno 
esse, sed in natura coramuni. » — Hsec ille. 

Dicitur ulterius, quod, quantumcumque huma- 



(a) natnram. — Om. Pr. 

(6) nasus. — Deus Pr. 

(y) cujusmodi. — cujus Pr. 



nitas pr»dicetur do Christo in concreto potius quam 
nasus (a) de liomine, tamen in hoc conveniunl, 
quod, sicut nasus (6) non habet proprium esse, 
distinctum ab esse liominis, ita nec humana natura 
attulit novum esse Christo, ratione cujus possit dici 
creatus; noc constituit divinum suppositum ; noc 
esse suppositi dependet ab illa. De hoc sanctus Tho- 
mas, 3. Sentent., dist. 6, q. 2, art. 3, sic dicit : 
(( Ad rationem totius duo pertinent. Unum scilicet, 
quod esse totius compositi pertinet ad omnos partes; 
quia partes non habent proprium esse, sed sunt por 
esse totius. Aliud est, quod partes componentes cau- 
sant esse totius. Secundum autem primam et ter- 
tiam opinionem, noutrum horum invenitur in Chri- 
sto : quia opinio prima dicit quod hic homo habet 
suum esse proprium , unde esse divinae persona3 ad 
ipsum non pertinet; similiter, tortia opinio dicit 
quod est esse superadditum ad esse divinai personse 
accidentaliter, unde anima et corpus non dicuntur 
partes per se, sicut noc accidentia subjecti. Unde 
neutra ponit personam Verbi compositam. Sod 
secunda ponit unum esso in Christo; unde esse 
divinse personte pertinet ad utramque naturam. Non 
tamen illud osse causatur ox conjunctione natura- 
rum, sicut esse compositi causatur ex conjunctione 
componentium. Unde, secundum hanc opinionom, 
persona Christi post incarnationom potest dici ali- 
quomodo compositum , inquantum salvatur ibi ali- 
qua conditio compositi. Non tamen est ibi vera ratio 
compositionis, quia deficit altera conditio. Unde 
etiam non est in usu modernorum tenentium hanc 
opinionem, quod dicant personam compositam. Nec 
dicendum ost quod dicatur composita solum socun- 
dum expositionom nominis, quasi cum alio posita ; 
quia sic prima et tertia opinio poneient porsonam 
compositam, sicut socunda. » — Hsec ille. — Item, 
in solutiono socundi, sic dicit : (( Persona non dici- 
tur composita, quasi esse suum sit ex multis consti- 
tutum (hoc enim est contra rationem seterni); sed 
quiaad multa se extendit, quse assumuntur ad illud 
esse. » — Haec ille. — Item, in solutione quarti, 
sicdicit : (( Quamvis compositio quantum ad ahquid 
salvetur in incarnatione Verbi, nullo modo tamen 
est ibi ratio partis. Divinitas enim pars esse non 
potest, propter imperfectionom quro est de ratione 
parlis. Humana autem natura similitor non potost 
e.sse pars, quia compartem non habet, vol otiam quia 
non causat esse personae quae dicitur esse composita. 
Et ideo Magister dicit in soquonti distinctione, quod 
inexplicabilis est illius compositionis (y), quae non 
est partium, ratio (o). Diciturautem a Magistris unio 
oxigitiva : quia tot comprehenduntur in persona. 



(a) nasus. — Deus Pr. 
(6) nasus. — Deus Pr. 
(y) iUius composilionis. 
(8) autem. — Ad. Pr. 



llla opinio Pr. 



ib6 



LIBRI m. SENTENTIAHUM 



quot exigunlur ad opus redemptionis, ut sit Deus 
qui posset, ct homo qui deberet satisfacere. » — 
Haec ille. — Ex quibus apparet quod humanitas 
improprie dicitur pars Christi, et quomodo non 
hal)ct proprium esse ahud ab esse suppositi aeterni. 

— Item, praeter omnia prsedicta, patet quod, dato 
quod esset propriissime pars, non tamen oportet 
quod ex ejus creatione suppositum dicatur creatum ; 
quia proprietas partis non denominat totum abso- 
lute, quando talis proprietas potest convenire toti et 
|)arti, et immo perfectius toti quam parti. 

Ad quintum, sciendum quod sanctus Thomas, 
3. Sentent., dist. 11, q. 1, art. 3, arguit sic 
(arg. 3) : « Secundum quod dicit Magister in lit- 
tera, hac est tropica locutio, Chi^istus est creatura. 
Ergo, si Christus, secundum quod homo, sit crea- 
tura, haic etiam erit impropria, Christus est homo; 
quod est falsum. » Ecce argumentum. Sequitur 
responsio : « Quando, inquit, cum redupHcatione 
est propria prsedicatio (a), tunc prsedicatum per se 
convenit ei quod reduplicatur : sicut, Christus, 
secundum quod homo , est animal ; haec enim est 
per se et propria, Honio est animal; et ideo simili 
modo pra^dicatum et reduplicatio de subjecto prsedi- 
cantur (6). Ha^c autem reduplicatio (y) non est nota 
per se prsedicationis : hsec enim non est propria, Hic 
homo, sciHcet Christus, est creatura, nec etiam est 
per se, quia creatura non est superius ad hominem, 
significans quid est homo (o); et ideo non oportet 
quod, si creatura improprie dicatur de Christo, quod 
etiam ipse improprie dicatur homo. » — Hffic ille. 

— Et contra hoc arguit praisens argumentum. Ad 
quod dicitur, quod non omnia qua; conveniunt 
Ghristo cum determinatione, ratione naluroc humanae, 
conveniunt ei perfecte. Sicut enim supra dictum est, 
in sokitione secundi Scoti, aliqua pra?dicata possunt 
dici de Christo simpliciter et absolute, ratione 
natunc humanie; et illa dicuntur perfecteet proprie 
de illo; cujusmodi est prffidicare, nasci, mori , etc. 
Aliqua vero dicuntur de Christo, ratione naturai 
humana}, non simpHciter, sed cum determinatione; 
et talia non est inconveniens dici de Christo imper- 
fecte et improprie, ita ut imperfeclum se teneat 
quoad modum nostrum loquendi. 

§ 2. — Ad argumenta contra secundam 
conclusionem 

I. Ad argumentum Scoti. — Ad argumentum 
Scoti contra secundam conclusionem , dicitur primo, 
(juod hoc nomen Christus non importat ens per 



(a) pricdicatio. — lonilio Pr. 

(6) praedicantnr. — prxdicalur Pr. 

(y) redu))licatio. — rcplicatio Pr. 

(6) a vcrho signi/icans usquc ad honio, om. Pr. 



accidens, neque unum per accidens, neque totum 
peraccidens; sed unum per se, quia duas naturas 
unitas in uno supposito, non quidem accidentaHter. 
Unde sanctus Thomas, 3. Sentent., dist. 6, q. 2, 
art. 1 : « Christus, inquit (a), non posset dici ali- 
qua , nisi essent in eo duo supposita naturarum; 
quod negat secunda opinio, et simiHter tertia. Et 
ideo utraque opinio dicit quod Christus est unum ; 
sed secunda dicit quod est unum per se ; tertia vero, 
quod est unum per accidens, sicut homo albus. » — 
H;cc iHe. — Et constat qnod tertia opinio est hscre- 
tica, ut ostendit sanctus Thomas, 3 p., q. 2, art. 6. 
Item, 3. Sentent., dist. 6, q. 3, art. 2, sic dicit : 
(( Quamvis hoc quod est accidens in se, possit esse 
aHquo modo substantia aHcui, ut color albedini ; 
tamen quod est in se substantia, non potest esse 
accidensaHcujus ; quamvisconjunctio uniussubstan- 
tiae ad aHam possit esse accidens, ut sic una substan- 
tia alteri accidentaHter advenire dicatur, sicut ve.stis 
homini. Sed hoc non potest e.sse nisi dupliciter : vel 
quod conjungatur ei secundum contactum, sicut 
vestis homini, vel sicut doHum vino; aut sicut 
mobile motori, sicut angelus conjungitur corpori 
quod assumit. Et cum contactus non sit nisi corpo- 
rum, oportet dicerequod humana natura non potest 
advenire divina? personae nisi sicut motor mobiH, ut 
dicatur Christus hoc modo assumpsisse humanam 
naturam, sicut angelus a.ssumit corpus, ut oculo 
mortaHum videatur, sicut dicitur in Httera, et .sicut 
Spiritus Sanctus visus est in columba. Haec autem 
assumptio non vere facit praedicari assumptum de 
assumente, neque proprietates assumpti vere trans- 
fert in assumentem : non enim angelus assumens 
corpus ad hominis simiHtudinem, vere est homo, 
neque vere habet aHquas proprietates hominis ; neque 
Spiritus Sanctus potest dici minor seipso, propter 
speciem columbae in qua apparuit, ut dicit Augu- 
stinus (de Trinitate ct unitate Dei). Unde palet 
quod haec opinio non potest dicere quod FiHus Dei 
vere sit homo, vel vere sit passus ; et ideo, cum 
neget veritatem articulorum, condemnata est quasi 
haeretica. Tamen, etiam quantum ad hanc positio- 
nem, procedit ab eodem fonte cum prima, sciHcet 
ex hoc quod natura humana non assumeretur ad 
esse divinae personaj. Unde prima ponebat quod 
assumptum habel)at esse per se, in quo subsistebat; 
hffic autem tertia ponit quod non subsistit assum- 
ptum, nec persona in eo, .sed est esse accidentale 
superadditum. » — Haec ille. — Item, in solutione 
secundi, sic dicit : « Quamvis humana natura adve- 
niat Filio Dei post esse completum, non tamen est 
accidentaliter adveniens ; quia trahitur ad unionem 
in illo e.sse, sicut corpus adveniet aniuuy in resurre- 
ctione. » — Haec ille. — Et similia dicit, ut allega- 
lum est, 3 p., art. 6, in solutione secundi. 

(a) inquit. — Om. Pr. 



DISTINCTIO XI. — QU^STIO I. 



157 



Dico secundo, quod, posito, sed non concesso, 
quod hoc nomen Christus importaret totum per 
accidens, hoc est, duas naturas quarum una non est 
de ratione alterius, hoc non obstante, nunquam sup- 
ponit pro natura humana, neque pro tali aggregato 
ex duabus naturis, divina sciHcet et humana, sed 
semper pro supposito neterno. De hoc sanctus Tho- 
mas, 3. Sentent., dist. 6, q. 1, art. 3, sic dicit : 
(( In quohbet nomine est duo considerare : scihcet 
ilhid a quo imponitur nomen, quod dicitur quahtas 
nominis; et iUud cui imponitur, quod dicitur sub- 
stantia nominis. Et nomen (a), proprie loquendo, 
dicitur significare formam sive quahtatem, a qua 
nomen imponitur; dicitur vero supponere pro eocui 
imponitur. Prima ert^o opinio dicit quod hoc nomen 
homo, et quantum ad significatum, et quantum ad 
suppositum, non dicit nisi constitutum ex duabus 
substantiis; quia hoc constitutum ex duabus sub- 
stantiis est hypostasis subsistens, pro qua potest 
fieri suppositio hujus nominis homo. Secunda vero 
opinio, quia dicit quod constitutum (6) ex duabus 
substantiis tantum, non est hypostasis subsistens, 
sed natura, in qua subsistit Verbum Dei, non potest 
ponere quod constitutum ex duabus substantiis tan- 
tum, sit suppositum cui nomen imponitur, sed 
forma a qua imponitur, scihcet humanitas ; id vero 
cui nomen (y) imponitui", quod est subsistens in 
natura humana, est persona Verbi. Et ideo hoc 
nomen homo comprehendit (5) tres substantias, 
scihcet duas ex parte significati, tertiam vero ex 
parte suppositi. » — Hsec ihe. — Item, art. 2, in 
solutione quarti , sic dicit : « Homo significat huma- 
nam naturam, et supponit pro supposito (s) subsi- 
stente in illa nalura ; quorum unum est ex parte 
assumpti, aUerum ex parte assumentis. » Item, 
dist. 11 , q. 1 , art. 4, ut recitatum est in solutione 
secundi Scoti contra primam : Haec nomina, Ver- 
hum, Jesus, Christus, supponunt pro supposito 
aeterno. Et advertendum est quod ens per accidens 
non dicitur ahquid ex eo sohim quod significat duas 
naturas, ut res duorum praidicamentorum ; sed 
ilhid sohim dicitur ens per accidens, quod est com- 
positum ex tahbus duobus, et cujus natura supponit 
pro tah aggregato vel composito. 

Dicitur tertio, quod ista propositio, Album inci- 
pit esse, non potest, de virtute sermonis, illo modo 
distingui quem (C) ponit arguens : quia iste ter- 
minus album, hcet significet albedinem, nunquam 
tamen potest pro illa supponere; sed communiter 
supponit pro subjecto albedinis. Et ideo ex sola ince- 
ptione albedinis non potest concludi quod ista sit 



(a) nomen. — non Pr. 

(S) constitutum. — conslitutivum Pr. 

(y) nomen. — Om. Pr. 

(o) compvehendit. — apprehendit Pr. 

(e) supposito. — Om. Pr. 

(Q quem. — quam Pr. 



concedenda, Album incipit esse; sed forte quod 
ista est vera, Aliquid incipit esse album. 

Dicitur quarto, quod non est simile judicium de 
istis, Christus est mortuus, et, Christus incepit 
esse, ut prius dictum fuit. Et de hoc, in suo simili, 
dicit sanctus Thomas, 3. Sentent., dist. 12, q. 1, 
art. 1 , ubi arguit sic (arg. 5) : (( Nasci temporaliter, 
est mutari de non esse ad esse. Sed iste homo est 
natus in tempore. Ergo est mutatus de non esse in 
esse. Sed omne tale incipit esse. Ergo iste homo 
incipit esse. » Ecce argumentum. Sequitur solutio : 
(( Dicendum, inquit, quod nasci temporaliter ex 
matre, non est natum convenire supposito, nisi 
ratione corporis; et ideo, ratione ejus, verificatur 
simpliciter de supposito. Sed incipere esse, non 
potest verificari de eo, ratione corporis simpliciter, 
sed cum determinatione; et ideo haec est vera sim- 
pliciter, Iste homo est natus temporaliter ; non 
tamen ista, Iste homo incepit esse, sed (a) est vera 
secundum quid. » — Haec ille. 

Dicitur quinto, quod in Christo non fuit aliquod 
esse actualis exsistentise substantiale , quo Christus 
essentialiter (&) exsisteret, nisi esse aeternum divini 
suppositi, ut sffipe dictum fuit in solutione argu- 
mentorum contra primam conclusionem. 

Dicitur sexto, quod nullum subsistens potest dici 
simpliciter et absolute incipere, ex hoc quod advenit 
ei aliquod esse post suum esse substantiale, quo 
primo est extra nihil, vel ens in potentia. Nec valet 
probatio in oppositum ; quia supponit quinque falsa : 

— Primum est, quod aliquod esse simpliciter, aut 
substantiale , adveniat alicui post suum primum 
esse. Hujus oppositum alias (1. Sentent., dist. 4, 
q. 2, in solut. arg.; dist. 8, q. 1, iii solut. arg.; 
3. Sentent. , dist. 6, concl. 1) visum est ex dictis 
sancti Thomai, 3 p., q. 17, art. 2, ubi sic dicit : 
(( Illud esse quod pertinet ad ipsam hypostasim vel 
personam secundum se, impossibile est in una per- 
sona vel hypostasi multiplicari ; quia impossibile est 
(|uod unius rei sit nisi unum esse. » — Haic ille. 

— Item, 1 p., q. 5, art. 1 (ad 1"'") : « Cum ens, 
inquit, dicat proprie esse in actu ; actus autem habet 
or(iinem ad potentiam , secundum hoc simpliciter 
aliquid dicitur ens, secundum quod primo discerni- 
tur ab eo quod est in potentia tantum. Hoc autem 
est esse substantiale uniuscujusque rei. Unde per 
suum esse substantiale , dicitur unumquodque ens 
simpliciter; per actus autem superadditos, dicitur 
aliquid esse secundum quid, etc. » — Secundum 
falsum quod assumit, est ;quod esse secundum adja- 
cens non enuntiat, ex vi sermonis, primum esse 
rei, sed sufficit quod enuntiet ahquod esse simplici- 
ter. Hujus enim falsitas apparet ex prsedictis : quia 
nullius rei est duplex esse simpliciter, scilicet primum 



(a) Itaec. — Ad. Pr. 

(6) essentialiler. — accidentaliter Pr. 



d58 



LIBRl III. SENTENTIARUM 



et secundum; sed omne esse simpliciter cujuslibet 
rei est primum esse ejus. — Tertium falsum, descen- 
dens ex pra^cedenti, est quod incipere determina- 
tum per esse secundum (a) potest, de virtute ser- 
monis, dicere inceptionem in esse simpliciter secun- 
dario, et non in primario esse illius subjecti. Hoc 
enim supponit unius rei esse duo esse simpliciter; 
quod saepe negatum fuit. — Quartum falsum, est 
quod Christus, vel Verbum homo, habet nunc ali- 
quod esse simpliciter, quod ante incarnationem non 
habuit. De hoc satis dictum fuit prius. — Quintum 
falsum, est quod ista magis est concedenda, Iste 
homo incepit esse, quam ista, Filius Dei incepit 
esse. Cujus falsitas apparet : quia subjecta utrarum- 
que pro eodem oninino supponunt; et ideo quidquid 
verificalur de subjecto unius, verificatur de subjecto 
alterius; et quidquid negatur de uno vere, negatur 
de subjecto alterius vere. 

Et liaic sufficiant pro argumento Scoti. 

II. Ad argumenta Durandi. — Ad primum 

Durandi, diciturquod ratio quam recitat, bonaest; 
et est sancti Thomai, in multis locis, tam in Summa 
quam in Scriptis, ut, 3 p., q. 16, art. 7, in solu- 
tione quarti. — Nec valet improbatio, cum dicitur 
quod pro tanto terminus positus in subjecto dicitur 
teneri materialiter, quia, etc. Dicitur enim primo, 
quod, ad sensum sancti Thomte, ideo subjectum 
dicitur teneri materialiter, et non formaliter, quia (6) 
sciUcet supponit non pro forma significata per nomen, 
sed pro illo quod est quasi materia formsc , scilicet 
pro supposito formae : ut cum dico, Album currit, 
ly album non supponit pro albedine, sed pro mate- 
ria velsubjecto albedinis ; non quidem ut suppositum 
est formae importatai per nomen, sed ut est aliquid 
in se, quod potest supponi huic vel illi formae sub- 
stantiali vel accidentaU indifferenter; licet non repu- 
gnet sibi aliquid attribui ratione quam nomen 
importat, sed hoc accidit sibi ut est subjectum ; et 
ideo dicitur quod subjectum non appellat suam for- 
mam, sed praBdicatum. — Dicitur secundo, quod, 
quia hoc prffidicatum, quod est incipiens esse, non 
verificalur sine additione de pronomine demonstrante 
illud pro quo supponit lioc nomen Clinstus, scilicet 
personam ueternam, ideo nec potest sine addito veri- 
ficari de hoc nomine Christus. — Dicitur tertio, 
quod, Hcet multa pra^dicata possint vere praedicari 
de aH({uo subjeclo ralione formnc significatic per sub- 
jectum, ct non ratione ilHus pro quo supponit, ut 
cum dicitur, Album disgregat; hoc tamen non 
valet in proposilo, proptcr duo. Primo, quia disgre- 
gare est tale pra^dicatum , quod non est natum con- 
venire cuicumque supposito ex ea parte qua suppo- 
situm est, sed solum ratione albedinis significata; 



(a) ailjacens. — Ad. Pr, 
(o) quiu. — <juo(i Vv. 



per subjectum et inhairentis supposito, sicut est de 
ly incipere esse. Secundo, quia ly disgregare non 
est tale praidicatum, quod includat in suo principaH 
significato negationem alicujus quod de per se con- 
veniat supposito albedinis; secus est de hoc pncdi- 
cato incipere esse, quod includit negationem aHcu- 
jus quod de per se convenit supposito nalura; 
humanae in Christo, sciHcet non semper fuisse. Et 
de istis difTuse dictum est in probatione secundai 
conclusionis. 

Ad secuudum, quod est ejusdem Durandi, nega- 
tur minor reprobans rationem assignatam pro secunda 
conclusione. — Et ad ejus probationem, dicitur 
primo, quod assumit falsum fundamentum, sciHcet 
quod in Christo sint plura esse substantiaHa, vel 
plura esse simpHciter. — Dicitur secundo, quod, 
dato quod in Christo essent plura taHa esse, non 
propter hoc posset aut deberet concedi absolute, et 
sine additione, quod Christus incepit esse, nec quod 
Chrislus non semper'fuit. Immo, quando ai'guitur 
sic, Christus non semper fuit secmidum aUquod^rt.) 
esse, ergo Christus non semper fuit, est faHacia 
consequentis, taHs ac tanta ac si argueretur sic, 
CJiristus non semper fuit homo, ergo non semper 
fuit ens. Et sic in aHis simiHbus fatuis consequen- 
tiis, in quibus arguitur a negatione inferioris ad ne- 
gationem superioris. — Dicitur tertio, quod vana est 
differentia quas datur ibidem inter incipere etcreari, 
quoad hoc quod dicit, quod non est de ratione ince- 
ptionis, quod iHud quod incipit esse, nunquam 
prius fuit simpHciter. Constat enim hoc esse contra 
omnes logicos recte utentes hoc vocabulo incipit. Est 
etiam contra impositionem et derivationem et ety- 
mologiam vocabuH : nam incipere idem est quod 
initiu7n capere. Et ideo arguens in hoc est proler- 
vus. 

Adtertium dicendum quod omnia quse il)i dicun- 
tur, proceduntex defectu vera; et bonai logicae. Quia, 
secundum veram logicam, nunquam ista propositio, 
Album incipitesse, nec ista, Homo albus incipit 
esse, potest aut debet iUo modo distingui quem (6) 
arguens fingit. Cum enim subjeclum utriusque sup- 
ponat pro vera substanlia, nunquam inceptio verifi- 
cabitur de taH subjecto, nisi pro inceplione aHcujus 
substantia}, quantumcumque incipiat de novo aH- 
quod accidens. Et ideo tota deductio penitus nihil 
valet. 

Ad argumentum factum pro parte affirmativacon- 
clusionis, respondet sanclus Thomas. Unde ad pro- 
bationem primai partis antecedentis ejusdem, respon- 
det, 3 p., q. 16, art. 9, in solutione secundi argu- 
menli, ubi sic dicit : « Cum hoc verbo incipit non 
sequitur argumentum ab iuforiori ad superius. Non 
onim sequilur, Hoc incepit esse albiim, ergo ince- 



(a) aliquod. — a Pr. 
(£) qucin. — quain Pr. 



DISTINCTIO XII. — QU^STIO I. 



m 



pit esse coloratmn; et hoc ideo, quia incipere 
importat nunc (a) esse, et non prius; non autem 
sequitur, Hoc non erat priiis alhum, ergo non erat 
prius coloralitm. Esse autem simpliciter, est supe- 
rius ad esse hominem. Unde non scquitur, Christus 
incepit esse homo , ergo inccplt esse. » — Hx'C 
ille. — Ad probationem vero secundoe partis, respon- 
det idem, ibidem, art. 8, in solutione tertii argu- 
menli, ubi sic dicit : « Dicendum, inquit, quod de 
nativitateex Virgiue nulla potest esse dul)itatio quod 
conveniat personai Filii Dei, sicut potest esse de crea- 
lione; etideononestsimilisratio utx^obique. » — Hoec 
ille. — Similiter dicit (3. Sentent., dist. 11, q. 1, 
art. 2, ad 5"'") : (( Nasci ex matre, non est natum 
convenirc supposito homiuis, nisi per hoc quod cor- 
pus traducatur ex matre, etc, » sicut prius (ad 
secundum Scoti contra primam conclusionem) fuit 
recitatum. 

Et ha)cde qua^stione sufficiant. De qua benedictus 
Deus. Amen. 



DISTINCTIO XII. 



QUtESTIO I. 

UTRUM CHRISTUS POTUERIT PECCARE 

^^^^iRCA duodecimam distinctionem 3. Sen- 
tentiarum, quKritur : Utrum Christus 
poluerit peccare. 

Et arguitur quod sic. Quia dicitur a 
Gbristo, Joann. 8 (v. 55) : Si dixero quia non novi 
eum, ero similis vobis, mendax. Sed potuit illa 
verba dicere sine additione, sicut cum additione 
dicit. Ergo potuit mentiri. Ergo potuit peccare. 

In oppositum arguitur : Quidquid ille homo fecit, 
potest dici Deus fecisse. Si ergo ille homo peccasset, 
sequeretur quod Deus peccasset; quod est impos- 
sibile. 

In hac qusestione erunt tres articuli. In primo 
ponentur conclusiones. In secundo objectiones. In 
tertio solutiones. 



ARTICULUS 1. 

PONUNTUR CONCLUSIONES 

Quanlum ad primum articulum, sit 

Prima conclusio : Quod, simplicitcr loquendo, 
Christus nuUo inodo potuil peccare. 

Hanc conclusionem ponitsanctusThomas, 3. Sen- 
tent., dist. 12, q. 2, art. 1, ubi sic dicit : (( Simpli- 
citer loquendo, dicendum est quod Christus nullo 
modo peccare potuit; unde Damascenus dicit (de 
Fid. orlh.), in tertio libro (cap. 27), quod impecca- 
bilis est Deus Jesus Christus. Potest enim conside- 
rari ut viator, et ut comprehensor, et ut Deus. Ut 
viator quidem, dux noster est, dirigens nos secun- 
dum viam rectam. In quolibet autem genere, opor- 
tet primum regulans retorqueri non posse , quia 
alias esset error in omnibus quio ad ipsum regulan- 
tur (a). Et ideo ipse Christus tantam gratiae plenitu- 
dinem habuit, ut, etiam inquantum viator, peccare 
non posset. Unde et etiam aliqui proximi sibi fue- 
runt confirmati, ut Apostoli , etiam viatores exsi- 
stentes, ut peccare mortaliter non potuerunt, quam- 
vis potuerunt peccare venialiter. Secundum vero 
quod (€) fuit comprehensor, mens ejus fuit totaliter 
conjuncta fini, ut agere non posset nisi secundum 
ordinem ad finem ; sicut in secundo libro (dist. 7) 
dictum est de angelis confirmatis. Secundum autem 
quod fuit Deus, anima ejus et corpus fuerunt quasi 
organum divinitatis, secundum quod divinitas, ut 
dicit Damascenus {de Fid. orth., lib. 3, cap. 18), 
regebat animam , et anima corpus ; uude non pote- 
rat peccatum attingere ad animam ejus, sicut nec 
Deus potest peccare. Tamen sub conditione potest 
concedi quod peccare potuit, scilicet si voluisset; 
quamvis hoc antecedens sit impossibile; quia a(i 
veritatem conditionalis non requiritur neque veritas 
antecedentis (y), neque veritas consequentis, sed 
necessaria habitudo unius ad alterum. » — Ha?c 
ille. 

Item, idem arguit sic (ibid., 1 arg. sed contra) : 
(( Quia super illud Hehrseor. 2 (v. 9), Eum qui 
paulo minus, etc, dicit Glossa, quod natura 
humansc mentis, quam Deus assumpsit , et qux 
nullo modo depravari potuit, solus Deus major 
est. Sed quicumque potest peccare, mens ejus potest 
peccato clepravari. Ergo Christus non potuit pec- 
care. » 

Item (ibid., 2 arg. sed contr.) : « Ha?c est perfe- 
ctio naturai glorificatai, ut jam peccare non possit. 
Sed Christus, ab instanti suse conceptionis, fuit 



(a) nimc. — nec Pr. 



(a) regidanlur. — regulariter Pr. 

(6) Secundum vero quod. — sed uno qui Pr. 

(y) neque veritas antecedentis. — Om. Pr. 



i60 



LlBRl III. SENTENTIARUM 



verus comprehensor. Ergo nunquam potuit pec- 

care. » 

Item (ibid., 3 arg. sed contr.) : « Quidquid fecit 
ille homo, potest dici Deus fecisse, etc, » ut prius, 
in principio quoestionis (a), in oppositum. 

Secunda conclusio esl quod Christus, proprie et 
simpliciter loquendo, non liabuit potentiam 
peccandi. 

Hanc ponitsanctusThomas,3. Sentent. (dist. 12, 
q. 2), ubi supra, art. 2, ubi sic dicit : « Actus se 
habet ad potentiam dupliciter : quia actus egreditur 
a potentia ; et iterum , per actum specificatur poten- 
tia. Et ideo, cum dicitur potentia aUquid faciendi, 
ut potentia videndi, dupliciter intelligitur : quia 
potest designari vel ordo potentise ad actum, secun- 
dum quod actus sumitur ut effectus potentiae; vel 
designatur potentia ipsa specificata per actum, 
secundum quod actus sumitur loco differentia^ spe- 
cilicye ipsius potentiie. Et primo modo, non potest 
dici quod ille qui habet visum impeditum, habeat 
potentiam videndi; sicut non potest dici quod pos- 
sit videre. Sed secundo modo, potest dici quod habet 
potentiam videndi, sicut quod habeat potentiam (6) 
visivam. Hiec autem distinctio habet locum in illis 
actibus quibus specificantur potentiae. Hujusmodi 
autem sunt actus ad quos potentise ordinantur. Sed 
hberum arbitrium non ordinatur ad peccandum ; 
immo peccatum incidit ex defectu ejus. Unde pec- 
care non specificat potentiam hberi arbitrii. Et ideo, 
cum dicitur quod aliquis habet potentiam peccandi, 
non intelhgitur quod habeat Hberum arbitrium, 
sed quod habeat ipsum ordinatum ad peccandum, 
ita (y) ut peccare possit. Et ideo, sicut de Christo 
non dicitur quod possit peccare, ita nec quod habet 
potentiam peccandi, proprie loquendo, et secundum 
se ; sed potest concedi sub hoc sensu , ut dicatur 
habere potentiam peccandi, quia habet potentiam 
quffi in aliis est potentia peccandi. » — Haic ille. 

Ex quibus potest formari talis ratio : Idem est 
dicere, liabere potentiam peccandi, et posse pec- 
care. Sed Christo non convenit posse peccare. Ergo 
nec sil)i convenit habere potentiam peccandi. 

Item, ibidem (arg. 2), arguit sic : « Potentia pec- 
candi, secundum Anselmum (Dialog. de lib. arbit., 
cap. 1), non estlibertas arbitrii, nec pars libertatis; 
immo diminuil libertatem. Sed in Christo libertas 
arbitrii non fuit diminuta. Ergo ipse non habuit 
polentiam peccandi. » — Hific ille. 

Et in hoc primus articulus terminatur. 



(ot) quaestionis. — quasi Pr. 

(e) a vcrbo videndi usque ad potentiam, om. Pr. 

(y) ila. — Om. Pr. 



ARTIGULUS II. 

PONUNTUR OBJECTIONES 
GONTRA PRIMAM CONCLUSIONEM 

Argumenta Durandi et quorumdam alio- 
rum. — Quantum ad secundum articulum, argui- 
tur contra conclusiones. Et quidem, contra primam 
arguit Durandus (dist. 12, q. 2), et quidam alii 

Priino. Quia, si Christus assumpsisset naturam 
humanam in puris naturalibus constitutam, potuis- 
set peccare. Sed primum potuit. Ergo et secundum. 
Major, vel prima pars antecedentis, probatur : Quia 
potentia quai non est perfectior in ratione actus 
primi, vel in essendo, non est perfectior in ratione 
actus secundi, vel in (a) operando. Sed, stante prai- 
dicta suppositione, nulla major perfectio esset in 
natura humana in ratione actus primi, quam si esset 
sibi derelicta. Ergo nulla major perfectio esset in ea 
respectu actus secundi, vel in operando. Sed con- 
stat quod natura humana sibi derelicta, potest pec- 
care. Ergo, sic (6) assumpta, peccare posset. Major 
patet; quia actus secundus supponit primum, et 
agere supponit esse. Minor patet ex suppositione. 

Secundo arguit sic : Quia, si negaretur Christum 
potuisse peccare, hoc potissime videretur : vel quia 
actiones sunt suppositorum ; in Christo autem non 
est nisi unum suppositum, scilicet divinum, quod (y) 
nullo modo potest peccare : vel secundo, quia huma- 
nitas in Christo fuit instrumentum divinitatis; 
modo actio instrumenti magis altribuenda est prin- 
cipali agenti quam instrumento, et constat quod pec- 
care non potest attribui deitati. Sed neutra priedicta- 
rum rationum valet. Igitur non est negandum quin 
Christus posset peccare, vel potuisset, in casu quo 
naturam humanam in puris naturalibus assumpsis- 
set. Minor probatur. — Et primo, quoad primam 
partem, scilicet quod prima ratio non valeat, Quia, 
cum dicitur quod actiones sunt suppositorum, verum 
est tanquam eorum quae agunt, nec aliter agere 
dicuntur, nisi quia sustentant ea quae sunt principia 
actionum ; et hoc modo actio uniuscujuscumque 
natune in Christo, est actio divini suppositi, tan- 
quam ejus quod denominatur agere, quia susten- 
tat (o) naturam, quai est principium actionis. In 
nullo tamen plus potest imputari supposito divino, 
utdivinum est, talis actio, quam si non esset uni- 
tum humanitati. Quod patet. Quia, si ei plus impu- 
taretur propter unionem , hoc esset : aut quia move- 
ret naturam ad sic agendum ; aul quia, si non move- 
ret ad peccandum, deberet tamen prohibere et impe- 



I 



(a) i». — Om. Pr. 

(6) sic. — si Pr. 

(f) quod. — quia Pr. 

(5) sustenlat. — sustentant Pr. 



DISTINCTIO XII. — QUyESTlO I. 



161 



dire lalem aclum (his enim duobus modis impu- 
lanlui' homini actiones partium corporis sui). Neu- 
trum autem istorum est in [)roposito. Non primum. 
Quia, cum actionesad extrasint communes totiTri- 
nitati, non plus movet naturam humanam ad agen- 
dum persona Filii, quse est ei unita, quam persona 
Patris aut Spiritus Sancti, quye non sunt unita; ; et 
ideo hoc modo non plus potest imputari talis actio 
FiUo, quam Patri aut Spiritui Sancto, Istis autem 
non plus imputatur actio humanae naturcfi, quam 
actio cujuscumque alterius naturaj non conjuncta^. 
Quare nec FiHo. Nec secundum habet locum. Quia 
sicut Deus sic administrat res, ut eas proprios motus 
agere sinat, secundum Augustinum (7. de Civitate 
Dei, cap. 30), nec tamen propter hoc peccata (a) 
creaturai Deo imputantur, qui (6) ea posset impedire 
(suum enim est dare naturam liberi arbitrii, 
nostrum autem est uti prout volumus); sic Deus 
potuit (y) naturam humanam assumere, et eam pro- 
prio motui reUnquere, ut ageret ac si assumpta non 
fuisset : nec tamen, propter hoc, imputaretur per- 
sonaj assumenti plus quam non assumenti, quod (3) 
permitteret sic agere; quia permissio, sicut et 
motio, respicit potentiam, quse est communis omni- 
bus personis. Et forte Deus potuit assumere natu- 
ram humanam, quae nescivisset se esse assumptam; 
de qua non esset mirum, si relinqueretur proprio 
motui in agendo , quod peccare posset. Dicendum 
est ergo ad formam argumenti, quod actiones sunt 
suppositorum, tanquam eorum quse denominantur 
agere, quia substantificant naturam quai est princi- 
pium actionis ; et hoc modo posset dici quod Filius 
Dei , secundum quod homo, peccare potuit. Et, Hcet 
ista denominatio secundum nomen videatur incon- 
veniens, quia nobis est inconveniens dicere quod 
peccaverimus, secundum rem tamen non (e) est 
inconveniens : quia , quamvis in nobis actiones par- 
lium imputentur supposito, quia movet ad eas, aut 
non prohibet quas prohibere deberet, actiones tamen 
natura? assumptse non imputanturdivinosupposito; 
quia non oporteret quod moveret ad eas , nec tene- 
tur eas prohibere, ut dictum fuit. Item : si supposi- 
tum divinumassumpsisset naturam ignis, non tene- 
retur prohibere aut in aliquo regulare actionem ejus, 
quin indifTerenter combureret domum pauperis 
boni, sicut mali divitis; et similiter, assumendo 
naturam humanam, non tenetur regulare motum 
iiberi arbitrii, quin flectatur in malum, sicut in 
bonum. Congruum lamen fuit ut regularet et incli- 
naret ad bonum ; et sic factum est, quamvis aHud 
fieri potuit. Et sic patet quod primum motivum pro 
prima conclusione non procedit. — Nec secundum 

(a) peccata. — propria Pr. 

(6) qui. — guia Pr. 

(y) potuit. — voluit Pr. 

(6) quod. — quia Pr. 

(e) tamen non. — non tamen Pr. 



valet. Quia, cum dicit Damascenus (de Fid. orth., 
Hb. 3, cap. 15 et 19) humanam naturam fuisse et 
esse inslrumentum divinilatis, et aHye sanctorum 
auctoritates, ipsi dicunt id quod factum est. Huma- 
nitas enim, in Christo, ad actus suos movebatur 
secundum imperium superioris partis rationis, quai 
semper fuit conformisdivinas voluntati. Ad quosdam 
etiam actus miraculosos, usa est divinitas humani- 
tate tanquam instrumento; et in his peccare non 
potuit. Nec isto modo fuit magis instrumentum 
FiHi, quam totius Trinitatis. Damascenus tamen 
non dicit quod humanitas non potuerit assumi, 
quin omnes actus ejus essent actus divinitatis tan- 
quam principaHsmoventis. Et si dicatur quod immo : 
quia ubi natura, cui correspondet actio, non consti- 
tuit suppositum, nec inh«ret ei , oportet quod sup- 
positum dicatur per eam agere sicut per instrumen- 
tum ; — non valet. Non enim oportet hoc ; sed sufficit 
quod agat per eam (a), sicut per naturam quam 
sustentat, dato quod eam ad actionem non moveat. 
Ulterius : si dicatur quod Anselmus (Cur Deus 
homo, lib. 1, cap. 20) dicit quod minimum (6) 
inconveniens Deo est impossibile ; sed Deum pec- 
care, non est minimum, sed maximum inconve- 
niens Deo ; ergo ; — non valet. Quia nuUum incon- 
veniens secundum rem est, dicere quod Christus, 
secundum quod homo, peccavit, vel quod peccare 
potuit, utdeclaratum est. Ulterius : si dicatur quod, 
si Christus potuit peccare , potuit etiam damnari ; 
— conceditur. Quia, cum damnatio sonet in poenam, 
non est majus inconveniens dicere Christum dam- 
nari vel damnatum, quam mortuum vel passum : 
utrumque enim convenienter fuisset factum ex parte 
Dei, si voluisset ; nec video quare persona divina 
non possit assumere naturam hominis damnati. — 
Haic Durandus, in forma. 

Et in hoc secundus articulus terminatur. 



ARTICULUS III. 

PONUNTUR RESPONSIONES 

Ad ARGUMENTA CONTRA PRIMAM 
CONCLUSIONEM 

Ad argumenta Durandi et quorumdam alio- 
rum. — Quantum ad tertium articulum, restat 
prffidictis objectionibus respondere. Et ideo 

Ad primum argumentiim, negatur major, seu 
prima pars antecedentis. Dicitur enim quod nulla 
natura, humana vel angelica, assumpta a persona 
divina, sive in puris naturalibus, sive cum gratia 
vel gloria, potest peccare, stante assumptione, vel 

(a) per eam. — Om. Pr. 

(6) minimum. — nullum Pr. 

V. — 11 



162 



LIBRI III. SENTENTIARUM 



loquendo in sensu composito. Et ad probationem 
negati, dicitur quod, concessa majore illius argu- 
menti, negatur minor. Nec valet probatio inducta, 
cum fundetur in falso, scilicet quod natura assum- 
pta a Verbo, in puris naturalibus constituta, hoc 
est, sine gratia habituali vel gloria, in nuUo esset 
perfectior quoad actum primum, quam natura talis 
non assumpta. Hujus enim falsitas patet ex dictis 
sancti Thoma^, frequenter in praedictis conclusioni- 
bus recitatis : quia natura humana assumpta a 
Verbo, dato quod non haberet hujusmodi gratiam 
aut gloriam , necessario tamen perfectior est in esse 
substantiali ; quia trahitur ad divinum esse perso- 
nale, sicut ssepius recitatum fuit. Et ideo nil mirum, 
si perfectior et indefectibilior est quoad actum secun- 
dum. 

Ad secundum, negatur minor : Quia utraque 
illarum rationum bona est; et est sancti Thomse, 
tam in Scriptis quam in Summa. 

Et cum improbatur prima ratio, seu primum 
motivum, — dicitur primo : quod non solum actio 
cujus principium est forma, attribuitur supposito, 
quia sustentat illam formam vel naturam, effective 
vel conservative ; immo quia suppositum illud et 
natura vel forma communicant (a) in eodem esse, 
modo quo prius declaratum fuit. 

Secundo, dicitur quod actio cujus principium est 
forma vel natura assumpta, plus imputanda est 
supposito assumenti quam non assumenti, vel (6) 
quam actio (y) naturas non assumptai. Nec valet 
prima probatio hujus negati. Quia quod actio naturce 
assumptse plus imputetur supposito assumenti quam 
non assumenti, vel quam actio naturae non assum- 
ptse, hoc non provenit (S) ex aliqua rationum ibidem 
assignatarum in argumento; sed potius hoc contin- 
geret, quia natura assumpta trahitur ad esse perso- 
nale personaj assumentis ; non sic autem trahitur 
ad esse personale personai non assumentis, nec sic 
trahitur ad esse divina? personoe natura non assum- 
pta. Unde persona assumens concurrit ad actionem 
naturae assumptai, non solum per modum moventis 
naturam ad suam actionem , nec solum per modum 
non prohibentis, immo per modum elicientis illam 
immediate : quia cui principahterimmediate conve- 
nit esse, convenit agere et elicere actionem. Cum 
ergo, secundum (s) praihabita principia sancti 
Thomaj, in Ghristo non sit nisi unicum esse sub- 
stantiale, quod immediate et principahter convenit 
supposito divino, restat quod nuUa forma aut natura 
substanlialis, est principale aut immedialum prin- 
cipium actionis Christi, ut quod agit, nisi divinum 
suppositum; et, licet natura assumpta, sit princi- 

(a) communicant. — communicat Pr. 

(6) a verbo quam usquc ad vel, om. Pr. 

(y) actio. — actioni Pr. 

(6) provenit. — convenit Pr. 

(e) secunduni. — Om. Pr. 



pium actionisut quo, non tamen proprie agit, sicut 
nec proprie exsistit, nec sustentat, nec elicit actio- 
nem. 

Tertio, dicitur quod, posito, sed non concesso, 
quod Deusassumere posset naturam humanam ipsa 
nesciente, sicut posset assumere naturam lapidis, 
quffi suam assumptionem nullo modo scire potest, 
non tamen pos.set eam sic relinquere proprio motui, 
sicut arguens fingit : quia ipsa sic assumpta, sicut 
non haberet proprium exsistere, sic nec proprium 
agere, quod non principahus et directius conveniret 
supposito assumenti quam naturae assumptae. Et 
breviter, tota ista deductio erronea procedit ex isto 
falso principio, quod alias (dist. 6) exclusum (a) 
est, scihcet quod in Christo sint duo esse actualis 
exsistentise , unum divinitatis, et aliud humani- 
tatis. 

Quarto, dicitur quod, sicut est inconveniens 
homini quod peccet, ita et Deo, et omni divino sup- 
posito : quia non .solum actio partis imputatur sup- 
posito, quia movet partem ad suam operationem, 
aut quia non prohibet eam, immo quia ipsum sup- 
positum est illud quod principaHter agit ; et ideo, si 
aliqua operatio Christi esset vitiosa, illa potius attri- 
buenda esset suppo.sito divino, et magis imputanda 
quam natur» humana?. 

Prajdictae solutiones haberi possunt ex dictis sancti 
Thomffi, 1. Sentent., dist. 5, q. 1, art. 1, ubi sic 
dicit : (( In creaturis, actus sunt suppositorum ; et 
essentia non agit, sed est principium actus in sup- 
posito ; non enim humanitas generat, sed Socrates 
virtute suse naturae. In creaturis autem, essentia 
realiter differt a supposito. Et ideo nullus actus pro- 
prie de essentia praedicatur, nisi causahter. » — 
Hffic ille. — Similia dicit, dist. 33, q. 1, art. 4; et 
dist. 34, q. 1, art. 1 (ad l""^ et 2'""). Item, 1 p., 
q. 75, art. 2 ; « Nihil, inquit, potest per se operari, 
nisi quod per se subsistit ; non enim est operari nisi 
entis in actu. Unde eo modo aliquid operatur, quo 
est ; propter quod non dicimus quod calor calefaciat, 
sed calidum. » Item, ibidem, in solutione secundi, 
sic dicit : « Per se agere convenit per se exsistenti. 
Sed per se exsistens, quandoque (6) potest dici ali- 
quid, si non sit inhaerens ut accidens, vel ut forma 
materiahs, etiamsi sit pars. Sed proprie et per .'^e 
subsistens dicitur, quod neque praedicto modo est 
inha?rens, neque est pars ; secundum quem mo(him (y) 
oculus vel manus non potest dici per se sul)sistens, 
et per consequens nec per se operans. Unde opera- 
tiones partium attribuuntur toli per partes : dici- 
mus enim quod homo videt per oculum, et jialpat 
per manum ; aliter quam caUdum (S) calefaciat |>er 
calorem, quia calor nuUo modo calefacit, proprie 



(a) e.Tclusum. — delusuni Pr. 
(6) quandoque. — Om. Pr. 
(y) secundum quetyi modum. 
(8) calidum. — Om. Pr. 



— sed quemadmodum Pr. 



DISTINCTIO XII. — QU^STIO I. 



163 



loquendo. Potest igitur dici quod aninia intelligit, 
sicut oculus videt ; sed magis proprie dicitur quod 
homo intelligat per animam. » — Hsec ille. — Et 
similia dicit in multis aliis locis (a). Et ideo, cum 
natura humana in Ghristo non per se subsistat, non 
potest per se operari , nec aliqua operatio potest sibi 
attribui sicut agenti, sed solum causaliter, sicut 
principio quo divinum suppositum agit. Et hoc 
modo debent intelhgi verba sancti Tliomoe, 3 p., 
q. 19, art. 1 , ubi sicdicit : « Actio ejus quod move- 
tur ab ahquo, duplex est : una quidem, quam habet 
secundum propriam formam ; aha autem est, quam 
habet secundum quod movetur ab aho ! sicut secu- 
ris operatio secundum propriam formam, est inci- 
sio; secundum autem quod moveturab artifice, ope- 
ratio ejus est facere scamnum. Operatio igitur qucB 
est ahcujus rei secundum propriam formam, est 
propria ejus, nec pertinet ad moventem, nisi secun- 
dum quod utitur hujusmodi (6) re ad suam opera- 
tionem; sicut calefacere est propria operatio ignis, 
non autem fabri , nisi quatenus utitur igne ad cale- 
faciendum ferrum. Sed illa operatio quae est rei 
solum secundum quod movetur ab aho , non est aha 
praeter operationem moventis ipsam : sicut facere 
scamnum , non est seorsum operatio securis aha ab 
operatione artificis ; sed securis participat instru- 
mentahter operationem artificis^y). Et ideo ubicum- 
que (o) movens et motum habent diversas formas, 
seu virtutes operativas, ibi oportet quod sit aha pro- 
pria opcratio moventis, et aha propria operatio 
moti : hcet motum participet operationem moventis, 
et movens utatur operatione moti ; et sic utrumque 
agit cum communione alterius. Sic ergo in Christo 
humana natura habet propriam formam et virtutem, 
per quam operatur; et simihter divina. Unde et 
natura humana habet propriam operationem, distin- 
ctam ab operatione divina; et econtra. Et tamen 
divina natura utitur operatione humana; naturse, 
sicut operatione sui instrumenti ; et simihter humana 
natura participat operationem divinse naturae, sicut 
instrumentum participat operationem principahs 
agentis. » — Hrec iUe. — In quibus non intendit 
quod humana natura in Christo habeat propriam 
operationem ut quod, sed ut quo. 

Dicitur quinto, quod divinum suppositum tenetur 
vel debet regulare operationes naturse assumptoe, 
plus quam non assumptae ; quia illae principahter 
sibi imputantur, non autem ahye. Nec valet exem- 
plum de igne, vel de natura ignis assumpta; quia 
operatio ignis non indiget regula, illo modo quo 
operatio hberi arbitrii, in quo potest esse culpa et 
meritum. De hoc sanctus Thomas, 3. Sententia- 



(a) locis. — Om. Pr. 

(6) fiujusmodi. — hujus Pr. 

(y) a verbo sed usque ad artificis, om. Pr. 

(6) ubicumque. — ubique Pr. 



rum, dist. 23, q. 1 , art. 1 , sic dicit : « In omnibus 
habentibus regulam et mensuram, eorum bonitas et 
rectitudo consistit in conformitate ad suam regulam 
vel mensuram; mahtia autem, secundum quod ab 
ea discordant. Prima autem mensura et regula (a) 
omnium, est divina sapientia. Unde bonitas et recti- 
tudo sive veritas uniuscujusque consistit secundum 
quod attingit ad hoc ad quod ex divina sapientia 
ordinatur, ut Anselmus (Dialog. de Veritate) dicit. 
Et simihter est de ahis secundis reguhs, quod in 
conformitate ad ipsas bonitas et rectitudo regulato- 
rum (6) consistit. Sunt autem quoedam potentiai 
hmitatae ad determinatas actiones vel passiones; et 
secundum quod iUas implent, suoe regula} confor- 
mantur (y), quia per divinam sapientiam ad taha 
sunt ordinatoo. Et quia natura:; inchnatio semper est 
ad unum, ideo tales potentisc ex ipsa natura poten- 
tise et rectitudinem (S) sufficienter habere possunt 
et bonitatem ; mahtia autem in eis convenit ex defe- 
ctu potentiai. Potentiai vero altiores et universaho- 
res, cujusmodi sunt potentioe rationales, non sunt 
hmitatse ad ahquid unum, vel objectum, vel modum 
operandi ; quia secundum diversa et diversimode 
rectitudinem habere possunt. Et ideo ex natura 
potentioe non possunt determinari ad rectitudinem 
et bonum ipsarum ; sed oportet quod rectificentur, 
rectitudinem a sua regula suscipientes. » — Hoec 
ille. — Ex quibus patet quod ahter indiget regula 
natura ignis, et ahter natura humana. Secundo, 
quod nulhis defectus incidens in actione ignis, vel 
alterius naturai irrationahs, aut in ejus efi^ectu, 
imputandus est naturoe quai est principium actio- 
nis, nec .supposito agenti, ita ut tale suppositum 
possit dici causa mah (s.) culpoe, hcet possit (C) dici 
causa mah naturoc, vel causa mah poena;. Hsec autem 
duo non negantur, immo attribuuntur Deo ; sed pri- 
mum nuHo modo, ut in secundo (dist. 36 et 37) 
latius dictum fuit. 

Et ista sufficiant pro responsione ad improbatio- 
nem primi motivi primae conclusionis. 

Ad improbationem secundi motivi pro eadem 
conclusione, dicitur primo, quod tam Damascenus 
quam alii doctores loquuntur non solum de eo quod 
factum est, immo de illoquod necesse est fieri, sup- 
posita personali unione naturoe humanse ad Verbum 
aut quodcumque divinum suppositum. Quia, sup- 
posita tali unione, oportet naturam humanam, et 
quamlibet ejus partem, et virtutem, et naturalem 
potentiam, et habitum, trahi ad divinum esse, 
modo superius exposito ; et per consequens, oportet 
omnem operationem naturse humanse, se habere ad 

(a) regula. — secunda Pr. 

(6) regulatorum. — regulatarum Pr. 

(y) conformantur. — conformentur Pr. 

(5) rectitudinem. — rectitudine Pr. 

(e) mali. — malx Pr. 

(?) possit. — possint Pr. 



164 



LIBRI III. SENTENTIARUM 



divinum suppositum ut ad principale agens, et ut 
ad id quod agit, et sicut se habet operatio oculi aut 
intellectus ad hominem. Ad naturam vero huma- 
nam non suhsistentem , oportet se hahere ut ad 
instrumentum, et ut ad principium quo, et non 

quod. 

Dicitur secundo, quod humanitas potius et specia- 
lissimo modo fuit instrumentum personse Verhi 
quam Patris aut Spiritus Sancti. Quia specialissimo 
modo tracta fuit ad esse personale Filii quam aho- 
rum divinorum suppositorum ; et ideo, quia specia- 
hus participahat actum primum, consequens est 
quod speciahus se haheret ad Verhum ut instru- 
mentum : non quidem quod potius moveretur a 
Verl)0, motione causiB efficientis, quam a Patre aut 
Spiritu Sancto; sed quia movehatur (a) motione 
causse efficientis conjunctye et unilse (sicut aliter 
movetur manus ah anima, et aUter ah aha manu 
ejusdem hominis, sicutcum dextra movet sinistram); 
\el, ut loquamur ad modum sancli Thomoe, in alio 
proposito, motione efficientis proximi, aliae autem 
personae motione moventis primi et remoti. De hoc, 
in suo simili, dicit sanctus Thomas, 3. Sentent., 
dist. 19, q. 1, art. 4 (q'=' 2); uhi sic dicit : « Effe- 
ctus redemptionis potest attrihui causse proximse, 
et (6) causee remotae. Si attrihuatur causse proximse, 
sic Christus nos redemit per ea quse in natura 
humana fecit et sustinuit; quihus et Patri satisfecit 
pro omnihus hominibus, et hostem vicit, ejus ten- 
lationihus resistendo. Si autem referatur ad causam 
primam et remotam, sic attrihuitur toti Trinitati, 
inquantum tota Trinitas acceptavit nostram redem- 
ptionem, et Filium dedit nohis redemptorem (y), 
et inquantum per virtutem divinitatis hahuit passio 
efficaciam ad satisfaciendum pro toto genere humano. 
Sed quia ille proprie dicitur emere, qui emptionis 
pretium solvit, magis quam ille qui emptorem mit- 
tit, ideo, proprie loquendo, dicitur Christus tan- 
tum redemptor, quamvis tota Trinitas possit dici 
redemptor. » — Ha2c ille. — Simile dicit, 3 p., 
q. 48, art. 5. Verumtamen arguens, in aliquihus 
dictis suis super 3. Sententiarum, videtur sensisse 
humanitatem Christi cuilibet divinae personse esse 
unitam ; ideo non mirum si ita loquitur in proposito. 

Dicitur tertio, quod humana natura non potuit 
assumi in unitatem personalem divini suppositi, 
quin (8) omnes ejus actiones attribuerentur divino 
supposito sicut principali agenti : quia, ut patet ex 
praidictis, nihil potest esse principale agens actionis, 
nisi suhsistat ; in Ghristo autem nihil suhsistit nisi 
persona aeterna, et non aliquid creatum aut tempo- 
rale. 



(a) sed quia movebatur. — Om. Pr. 
(6) et. — vel Pr. 

(y) redemptorein. — redeniptionem Pr. 
(5) quin. — quoniam Pr. 



Dicitur quarto, quod ubi natura trahitur ad esse 
personale alieni suppositi, nec hahet proprium esse, 
ip.sa non est (a) principale agens, nec ut quod agit, 
respectu alicujus actionis; sed oportetquod sitquasi 
agens instrumentale, vel ut principium quo, et non 
quod. 

Dicitur quinto, quod Deum peccare, hoc modo 
quod sit principale agens peccati , non solum est 
inconveniens, immo haereticum, et blasphernum, 
et tam ofTensivum piarum aurium, quod quicum 
que perlinax assertor hujus, non verhis, sed igne 
corripiendus est. Illud autem inconveniens sequitur 
ex opposito conclusionis, et ex dictis arguentis, sicut 
saepius est ostensum. 

Dicitur sexto, quod, sicut prsecedens propositio, 
ita et sequens est erronea, scilicet : possihile est 
Deum esse damnatum. Nec contra sic dicentem 
opoitet ai'guere verhis, sed igne. Nec valet probatio 
in simili de morte, vel passione, et hujusmodi (6) : 
quia damnatio non importat solum malum poenae, 
sed potius poenam cum realu sequente ex malo 
culpae illius qui dicitur damnari ; qui reatus Deo 
non potest convenire, nec secundum se, nec secun- 
dum naturam humanam, ut ex praedictis liquet. 

Dicitur septimo, quod, proprie loquendo, per- 
sona divina non potest assumere naturam hominis 
damnati, vocando damnatum, vel naturam damna- 
tam, illam quae actualiter peccat, et in actu peccati 
ohstinata est, ex cujus reatu meretur et patitur pri- 
vationem divinae visionis et poenam sensus. Talis 
enim culpa redundaret in divinum suppositum , 
sicut in principale agens; quod est inconveniens. 
Utrum autem posset assumere naturam nude, cum 
poena et sine culpa, non est ad propositum : quia 
talis natura non esset perfecte damnata ; quia potis- 
simum et principale in omni miseriaet damnatione, 
est operatio prava. Et sic patet quod argumenta 
Durandi non procedunt. 

Ad argumentum pro parte affirmativa quaestionis, 
respondet sanctus Thomas, 3. Senteniiarum , in 
praesenti distinctione (q. 2, art. 1, ad 5""'), dicens 
quod « Christus potuisset verba illa exprimere, si 
voluisset; sed velle non potuit ». — Hajc ille. 

Et haec de quaestione sufficiant. Benedictus Deus. 
Amen. 



(i) est. — esse Pr. 

(S) Imjusmodi. — hujus Pr. 



DISTINCTIO XIII. — QU^STIO I. 



165 



DISTINCTIO XIII. 




QUiESTIO I. 

UTRUM ANIMA CHRISTI HABUERIT GRATIAM CREATAM 
FORMALITER ET ACTU INFINITAM 

ImcAtertiamdecimamdistinctionemS.Sen- 
^ tentiarum, quasritur : Utrum anima 
Christi habuerit gratiam creatam forma- 
liter et actu infinitam. 
Et arguitur quod sic. Quia omne immensum , est 
infinitum. Sed gratia animai Ghristi, est immensa; 
dicitur enim, Joan. 3 (v. 34) : Non enim ad men- 
suram dat Dchs spiritnm, scilicet Ghristo. Ergo 
gratia Ghristi est infinita. 

In oppositum arguitur. Quia gratia animai Christi 
est quid creatum in anima. Sed omne creatum, est 
finitum, secundum illud Sapientix 11 (v. 21) : 
Omnia in numero , et pondere, et mensura con- 
stituisti. Ergo gratia Ghristi non est infinita. 

In hac qusestione erunt tres articuli. In primo 
ponentur conclusiones. In secundo objectiones. In 
iertio responsiones. 

ARTIGULUS I. 

PONUNTUR CONCLUSIONES 

Quantum ad primum articulum, sit 

Prima conclusio : Quod anima Christi Iiabuit 
gratiam creatam habitualem. 

Hanc ponit sanctus Thomas, 3 p., q. 7, art. 1, 
ubi sic dicit : a Necesse est ponere in Ghristo gra- 
tiam habitualem, propter tria. — Primo quidem, 
propter unionem illius animoc ad Verbum Dei. 
Quanto enim aliquod receptivum propinquius est 
causa3 influenti, tanto magis participat de influentia 
ipsius. Influxus autem gratise est a Deo, secundum 
illud Psalmi 83 (v. 12) : Gratiam et gloriam dahit 
Dominus. Et ideo maxime fuit conveniensutanima 
illa reciperet influxum divina? gratiaj. — Secundo, 
propter nobilitatem illius animai, cujus operationes 
oportebat propinquissime attingere ad Deum per 
cognilionem et amorem ; ad quod necesse est elevari 
huuianam naturam per gratiam. — Tertio, propter 
habitudinem Ghristi ad genus humanum. Christus 
enim, inquantum homo, est mcdiator Dei et homi- 
num, ut dicitur, 1. Timolhei , 1 {\ . 5). Et ideo 
oportebat quod haberet gratiam etiam redundantem 



inalios, .secundum illud Joannis 1 (v. 16) : De ple- 
nitudine ejus omnes accepimus, graliam pro gra- 
tia. )) — Hajc ille. 

Item, 3. Sentent., dist. 13, q. 1, art. 1, sic dicit : 
« Gratia principaliter duo facit in anima. Primo 
enim perficit ipsam in esse spirituali, secundum 
quod Deo assimilatur; unde et dicitur vita animai. 
Secundo, perficit eam ad opus, secundum quod a 
gratia emanant virtutes, sicut vires ab essentia : 
quia non potest esse operatio perfecta, nisi progre- 
diatur a potentia perfecta per habitum. Et propter 
ha^c duo, oportet ponere gratiam in anima Christi. 
Gum enim sit perfectissima in esse spirituali, opor- 
tet quod sit aliquid perficiens illam formaliter in 
esse illo; divinitas autem non est formaliter, sed 
effective perficiens illam ; unde oportet aliquam for- 
mam creatam in ipsa ponere , qua formaliter perfi- 
ciatur; et hajc est gratia. Similiter etiam, cum alia 
sit operatio ejus secundum humanitatem et divini- 
tatem, sicut et alia natura, oportet quod operatio 
ejus humana habeat habitum perficientem, alias 
esset imperfecta ; et ideo oportet ponere in Ghristo 
gratiam et virtutes. )) — Haec ille. 

Ex quibus potest formari multiplex ratio pro con- 
clusione. Primo sic : Omne quod perficit formaliter 
animam in esse spirituali, et ad eliciendum opera- 
tiones excedentes naturalem facultatem anima^, est 
gratia creata habitualis. Sed anima Christi habuit 
aliquid taliter perficiens ipsam. Igitur habuit gra- 
tiam creatam habitualem. 

Secunda conclusio est quod gratia habitualis 
animse Chrisli fuit et est uno modo infinita. 

Hanc ponit sanctus Thomas, 3 p., q. 7, art. 11, 
ubi sic dicit : « In Ghristo potest duplex gratia con- 
siderari. Una quidem est gratia unionis; quse (x), 
sicut supra (ibid., q. 6, art. 6) dictum est, est 
ipsum (<o) personaliter uniri Filio Dei ; quod est gra- 
tis concessum humana^ natune. Et hanc gratiam 
constat esse infinitam , secundum quod ipsa persona 
Verbi est infinita. Alia vero gratia, est habitualis. 
Quaj quidem potest dupliciter considerari. Uno 
modo, secundum quod est quoddam ens ; et sic 
necesse est quod sit ens finitum : est enim in anima 
Ghristi sicut in subjecto; anima autem Ghristi est 
creatura qua^dam, habens capacitatem finitam ; 
unde esse gratiaj, cum non excedat suum subje- 
ctum, non potest esse infinitum. Alio modo potest 
considerari secundum propriam rationem gratiai ; et 
sic ipsa gratia Ghristi (y) potest dici infinita, eo 
quod non limitatur, quia scilicet habet quidquid 
potest pertinere ad rationem gratiai , et non datur ei 



(a) qum. — quod Pr. 
(g) ipsuni. — ipsam Pr. 
(y) Christi. - Om. Pr. 



166 



LinRI III. SENTENTIAHUM 



secundum aliquam certam mensuram id quod ad 
rationem gratia} pertinet, eo quod, secundum pro- 
positum Dei, cujus est gratiam mensurare, gratia 
confertur animac Christi sicut cuidam universali 
principio gratificationis in natura humana, secun- 
dum illud Ephes. 1 (v. 6), Graiificavit nos in 
dileclo Filio suo : sicut si dicamus lucem solis esse 
mfinitam, non quidem secundum suum esse, sed 
secundum rationem lucis, quia habet quidquid 
potest ad rationem lucis pertinere. » — Ha3c ille, 

Eamdem ponit, 3. Sentent., dist. 13, q. 1, art. 2, 
q'=» 2, ubi sic dicit : « Gratia dicitur donum gratis 
collatum. Donum autem bomini Ghristo sine meri- 
tis pnccedentibus collatum fuit, et increatum, et 
creatum. Increatum, fuit (a) ipse Spiritus Sanctus, 
qui in ejus anima requievit, ut dicitur, Isaiae 11 
(v. 2); et ipsa persona Verbi, quia datum est 
humanai naturaj ut persona Verbi esset ejus, et, 
secundum hoc, est ei datum nomen super omne 
nomen, Philippens. 2 (v. 9). Et sic simpliciter gra- 
tia Ghristi est infinita. Creatum autem donum ejus, 
est ipsa gratia qua formaliter anima ejus perficieba- 
tur. Et haBc quodammodo fuit finita, et quodam- 
modo infinita : quia secundum essentiam finita fuit; 
sed tribus modis potest dici infinita. Uno modo, 
ex conjunctione ejus ad divinitatem, inquantum 
concurrit ad eumdem actum cum ipsa, ut actus gra- 
tia ista (6) informatus non tantum sit actus homi- 
nis, sed Dei etiam. Secundo, quantum ad rationem 
gratia?. In his enim qua2 mole magna non sunt, 
non est accipere finitum et infinitum secundum 
numeralem vel dimensivam quantitatem, sed secun- 
dum quod ahquid est limitatum vel illimitatum. 
Limitatur autem aliquid ex capacitate recipientis; 
unde illud quod non habet esse receptum in aliquo, 
sed subsistens, non habet esse limitatum, sed infi- 
nitum, sicut Deus. Si autem esset aliqua foi^ma 
simplexsubsistens, quse non essetsuum esse, habe- 
ret quidem finitatem quantum ad esse, quod esset 
particulatum ad illam formam ; sed illa forma non 
esset limitata, quia non esset in aliquo recepta : sicut 
si intelligatur calor per se subsistens ; et secundum 
hoc etiam, formaj universales intellectai habent infi- 
nitatem. Sed si forma talis sit recepta in aliquo, de 
necessitate limitata est quantum ad esse debitum 
illi forma}, non solum quantum ad esse simpliciter : 
quia non solum non habet plenitudinem essendi 
simpliciter, sed nec totum esse, quod naturai illius 
est possibile fore. Sed possibile est quod non sit 
limitata quantum ad rationem illius formic, ut sci- 
licet habeat illam formam secundum omnem modum 
completionis illius, ut nihil sibi desit de pertinentibus 
ad perfectionem formaj illius; et hocerit, si ex parte 
recipientis non sit defectus, vel ex parte agentis. Et 



(a) ot. — Ad. Pr. 
(6) ista. — ita Pr. 



hoc modo gratia Christi dicitur infinita ; quia quid- 
quid ad perfectionem gratia? potest pertinere, totum 
in Christo fuit. Tertio, quantum ad effectum : quia 
non limitaturad aliquos determinatos effectus, sed 
potest per gratiam operari redemptionem in infini- 
tos; .sicut dicitur in libro de Causis (prop. 16), 
quod virtus intelligentix (a) est infinita inferius. 
Et hic modus respicit gratiam capitis; secundus 
autem gratiam singularis hominis; sed primus gra- 
tiam unionis. » — Haec ille. 

Eamdem ponit, de Veritate, q. 29, art. 3. 

Ex quibus potest formari talis ratio : Omnis forma 
secundum quid non limitata, potest dici secundum 
quid infinita. Sed gratia habitualis animai Christi, 
estsecundum quid non limitata. Igitur pote.st diciet 
est secundum quid et aliquo modo infinita. 

Et in hoc primus articulus terminatur. 



ARTICULUS II. 

PONUNTUR OBJECTIONES 
CONTRA SECUNDAM CONCLUSIONEM 

I. Argumenta Aureoli. — Quantum ad secun- 
dum articulum, arguitur contra conclusiones. Et 
quidem contra secundam arguit Aureolus {Reportat. 
3. Sentent., q. 18), probando quod gratia animse 
Christi nullo modo sit infinita in actu. 

Primo sic. Nam, si sic, ergo Deus ab illa potest 
removere aliquem gradum finitum. Quod autem 
remanebit, adhuc erit infinitum; et ex nulla parte 
poterit sibi fieri additio. Igitur tali formte infinitai 
non poterit per divinam potentiam addi pars amota ; 
quod est contra divinam potentiam : quia, sicut 
illum gradum amovit, ita potest readdere. 

Secundo sic. NuIIum participabile potest esse 
infinitum actu. Ergo, etc. Antecedens patet : quia, 
si illud participabile est infinitum actu, jam perve- 
nit ad finem et ad terminum, quia actus finit et ter- 
minat ; modo omni finito et terminato repugnat esse 
infinitum actu. 

Tertio sic. Gratia , secundum te, potest augeri in 
infinitum intensive. Ergo in Christo non est summa 
gralia. — Nec valet si dicas quod gratia in Christo 
arctatur ex capacitate anima^, quai non potest reci- 
pere gratiam infinitam ; quia ista responsio interimit 
fundamentum tuum. Dicis (6)enim quod non repu- 
gnat charitati augeri in inlinitum ex parte olijecti ; 
nec ex parte formaj; nec ex parle capacitalis, quia 
capacitas cliaritatis crescit, secundum te, crescente 
cbaritato. — Item, dicis quod illa capacitas non est 
aliud quam conatus voluntatis, ultra (juem cona- 



(a) intcUigcntiic. — inteUectiva Pr. 
(6) Dicis. — dicimns Pr. 



DISTINCTIO XIII. — QU/ESTIO I. 



167 



tum data est Christo gratia; non igitur capacitati 

correspondet gratia. — Item : Quando datur aliqua 

forma qua^ mere et immediate respicit potentiam 

sine aliqua dispositione, potentia potest illam for- 

mam secundum omnem gradum recipere; quia 

respicit eam aequaliter (a) secundum omnem gra- 

dum (ut patct de aere respectu luminis ; recipit enim 

lumen candela}, et lunae, et solis, indifferenter). 

Sed gratia respicit voluntatem immediate et mere, 

sine aliqua dispositione, ut ultimate dispositam, et 

sine omni alia dispositione ; quia, licet mereri 

requirat in voluntate aliquam dispositionem, tamen 

voluntas immediate potest, sine alia dispositione , 

gratiam recipere. — Item : Gratia meretur augeri ; 

si igitur in Christo fuit, potuit et debuit augeri, ex 

qtio augmentabilis fuit; quod tamen non tenetur. 

— Forte dices quod arctatur in Ghiisto ex fine ad 

quem ordinatur, scilicet ex unione ad divinum sup- 

positum ; quia Ghristus habuit tantam gratiam, 

quanta requiritur ad hoc. — Gontra : Aut intelligis 

quod (6) gratia est dispositio ad unionem naturali- 

ter; et tunc ex natura sua non potest augeri in infi- 

nitum, quia dispositio naturaUs non augetur in infi- 

nitum , maxime ultra illud ad quod natura disponit. 

Si autem ista sit dispositio voluntaria, ex divina 

ordinatione, tunc, stante unione, in Ghristo potest 

augeri gratia, secundum divinam voluntatem ; et 

per consequens, non est summa quse potest sibi 

dari. Et sic patet quod imphcat contradictionem , 

dicere ex una parte quod in Christo est summa gra- 

tia, et ex aha parte quod gratia potest augeri sine 

statu. — Haec Aureolus, in forma. 

II. Argumenta Durandi. — Arguit Durandus 
(dist. 13, q. 1). 

Primo. Quia capacitas Christi finita, non est 
susceptiva perfectionis infinitaj. Sed anima Christi , 
cum sit ejusdem rationis cum ahis animabus nostris, 
est finitK capacitatis. Ergo gratia recepta in ipsa, 
non fuit infinitse perfectionis. 

Secundo arguit : Quia perfectio meriti , vel radi- 
cis merendi, non excedit perfectionem prsemii. Sed 
gratia comparatur ad gloriam , vel ad visionem bea- 
tam, ut principium merendi ad prgemium (y). Ergo, 
cum visio beatain Christo, non fuerit infinita (aho- 
quin operatio humana in Christo sequata fuisset ope- 
rationi (S) divinae), sequitur quod gratia ejus non 
fuit infinita. — Hajc Durandus. 

III. Argumenta Adae, Occam et Gerardi 
Odonis. — Arguit Adam, 2. Sententiarum , q. 7, 
ubi sic dicit : 



Pr. 



(a) mqualiter. — essentialiter 

(5) quod. — quia Pr. 

(y) priemium. — principium Pr. 

(6) operationi. — oppositioni Pr. 



Primo. In augmentatione extensiva, quai est (a) 
per additionem alterius ejusdem rationis prioribus 
semper reservatis (utpote aquse ad aquam, et per 
consequens humiditatis ad humiditatem, et frigidi- 
tatis ad frigiditatem, et sic de aliis), quocumque 
dato, potest fieri majus; et hoc, tam secundum par- 
tes ejusdem proportionis , quam secundum partes 
ejusdem quantitatis. Ergo, consimihter, ita potest 
esse de augmentatione intensiva gratise, quod, qua- 
cumque gratia data, potest dari et creari major a 
Deo. Consequentia videtur nota. Antecedens probat 
Adam per dicta Occam (1. Sentent., dist. 17, q. 8); 
cujus ratio stat in tribus propositionibus (6). Qua- 
rum prima est haec, in sententia : quod Deus non 
potest tot individua causare in eadem specie, quin 
possit plura causare. Secunda est, quod, quocum- 
que individuo posito in ahqua specie in qua possunt 
esse plura, potest Deus aliud individuum ejusdem 
rationis, illo non destructo, causare. Tertia est, 
quod qusccumque sunt (y) ejusdem rationis, sunt 
sequahter (o) unibiHa sicut alia illius speciei, si 
tamen alia. Ex istis potest formari talis ratio : Si (e) 
posse uniri alteri suse speciei ad creationem alicujus 
provenientis ejusdem speciei , convenit huic indivi- 
duo ejusdem speciei, simile poterit convenire, sci- 
licet uniri alteri suse speciei ad constitutionem cujus- 
dam totius. Sed absurdum prima facie videtur, 
quin, data quacumque magnitudine finita, asqualis 
sibi vel major sibi immediate contiguata, (^) posset 
concurrere ad unitatem tertiai ex ambabus resultan- 
tis. Igitur ita esse potest de augmentatione gratiae 
intensiva, quod ex duabus quantumcumque magnis 
potest fieri una major ambabus. 

Secundo arguit ex dictis Gerardi Odonis, qui vult 
probare quod non est dare maximam gratiam crea- 
bilem. Et arguit sic : Quocumque quanto, cujus 
speciem non variat additio quantitatis, etextraquod 
potest esse aliquid ejusdem rationis, potest esse 
majus in eadem specie. Sed quselibet gratia possibi- 
lis, est hujusmodi. Igitur qualibet tali potest dari 
major. Ad evidentiam majoris, notandum quod tri- 
pliciter potest contingere quod, aliquo individuo 
dato, non posset Deus creare majus in specie illius 
dati. Primo, si illud esset indivisibile ; et hoc exclu- 
ditur in majore, per hoc quod dicitur esse quanium. 
Secundo , quia variatio quantitatis variat speciem ; 
ideo non potest Deus facere unum ternarium majo- 
rem alio, quia omnis unitas addita variat speciem 
(et eodem modo ha^c est causa quare Deus non potest 
facere unum bicubitum majus alio); sed hoc exclu- 



Ad. Pr. 



(a) est. — esset Pr. 
(6) contra unum evidentes. 
(y) sunt. — Om. Pr. 
(6) mqualiter. — essentialiter Pr. 
(e) Si. - Om. Pr. 

(!;) immediate contiguata. — in medietate, sed si tamen 
contiguata Pr. 



168 



LIBRI III. SENTENTIARUM 



ditur in majore, per hoc quod dicitur, cujua addi- 
tio non variat speciem. Tertio, ex hoc quod in 
tota spocie non potestesse nisi unicum individuum : 
sicut si tcmpus sit infinitum a parte ante et a parte 
post, secundum Philosophum , in cujus specie non 
sunt simulcompossibiha phira individua, Deus non 
potest facere aliud tempus majus eo, pro eo quod 
non potest esse ahud individuum inspecie temporis, 
pncter ilhid et partes suas (ha^c est ctiam ratio 
quare repu^nantia et contradictio est, quod sit ahud 
in(Hviduum majus et perfectius Deo); sed hocexclu- 
(htur in majore, per illam particulam, extra quod 
polest esse aliud ejusdem rationis. Ubicumque 
igitur nullum istorum impedit, ibi, quohbetdato, 
potest fieri majus a Deo. Sed in proposito, nihil 
impedit praedictorum : gratia enim est quoddam 
quantum ; nec ejus varialio secundum magis aut 
minus, variat speciem ; et simihter, extra quantam- 
cumque datam, potest dari ahud individuum : puta 
extra individuum gratise in anima Christi, ahud 
individuum in anima Pauh. 

Confirmatur hoc. Quia, hcet Philosophus negaret 
possibihtatem ahorum mundorum, vel majoris 
mundi, non tamen cathohci. Nec magis videtur 
quare non possit, quantacumque data gratia, majo- 
rem gratiam facere, quam quare non possit, quan- 
tocumque corpore dato, majus facere. Unde Augu- 
stinus, Epistola 4 (a) ad Nehridium, dicit : Si 
minimumin corporibus esse non sinitur, cur non 
etiam nec maximum? 

Tertio. Arguitidem Gerardus. Quocumque quanto 
ejusdem rationis in toto et partibus, potest Deus 
facere majus : quia, si totum est ejusdem rationis 
cum partibus suis, et ahse partes ejusdem rationis 
possunt inveniri, et ista? possunt prioribus addi ; et 
sic potest fieri majus. Sed gratia est ejusdem ratio- 
nis in toto et partibus, quantumcumque magna 
detur : quicumque enim gradus ejusdem rationis 
additus perficit speciem, sicut (6) dicit Philosophus, 
de delectatione, quod qusccumque particula addita 
perficit eam. Igitur, etc. 

Quarlo. Arguit sic : Quia, si quod minus vide- 
iur inesse et inest, et id quod magis. Sed minus 
videretur quod, quacumque figura data, possit dari 
major, quam de gratia ; ct tamen hoc est verum. 
Igitur et de gratia. Prima pars minoris, scihcetquod 
minus videatur hoc de figura, patet. Quia quaelibet 
figura, de sua ratione, inchidit finitatem et termi- 
num; ut patet de triangulo, in cujus diffinitione 
ponilur quod sit figura tribus hneis contenta. Ecce 
quod terminatio et finitas cadit in ejus diffinitione. 
Secunda pars, scihcet quod, omni figura data, pos- 



(a) Jiucta ordinem novum, haec epistola terlia est inter 
opistolas primae classis. Verba Augustiiii sunt : Quare cuni 
c.orpus nuUum essc. niininiutii sinilur, quo jmclo sinanius 
csse ani])lissinui)n"? 

{{;) ct. - kd Pr. 



sibile sit dari majorem, patet. Quia cujuscumque 
trianguh quovis latere potest dari majus, illo trian- 
gulo possibile est dari majorem triangulum. Sed 
quocumque latere cujuscumque trianguh, etc. Minor 
patet ex demonstratione qua pro})atur triangulum 
habere tres angulos aBquales duobus rectis : haic 
enim probatur per hoc quod angulus extrinsecus 
ffiquivalet duobus intrinsecis (a); et hoc supponit 
latus unum in longius duci posse. 

Quinto. Arguit Adam ex propriis, quod, si posset 
Deus causare ahquam formam corporalem vel spiri- 
tualem, qua non posset majorem in eadem specie 
producere, non vicleretur Deus juste et .sufficienter 
punire quemlibet delinquentem. Probatio con.se- 
quenti» : Quia accipiamus aliquem qui circa princi- 
pium mundi damnatus est aeternaliter pro culpa 
mortali, qua meruit, secundum Dei communem 
legem, puniri maxima illa poena sibi possibili ; et 
alium qui post mille annos a principio damnationis 
primi, pro culpa per omnia aiquali incurrit poenam 
damnationis ajternaj ; et sic de aliis gradatim. Qutcro 
igitur : aut .secundus habebit pcenam intensiorem 
primo, vel pro semper, vel pro aliqua duratione 
finita, et similiter secundus et tertius (et sic habe- 
bitur intentum, quod non est dare maximam poenam 
possibilem .secundum intensionem); vel non ; et 
tunc non juste punietur secundus, nec aliquis poste- 
rior : nam ex quo ffiqualiter per omnia delinquit 
quoad gravitatem culpee, debet aeque graviter puniri , 
.secundum sequivalentiam saltem ; sed hoc non esset, 
si praicise poena sequalis .secundum intensionem 
infligeretur sibi sicut primo ; quia primus tunc per 
mille annos portasset poenam, et ille posterior (6) 
non, et tamen ex nunc, praiter illos mille annos, 
ajqualiter torquebuntur. Hoc dalo, igitur, etc. 

£t in hoc secundus articulusterminatur. 



ARTICULUS III. 

PONUNTUR SOLUTIONES 

Ad argumenta contra secundam 
conclusionem 

I. Ad argumenta Aureoli. — Quantum ad 
tertium articulum, re.stat respondere objectionibus 
supi-adictis. Et quidem 

Ad priinuni, quod est Aureoli, dicitur primo, 
quod prima conscquentia ibideni facla, non valet. 
Nam ipsa et omnia dicta soquenlium argumento- 
rum (y) fundantur in quadam falsa opinione de 
intensione formarum ot oarum remissione; qu» 



(a) frquivalet diiobus infrinsecis. — valet duos extrin- 
SCCO.S Vr. 

(6) posicrior. — possessor IV. 

(y) orgumcntoruni. — arquntentuni Pr. 



DISTINCTIO XIII. — QU;ESTIO I. 



i69 



videlicet ponit quod intensio formse fit per additio- 
nem gradus ad gradum, et formse ad formam, in 
eodem subjecto primo et ad.icquato, et consequenter 
quod remissio forma fit per subtractionem unius 
gradus vel partis formffi a forma totali. Hffic autem 
opinio falsa est, et contra menlem Philosophi et 
sancti Thomce, sicut manifeste patet ex dictis ejus, 
tam in Summa quam in Scriptis, 1. Scntent., 
dist. 17 (q. 2) recitatis. Forma enim non intenditur 
illo modo, nec remittitur; sed potius ejus intensio 
fit per hoc quod perfectius esse dat suo subjecto, et 
perfectius actuat subjectum , et perfectius participa- 
tur a subjecto, sine quacumque additione formse ad 
formam, aut gradus ad gradum. Unde tota imagi- 
natio Avireoli, et Occam, et Adse, et Gerardi Odo- 
nis, et si qui alii sunt, fundatur in falso. 

Dicitur secundo, quod, dato quod intensio formse, 
vel remissio, fieret modo quo illi fingunt, argumen- 
tum nil concluderet. Nam Gregorius de Arimino, 
qui tenet illum modum intensionis et remissionis, 
et tamen asserit Deum posse producere formam infi- 
nitam intensive, puta charitatem vel gratiam, facili- 
ter responderet ad illud argumentum. Diceret 
nempe, quod Deus a tali forma infmita intensive 
posset subtrahere et removere aliquem gradum, et 
aliquam partem formse, et eamdem partem residuo 
readdere, sicut prius abstulit. Nec valet probatio in 
oppositum, cum dicit quod tali infmito nulla posset 
fieri additio. Diceret quippe Gregorius, quod immo : 
quia, sicut infinitre multitudini partium proportio- 
nalium continui permanentis, vel successivi, potest 
fieri subtractio, vel additio, sicut patet manifeste; 
ita infinitai multitudini partium gradualium formae 
spiritualis et inextensa}. — Ad illam autem maxi- 
mam, qu^ dicit quod infinito non potest fieri addi- 
tio, responsum est in prima distinctione (a) 2. 
Sententiarum (q. 1 , ad 5'"" et 6""' quorumdam 
contra concl. 2-'""). Tamen, pro nunc, dicitur quod 
tali mullitudini infinit;ie non potest fieri additio se 
habens in certa proportione ad illud infinitum cui 
fit additio ; potest tamen fieri additio et subtractio 
partis non habentis talem proportionem. 

Dicitur tertio, quod argumentum nullo modo 
vadit ad propositum sancti Thoma^ : quia nec ipse, 
nec conclusio nostra dicit quod gralia anima^ Christi 
sit infinita intensive, aut secundum esse vel actua- 
tionem subjecti, sed solum secundum quamdam illi- 
mitationem rationis gratiai. Et de boc dictum fuit 
satis in probatione conclusionis. Et iterum adducitur 
dictum sancti Thomaj, de Veritate, q. 29, art. 3, 
ut melius ejus intentio videatur. Dicit enim sic, 
ibidem : « Sciendum quod finitum et infinitum circa 
quantitatem considerantur et intelliguntur, secun- 
dum Philosopbum, 1. PJujsicorum. Est autem 
du[ilex quantitas : scilicet dimensiva, quaj secun- 

(a) distinctione. — quaestione Pr. 



dum extensionem consideratur ; et virtualis, quae 
attenditur secundum intensionem. Virtus enim rei 
est ejus perfectio, secundum illud Philosophi , 
7. Physicorum (t. c. 18) : Unumquodque perfe- 
ctum est quando attingit proprise virtuti; et sic 
quantitas virtualis uniuscujusque formaj attendifur 
secundum modum SUK perfectionis, Utraque autem 
per multa diversificatur : nam sub quantitatedimen- 
siva continetur longitudo, latitudo, et profundum, 
et numerus (a) in potentia ; quantitas autem virtua- 
lis in tot distinguitur, quot sunt naturaj vel formse, 
quarum perfectionis modus totam mensuram quan- 
titatis facit. Contingit autem illud quod est secun- 
dum unam quantitatem finitum, esse secundum 
aliam infinitum. Et hoc patet, si utraque quantitas 
accipiatur dimensiva : potest enim intelligi aliqua 
superficies finita secundum latitudinem, et infinita 
secundum longitudinem. Patet etiam, si accipiatur 
una quantitas dimensiva, et alia virtualis : si enim 
intelligatur corpus album infinitum, non propter 
hoc albedo intensive infinita erit, .sed solum exten- 
sive, per accidens; poterit enim aliquid albius inve- 
niri. Patet nihilominus idem , si utraque quantitas 
sit virtualis : nam in uno et eodem diversa quantitas 
virtualis attendi potest, secundum diversas rationes 
eorum qua2 de ipso pra^dicantur : sicut ex hoc quod 
aliquid diciturens, consideratur in eo quantitas vir- 
tualis, quantum ad perfectionem essendi ; et ex hoc 
quod dicitur sensibile, consideratur in eo quantitas 
virtualis (6) ex perfectione sentiendi; et sic de aliis. 
Quantum igitur ad rationem essendi, infinitum esse 
non potest nisi illud in quo perfectio essendi inclu- 
ditur, quae in diversis infinitis modis variari potest. 
Et hoc modo solus Deus infinitus est secundum 
essentiam : quia ejus esse non limitatur ad aliquam 
determinatam perfectionem , sed in se includit 
omnem modum perfectionis ad quem (y) ratio enti- 
tatis se potest extendere ; et ideo ipse est infinitus 
secundum rationem essendi. Haec autem infinitas 
nulli creaturaj competere potest; nam cujuslibet 
creaturffi esse est limitatum ad perfectionem pro- 
priffi speciei. Si ergo intelligatur aliqua anima sen- 
sibilis, quaj habeat in se quidquid potest concurrere 
ad perfectionem sentiendi qualitercumque, illa qui- 
dem (S) anima erit finita secundum essentiam, quia 
esse suum limitatum est ad aliquam perfectionem 
essendi, scilicet sensibilem (e), quam excedit perfe- 
ctio intelligibilis; esset tamen infinita secundum 
rationem sensibilitatis, quia ejus sensibilitas ad nul- 
lum determinatum modum sentiendi limitaretur. Et 
similiter dico de gratia habituali Christi : quia est 
finita secundum essentiam, quia esse suum est limi- 



(a) numerus. — majus Pr. 

(q) A verbo consideratur usque ad virlualis , om. Pr. 

(y) quem. — quam Pr. 

(5) quideni. — Om. Pr. 

(s) sensibilem. — sensibile Pr. 



170 



LIBRI 111. SENTENTIARUM 



tatum ad aliquam speciem entis, scilicet ad ratio- 
nem gratiae ; est tamen infinita secundum rationem 
gratiee, quia cum infinitis modis possit considerari 
perfectio alicujus quantum ad gratiam, nullus 
eorum defuit Christo, sed habuit in se gratiam 
secundum omnem plenitudinem et perfectionem ad 
quam ratio hujus speciei, quse est gratia, potest se 
extendere. Et hunc intellectum manifeste ponit 
Glossa, Joan. 3, dicens : Ad mensuram dat Deiis 
Spiritum hominibus ; Filio vero non ad mensu- 
ram; sed, sicut totum ex seipso genuit Filium 
suum, ita incarnato Filio suo totum Spiritum 
suum dedit, non particulariter , non per suhdivi- 
sionem, sed universaliter et generaliter. Augu- 
stinus eliam dicitad Dardanum (de Prsesentia Dei, 
cap. ult.), quod Christus est caput, in quo sunt 
omnes sensus ; sed in aliis Sanctis quasi solus tactus 
est, quibus datus est Spiritus ad mensuram. Sic 
ergo dicendum quod gratia Christi finita fuit secun- 
dum essentiam, sed infinita fuit secundum perfe- 
ctionem rationis gratise. » — Hsec ille. — Item, ibi- 
dem, in solutione quarti, sic dicit : (( Forma est prin- 
cipium actus. Secundum autem (a) quod habet esse 
in actu, non est (g) possibile quod a forma cujus est 
essentia finita, procedat actio infinita secundum 
intensionem. Unde et meritum Christi non fuit infi- 
nitum secundum intensionem actus; finite enim 
diligebat et cognoscebat. Sed habuit quamdam infi- 
nitatem ex circumstantia personse, quas erat digni- 
tatis infinitse : quanto enim major est qui se humi- 
liat, tanto ejus humihtaslaudabilior invenitur. » — 
Hiec ille. — Ex quibus apparet quod non intendit 
ponere quod gratia animse Ghristi sit infinita inten- 
sive, hoc est, quoad essentiam ; nec quoad esse gra- 
tiae, sic quod infinite actuet suum subjectum, et sic 
ultimate quod nullum subjectum posset a forma 
talis speciei plus actuari, nec ahqua forma ejusdem 
speciei esse actualior; sed est infinita quoad ratio- 
nem gratiae, id est, non limitata, modo praeexposito, 
eo modo quo lux solis est infinita, ut prius dictum 
fuit. 

Ad secundum argumentum (y) ejusdem Aureoli, 
negatur antecedens; quia, secundum mentem sancti 
Thomaj, albedo separata ab omni subjecto, esset (8) 
actu infinita, et tamen esset participabilis. — Dici- 
tur secundo, quod nulla forma actuahter et formali- 
ter participata, est infinita quantum ad essentiam, 
nec quantum ad esse aut actuationem subjecti ; potest 
tamen esse infinita (juantum ad ilhmitationem suae 
rationis. — Dicitur tertio, quod non ornne infini- 
tum pervenit ad finem ; immo nuUum, potissime 
loqucndo de infinilate formarum , quai (e) dicuntur 

(a) antem Om. Pr. 

(6) autem. — Ad Pr. 

(y) argnmentum. — articulum Pr. 

(6) essct. — esse Pr. 

(e) non. — Ad Pr. 



infinitae, quia non sunt limitatfc per ahquod susce- 
ptivum, vel quia nuUa difi^erentia formalis aut mate- 
rialis restringit (a) subjectum formae ad aliquid 
minus tali ratione et imperfectius ea. — Dicitur 
quarto, quod actus receptus in potentia terminat 
potentiam, et ab ea quodammodo terminatur; sed 
secus est de actu subsistentiaj. Rursus : hcet actus 
receptus in potentia finiatur et terminetur ad capa- 
citatem suscipientis, quoad esse; non tamen oportet 
quod terminetur quantum ad rationem formae, ubi 
concurrunt duo praidicta in probatione conclu- 
sionis. 

Ad tertiiim ejusdem, dicitur quod sanctus Tho- 
mas concedit, 2' 2^, q. 24, art. 7, quod charitas, 
quamdiu est in via, potest in infinitum augeri, et in 
homine qui est pure viator. Non autem asserit hoc 
de homine beato. Unde verba ejus, ibidem, sunt 
haic : (( Terminus augmenti alicujus forma^ potest 
praefigi tripliciter. Uno modo, ex ratione ipsius 
formae, quae habet terminatam mensuram, ad quam 
cum perventum fuerit, non potest ultra procedi in 
forma, sed, si ultra processum fuerit, pervenietur 
ad aliam formam : sicut patet in pallore, cujus ter- 
minos per continuam alterationem ahquis transit, 
usque ad albedinem vel nigredinem perveniens. 
Alio modo, ex parte agentis, cujus virtus non se 
extendit ad ulterius augendum formam in subjecto. 
Tertio modo, ex parte subjecti, quod non est capax 
ulterioris perfectionis vel amplioris. NuUo autem 
horum modorum imponitur terminus augmento 
charitatis in statu viae. Ipsa enim charitas, secun- 
dum rationem suse speciei propriae, terminum aug- 
menti non habet; est enim participatio qusedam 
infinitae charitatis, quae est Spiritus Sanctus. Simi- 
liter etiam causa agens charitatem est infinitae vir- 
tutis, sciKcet Deus. Simihter etiam ex parte sub- 
jecti terminus huic (6) augmento prajfigi non potest ; 
quia, semper (y) charitate crescente, supercrescit 
habilitas ad ulterius augmentum. Unde rehnquitur 
quod charitatis augmento nullus terminus praefigi 
possit in hac vita. » — Hlgc ille. — Item, 1. Sen- 
tentiarum, dist. 17, q. 2, art. 4, dicit similia;et 
expresse loquitur de charitate puri viatoris. 

Secundo, dico quod, secundum eum, nec capaci- 
tas, nec gratia comprehensoris aut beati potest 
augeri, de polentia Dei ordinata ; et per consequens, 
nec gratia vel charitas Chrisli, qui simul fuit com- 
prehensor et viator. Et de hoc sanctus Thomas, 
3 p., q. 7, art. 12, sic dicit : « Ahquam formam 
non posse augeri, contingit dupHciter : uno modo, 
ex parte ipsius subjecti ; aho modo, ex parte iUius 
formai. Ex parte quidem subjecti, quando subje- 
ctum atlingit ad ultimum in participatione ilhus 



(a) restringit. — refugit Pr. 

(6) hnic. — hic Pr. 

(y) semper. — scilicet Pr. 



DISTINCTIO XIII. — QU/ESTIO I. 



171 



formse, secundum suum modum : sicut si dicatur 
quod aer non potest crescere in caliditate, quando 
perlingit ad ultimum gradum c^loris qui potest sal- 
vari in natura aeris; licet possit esse major calor in 
rerum natura , qui est calor ignis. Ex parte autem 
formae, excluditur possibilitas augmenti, quando 
aliquod subjectum attingit ad ultimam perfectio- 
nem quam potest talis forma habere in natura(x); 
sicut si dicamus quod calor ignis non potest augeri, 
quia non potest esse perfectior gradus caloris quam 
ille ad quem pertingit ignis. Sicut autem aliarum 
formarum est ex divina sapientia determinata pro- 
pria mensura, itaetgrati», secundum illud Sapien- 
tix 11 (v, 21 ) : Omnia in numero, et pondere, et 
mensura constitaisti , vel disposuisti. Mensura 
autem unicuique formaj praifigitur per comparatio- 
nem ad suum finem ; .sicut non est major gravitas 
quam gravitas terroe, quia non potest esse inferior 
locus loco (6) terrae. Finis autem gratise est unio 
creaturaj rationalisad Deum. Non potest autem esse 
nec intelligi major unio creaturse rationalis ad Deum, 
quam qua? est in persona. Et ideo gratia Christi 
pertingit usque ad summam mensuram gratiae. Sic 
ei^o manifestum est quod gratia Ghristi non potuit 
augeri ex parte ipsius gratise. Sed neque etiam ex 
parte ipsius subjecti : quia Christus, secundum 
quod homo, a primo instanti suse conceptionis fuit 
verus et plenus comprehensor ; unde in eo non 
potuit esse augmentum gratiae, sicut nec in beatis, 
quorum gratia augeri non potest, eo quod sunt in 
termino. Hominum veroqui sunt pure viatores, gra- 
tia potest augeri : et ex parte forma^, quia non attin- 
gunt summum gratiaj gradum ; et ex parte subjecti, 
quia nondum pervenerunt ad terminum. » — Hsec 
ille. — Similia dicit, 3. Sentent., dist. 13, q. 1, 
art. 2, q"" 2 et 3. 

Tertio, dico quod mens sancti Thomse fuisse 
videtur, quod, de potentia Dei absoluta, quantam- 
cumque (y) gratiam informantem aliquod subje- 
ctum Deus potest in eodem subjecto intendere, 
augere et majorem facere. Et ad hoc ponendum, 
moveor ex dictis sancti Thomae, de Veritate, q. 29, 
art. 3, ubi qu»rit : Utrum gratia Christi sit infi- 
nita. Et arguit quod sic. « (Arg. 2) Quolibet finito 
Deus posset facere majus. Sed Deus non potuisset 
Christo dare majorem gratiam, ut dicit Magister, 
dist. 13, libri tertii. Ergo gratia Christi est infinita. 

— (Arg. 3) Sed dicendum (o) quod hoc non dicitur 
pro tanto quod Deus non posset majorem gratiam 
facere, sed quia anima Christi non poterat majorem 
recipere ; erat enim tota capacitas ejus gratia repleta. 

— Sed contra. Secundum Augustinum, in libro de 



(a) quam potest talis forma habere in natura. 
votest lalis forma haberi Pr. 
(6) loco. — Om. Pr. 

(y) quantamcumque. — quantumcumque Pr. 
(6) dicendum. — dicebat Pr. 



— qtia 



Natura Boni (cap. 3), bonum creaturai consistitin 
modo, specie et ordine ; et ubi hsec tria magna sunt, 
magnum bonum est; ubi parva, parvum. Ergo 
secundum hoc quod aliqua creatura crescit in boni- 
tate, secundum hoc modus ejus crescit, et per con-. 
sequens ejus capacitatis mensura ampliatur : nam 
modus mensuram sequitur; et ita, quanto plus 
augetur gratia, plus augetur capacitas. » Ecce argu- 
mentum. Sequitur responsio : « Dicendum quod 
capacitas creaturae dicitur secundum potentiam rece- 
ptibilitatis quge est in ipsa. Est autem duplex poten- 
tia creatur» ad recipiendum. Una naturalis ; quaj 
potest tota impleri, quia haic non extendit se nisi 
ad perfectiones naturales creaturas. Alia autem est 
potentia obedientiai , secundum quod potest recipere 
aliquid a Deo ; et talis capacitas non potest impleri , 
quia quidquid Deus de creatura faciat, adhuc (a) 
remanet in potentia recipiendi a Deo. » — Haec ille. 
— Item , sexto loco , arguit sic : « Aut capacitas 
animse Christi est finita, aut infinita. Si infinita, et 
tota capacitas sua est plena ; ergo habet gratiam infi- 
nitam. Si autem finita, quolibet autem finito potest 
Deus aliud majus facere ; ergo potest facere majorem 
capacitatem quam habeat anima Ghristi ; et sic 
potest facere meliorem Christum ; quod est absur- 
dum. )) — Ha2c ille. — Ecce argumentum. Sequitur 
responsio : « Dicendum quod capacitas animai Chri- 
sti est finita, et potest Deus majorem capacitatem 
facere, et meliorem creaturam quam sit anima 
Ghristi, si per intellectum separetur a Verbo. Non 
tamen sequitur quod possit facere meliorem Chri- 
stum ; quia Ghristus habet ex alio bonitatem, scilicet 
ex unione ad Verbum, ex qua parte ejus bonitate 
major intelligi nequit. » — Haec ille. — Ex quibus 
patet quod mens ejus fuit, quod Deus, de sua 
potentia absoluta, potest omnem formam cujus 
creatura spiritualis est capax , et cui ex ratione suffi 
speciei non repugnat augeri, augere et intendere 
secundum esse; quia capacitas subjecti ad talem 
formam obedientialis nunquam potest impleri tota- 
liter. Omnia vero dicta sancti Thomse quse videntur 
sonare oppositum, intelligenda sunt ad hunc sen- 
sum, scilicetquod Deus non posset intendere chari- 
tatem aut gratiam Christi, quantum ad rationem 
gratiae ; licet illam , et omnem aliam , de sua poten- 
tia absoluta, posset intendere in eodem subjecto, 
quantum ad esse et actuationem subjecti. Secus est 
de potentia ordinata, secundum quam gratia vel 
gloria comprehensoris non potest nec consuevit 
augeri (6). 

Ex istis patet quid sit dicendum ad argumentum 
Aureoli. Negatur enim prima consequentia, acci- 
piendo consequens ad mentem sancti Thomae, scili- 
cet quod in Christo est summa gratia, hoc modo 



(a) adhuc. — ad hunc Pr. 
(o) augeri. — augere Pr. 



172 



LIBRI III. SENTENTIAHUM 



quod non est limitata secundum rationem gratiaj, 
licet sit finita et limitata secundum esse gratia}. — 
Ulterius, dicitur quod responsio ibi recitata potest 
stare, scilicet quod capacitas animffi est finita in 
actu, licet sit infinita in potentia ; et ideo non potest 
recipere gratiam infinitam in actu, licct possit reci- 
pere gratiam infinitam in potentia, loquendo de 
potentia Dei absoluta. Ad improbationem liujus 
responsionis, dicitur quod illa responsio non interi- 
mit fundamentum nostrum : quia cum sanctus 
Thomas dicit quod capacitas animae potest crescere, 
otc, inlelligit et loquitur de anima quse est in statu 
viaj ; cum autem dicit quod capacitas animae Ghristi 
non potest crescere nec augeri (a), loquiturde poten- 
tia Dei ordinata, secundum quam in anima beata 
non pote-st crescere gratia, nec gloria ; quin tamen 
de potentia Dei absoluta aliter esse posset, non 
negat. — Ad aliam formam, dicitur quod capacitas 
naturalis ipsiusanimse potestdicere conatum volun- 
tatis, vel vohmtatem sub tah conatu, aut etiam 
ip.sam voluntatem nudam ; sed capacitas obedientiai 
dicit non repugnantiam animsead recipiendum quid- 
quid Deus potest velle eam recipere. Ex quibus 
patet quod anima Ghristi non recipit gratiam ultra 
suam capacitatem. — Ad aliam formam ibidem 
factam, dicitur quod, loquendo de potentia Dei 
ordinata, major falsa est : quia simili modo probare- 
tur quod ignis calor, aut raritas, naturaliter posset 
in infinitum augeri, v